initial commit of ebook 26100HEADmain

455 files changed, 26629 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/26100-8.txt b/26100-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..d383841
--- /dev/null
+++ b/26100-8.txt
@@ -0,0 +1,14130 @@
+The Project Gutenberg EBook of Reisontmoetingen van Joachim
+Polsbroekerwoud en zijne Vrienden, by Vlerk
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijne Vrienden
+
+Author: Vlerk
+
+Commentator: W.F.C. van Laak
+
+Release Date: July 21, 2008 [EBook #26100]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REISONTMOETINGEN VAN JOACHIM ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+						REISONTMOETINGEN
+
+							  VAN
+
+					JOACHIM POLSBROEKERWOUD
+
+					   en zijne Vrienden.
+
+						   Uitgegeven
+							  door
+
+							 VLERK.
+
+
+
+						 Geïllustreerd.
+
+					   Arnhem--Nijmegen,
+
+					 Gebrs. E. & M. Cohen.
+
+
+
+
+
+
+
+
+			  Gedrukt bij Karel F. Misset, Arnhem.
+
+
+
+
+
+
+Voorwoord.
+
+
+De "Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijne vrienden"
+werden in 1840 te Amsterdam voor het eerst uitgegeven. In twaalf
+nummers van 24 bladzijden kwamen de afleveringen uit, elk voorzien
+van eene plaat en van een omslag met geestige randversiering.
+
+Het geheel valt merkwaardig in het genre van Dickens: hoofdonderwerp,
+stemming, stijl, platen en titelversiering. Bij den eersten oogopslag
+herkent men de uitgave van de Pickwick! Hendrik Frijlink te Amsterdam,
+die deze twaalf afleveringen à 30 cents uitgaf, heeft gezorgd voor
+eene keurige en smaakvolle uitvoering, weelderig genoeg voor dien
+tijd, terwijl de octavobladzijden met eene kleine, maar fraaie,
+scherpgeteekende letter zijn afgedrukt. Een boek, dat f 3,60 gekost
+heeft en dat dus den uitgever van het Leeskabinet tot eer en tot
+voordeel kon strekken.
+
+Hoe ging mijn hart open, toen ik die afleveringen na eene halve eeuw
+wederzag! In mijn prille jeugd had ik ze op eene bovenkamer in mijn
+vaders huis tusschen andere letterkundige en nuttige boeken gevonden
+en voor den dag gehaald. Gij kunt begrijpen, dat een knaap van een
+tiental of een twaalftal jaren het eerst naar de boeken grijpt, die
+door prentwerk aantrekkelijk gemaakt zijn! Ik kende toen reeds het een
+en ander van Dickens uit de vertaling, die in tal van afleveringen
+van het "Leeskabinet" voorkwam, een allergezelligst maandschrift,
+dat ook door Frijlink uitgegeven werd en waarvan enkele jaargangen op
+denzelfden zolder lagen opgestapeld. De platen in het Leeskabinet en
+die van de "Reisontmoetingen" hadden iets van elkaar en zoo meende ik
+toen reeds iets van de navolging te bespeuren. De prentjes brachten
+mij aan 't lezen; ik las toen rijp en groen, en de humor van dit boek
+boeide mij.
+
+Die humor deed mij te meer pleizier, omdat ik er weldra eenige
+inlichtingen bij ontving van vader en moeder.
+
+Ja, ja, zoo werd mij gezegd, dat was dat grappige boek van Oome
+Bernard, van Bernard Gewin, die het als student of proponent geschreven
+had en die nu reeds lang een deftig predikant was.
+
+De schrijver was wel niet rechtstreeks van de familie, maar het
+scheelde toch niet veel, want hij was de zwager van eene tante van
+mij. Hij kwam als student nog al eens op de pastorie te Oudshoorn
+bij Leiden een bezoek brengen en was dan zeer vriendelijk voor mijne
+zuster, toenmaals nog een kind. "Oome Bernard",--zoo werd hij nog
+dikwijls genoemd--was dus een huisvriend, aan wien men ook later
+gaarne dacht. Hij studeerde te Leiden in dezelfde jaren, toen daar
+ook nog twee andere Theologen waren, zijne vrienden Nicolaas Beets
+en Johannes Petrus Hasebroek; dit drietal ging ook vriendschappelijk
+om met J. Kneppelhout, die evenwel een jurist was, zonder examens
+te doen. Zij vormden een soort van clubje en hielden veel van
+letterkunde. Zij hadden als talentvolle jonge mannen iets later elk
+een boek geschreven onder een' aangenomen naam. De een was Hildebrand,
+de ander Jonathan, de derde trad op als Klikspaan.
+
+Hij, Gewin, had den naam van Vlerk aangenomen. Toen zij, of ten minste
+een paar van hen, een reisje langs den Rijn en naar Zwitserland gedaan
+hadden, had Gewin daar eene beschrijving van gemaakt, natuurlijk met
+allerlei bijwerk en verandering van namen en omstandigheden.
+
+Die goede, vroolijke Gewin was een liefhebber van grappen. Had hij
+niet als student een' grooten brief aan mijne ouders geschreven, een'
+brief zoo ontzaglijk, dat het vel sterk en dik papier wel eene geheele
+tafel bedekte? Daarin had hij schertsend in Bijbelstijl, in de tale
+Kanaäns, allerhande nieuwtjes medegedeeld, aardig te zamengebracht,
+met geestige afwisseling van het een op het ander overgaand.
+
+
+
+Nu ligt dat boek over Polsbroekerwoud hier voor mij als eene
+vriendelijke herinnering aan de roemvolle dagen der vernieuwing
+onzer Letterkunde.
+
+Het werk is zeldzaam geworden. Het zou menigeen moeilijk vallen er een
+tweede exemplaar naast te leggen! Zelfs oude bezitters van dit werk
+zijn het allengs kwijt geraakt. Ook wijlen de Heer J. Kneppelhout
+op den Hemelschen Berg bij Oosterbeek, niet ver van Arnhem, had het
+vroeger in zijne boekerij, maar het is er niet meer te vinden: een
+herdruk is het eenige middel om het aan de leesgrage wereld weder in
+handen te spelen.
+
+Buitendien is een herdruk niet ongewettigd. Dit boek immers
+vertegenwoordigt met eenige andere uit denzelfden tijd, een belangrijk
+tijdperk uit de geschiedenis onzer vaderlandsche Letterkunde.
+
+Ik denk hier aan het optreden der Romantische school in ons land. Met
+het woord school bedoel ik hier eigenlijk alleen eene richting,
+een overhellen tot wat toenmaals nieuw was in Europa.
+
+Sedert de dagen der zestiende en zeventiende eeuw, de bekende
+Herleving der Letteren, was de geestdrift voor het schoone der
+Klassieke Grieksche en Romeinsche oudheid eenigszins bekoeld.
+
+De navolging op slaafschen trant van steeds dezelfde verhalen in
+telkens denzelfden vorm begon bij mannen van gunstigen aanleg walging
+te verwekken. Geruimen tijd had men begrepen, dat de wereldbeschouwing
+en de nieuwerwetsche gevoelens evenals de met het heidendom van Rome
+en Griekenland niet meer strookende begrippen onmogelijk in de oude
+phraseologie te persen waren. De geleerden hadden het weliswaar nog
+lang volgehouden er behagen in te scheppen, als zij eenige volzinnen
+tegenkwamen, die geheel of gedeeltelijk uit de oude schrijvers vertaald
+of nagevolgd waren, maar het groote publiek bleef daar koud voor en
+liet zich op den duur niet bedotten.
+
+Ook zij, die met de oude letteren niet bekend waren, begonnen in de
+nieuwe talen als dichters en schrijvers roem te oogsten. Sommigen
+werden alom gevierd, ja wereldberoemd, die nooit Grieksch of Latijn
+hadden verstaan.
+
+Andere voortbrengselen van den menschelijken geest begonnen daarom
+meer de aandacht te trekken. Zoowel de stukken oude poëzie uit de
+Middeleeuwen, als andere uitingen van het Europeesche genie werden nog
+eens voor den dag gehaald en geprezen. Stukken, die in den boezem des
+volks waren ontstaan en die menigmaal onder de mindere bevolking in
+onooglijke blauwbloekjes een bijna verborgen leven leidden, ja, die
+soms in de verhalen der dorpelingen een gebrekkig voortbestaan hadden
+gevonden of slechts leefden in den mond der zangers in achterhoeken
+of kermisbuurten, zulke stukken nationaal volksleven waren reeds lang
+in Frankrijk en later in Engeland en Duitschland door geleerden of
+wijzen aan de kenners aangeprezen. Deze werden nu voortaan bestudeerd.
+
+Poëzie scheen iets nationaals te zijn geworden en bleef niet langer
+een soort van geleerdheid van een enkel individu, behoorende tot de
+"Republiek der Letteren".
+
+En toch bleek ook weder, dat de Poëzie iets internationaals was, meer
+dan eenige zaak ter wereld. Maar men lette nu ook op de dichters van
+het verre Oosten en legde opnieuw de hand op den ouden, bekenden
+Bijbel, maar om daar het _menschelijke_ te bestudeeren, als een
+product van dezelfde dichterlijke geestdrift, die ook elders werkzaam
+geweest was. Men stelde zelfs eene vergelijking in van het schoone,
+dat zich overal bij Perzen en Indiërs, bij Mohammedanen en heidenen
+evenals bij de oudste Germaansche stammen had voorgedaan.
+
+Ja, overal had men poëzie gevonden, en alle volken hadden, zoo bewees
+men, hunne eigen opvattingen en vormen gehad, en zelf gevonden, terwijl
+het eene volk niet uitsluitend een voorrecht bezat boven alle andere.
+
+Zoo werd nu niet langer _de tijd der Middeleeuwen_ verwaarloosd en in
+de verschillende landen werd _het echt nationale_ weder opgezocht. De
+deftigheid en stijfheid, die men zich eigen had gemaakt, denkende,
+dat dit bij de Grieken en Romeinen zoo was en die men dus ook had
+willen nabootsen als de eenige, ware, orthodox klassieke manier,
+ze werd eenvoudig uitgelachen en ter zijde gesteld.
+
+_De natuur_, die men niet meer door de oogen der Grieken of Romeinen,
+der geleerden of pedanten bekijken wilde, maar die de gansche wereld
+door Buffon had leeren kennen en door Rousseau had leeren liefhebben,
+de natuur, en _de rede_, beide door de Fransche omwenteling op den
+troon gezet, ze werden voortaan met ongekende geestdrift als eene
+nieuwe ontdekking geprezen en gevierd.
+
+Er was een geslacht opgetreden, dat groote dingen had gedaan of
+groote omwentelingen had bijgewoond en eene reuzenworsteling had
+doorleefd. Met den durf der vermetelheid werd veel over boord geworpen,
+dat lang voor heilig en onaantastbaar gegolden had.
+
+Geen wonder dat men lachte met de regelen der klassiek gevormde
+geleerden, dat men brak met de uitspraken van Boileau, dat de
+Fransche Académie niet meer alle gezag behield en dat men in brutalen
+overmoed of dichterlijke dweepzucht alle vormen schond van conventie
+of pruikendienst.
+
+Het was in de hoogste mate schokkend voor sommige bedeesde zielen,
+maar er was niets meer aan te doen: een ongekende maat van _vrijheid_
+begon zich overal baan te breken.
+
+Het proza en de poëzie vertoonden er dagelijks de sporen van.
+
+Wij stippen slechts even aan, wat er gebeurde in de drie voorname
+genres van letterkunde: in 't lyrische, in 't epische en in 't
+dramatische deel der moderne poëzie.
+
+
+
+Daar, waar de dichter zijn eigen gevoel te kennen wilde geven, zijn
+vreugde en zijn leed, had hij het steeds gedaan en bleef hij dat doen
+naar de mate zijner kracht. Maar met een hartstocht, nimmer voorheen
+vertoond, trok hij zich thans de meest onderscheidene dingen aan,
+verheugde zich met al wat op aarde schoon, goed of waar was en was in
+zijn gansche ziel geroerd over 't minste dat betreurd kon worden in
+'t rijke leven van plant, dier of mensch. Zelfs 't leven van gesteenten
+en delfstoffen in hun opkomen en vergaan scheen eene echo te vinden in
+'t kloppen van 's dichters hart. Zoo was het op 't gebied der _Lyriek_.
+
+Waar zich in vroeger jaren de schrijver voornamelijk beijverde
+avonturen van oorlog of liefde als geheel persoonlijk te schilderen
+en alleen in hoogsten ernst te behandelen, daar werd voortaan in den
+roman het _nationale_ opgezocht, de _historische waarheid_ weergegeven,
+de _plaatselijke kleur_ aangebracht en _de humor_ van den schrijver
+geopenbaard. Zoo werd _het epische_ geheel tot iets anders gemaakt.
+
+Met het Tooneel ging men nog veel meer revolutionair te werk. De oude
+comedie was niets dan scherts geweest, de klassieke tragedie niets
+dan hooge ernst.
+
+Reeds de achttiende eeuw begon met de drama's van Shakespeare op te
+hemelen en alle eer werd hun weldra gegund: die drama's hadden weinig
+gemeens met de oude Grieksche en werden meer en meer als voorbeelden
+van dichterlijk schoon gehuldigd.
+
+Het werd een vast gebruik, dat geestigheden en vroolijke zetten niet
+geweerd behoefden te worden uit welk tooneelstuk dan ook. Niet de
+vorsten alleen bleven de helden der ernstigste stukken, ook de kleinen
+en armen werden soms onder de hoofdpersonen opgenomen. De tijd, waarin
+de gebeurtenissen plaats hadden, werd geheel genomen, zooals men het
+noodig oordeelde, zoodat een tiental van jaren soms verliep tusschen
+het eene bedrijf en het ander. De schrijvers durfden alles te doen,
+wat zij maar wilden.
+
+Groote dichters waren daarin voorgegaan. Zoo werd het Drama aan
+willekeur prijsgegeven.
+
+Onder de mannen, wier naam verbonden werd aan al deze vernieuwingen of
+aan sommige er van, werden met evenveel geestdrift als bewondering
+Byron en Walter Scott genoemd, Goethe en Schiller, Lamartine en
+Victor Hugo.
+
+
+
+Geen wonder, dat menig student aan onze Akademiën een groot deel van
+zijnen tijd afzonderde om te doen wat men noemde met eene uitdrukking,
+die niet meer tot dien tijd behoorde: "offeren aan de Muzen!"
+
+Zooals de jongelui in de zestiende eeuw, die in de nationale
+letterkunde van hunnen tijd slechts wansmaak en gebrek aan stijl
+konden aantreffen, zich met hartstocht wierpen op de schriften der
+Grieken en Romeinen, zoo wilden de beschaafde jongelui in de jaren
+van 20 tot 40 der negentiende eeuw, de geniale schrijvers, daareven
+opgenoemd, als de hoofdleiders erkennen van allen goeden smaak en
+als de profeten van het ware, schoone en goede.
+
+Zelfs Bilderdijks leerlingen en bewonderaars moesten naar deze groote
+geesten luisteren.
+
+
+
+De vier Leidsche studenten, in den aanvang van deze inleiding genoemd,
+dweepten met de helden der nieuwe letterkundige richting. Zij lazen
+zoo mogelijk ieder nieuw geschrift, dat in denzelfden geest viel en zij
+schaamden zich niet de producten uit den vreemde te importeeren. Menige
+bladzijde, die hen aantrok, werd vertaald, menige, gedachte, die hen
+trof, werd overgenomen! Ja, zij oefenden zich onwillekeurig in het
+navolgen van dezelfde wijze van doen.
+
+Wat Jacob van Lennep en Izaäk da Costa niet hadden kunnen laten,
+hoe zouden Hildebrand, Klikspaan en Jonathan dat hebben kunnen doen?
+
+Hildebrand en Jonathan waren in hunne prozavorming geheel onder den
+indruk geraakt van wat de Engelschen _humor_ hebben genoemd. Het was
+dat spelen van den geest met den ernst en met de scherts, met het
+groote en het kleine, met het roerende en het potsierlijke. Het was
+het opmerken van de waarheid en van het natuurlijke in alle dingen
+en onder iedere omstandigheid. Het was vooral de wijsheid van den
+hoogontwikkelde en daarmede gepaard de hartelijkheid en innigheid
+van den zedelijk gemoedelijken mensch.
+
+Zij, de toekomstige Zondagspredikers, men zou haast zeggen: bij de
+gratie Gods, ze konden niet de gelegenheid verloren laten gaan om
+in het letterkundige alledagpredikers te worden door hun vriendelijk
+humoristische critiek op het dagelijksch leven van vele alledaagsche
+menschenkinderen in hunne omgeving.
+
+Al heeft hun vriend Vlerk het niet zoover gebracht in het aantal
+herdrukken tot nog toe als zij, zoo moeten wij hem toch in éénen adem
+met hen noemen.
+
+Hoe men hem ook beoordeele,--en een man als Potgieter, eens de criticus
+van "de Gids", beoordeelde hem niet zacht, Vlerk heeft nog meer dan
+zijne vrienden getoond in welke letterkundige atmosfeer hij leefde.
+
+Hij schijnt zich te hebben voorgesteld in dit boek over Polsbroekerwoud
+en zijne vrienden bij elkander te geven ongeveer al wat de Romantiek
+in dien tijd eigenaardigs had.
+
+Eigen, persoonlijke opmerkingen overal, humoristische uitweidingen,
+afgewisseld door de stelselmatige opsomming van de vier of vijf
+oordeelvellingen der vier of vijf reizigers omtrent al wat ze zien
+of beleven. Daarbij de zoete dweperij van een der vrienden, die een
+echt ontvlambaar jong hart bezit. Tot tegenstelling laat zich bij
+iedere gelegenheid de zwaartillende Holstaff hooren, die de donkerste
+schakeeringen der melancholie alom weet aan te brengen met een stillen
+wellust, eene betere zaak overwaardig. Dat alles gelijkt nu en dan op
+een van te voren opgemaakt stelsel, dat in alle onderdeelen uitgevoerd
+is naar een onwrikbaar besluit.
+
+Zoo moeten er dan ook onverwachte avonturen plaatshebben, schaking,
+moeite met de policie en minstens één erg hartstochtelijk, hoogst
+tragisch tooneel. De persoon van Polsbroekerwoud wandelt tusschen dat
+alles door als een type van het oude Hollandsche burgermannetje. Dat
+hij een der gepromoveerde vrienden is, gewezen student en Rotterdammer
+van geboorte, is misschien eene kleine vergissing, want hij is veeleer
+een jongere broeder van Stastok, dan een vriend uit den kring van
+Hildebrand.
+
+Doch, zooals hij daar treilt en zeilt, is hij een van de personen,
+die leven brengen en afwisseling in deze Romantische brouwerij.
+
+Het zal menigeen niet berouwen deze reisontmoetingen te hebben ter
+hand genomen, ja enkelen zullen met dankbaarheid in den schrijver den
+opgeruimden zin herkennen van Veervlug zelven, die onder den naam
+van Vlerk al zijnen humor heeft willen laten uitrazen, vóórdat hij
+als Bernard Gewin een beroep aanvaardde naar een stil en nederig dorp.
+
+Sic transit gloria mundi!
+
+Hij zal weldra aan andere dingen moeten denken. "Nu moet ik Pols
+nog afmaken, want Frijlink wil absoluut, dat het afkomt. Uit zijn
+boekverkopersoogen gezien, heeft hij gelijk. Ik wou dat het uit was"
+zoo schrijft hij aan zijnen vriend Kneppelhout. En een weinig verder:
+"Wat zitten die vrienden H. en B. stil. Daar komt nooit meer iets
+van hen uit." Dit doelt natuurlijk op Hasebroek en Beets, reeds lang
+voór hem op hunne dorpspastorie. Nu, in deze vergiste hij zich: er
+zou nog wel iets van hen uitkomen. Maar van Vlerk zou de Pers niets
+meer zien. "Ik bewaar liefst mijn incognito", schrijft hij in een'
+anderen brief aan den man, die nooit zou ophouden te schrijven,
+dan wanneer het hem onmogelijk worden zou.
+
+Voortaan zou Bernard Gewin de deftigheid bewaren voor het groote
+publiek en doen alsof hij nooit den luchtigen Vlerk gekend had.
+
+
+	Arnhem, Augustus 1902.
+
+	W. F. C. van Laak.
+
+
+
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK I.
+
+    Kennismaking met de Hoofdpersonen.
+
+
+Ik ken vreemdelingen, die, van de Schiezijde Rotterdam binnenkomende,
+volstrekt niet verrukt waren over de entrée van den Oppert. En toch,
+de straat is lang en nauw en drok, de huizen zijn hoog en smal,
+en in een aantal derzelve wordt een koek- of broodbakkersaffaire
+uitgeoefend; eene menigte niet al te zindelijk gekleede kinderen
+beweegt zich op de stoepen, en vele moeders, die Mietje of Jantje of
+Klaasje roepen, stellen hare longen op eene zware proef, daar bijna
+altijd overrijwagens, met rammelend ijzer beladen, over de ongelijke
+keisteenen voortrollen. Zoo is het evenwel alleen in het begin: een
+weinig verder is het gewoel minder en ziet men deftige woningen het
+hooge dak verheffen, en vooral aan de zijde van het Turfmarktje zijn
+er zulke, dat men verwonderd staat, hoe zij in dit gedeelte der stad
+zijn verdwaald geraakt.
+
+Die verwondering houdt evenwel op wanneer men bespeurt, dat deze huizen
+van achteren aan de vaart voor groente- en marktschepen uitkomen,
+en dat aan de meesten een houtvlotje annex is, op palen in het water
+vastgeheid. Deze vlotjes zijn met hekjes omgeven, en over die hekjes
+hangen gewoonlijk theedoeken of luiers te droogen, en achter die
+doeken staan potten met bloemen en hier en daar eene tuinbank, en om
+de illusie nog te vermeerderen, hangt aan sommige achtermuren eene
+leeuwerikkooi of duiventil. Dit alles hebben de Oppertbewoners aan de
+Turfmarktzijde vooruit boven de Oppertbewoners aan de Slijkvaartzijde.
+
+Het was dus niet vreemd, dat de oude Heer Polsbroekerwoud, toen
+hij na vele jaren handelens rijk was geworden, de weinige jaren,
+die hem tot rusten overbleven, besloot door te brengen in een huis,
+met houtvlot en erve, gelegen aan de oostzijde van den Oppert. Hoe
+gaarne had de goede grijsaard daar in zijn eigen woning zijne gade,
+die met hem had gezwoegd en met hem was oud geworden, bij zich
+gezien! Maar helaas! daags na den aankoop van het huis, stierf zij;
+zij zag Kanaän, en mogt het niet binnengaan. Eenzaam leefde hij dus,
+maar toch gerust en gelukkig, en in de zomervacantie kwam zijn eenige
+zoon, die een geleerde moest worden, en dus in Leyden op kamers woonde,
+zijne rust met hem deelen. Acht jaren mogt de oude man al dat geluk
+smaken. Elken dag zagen de buren hem op zijne buitenplaats, zoo als hij
+zijn houtvlotje noemde, te voorschijn komen, en met welgevallen staren
+op zijne potjes met palm, primula veris, goudsbloemen en balsamines,
+die elkander afwisselden en tusschen de groenhouten bakken met oguba
+en hortensia waren geplaatst.--En toen hij nu op een zomer-avond,
+onverwacht en zonder smart, op zijne buitenplaats de eeuwige rust
+inging, was hij gelukkig in het denkbeeld, dat zijn lieve Joachim,
+die juist volleerd van de Akademie was te huis gekomen, de vruchten van
+zijnen arbeid mogt plukken, en een zorgeloos en rustig leven leiden.
+
+En Joachim, die goed was als zijn vader, en rust beminnend als deze
+in het laatst van zijn leven, en huishoudelijk als zijne moeder,
+betrok de woning in den Oppert. Daar leefde hij een weinig minder
+eenvoudig dan de oude Heer, daar hij aan de Akademie geleerd had,
+dat een mensch meer noodig heeft, dan een burgerman wel vermoedt;
+maar toch, hij was matig en bedaard. Hij behoorde tot die gelukkigen,
+die verwonderlijk weinig hartstogten te bestrijden hebben, die eene
+gemakkelijke ledigheid de aangenaamste occupatie rekenen, en die even
+weinig dorst naar genot als naar kennis hebben.
+
+Op een warmen zomer-avond, eenige jaren na zijne komst in Rotterdam,
+liep onze vriend de tuinkamer langzaam op en neder, en liet met
+welgevallen zijn oog gaan op de keurige rangschikking van vijf Goudsche
+pijpen, die met tabaksdoos, komfoor en andere rookbehoeften op de
+tafel waren geplaatst. Eene flesch Rijnwijn, die den hoogdravenden
+naam _Johannisberger_ op de etiquette voerde, maar, blijkens den prijs
+en de onbekrompen vermenging met waterdeelen, waarschijnlijk niet uit
+den slotkelder van Metternich ontboden was, stond, door een vijftal
+groene glazen omringd, op een blaadje, naast de pijpen, op de tafel.
+
+"Heeft Mijnheer nu nog iets verders te belasten?" vroeg Mijntje
+binnenkomende, terwijl zij met haar voorschoot een overgebleven stofje
+van een mahonijhouten stoel verwijderde.
+
+Mijntje was eene bedaagde dienstmaagd, die reeds bij den ouden Heer
+Polsbroekerwoud gewoond had, die met vele andere zaken aan Joachim
+als erfdeel was nagelaten, en steeds met een oog van welgevallen den
+Jongenheer Joachim aanschouwde, dien zij, o zoo klein! had gekend, en
+nog wel op den arm had gedragen. De Jongeheer was evenwel sinds dien
+tijd veel veranderd, want hij was nu een volwassen (schoon nog geen
+vijf voeten lang) persoon van 34 jaren; maar Mijntje was nog dezelfde,
+althans in hare gedachten, schoon de bakkersknecht zoo veel praatjes
+niet meer met haar maakte, en de slager niet meer zoo ondeugend was
+als voor 32 jaren. Maar in trouw en eerlijkheid en liefde voor de
+familie Polsbroekerwoud was waarlijk Mijntje nog dezelfde.
+
+"Ik dank u, kind!" zeide Joachim, terwijl hij een knoop van zijn
+lichtblaauw jasje losmaakte, waardoor zijn zwart cachemiren vest
+zich geheel vertoonde, zonder evenwel iets meer van den merinossen
+(luchtigen en toch deftigen) pantalon te doen zien. "Ik dank u;
+de Heeren kunnen nu komen, als zij willen."
+
+Dit konden evenwel de Heeren, die verwacht werden, niet; want zij zaten
+in de diligence, die naar Rotterdam reed, en de aankomst aldaar hing
+meer af van den voerman, die de paarden voortzweepte, of misschien
+van de paarden, die aan de zweepslagen lang gewoon waren, dan van
+den wil der in de builkast voorthotsende Heeren.
+
+"Maar, Mijntje!" dus ging Joachim voort: "gij weet nu, dat wij morgen
+op reis gaan." (Dit gezegde van Joachim was volkomen overbodig, daar
+Mijntje het reeds wist, toen voor vier maanden het reisplan gemaakt
+was, daar zij het daarenboven in de laatste dagen bij het inpakken
+van ieder stuk reisgoed had gehoord, daar zij bij elke commissie had
+moeten zeggen, dat het haast had, omdat Mijnheer Donderdag op reis
+ging, enz.) "Dus, Mijntje! is nu alles goed in orde?"
+
+"Ja, Mijnheer! alles is klaar; uw koffer gepakt; uw valies gesloten;
+op uw ransel heb ik de laarzen gebonden. Maar ... wat ik zeggen wilde,
+Mijnheer! daar is hier eene houten pijp bezorgd. Is dat ook voor
+Mijnheer? UE. rookt immers niet?"
+
+"Ja, kind! dat is nu wel zoo, maar op reis leert men dat misschien
+aan. En hier in dit land kan men al die dingen zoo goed krijgen. In
+Duitschland weet ik niet, of ze wel van die moffenpijpen verkoopen. In
+allen gevalle, ik hèb ze nu vast. Steek ze maar in het zijzakje van
+mijn ransel."
+
+Daar werd gescheld; Polsbroekerwoud keek door het raam naar beneden,
+en zag de vier verwachte reis-compagnons op de stoep staan, terwijl
+Mijntje met ijver de trappen afslofte, om de voordeur open te doen.
+
+De Heeren nu, die gescheld hadden en per diligence van Haarlem en
+Leyden kwamen, om gezamenlijk met hunnen vriend Polsbroekerwoud
+een reisje naar Duitschland en Zwitserland te ondernemen, waren
+de volgende:
+
+Eduard van Torteltak, een jongeling van 23 jaren, schoon van aangezicht
+en bevallig van statuur, aardig in gezelschap, maar van die schoonheid
+en bevalligheid en aardigheid ook ten volle bewust. Hij had het
+reisplan, door een der vrienden geopperd, gretig aangenomen, ja wel,
+omdat hij gaarne Duitschland en Zwitserland ook eens zien wilde,
+maar toch ook, omdat hij het effect van zijn persoon op de vreemde
+meisjes wilde observeren. Daarom was het hem ook niet onaangenaam,
+dat de compagnons, die hij bij zich zag, alle kennelijk minder
+mooije jongens waren en zich met minder smaak kleedden dan hij. Hij
+had zijn zoogenaamd los en gemakkelijk reiskostuum aan, dat hem tot
+nog toe evenwel zeer ongemakkelijk was; want de polonaise, die zijne
+taille heerlijk deed uitkomen, deed ook menigen zweetdroppel, welke
+zich anders die moeite niet zou gegeven hebben, uit zijne poriën te
+voorschijn komen.
+
+August Holstaff, van den ouderdom van Torteltak, maar ook slechts in
+dit opzigt aan hem gelijk; want hij was een ingedrongen persoontje,
+op wiens gelaat monumenten voor eens geheerscht hebbende kinderpokken
+waren opgerigt. Hij had dan ook niet veel met zijn persoon op,
+gelijk hij trouwens met niemand hoog liep, die een gewoon en
+dragelijk gelukkig mensch was. Maar was men een weinig ongelukkig,
+bijzonder indien men smart van eenen poëtischen aard had, o! dan was
+hij medegevoelig en medelijdende. Maar hij bleef overigens, naar den
+smaak van ongelukkigen, wat al te lijdelijk. Hij gevoelde niets voor de
+natuur, zoolang de zon helder scheen; maar als de maan was opgegaan,
+dan was het heerlijk. Eene bloeijende roos trok zijne aandacht niet;
+maar waren de bladeren door een toeval, liefst door hagel, afgevallen,
+dan ... o, dan!--Een heerlijk gebouw ging hij met verachting voorbij;
+maar eene ruïne! ... o, eene ruïne!--Zijne vrienden verweten hem
+wel eens, dat hij voor niets dan voor ziekelijkheid sympathie had,
+en dat hij nooit een frisch, bevallig meisje, maar eene sukkelende,
+teringachtige schoonheid voor zijne gade zou verkiezen.--August
+Holstaff was anders een goed mensch, alleen een weinig onbruikbaar
+in de zamenleving. Hij had lange, geelblonde, sluike haren, en was
+nooit naar de mode gekleed.
+
+Jan Veervlug was, behalve Joachim Polsbroekerwoud, de oudste van het
+reisgezelschap. Hij was evenwel niet zulk een bedaard en bezadigd
+jongeling als deze, maar zeer opgewonden en vurig. Ontvankelijk voor
+den indruk van ieder oogenblik, uitte hij zich terstond, en was daarom
+niet altijd consequent; maar hij wist dit, en maakte daarop ook geen
+aanspraak. Hij gaf zichzelven geen rekenschap van de indrukken, die
+hij ontving, en bespaarde zich daardoor de onaangename gewaarwording
+van te ontdekken, dat hij met niets zijn voordeel gedaan had. Hij was
+een bewonderaar van al wat groot en edel was, omdat het hem trof. Hij
+staarde met verrukking schoone natuurtooneelen aan, wanneer ze niet
+te lang achtereen voor hem geopend waren: want slechts _en gros_ kon
+hij genieten; _en detail_ had hij er niets aan. Daarom was nieuwheid
+voor hem altijd eene bekoorlijkheid. Hij kon nooit luisteren naar de
+bezadigde taal van zijnen vriend Joachim, dat deze hem moeijelijk
+vergeven kon; trouwens, hij kon naar niemand luisteren, ook niet
+naar zichzelven. Hij las veel en onbegrijpelijk schielijk, omdat hij
+onbegrijpelijk onattent las. Hij dweepte met krachtige dichterlijke
+taal, maar ook met hoogdravende ondichterlijke bombast. Voor het
+overige had hij nu en dan een aardigen inval, maar hij studeerde veel
+op calembourgs, en vooral op namen.
+
+Dionysius de Morder had, behalve dat hij een weinig scheel zag, niets
+opmerkelijks. Hij was wel goed, maar had veel onaangenaams. Hij was
+wantrouwend en ontevreden. Somwijlen in kleine dingen teleurgesteld,
+had hij het zich in het hoofd gebragt, dat hij in alles moest
+teleurgesteld worden. Gebeurde dit nu en dan, o ja! hij had het
+wel gedacht! Maar gebeurde het niet, en liep alles mee, dan was
+hij ontevreden, omdat het niet uitkwam, zooals hij gedacht had. Hoe
+het ook ging, daar hij nooit het aangename en gelukkige opmerkte,
+maar zich bij voorkeur bij het contrarie bepaalde, scheen hij,
+anderen gelukkig en vroolijk ziende, zichzelven toe een rampzalige
+speelbal van een balsturig noodlot te zijn. Daar hij bij dat alles
+scheel zag, meende hij, dat alle menschen hem scheel aanzagen. Zag
+hij fluisteren, hij vreesde dupe te wezen; hoorde hij een gesprek,
+waarvan hij het onderwerp niet begreep, men zou hem wel bespotten. Dit
+een en ander maakte, dat de man voor zichzelven niet direct gelukkig
+was; hij was dan ook zoo gewoon, om zich ongelukkig te gevoelen en
+alle smarten en rampen als zijn privaat erfdeel te beschouwen, dat,
+was er iemand, die zijn been brak, hij zich verwonderde, dat hij zelf
+nog gaan kon. Brandde er een huis af, hij begreep niet door welk
+toeval het zijne gespaard was. Met dat al, hij was goed en hield
+veel van zijne vrienden, deed zelf niemand iets onaangenaams aan,
+en was tevreden, als hij op den duur maar iemand had, die zijne
+klagten wilden aanhooren. Hij ging nu reizen, schoon hij overtuigd
+was, dat allerhande akelige reisontmoetingen zijn deel zouden zijn;
+dat het weer voortdurend slecht zou wezen, diligences zouden breken,
+logementen afbranden, steden overstroomd worden, rotsklompen hem zouden
+verpletteren, sneeuwvallen op hem neerstorten, gidsen moorddadige
+aanslagen doen, rooverbenden hem uitplunderen, en eindelijk dat niets
+van hetgeen hij zien zou, mooi of belangrijk zou wezen, juist omdat
+hij het zich mooi of belangrijk had voorgesteld.
+
+Deze waren de personen, die vergezeld van koffers, valiezen en ransels,
+zich op de stoep bij den Heer Joachim Polsbroekerwoud bevonden, en,
+na door Mijntje te zijn opengedaan, niet zonder gedruisch te trappen
+opstoven.
+
+"Dag, Pols! Dag, Pols! Dag, Joachim!" klonk het uit vier monden
+te gelijk.
+
+"Dag, goede vrienden!" zei Pols zeer goedig; en nu--om iets te zeggen,
+dat waar doch onnoodig was, want Polsbroekerwoud zei gaarne iets dat
+waar doch onnoodig was--"de diligence is, dunkt mij, juist op zijn
+tijd aan."
+
+"Dat moet wel zijn," zei Holstaff, "want de koetsier sloeg de paarden
+onmenschelijk. Ik had in mijne ziel deernis met de arme dieren. Ik
+dacht, dat zij zich dood zouden loopen."
+
+"Als zij dan dood toch maar geloopen hadden," zei Veervlug, niet
+zonder dit gezegde nog al aardig te vinden.
+
+"Nu, die is goed, Jan!" zei Torteltak; "maar het stoof verduiveld in
+die menschendoos."
+
+"Dat komt," zei Joachim, "omdat het zeer warm geweest is en in geen
+vier dagen geregend heeft." Deze opmerking van Polsbroekerwoud was
+zeer juist.
+
+"Pols, wat zijn hier weinig mooie meisjes in de stad!" ging Torteltak
+voort; "ten minste, ik heb niets dan dagelijksche gezigtjes gezien."
+
+"Je moet ook op Zondag komen, om Zondaggezigtjes te zien," grinnikte
+Jan.
+
+"Ja, maar," redeneerde Dionysius de Morder, "het zou ook wel raar
+zijn, indien _wij_ juist de mooije meisjes gezien hadden. Ik houd
+mij verzekerd, dat er vele zullen zijn, maar die hebben zich juist,
+nu wij er zijn, niet vertoond. Het is of alles er op aangelegd wordt,
+om mij tegen te werken. Daar is nu het weer. Nu wij het niet noodig
+hadden, is het helder en mooi. Wacht maar! als wij het behoeven voor
+een heerlijke landstreek, dan zou het mij verwonderen als het niet
+regende of mistte."
+
+Deze redenering van Dionysius de Morder was zoo in zijn gewone manier
+en werd niet geïnterrumpeerd, daar Torteltak terwijl zijne polonaise
+met een klein zakborsteltje schoonmaakte, en zich niet kon begrijpen,
+dat de spiegel bij Polsbroekerwoud in zulk een donkeren hoek hing;
+daar Holstaff nog altijd aan de arme paarden dacht en zuchtte;
+Veervlug op een _jeu de mots_ peinsde, dat niet lukken wilde, en
+Joachim veel te goedhartig was, om iemand in de rede te vallen,
+en daarenboven niets wist om zijn vriend in een goede luim te brengen.
+
+Intusschen kwamen de Heeren tot zitten, tot pijpenrooken en tot
+Rijnwijndrinken. De goede Polsbroekerwoud voorzag in alle behoeften,
+en ging daarin met de meest mogelijke bedaardheid, maar tevens met
+zijne gewone bedrijvigheid te werk. Eindelijk kwam hij tot rust, en
+nu op zijn gemak gaande zitten, of liever op zijnen stoel wippende,
+hingen zijne beenen met eene zekere ongedwongenheid van dezelve neder,
+en eindigden in een paar groote voeten, met hooge schoenen omgeven,
+tusschen zich en den grond juist zooveel plaats overlatende, als een
+soort van voetbankje voor den particulier gemakkelijk zoude doen
+schijnen. Evenwel zonder voetbankje wist hij toch zijn evenwicht
+te houden, en daarom te gemakkelijker, daar hij zijn linkerarm om
+de achterleuning van zijn mahonijhouten stoel had geslagen. In die
+positie dacht het aan Joachim Polsbroekerwoud goed, tot de verzamelde
+Heeren te zeggen: "En zoo gaan wij dan morgen op reis."
+
+En nu volgde een zeer lang discours tusschen de vijf reiscompagnons
+over allerhande zaken, die vroeger reeds besproken waren en nu
+nog nader werden bepaald. Nu onderzocht men elkander, of er niets
+vergeten was, en Joachim bleek degene te zijn, aan wiens equipement
+niets ontbrak; hij had in alles voorzien, wat maar ooit te pas kon
+komen. Zijne kleederen waren de kleinste, en toch was zijn koffer de
+grootste van allen; maar ook hij alleen had een potje Spijkerbalsem en
+een doosje linnen, indien een van zijn vrienden soms in Zwitserland van
+een berg mogt vallen en zich bezeeren; hij alleen had Hofmansdroppels,
+voor die zich niet zou bezeeren, maar schrikken; hij had Schotsche
+pillen en magnesia; veiligheidskoorden, indien er in een logement
+brand mogt komen; hulpmiddeltjes tegen ongedierte; bouillonkoekjes
+en poederchocolaad, en de Hemel weet, wat er meer in den koffer,
+het valies en den ransel van Joachim Polsbroekerwoud te vinden was.
+
+De reis zou den volgenden morgen per stoomboot beginnen. Pols had
+den klapperman doen waarschuwen, dat hij wekken zou; Veervlug wou
+opblijven; Torteltak vond, dat men dan te veel geëchaffeerd zou
+wezen. De opgewondenste van de reizigers dweepten over hetgeen
+zij zien zouden; de Morder bereidde zich voor op de hem wachtende
+teleurstellingen; Pols keek zijn lijstje van de beste logementen nog
+eens na.
+
+"Ha!" riep Veervlug uit: "daar zullen geen acht dagen verloopen zijn,
+voordat wij "het kleed van bloemen, wingertsblad en arien zaamgeweven,"
+waarmee Duitschland den koningsvloed omgordt, aanschouwen. Dan zullen
+wij den doorluchtigen Rhijn met de woorden van onzen grijzen Bard
+gegroeten:
+
+
+	"Gij schijnt een aerdsche regenboogh,
+	  Gekleet met levendige kleuren,
+	En tart den hemelschen omhoogh,
+	  Die hierom nijdigh schijnt te treuren.
+	De blaeuwe en purpre en witte druif
+	  Verciert uw stedekroon en lokken,
+	En muskadelle wijngertkuif;
+	  De vlieten staen met wijngertstokken
+	Rontom u, druipende van 't nat,
+	  En offren elk hun watervat."
+
+
+"En dan," zuchtte Holstaff, "zullen wij op Rolandseck aan den getrouwen
+Ridder denken, die twee jaren uit zijne hermitage op Frauenwerth
+tuurde, waarin zijne geliefde Hildegond verkwijnde. En dan zullen
+wij den nacht in het somber en eerwaardig klooster van Nonnenwerth
+doorbrengen...."
+
+"Neen," viel Pols hem in; "daar is het duur en slecht. _Belle-Vue_
+te Godesberg is een oneindig beter logement."
+
+"Voor het goedkoop moet men nooit in hotels gaan," zei de Morder,
+"en al geeft ge handen met geld uit, 't is er nooit dragelijk, laat
+staan aangenaam."
+
+"Het meest stel ik mij voor," zei Torteltak, "van Ems en Baden-Baden,
+die ruime fashionable courzaals, die schitterende bals, en dan bovenal
+de lieve delicieuse badgasten, die coquette Françaises, die smachtende
+Duitschen, die levendige Italiënnes. Wacht maar, lieve kinderen! Wij
+spreken elkander nader:
+
+
+	"Quand mon coeur a fait un choix,
+	  La belle doit se rendre."
+
+
+ging hij neuriënde voort, zijne donkere lokken opstrijkende.
+
+"En dan het Schwartzwald en de Rigi," ging Veervlug voort.
+
+"Als de Haarlemmerhout en de Hemelsche Berg maar niet interessanter
+zijn!" bromde de Morder. "Het zou mij verwonderen, als dat alles zoo
+heel mooi was."
+
+"Als wij daar de zon zien opgaan," ging Veervlug voort, "en dan
+langzamerhand die reuzengebergten in volle pracht en majesteit te
+voorschijn komen, en wij Zwitserland als ware het ééne vallei vol
+meeren en stroomen aan onze voeten zien."
+
+"Dat moet toch nog al een koude expeditie zijn," zei Pols; "ten minste
+ik heb wel gehoord, dat de reizigers zich dan van de wollen dekens
+als jassen bedienen."
+
+Veervlug hoorde hem niet, maar ging voort: "O mijne vrienden! als wij
+na afloop der reis nog eens bij elkander zitten, zooals wij hier zijn."
+
+"'t Zal wel wonder zijn, als wij allen behouden terugkomen," mompelde
+de Morder.
+
+"Dan zullen wij ons al die heerlijke tafereelen, die onze oogen
+aanschouwd hebben, nog eens voor den geest roepen. Dan verplaatsen
+wij ons nog eens op de Vierwaldstädtersee met haar water, helder als
+kristal en blauw als het azuur des hemels. Hoe zal dan onze verrukking
+zijn, als wij maar den naam _Zwitserland_ noemen!"
+
+Pols maakte een einde aan die uitroepen en bespiegelingen, door aan de
+vrienden te vragen, of zij van garnalen hielden, en gaf intusschen aan
+Mijntje den last, om die met de salade en het koude vleesch boven te
+brengen. Hij zou wel voor een soupétje gezorgd hebben, maar dat zou
+bezwarend zijn, en zij moesten vroeg op. De vrienden namen in alles
+genoegen, en na een en ander genuttigd te hebben, legden zij zich in
+ledekanten, bedsteden en kermis bedden neêr, en Polsbroekerwoud sliep
+in het volle vertrouwen in, dat de klapperman Mijntje, en Mijntje hem,
+kwart voor vier ure zou roepen, om klokke zeven op de stoomboot te
+kunnen zijn.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK II.
+
+    De stoomboot van Rotterdam naar Nijmegen.--Ontmoetingen met
+    bekende en onbekende personen.--Polsbroekerwoud occupeert zich
+    met vele menschen en zaken.--Torteltak wordt verliefd.--Veervlug
+    heeft onaangenaamheden.--Holstaff weent met de weenende.
+
+
+Polsbroekerwoud sliep evenwel weinig. Het denkbeeld van zulk
+eene reis te aanvaarden was voor den bedaarden burgerman te veel,
+dan dat hij daarvan het effect niet in zijne droomen zou gewaar
+worden. Voeg hierbij de garnalen, waarvan hij dol veel hield en die
+hij copieus gebruikt had, en gij zult u niet verwonderen, dat de man
+een slapeloozen nacht had, zich gedurig omkeerde, zijn hoofd uit het
+bed stak, om te zien of de dag nog niet aanbrak, en dan weêr poogde een
+klein slaapje te nemen. Maar als het hem dan na veel woelens gelukte,
+dan benauwden akelige droomen zijn geest: nu eens hoorde hij de schel
+van de stoomboot luiden, en hij kon onmogelijk klaar komen; dan weder
+kwam Mijntje, zoo hij meende, boven, daar hij wakker genoeg was,
+om te merken, dat hij nog geheel ontkleed was, en zij zag hem _en
+profond negligé_, en Mijntje bloosde, en Joachim zelf bloosde. Met
+een schrik ontwaakte hij, en gelukkig! hij was alleen, en het was nog
+donker. Niet voor op het laatst van den nacht sliep hij gerust in,
+en hij zou zich, met al zijne onrust en bezorgdheid, nog verslapen
+hebben, indien de nachtwacht niet aan de commissie van Mijntje en
+het toegezegde kwartje had gedacht. Maar toch, die publieke spreker,
+die altijd weet, dat hij weinige, en dan nog gewoonlijk slaperige of
+onopgewekte, toehoorders heeft, verlangt steeds, dat zijne welluidende
+stem gehoord en zijne vertrouwelijkheid met de stadsklok bekend worde
+aan wie het maar hooren wil, en bezit de middelen om zijne woorden
+ingang te doen vinden bij den hardnekkigsten sluimeraar. In 't kort,
+Mijntje was spoedig wakker en gekleed; ook Pols ontwaakte, toen de
+welbekende stem hem wekte, en eenigen tijd daarna zat hij met zijne
+vrienden aan de ontbijttafel, schoon de meesten bleek zagen, geeuwden,
+en er een was, die dat vroeg opstaan een akelig reisinconveniënt vond.
+
+Nu marcheerde het vijftal op. Mijntje kon nauwelijks een traan
+bedwingen, toen haar brave Heer voor zoo lang wegging, en dacht dat
+zij het wel eenig zou hebben. Pols vond Mijntje toch eene goede meid;
+de andere vrienden waren zeer weinig gevoelig voor hare verdiensten,
+en zeiden dus niets; maar allen stapten zij met stevigen tred naar
+de stoomboot: Pols zorgde voor de bagage, en nu wachtte men maar met
+ongeduld, tot het sein van vertrekken zou gegeven worden.
+
+In de meeste reisbeschrijvingen, die in de laatste jaren het licht
+zagen, staat aangeteekend, dat een opmerkzaam aanschouwer, bij het
+vertrek van diligences en stoombooten, veel kan opmerken omtrent
+karakters van menschen; dat men uit de wijze van afscheidnemen soms
+het doel der reize kan gissen enz. Zoo zal het nu dan ook geweest
+zijn, daar de stoomboot, met vele passagiers beladen, ook vele
+betrekkingen van die passagiers op den kant achterliet; maar daar
+geen onzer reizigers zich bepaaldelijk heeft bezig gehouden met de
+waarheid dezer opmerking te onderzoeken, heeft ook geen hunner mij
+iets bepaalds dienaangaande medegedeeld, hetwelk mij reden genoeg is
+om er hier niets bepaalds over neêr te schrijven.
+
+Ik zeide reeds, dat er vele passagiers aan boord waren. Met de meesten
+occupeerde de hofmeester zich meer dan onze vijf reizigers; sommigen
+evenwel zullen ons nader bekend worden. Onze vrienden vonden in 't
+begin, dat zij zich onderling genoeg konden bezighouden; maar--hoe
+het aankwam weet ik niet--het discours kwijnde spoedig. Nu en dan
+keek men naar een medereiziger, die een vreemden pet droeg, of door
+iets dergelijks attentie trok; men wandelde eens heen en weder;
+sommigen gingen eens beneden kijken, en zoo geraakten de vrienden
+langzamerhand uiteen, behalve Pols en Dionysius, daar de laatste in
+een lange redenering aan den eersten betoogde, dat eene stoomboot niet
+gauw voortging en een onaangenaam vaartuig was; dat eene diligence dan
+toch nog beter wijze van vervoer was, en dat men dan zoo geen nood
+had, dat de ketel sprong. Hij beweerde, dat de boot voor Sliedrecht
+wel zou vast raken, schoon het water nog al hoog was, en wat dies
+meer zij van aangename verwachtingen. Joachim luisterde lang, en
+wederlegde nu en dan eens met goedhartigheid, zonder evenwel ooit
+zijnen vriend tot andere gedachten te brengen.
+
+"Maar mijn lieve tijd!" (dit woord "lieve tijd" was een favoriet-woord
+van Pols, die, nooit vloekende, deze aanroeping aan den Tijd evenwel
+zeer gepast vond, en daardoor toonde, dat hij van het werkje der
+Maatschappij Tot Nut van 't Algemeen, _Schuitpraatje over het vloeken_,
+misschien eenig nut, maar van het _Koffiepraatje over de Stopwoorden_
+zeker geen nut gehad had) "maar mijn lieve tijd! is dat mijn vriend
+Dikhorst niet?" En werktuigelijk stak Pols zijn kleinen arm uit,
+en bood zijne hand den naderenden Dikhorst aan.
+
+Dikhorst nu was een van die menschen, die alleen geschikt zijn om
+op stoombooten, diligences of publieke plaatsen te ontmoeten. Ik
+geloof daarom niet, dat er velen waren, die iets _tegen_ den man
+hadden, maar ik zou ook niemand kunnen opnoemen, die iets bijzonders
+_voor_ hem gevoelde, behalve misschien zijn oude tante, wier eenige
+bloedverwant hij was,--zijn barbier, wiens hulp hij dagelijks
+behoefde,--en de hondenvriend, die tweemaal 's weeks zijn poedel,
+Caro geheeten, moest wasschen; want Dikhorst was even zindelijk op
+zijn hond, als op zichzelven, en dus kon men beiden tweemaal 's weeks
+gewasschen en helder aanschouwen. De man had in Leyden gestudeerd,
+en zes jaren lang daar met Caro geleefd. Hij dronk dagelijks een
+bittertje op de Societeit, wandelde elken middag, na op zijne kamer
+gegeten te hebben, een Leyderdorperhekje om, en wandelde nog veel
+meer, maar binnen de stad, doch altijd alleen vergezeld van Caro;
+zoodat men de gewoonte had, als men hen beiden zag aankomen, te
+zeggen: "Daar komt de club van Dikhorst aan!" Caro evenwel had,
+gedurende zijn verblijf in Leyden, veel conversatie aangeknoopt met
+andere Akademische honden. Men zou zich vergissen, indien men om dit
+alles dacht, dat de man volstrekt in verachting was. O neen! iedereen
+groette hem. "_Bonjour_, Dikhorst!" zeide elk oud en jong student,
+die hem tegenkwam; maar het viel niemand in, om nader kennis met hem
+te maken, en Dikhorst zelf scheen daaraan geen behoefte te hebben. In
+de Societeit vroeg hij wel eens om de post van de courant, keek nu en
+dan eens naar een paar dominospelers (schoon hij in zijn Akademietijd
+zich daaraan niet schuldig maakte, want Caro, veel ongeleerder dan zijn
+medepoedel, de beroemde Munito, verstond dat spel slecht), vroeg wel
+eens aan Toon, of er geen nieuws was, en verliet dan de Societeit,
+fluitende en roepende: "Hier, Caro!"--Polsbroekerwoud, die ook in
+Leyden gestudeerd had, Dikhorst gedurig op straat ontmoetende,--want
+ook hij wandelde veel--vond zich gedrongen om kennis met hem te
+maken. Op zekeren tijd liet hij zich op den Leyderdorpschen weg door
+hem achterhalen, en beantwoordde zijn groet van "_Bonjour_" met een:
+"Zoo, Dikhorst! hoe maakt gij het?"--Deze _recontre_ bevreemdde den
+baas en verbaasde den hond. De eerste kwam schichtig naar hem toe;
+de laatste snuffelende. Pols entameerde een discours, door het weêr
+in deszelfs aangezicht te prijzen,--zette dit voort, door naar Caro's
+ouderdom te informeren,--en zoo, daar een en ander beantwoord werd,
+wandelden de nieuwe vrienden de Hoogewoerdspoort binnen, over de
+dingen van den dag redenerende, in welke wijze van redeneren Pols
+ongemeen te huis was. Zoo kwamen zij voor de kamers van Joachim, die,
+nu stilhoudende, op eens tegen zijn wandelcompagnon zeide: "Gaat gij
+meê theedrinken?"--"Met plaisir," zeide de ander, die Caro riep; doch
+deze, hieraan ongewoon, wilde geen vreemden trap opklimmen, zoodat zijn
+baas gedwongen was hem naar boven te slepen. Maar nu bedacht Dikhorst
+zich onder weg, dat hij nog geen een der menigvuldige aangeknoopte en
+weêr afgebroken discoursen begonnen had, en hij rekende het zich tot
+pligt, ook iets in het midden te brengen. Daar hij nu een Litterator
+was, en nog al veel nieuwe Oude Litteratuur las (met regt de nieuwe
+Nieuwe litteratuur verachtende, als misselijke voortbrengselen van
+"Cabriolenmakers"), zei hij tot Pols, zoodra hij op de kamer kwam:
+"Kent ge Hirschig over _Seneca_?"
+
+Nu was deze vraag voor Joachim zeer moeijelijk te beantwoorden;
+want hoe goed Jurist hij ware, daar hij al de dictaten in het net
+overschreef, Litterator was hij niet. En daarenboven, door de menigte
+dictaten, die hij bezat, was hij langzamerhand in het denkbeeld
+geraakt, dat gedrukte boeken minder noodig waren voor studerenden,
+en had hij ook in die overtuiging het Kosterfeest met ongemeen
+weinig opgewondenheid gevierd. Maar zijne vriendschap voor sommige
+Boekverkoopers, bij wien hij nu en dan thee dronk, hield hem terug
+dit gevoelen aan anderen meê te deelen. Integendeel, hij had bij die
+theeschenkende vrienden vele titels van boeken gezien en hooren noemen,
+en maakte van die kennis nu en dan gebruik; maar helaas! Hirschig
+over _Seneca_ had hij nooit gezien, nooit hooren noemen. Wat nu te
+antwoorden? Ha! hij had nog, meende hij, met Hirschig gestudeerd,
+en dus kalm en peinzende zeide hij: "Hirschig, bij naam, ja."
+
+"Een gulden boeksken! een gulden boeksken!" zei de andere. "Hier,
+Caro!"
+
+Pols vond het ongepast dit discours verder voort te zetten, en door
+zijn gordijntje open te schuiven, kreeg hij aanleiding tot Dikhorst te
+zeggen: "Hoe vindt ge het uitzigt hier?"--Dikhorst vond het mooi; want
+door een hoekspiegeltje kon men de geheele Papengracht, van Gravenstein
+af tot de Breedestraat toe, zien. Pols vond het daarenboven nog al
+een kalme stand, niet te veel passage; en toen hij met zijn nieuwen
+vriend dit onderwerp afgehandeld had, sprak hij over de wijze van
+theezetten, over het preferabele van armstoelen boven anderen, over
+het beter koop van pleeten theelepeltjes dan zilveren, over melk,
+melkboeren, melkemmers en schalkachtige anecdotes van melkmeisjes,
+en vele andere zaken, die aan Pols kwamen in te vallen.--Dikhorst
+vertrok; Pols beloofde hem ook eens op te zoeken, en gedurende de nog
+overige Akademiejaren, voor den Litterator twee in getal, toen hij
+privaat promoveerde, en Caro terwijl hij den hondenvriend zond, is
+Pols nog viermaal bij Dikhorst, en deze nog driemaal bij Pols geweest.
+
+Daar zagen zij elkander na vijf jaren afzijns weder. Welk een
+wederzien! Dikhorst greep de hand van zijn besten Akademievriend,
+en schudde die met groote schudding. "Wel Pols, hoe gaat het je?"
+
+"Mij stilletjes, man! Ik woon te Rotterdam. Ik ben gepromoveerd,
+maar ik practiseer niet.--Waar hang jij uit?"
+
+Dit was nog een losse studententerm van Pols, die evenwel begrepen
+werd door zijn vriend, en beantwoord in een verhaal, hoe hij eerst
+huisonderwijzer geweest was, daarna een jaar niets om handen had
+gehad, en nu Praeceptor was in Zeeland; en hoe hij in de groote
+vacantie eens een uitstapje ging doen naar Gorkum, en over Woerkum
+zou terugkeeren. Op eens brak hij zijn verhaal af door te roepen:
+"Hier, Caro!"
+
+"Wat! leeft Caro nog?" zei Pols. En waarlijk, daar kwam Caro aan;
+maar, ach! hij was oud geworden, en hij werd in Zeeland zoo dikwijls
+niet gewasschen als zijn baas; dus was Caro in verval, en had juist
+een schop gekregen van een reiziger, omdat hij, de eens zoo zindelijke
+Caro, nu niet meer zindelijk was.
+
+Maar daar Dikhorst laat naar bed was gegaan, ging hij nu nog wat
+slapen, om frisch in Gorkum aan te komen, en Pols vervolgde zijn
+discours met Dionysius, die nog veel ten nadeele van stoombooten had
+in te brengen.
+
+Terwijl was Torteltak, die eens naar beneden gegaan was, om te kijken,
+beneden gebleven, en eerst toen men Dordrecht was voorbijgevaren,
+kwam hij weêr boven, maar niet alleen. Een oud Heer, met een wijden,
+zwarten rok, ridderorde, bril, hoed met breeden rand, lichtblaauwen
+pantalon, eenigzins opgeschort, en lage schoenen, vergezelde hem. De
+vrienden, die Torteltak in zulk gezelschap zagen arriveren, waren
+verbaasd, want slechts zeer zelden werd hij met een oud Heer gezien,
+en hunne verbazing nam nog toe, daar zij opmerkten, dat hij zóó
+beleefd en voorkomend voor den man was, als hij alleen voor minder
+jaren en liever sekse gewoon was te zijn. Maar Pols, die nieuwsgierig
+een weinig was vooruitgedrongen, deed hunne verbazing eindigen,
+door meê te deelen, dat Torteltak aan den ouden Heer gezegd had:
+"Dunkt u niet, het zal voor de dames boven warm genoeg wezen?"
+
+De oude Heer, die met onzen vriend bij den stuurstoel genaderd
+was, scheen het met dezen eens te wezen; doch minder driftig en
+geëmpresseerd dan hij, vond hij het niet noodig, zoo terstond weêr in
+de kajuit neêr te dalen, maar keek terwijl hij den rand van zijnen
+breed geranden hoed nog met zijne hand verbreedde, met een zeer
+deftig gelaat het luchtruim in, als wilde hij zich oriënteren, welke
+manoeuvre, door Torteltak nagevolgd wordende, hem, die zijne hand niet
+gebruikte, en geen breeden rand om den hoed had, belet werd door de
+stralen der helderschijnende zon. De oude Heer keek zeer lang, en even
+wijs als wijlen de Phenicische schippers bij nacht den sterrenhemel
+fixeerden, om hunne rigting niet uit het oog te verliezen. Eindelijk
+daalden zijne oogen tot de aarde neder, en het zij de blaauwe lucht,
+het zij de nabij zijnde torenspits, hem op dat denkbeeld bragt,
+hij uitte de gissing: "Wij moeten niet ver van Sliedrecht zijn!"
+
+"Willen wij dan de dames niet waarschuwen, Mijnheer?" vroeg Torteltak
+ongeduldig; "want zoo iets geeft nog eenige variatie."
+
+"Wel ja, dat kunnen wij straks wel doen," antwoordde de oude Heer
+heel geduldig. "Maar wat ik zeggen wilde, UEd. gaat van daag ook
+naar Nijmegen?"
+
+"Zoo is ons plan," zei de ander, tot den trap der kajuit genaderd.
+
+"Ik heb berekend," sprak de oude Heer, tot wanhoop van Torteltak de
+kajuit voorbij stappende, "dat wij er tegen vijf ure kunnen zijn."
+
+"Ja, dat moet wel wezen," zei de jongeling, steeds op zijne plaats
+blijvende staan, en nu besluitende den ouden Heer tot hem te doen
+komen. Maar deze, die nog steeds geen de minste haast had om naar
+beneden te gaan, riep Torteltak, met wien hij reeds gemeenzaam
+geworden was door een anderhalf uur lang discours in de kajuit,
+waarin hij hem ontwikkeld had, in hoeverre de Engelsche handel aan
+den Hollandschen nadeelig was. Deze had alles met een engelengeduld
+aangehoord, om den wil van de zeer aardige dochter des handelaars, die
+ondertusschen in eene aangename rust gezonken was, schoon de oogen des
+verliefden jongelings alles in het werk gesteld hadden, om de dame eer
+onrustig dan rustende te doen worden. Hij was daarom door deze eerste
+mislukking niet uit het veld geslagen, en beklaagde het lieve kind in
+zijne ziel, dat zij, in plaats van haars vaders handelsdiscoursen,
+niet liever _zijne_ vleijende complimenten mocht aanhooren. Hij had
+eindelijk den ouden Heer naar het dek gelokt, zich voorstellende,
+in de vrije lucht bevrijd te zullen worden van verdere mededeelingen,
+en bereidde zich om een vervelend kwartier met mama te passeeren, in
+hoop van daarna een triomf op het hart der dochter te behalen. Maar
+helaas! de vader was te zeer ingenomen met des jongelings oplettend
+toeluisteren. Hij verbeeldde zich, schoon zijne gade hierin met hem van
+gevoelen verschilde, dat zijne jaren, pruik en bril hem interessant
+maakten. Hij gevoelde al "het belangrijke van een zestigjarigen
+leeftijd," en, schoon hij nooit iets in de wereld gepresteerd had,
+hij kon spreken van de revolutie van '95; hij had den vreeselijken
+Tiran, in ik weet niet welk jaar, door de havens van Rotterdam zien
+varen; hij wist van een tijd, toen men cichorei voor koffie gebruikte,
+en de suiker zoo duur was, dat iedereen verbitterd werd. Wat wonder
+dus, dat hij zich een hoogst belangwekkend wezen beschouwde voor een
+jongeling, die nooit eene revolutie had beleefd dan die van 1830,
+die nooit een tiran gezien had, die nooit cichorei had gedronken, en
+nooit suiker gebruikt, duurder dan 50 cents het oude pond. Ach! hij
+vergat, dat zoovelen, helaas! van dien tijd wisten te spreken, en
+dat nooit papa's, ooms, neven, bejaarde nichten, goede kennissen,
+schoolmeesters, bakers, en allen, die maar eenigzins belangrijk oud
+zijn, verzuimen, den jongelieden deze wetenswaardige zaken meê te
+deelen. De oude heer Korenaar (want hij was het, die, met zijne
+gade en dochter Ambrosine, door Torteltak was aangetroffen) had
+dus niet nagelaten, in het belangrijk gesprek over den Engelschen
+en Hollandschen handel, deze dingen in te vlechten, en Torteltak
+had hem met een goedwillig: "ha, hoe interessant!"--"ijselijk, hoe
+duur!"--"ach, hoe treurig!"--ondersteund.--Maar was het dan nu ook
+vreemd, dat de jongeling met papa naar beneden wilde gaan en de dames
+naar boven inviteren?--En toch, hij moest nog langer geduld hebben;
+maar één belangrijk ding moest de oude Heer mededeelen: voor de machine
+moest hij aan Torteltak bekend maken, dat in zijne jeugd de stoombooten
+nog niet waren uitgevonden; dat men toen twee lange dagen noodig had
+om van Rotterdam naar Nijmegen te reizen; dat men in een bolderwagen
+naar _die_ plaats, in een wagen van zessen over _dien_ zandweg moest,
+dat het zooveel geld kostte; dat de herbergen op weg nog niet waren
+ingerigt als de tegenwoordige; en toen dit alles afgeloopen was,
+besloot de veel sprekende oude Heer, met aan den zwijgenden jongeling
+te vragen: "En hoe oud ziet ge mij nu aan?"--Torteltak hield hem voor
+diep in de zestig, maar daar hij wist, dat men, na de vijf en twintig
+jaar gepasseerd te zijn, gewoonlijk liever voor jonger aangezien wordt
+dan men is, antwoordde hij zeer beleefd: "Zoo wat een vijftig jaren."
+
+"Neen, Mijnheer!" zei de oude Heer: "doe er nog een kruisje bij,
+dan ben je er nog niet; ik ga in het najaar in mijn vierenzestigste."
+
+Torteltak wilde juist zeggen, dat dit hem frappeerde, dat hij zijne
+jaren met eer droeg, of iets dergelijks, toen hij eensklaps, tot
+zijne verbazing en vreugde, de dames aan zijne zijde zag, en mama,
+die de laatste phrase verstaan had, hoorde zeggen: "Ja, het is al
+een heele leeftijd; wij verschillen ook achttien jaren."
+
+Zoo was het dan op eenmaal aan Torteltak duidelijk geworden, welken
+ouderdom de Heer en Mevrouw Korenaar bereikt hadden; en daar Mevrouw
+later in het gesprek te kennen gaf, dat zij een zoon had, die ouder
+was dan Ambrosine, en twintig jaren telde, en nog eene dochter,
+die de jongste was, van bijna achttien, meende hij daaruit veilig te
+kunnen opmaken, dat hij in Ambrosine eene negentienjarige schoonheid
+aanschouwde. Deze leeftijd had altijd iets heel aanlokkelijks voor
+hem, en hij verschilde hierin met zijn vriend Polsbroekerwoud,
+die bij voorkeur zijn hof maakte aan dames boven de dertig, omdat
+deze hem in het discours te gemoet kwamen, zijn persoon niet zoo
+bijzonder klein schenen te vinden, en evenmin op te merken, dat hij
+tot die rampzalig ongelukkigen behoorde, die altijd onder een slechten
+kleermaker gebukt gaan.
+
+De wenschen van Torteltak waren nu vervuld. Mama en dochter waren boven
+en bleven boven; men liet vouwstoeltjes komen, zocht een plaatsje,
+waar het niet erg tochtte en de zon niet te fel brandde, hoedanigen
+men op eene stoomboot weinig vindt; en de oude Heer scheen wat van
+zijn discoureren te zullen rusten, daar hij uit een schildpadden koker
+een cigaar en gouden pijpje deed te voorschijn komen, terwijl hij met
+een schaartje de punt van het tabaksrolletje afknipte. En nu zich in
+rookwolken hullende, bereidde hij zich, als een gehoorzaam gemaal,
+die 18 jaren ouder is dan zijne dierbare wederhelft, om, terwijl deze
+sprak, aan te hooren, of ten minste te zwijgen.
+
+Mama Korenaar deelde nu, in vele bijzonderheden tredende, aan onzen
+jongen vriend mede, hoe zij, 20 jaren oud zijnde, haren tegenwoordigen
+echtgenoot had leeren kennen. "Ik logeerde toen," zoo sprak zij op een
+langzamen toon, aan alle syllaben den vollen eisch gevende, en vooral
+de laatste, die op _n_ eindigden, bijzonder drukkende, "bij eenen oom,
+bij wien Korenaar heel groot aan huis was; en, zoo als het dan bij
+jonge menschen gaat, het eene woord kwam uit het andere, en eer ik er
+aan dacht, waren wij geëngageerd. Ik had wel partijen kunnen doen met
+jongeren; maar ik heb altijd op ware verdiensten gelet, en Korenaar
+had een uitgebreiden zeehandel, schoon die in de laatste jaren niet
+vooruitgegaan is; maar anders, klagen hebben wij Goddank niet, en wij
+kunnen onze kinderen ook nog wel een stuivertje meêgeven, en dat is
+ook genoeg. Die groote rijkdommen brengen niet altijd geluk aan."
+
+Torteltak knikte toestemmend, sprak van andere dingen, die wezenlijk
+geluk aanbrengen, en gluurde naar de dochter, die bescheiden voor
+zich zag.
+
+"En daarenboven, het is niet alles goud wat er blinkt," ging mama
+voort. "Ik ken er wel, die den naam hebben van heel rijk te zijn,
+en als men het eens op den keper kon beschouwen, zou het misschien
+bitter tegenvallen.--Och, Ambrosine! wil je eens even mijn parasol
+van beneden halen; want het is toch nog al zonnig."
+
+Ambrosine ging naar beneden, hoewel Torteltak natuurlijk opvloog,
+en zich zeer gelukkig zou gevoeld hebben die dienst te bewijzen. Maar
+mama zeide, dat haar dochter hare parasol kende en hij zich ligt zou
+vergissen, en nam de gelegenheid waar om tegen Torteltak van hare
+lieve dochter te spreken. "Die Ambrosine is zulk een goed meisje,
+Mijnheer! Niets is haar ooit te veel. Wanneer ik haar iets vraag,
+zij is altijd gereed. Nu, indien ik het zeggen mag, wij hebben haar
+ook eene goede opvoeding gegeven. Zij spreekt zoo beelderig Fransch,
+en kent wat Engelsch ook. Zij teekent zoo heel lief, en speelt
+waarlijk mooi op de piano, schoon zij nog zoo jong is. Mijnheer Bax,
+de dansmeester, zegt, dat hij nooit zoo gracieus heeft zien dansen; en
+de catechiseerjufvrouw--Korenaar, hoe heet die catechiseerjufvrouw ook
+weer?--nu, die zegt, dat ze ook heel godsdienstig is. Ik zeg altijd,
+het is wel mijn eigen dochter, maar als Ambrosine ooit trouwt, dan kan
+de man, die haar krijgt, wel zeggen, dat hij een lot uit de loterij
+heeft getrokken. Ze is ook zoo huishoudelijk, dat ik mij haast met
+niets te bemoeien heb, en..."
+
+"Daar, mama, is de parasol. Wilt u ze ook opzetten?"
+
+"Dankje, lieve Ambrosine! de zon is nu al weer een weinigje weg. Maar
+à propos! heb je geen teekeningen bij je? Ik geloof gemerkt te hebben,
+dat Mijnheer veel van teekeningen houdt."
+
+"O, indien het niet te veel gevergd ware!" zei Torteltak.
+
+"Maar, mama! denkt u, dat ik die nu meêgenomen heb? en daarenboven,
+ik ken er zoo heel weinig van!"
+
+Hier waagde de heer Korenaar het, om dit discours af te breken, door
+op den toren van Gorkum te wijzen, en iets over de vestingwerken te
+zeggen, welke interruptie door de dochter met eenen lieven glimlach
+beantwoord werd, en door de moeder met een dito, minder lief dan
+grimmig; doch de oude Heer, die zoodanigen reeds velen gezien had,
+gedurende den langen tijd, dat hij gehuwd was geweest met zijne egade,
+die achttien jaren jonger was dan hij, ontroerde niet bijzonder
+sterk. Torteltak vond, dat gezegde gezigtsplooi aan mama geen nieuwe
+charme bijzette.
+
+Mijnheer Korenaar vond het gepast, op te staan en naar het voorste
+gedeelte der stoomboot te gaan, om alzoo eene scheepslengte dichter
+bij Gorkum te wezen. Hij schaarde zich daar onder de menigte, die op
+stoombooten altijd belang stelt in de plaatsen, welke men passeert;
+en zijne wederhelft verzelde hem, na aan Torteltak en Ambrosine
+verzocht te hebben hunne plaatsen te bewaren. Nu mogt dan de jongeling
+eindelijk zelf het discours leiden; en daar hij alleen door stilzwijgen
+en toeknikken het hart der oude lieden gewonnen had, gevoelde hij,
+dat hij een anderen weg moest inslaan, om dezelfde overwinning bij
+de dochter te behalen. Gaarne zouden wij onze lezers veel van dit
+gesprek meêdeelen; maar het had geene getuigen, en Torteltak hield
+het voor ons steeds geheim. Wij weten dan ook niets, behalve dat Pols,
+die nieuwsgierig om hen heen gedwaald had, bij zijne eerste omwandeling
+Torteltak heeft hooren zeggen, "dat hij zou wenschen haar nooit gezien
+te hebben, zoo deze eerste maal ook tevens de laatste moest zijn;"
+en bij zijne tweede omwandeling Ambrosine: "Gij zult papa altijd
+aangenaam wezen."--Misschien zal het vervolg der geschiedenis ons
+nadere opheldering geven.
+
+Men was Gorkum voorbijgevaren. Eenige passagiers waren tegen
+anderen uitgewisseld. Voor Dikhorst, vier _commis-voyageurs_,
+drie tweede luitenants, twee bejaarde dames en Caro, had men een
+Rus, een bejaard majoor met zijn vierjarig klein dochtertje, en
+een koopman, die voor zijn genoegen en geheel zonder wasdoeken
+pakjes reisde, terug ontvangen. De oude Korenaar en zijne gade
+bekwamen gelukkig nieuwe vouwstoeltjes, want de anderen waren door
+de jonge lieden onattent bewaakt; maar de goede mama Korenaar was
+hierover niet knorrig. Ieder ging voort met zich op zijne wijze te
+amuseren, of niet te amuseren. Pols was nu ook tot zitten gekomen,
+en in gezelschap met Veervlug, De Morder en een Luitenant van de
+koloniale troepen. Men praatte, lachte, morde en streek de knevels
+op. Veervlug was heel vrolijk, en dronk zijn tweede glaasje bitter,
+daar zij Loevestein voorbijvoeren, op Hugo Grotius, of, gelijk
+hij hem noemde, den Grooten Huig, die een type was van de harmonie
+der vijf faculteiten. Pols, als een oud student, riep: "Bravo!" De
+Luitenant van de koloniale troepen boog met een verbaasd gelaat. Pols
+begon een discours met hem over de garnizoensplaatsen, en vroeg hem,
+of hij wél gecantonneerd geweest was; de Luitenant vroeg hem excuus,
+en zeide, dat hij bij de troepen voor de Koloniën diende. Pols vroeg
+of hij campagnes gemaakt had; de Luitenant vroeg hem andermaal excuus,
+en zeide, dat hij steeds te Harderwijk was.--Alles ging goed; maar,
+helaas! daar ziet Veervlug bij toeval, dat de Luitenant rood haar,
+een bleek gelaat en een blaauwen uniformhals heeft, en kan niet
+nalaten aan De Morder eene aardigheid van eene Hollandsche vlag in
+te fluisteren. De luitenant hoort het woord _Hollandsche vlag_,
+en ziet de vrienden, vooral Veervlug, uitbundig lachen, denkt
+dat de vlag beschimpt wordt, en meent voor het wapperend dundoek
+partij te moeten trekken. Verwoed staat hij op: "Ik ben Officier
+in Hollandsche dienst, Mijnheer! Ik zal de Hollandsche vlag tot
+mijn laatsten ademtocht verdedigen!" Pols tracht hem te bevredigen
+en op zijn stoel terug te trekken. De Luitenant stoot hem terug;
+het vouwstoeltje kantelt--Pols verliest zijne balans--zijn stroohoed
+vliegt in het water--zijn lichtblaauw jasje scheurt. Een edeldenkend
+_commis-voyageur_ raapt hem op, en verwijdert zich voorzichtig met
+hem van de plaats des gevechts. Maar Joachim wil terugkeeren, om nog
+meer te bevredigen; doch gelukkig is de strijd spoedig geëindigd. De
+woede van den Luitenant is geweken; want Veervlug heeft zich zoo goed
+mogelijk verontschuldigd, en daarenboven, de Officier was buiten adem
+(zoo als Veervlug naderhand grinnekende aan Torteltak vertelde); dus
+had hij de vlag tot zijn laatsten ademtocht verdedigd. Pols kwam dus
+juist bij tijds, om de Madera voor de verzoeningsdronken te bestellen.
+
+Torteltak had dit alles in de verte aangezien, als iemand, die zich
+over het gedrag zijner vrienden schaamt, en wenschte zich (evenwel
+mèt Ambrosine) honderd mijlen ver. Intusschen, wij moeten het tot
+zijne eer zeggen, indien het geval erger geworden was, hij zou zich
+niet aan het gevaar onttrokken hebben; want was hij een onstandvastig
+minnaar, toch was hij een standvastig vriend.
+
+Holstaff had evenwel niets van dat alles gemerkt; want hij zat in
+de voorkajuit. Hij had namelijk, van het begin der reize af, naar
+menschen gezocht, die hem interessant voorkwamen, dat is: die hij voor
+ongelukkig mocht houden. Maar hij had op het dek niets dan vrolijke
+gezigten gezien, en beneden zag hij Engelschen, die verachtelijk
+gerust sliepen; zijn ergernis steeg ten top, toen hij een gelukkig
+jong paar zag, dat dus (naar de Morders berekening) nog geen volle
+week kon gehuwd zijn. In eene onaangename stemming verliet hij de
+eerste rangen, en hoopte in de voorkajuit gelukkiger te zijn, waar hij
+meer ongeluk vooronderstelde, schoon, helaas! daar moeijelijker van
+poëtischen aard. Bijna waren evenwel al zijne nasporingen vruchteloos,
+toen hij eindelijk duidelijk hoort zuchten. Pijlsnel daalt hij neder,
+en waarlijk, daar ziet hij aan de tafel eene vrouw niet jong meer,
+want zij heeft rimpels, en grijze haren komen door haar mutsje te
+voorschijn. "Zij zal toch nog niet oud zijn," denkt hij; "maar de
+smart zal dat, eens zoo gladde, voorhoofd doorploegd hebben; die
+haren kunnen in één nacht grijs zijn geworden." Zuchtende neemt hij
+plaats tegenover haar, en ziet haar van tijd tot tijd aan. In het
+begin had de oude vrouw hem naauwelijks opgemerkt, maar toen zij
+den welgekleeden jongeling aanziet, rijst zij uit hare achtelooze
+houding op, en wil het op den schoot gevallen breiwerk opnemen. Nog
+één oogenblik, en alle illusie ware voor Holstaff verloren geweest;
+want het denkbeeld van eene _breijende ongelukkige_ wilde er niet
+bij hem in. Was het nog _borduren_ geweest bij een ellendig lichtje,
+met verzwakte oogen en vermagerde vingeren; maar _breijen_....
+
+"Neen, neen vrouwtje! laat mijne komst u in uwe overdenkingen niet
+storen! Ik eerbiedig uwe smart; want gij zijt ongelukkig."
+
+"O ja, dat ben ik wel!" zuchtte de vrouw.
+
+"Ongeluk is ons deel, moedertje! wij zijn op aarde om te lijden."
+
+"Maar men kan toch gelukkig wezen, Mijnheer! Ik was het zelve eens;
+en daar zijn er, die nooit behoeven te treuren. Maar ik wil ze niet
+benijden."
+
+"Neen, wat ik u bidden mag, benijd ze niet! Het is ongelukkig om
+altijd gelukkig te wezen."
+
+De vrouw zag bevreemd op. Zij begreep hem niet.
+
+"Niet waar?" ging Holstaff voort: "toen gij gelukkig waart, hebt gij
+u niet kunnen begrijpen, dat er zooveel zoets in de smart is."
+
+"Dat weet ik niet, Mijnheer! maar dit weet ik: eens was ik heel
+gelukkig; nu ben ik heel ongelukkig."
+
+"Maar toch, gij moet u daarom niet beklagen; gelukkig, wie voor
+ongeluk vatbaar is! Maar kan ik door medelijden u troosten?"
+
+"Ach! wat zoudt gij mij troosten, Mijnheer! misschien is uw hart wel
+goed. Gij ziet, Mijnheer! ik ben oud (Holstaff schrikte; dus niets
+van subiete vergrijzingen enz.); het zal zoolang niet meer met mij
+duren; dit is mijn beste troost. O, kon ik maar iets voor mijn zoon,
+voor mijn goeden Pieter gedaan hebben!--Ja, Mijnheer! ik had voor
+drie jaren nog vijf kinderen, en voor zes jaren mijn man nog, en wij
+leefden zoo vergenoegd, en wij hadden ons dagelijksch brood. Maar toen
+mijn man dood was, toen is de zegen uit mijn huis gegaan. Mijne drie
+meisjes en mijn Willem zijn aan de cholera gestorven, en toen hield ik
+niets over dan mijn Pieter. Een knappe jongen was altijd mijn Pieter,
+en iedereen hield veel van hem, en Dominé zei altijd, dat hij zoo heel
+best leerde, en hij zou acht dagen na Sint Jan in zijn zesentwintigste
+jaar gegaan zijn. Hij ging bij ons, te Nijmegen, op het schoenmaken,
+en de baas was ook zoo tevreden. Maar toen is die baas verleden jaar
+ook al gestorven, en toen is Pieter naar Rotterdam gegaan, daar hij
+een anderen baas kon krijgen, en toen moest ik te Nijmegen blijven,
+want daar had ik mijn vaste huizen, om aan de wasch te helpen en te
+strijken en te plooijen. En mijn Pieter schreef mij in het eerst alle
+maanden een brief met zijn eigen hand, en zoo kostelijk geschreven,
+dat mijn Neef Jacob altijd zei, dat hij voor ondermeester had moeten
+leeren. Maar op het laatst schreef hij mij niet meer, en ik hoorde
+niet meer van Pieter, dan zoo te hooi en te gras. Maar nu, overmorgen
+zal het veertien dagen worden, toen kreeg ik een brief van zijn baas,
+dat Pieter op den dood leî, en ik nam gauw het beetje spaargeld, dat ik
+had, meê, en mijn mans horlogie nam ik ook meê, dat ik Pieter na Sint
+Jan had willen geven voor zijn verjaardag, en ik ging naar Rotterdam,
+en toen ik er kwam, was hij net den vorigen avond gestorven. En,
+Mijnheer! ik heb mijn geld gegeven en mijn mans horlogie verkocht,
+om hem een eerlijke begrafenis te geven; en nu heeft de kapitein
+van de stoomboot, die mijn man en Pieter zelf nog wel gekend heeft,
+mij voor niet meêgenomen. En was de jongen nog maar dood, zooals mijn
+meisjes en mijn Willem! Maar de vrouw van den baas heeft mij gezeid,
+dat Pieter te Rotterdam op slechte paden gegaan is en dat hij geen
+Dominé heeft willen hebben, toen hij op zijn laatste leger leî. En de
+baas heeft zijne vrouw wel bekeven, omdat zij het me gezeid had; maar
+Pieter zou het er nu toch niet beter om hebben, al had ik het niet
+geweten. Zie je, Mijnheer! nu zeg ik, als Koning David van Absalom:
+"Ach! ware ik in uwe plaats gestorven!" En Koning David is altijd
+bedroefd geweest over Absalom, meer dan over al zijne kinderen, die hij
+in het graf had, en zoo zal ik ook altijd over mijn Pieter treuren."
+
+De oude vrouw had haar verhaal onder het storten van vele tranen
+geëindigd, en Holstaff had met haar geweend. "Ach!" zeide hij,
+"wat is de aarde een tranendal! Mochten dat al die vrolijke menschen
+begrijpen! Eene keten van jammeren verbindt de wieg des menschen aan
+zijn graf. Moedertje! geef mij de hand! ik lijd met u; ik wil met
+u weenen."
+
+"Mijnheer! komt u dineren?" vroeg de hofmeester, binnenkomende. "De
+soep is gediend."
+
+"Ja, ik ga meê.--Nu, vrouwtje, ik zal u straks nog wel eens komen
+bezoeken."
+
+"Wilt gij ook wat te eten hebben?" vroeg de hofmeester aan de oude
+vrouw.
+
+"Dank je wel, kastelein!" zei de vrouw, want zij had geen geld;
+maar zij had toch ook geen honger.
+
+Het zou er in de groote kajuit schraal voor Holstaff hebben uitgezien;
+want daar waren overdadig veel gasten, en de hofmeester had niet
+overdadig veel eten. Maar Pols, die voor zijne vrienden, als eene
+moeder voor hare kinderen, zorgde, had zich op twee stoeltjes naast
+elkander geplaatst, om er een voor Holstaff te bewaren. Hij had
+met hetzelfde doel twee borden soep genomen, en zoo vond August,
+binnenkomende, een warm stoeltje en koude soep. Zijne aandoeningen
+beletten hem evenwel, om naar eisch dankbaar te zijn, schoon niet om
+zeer spoedig de vrienden in te halen en zich in tijds eene verbazende
+portie roastbeef toe te dienen. Al de vrienden aten smakelijk,
+schoon De Morder het eten infaam slecht vond, en het wel verwacht
+had, omdat hij het altijd zoo trof. Pols vond, dat het waarlijk
+nog al schikte, en schoon er niet te veel eten was, prees hij den
+hofmeester, dat er niet nog minder was; alleen hinderde het hem,
+dat men zoo verbazend schielijk at. Veervlug merkte hierop aan,
+dat op eene stoomboot alles door stoom moest gaan. Holstaff zeide,
+dat zijne aandoeningen hem belettenden met smaak te eten, en vroeg
+eene tweede portie roastbeef. Torteltak at weinig; want hij zat naast
+Ambrosine, en Ambrosine was engelachtig.
+
+Na het _diner_ spoedde men zich, om in de vrije lucht te komen;
+men voer Bommel voorbij, waar men den Luitenant van de Kolonialen
+verloor, die eene oude tante ging bezoeken. Pols vond het nog al
+aangenaam, dat zij van dien driftigen reisgenoot bevrijd raakten;
+want hij had vrees, bij eene nieuwe _scène_ ook zijn paardenharen
+petje te verliezen, en het lichtblaauw jasje, dat door de hand van
+des hofmeesters vrouw luchtig aaneengehecht was, kon geen nieuwen
+aanval weêrstaan. Het _diner_ en een glas wijn had anders den goeden
+man weêr tot zichzelven gebragt; doch hij kon niet nalaten er nog eens
+bedaard met Veervlug over te praten. Deze hield staande, dat niet hij,
+maar drie glaasjes bitter, de oorzaak van 's mans verbittering waren
+geweest, en Pols, die niets anders verlangde dan bevredigd te worden,
+berustte gemakkelijk in die explicatie.
+
+De nog overige uren tot Nijmegen werden door den ouden Heer Korenaar
+(wiens gade sliep) besteed, om eene zeer belangrijke geschiedenis uit
+zijne jeugd aan Torteltak mede te deelen; doch daar dezelfde oude Heer
+dezelfde historie nog eens, en nagenoeg in dezelfde bewoordingen,
+aan al onze vrienden te Kleef heeft verhaald, zullen wij ze op die
+plaats neerschrijven, daar dit Hoofdstuk toch nog al lang is geworden.
+
+Holstaff was nog eens naar de voorkajuit gegaan, maar had de vrouw
+in gesprek gevonden met den bejaarden Majoor, die haar op de best
+mogelijke wijze troostte, die naderhand boven kwam, en, aan de
+passagiers de historie mededeelende, eene kleine ondersteuning voor de
+arme weduw vroeg. Velen gaven met genoegen eene aalmoes. Holstaff zeer
+misnoegd; want geld te geven aan ongelukkigen scheen hem toe, de smart
+te ontheiligen. Pols zeide, dat, indien de vrouw te Rotterdam kwam
+wonen, zij dan alle weken vrijdags, een dubbeltje bij hem kon halen,
+maar gaf nu toch met vreugd een halven gulden. Torteltak gaf veel;
+want hij was verliefd, en Ambrosine was getroffen. Mevrouw Korenaar
+raadde Mijnheer, om er te Nijmegen eerst naar te onderzoeken. De Morder
+gromde en liet een kwartje vallen; de edeldenkende _commis-voyageur_
+raapte het kwartje op, en voegde er een pietje van zichzelven bij
+(hoedanige geldstukjes hij velen bij zich had). De bejaarde Majoor
+bracht zijne collecte aan de oude vrouw; en daar hij steeds voortging,
+om haar op eene verstandige wijze te troosten en zooveel mogelijk hoop
+voor haren Pieter te geven, was de vrouw, toen zij te Nijmegen aankwam,
+weêr een weinig opgebeurd. Al de reizigers verheugden zich hierover,
+en bejegenden den bejaarden Majoor met veel achting. Maar Holstaff
+zuchtte en zeide: "Ja, wel te recht zegt La Fontaine: 'Wij moeten
+het meest treuren, omdat onze smart niet eeuwig duurt.'"
+
+En weldra waren onze vrienden, benevens de familie Korenaar, in een
+druk en vrolijk logement geëtablisseerd.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK III.
+
+    Een rustige avond en een onrustige nacht te Nijmegen.
+
+
+De omstreken van Nijmegen hebben dit boven de stad zelve vooruit,
+dat zij bijzonder mooi zijn. Indien gij daar dus arriveert, en gij
+hebt een paar dagen den tijd, en een vriend, die het wel met u meent,
+dan zal hij niet verzuimen eene calêche te doen inspannen en met
+u naar Berg en Daal te rijden; is hij daarenboven gul en vrolijk,
+dan zal hij u in kennis brengen met den Steinberger kabinetwijn en
+den opgewonden kastelein aldaar; en wanneer gij over Ubbergen en
+Beek zult zijn teruggekeerd, en veel gesproken en gelagchen hebt,
+zult gij aangename souvenirs van uw Nijmeegsch tourtje verzameld
+hebben. Maar indien gij geen goede vrienden bezit en geen tijd hebt
+om een ordentelijk uitstapje te maken, dan benijd ik uw lot niet,
+zoo gij langer dan twee uren in Nijmegen moet vertoeven. Dit laatste
+was nu het geval met Polsbroekerwoud en zijne vrienden. Zij hadden
+besloten, zich goed te amuseren, en moesten zich tot eene wandeling
+naar Belvédère bepalen; en daar zij nog tijd over hadden, maakten zij
+het plan, om daarna een uurtje door het beroemde, maar hun onbekende
+Kalverbosch te kruisen. Dit laatste werd evenwel niet ten volle
+geëffectueerd, daar zij spoedig bemerkten, dat men dit bosch in minder
+dan vijf minuten door en door kan leeren kennen, en men, om langer
+tijd daarmeê door te brengen, óf steeds denzelfden weg moet gaan,
+óf den bedaarden tred der slakken aannemen, die zich in gemeld bosch
+in overvloed bewegen. Zij kwamen dus spoedig in hun logement terug,
+en hadden daar goede gelegenheid en ruim tijd om uit te rusten, eer
+het _souper_ werd aangerigt. De zakboekjes werden uitgehaald en het
+reisjournaal begonnen; maar men stond verbaasd, dat men zoo weinig
+had op te teekenen, en Polsbroekerwoud was genoodzaakt punctum te
+zetten op de vijfde bladzijde van zijn journaal in folio, hoewel
+hij eene beredeneerde opgave gedaan had van de waarde der spijzen
+en dranken, die men in den loop des dags, deels uit behoefte, deels
+uit weelde, deels uit verveling, had gebruikt. Uit welk oogpunt hij
+de vier flesschen Rijnwijn, die men nog vóór het _souper_ gebruikte,
+beschouwd heeft, is mij niet uit zijne aanteekeningen gebleken. De
+wijn werkte bij deze gelegenheid meer op de oogleden dan op de tong,
+en het was nog geen half elf geslagen, toen zij de zaal verlieten en
+zonder verwijl hunne slaapkamers betrokken.
+
+Pols bemerkte dadelijk toen hij in bed kwam, dat Mijntje het niet
+voor hem had opgeschud. Hij deelde deze opmerking aan Torteltak mede,
+die met hem op ééne kamer sliep. Maar deze sloeg hierop weinig acht;
+want hij bereidde zich voor, om van Ambrosine te droomen, en, aan
+haar denkende, wakker te worden.
+
+En Ambrosine?--Wij hopen, dat zij goed zal gerust hebben. Zij was pas
+negentien jaren oud, en zal dus later nog gelegenheid genoeg gehad
+hebben, om slapelooze nachten door te brengen.
+
+
+
+Omtrent middernacht scheen alles in een diepe rust verzonken
+te wezen. Zoo beschouwde het althans de knecht, die, zijne
+redenen hebbende om iedereen te doen ontwaken, zulk een geweld
+op de kamerdeuren begon te maken, dat de slaap bij alle reizigers
+oogenblikkelijk zijne heerschappij aan den schrik en de verwarring
+overliet.
+
+"Zeg eens, vriendje! wat moet dat?" zei Polsbroekerwoud, de deur van
+zijne kamer openende. "Het is duidelijk, dat gij u vergist, want wij
+hebben verzocht om niet voor zeven ure geroepen te worden."
+
+"Wat vergissen!" zei de knecht: "ziet ge dan niet, dat het huis
+hiernaast in lichtelaaije vlam staat?"
+
+Pols keek op, en zag in den gang geen brandend huis, maar door de ramen
+een eenigzins suspecten gloed. "Dat is weergaês lastig," zeide hij;
+"dan zou dit logement ook wel eens gevaar kunnen loopen."
+
+"Dacht ik het niet!" riep De Morder, zijne kamer uitstuivende: "nu
+zullen wij allen nog levend verbranden. 't Is ongepermitteerd. Wij
+kunnen zeker de trappen niet meer af."
+
+"Ik zeg immers niet, dat _dit_ huis in brand staat," riep de knecht,
+steeds op kamerdeuren bonzende. "Kleed u maar aan. Ik kan voor niets
+instaan."
+
+"Dat is anders niets," zeide Pols, "al is de trap afgebrand. Ik heb
+een veiligheidskoord bij mij, en wij kunnen het raam dan nog uit. Wij
+moesten daarvan in alle geval maar gebruik maken."
+
+"Is er brand?" riep Torteltak. "Hemel, Jan! en die dames, daar van
+Numero 5?--Zeg dan toch, Jan! zijn die dames gered?"
+
+"Wees bedaard, mijn vriend!" riep Pols. "Hier heb ik het koord al." En
+waarlijk, daar kwam de man aan, met een vervaarlijk groot kabeltouw,
+van knoopen en een haak voorzien.
+
+"Loop naar den duivel met uwe koorden!" vloekte de ander, terwijl
+hij zijne elegante _chamberlouc_ omsloeg en in drift zijne lokken
+arrangeerde; "ik wil het lieve meisje redden."
+
+Pols vond dezen uitval van Torteltak wel niet heel lief, maar vergaf
+het hem toch gaarne, omdat hij in deze oogenblikken geene lieve
+gezegden kon verwachten; hij liet dus den jongeling voortspoeden om
+dames te redden, en bereidde zichzelven om voor het goed te zorgen,
+waarvan de anderen geen werk schenen te maken. Hij liet ze dus aan
+hun lot over, maar verzocht hen vriendelijk, om toch bedaard te wezen
+en zich niet te veel te agiteren.
+
+Daar heerschte evenwel noch onder de vrienden, noch onder de overige
+reizigers, de door Pols zoo zeer begeerde kalmte. Ook in de kamer der
+familie Korenaar scheen die te ontbreken. Daar evenwel was de mare niet
+zoo onverwacht gekomen. Mevrouw was wakker geworden, had eene ongewone
+drukte gehoord, en gemeend een brandlucht te bemerken. Ontsteld stond
+zij op, trok haren echtgenoot bij een arm het bed uit, en naderde
+met hem het venster. Daar zagen zij de vlammen, die het naaste huis
+verteerden. "Hemel, Korenaar! wat zijn wij in gevaar!" riep zij
+wanhopig: "dat komt ook van die Kleefsche reizen."
+
+"Maar, bout! waart gij het dan niet, die zoo op dat reisje aangedrongen
+hebt?"
+
+"Maar ik heb niet aangedrongen, om in een logement te gaan naast
+huizen die 's nachts uitbranden."
+
+Dit argument was te forsch voor den ouden Heer. Hij trachtte zich te
+verontschuldigen; doch Mevrouw verbood het hem: "Kleed u, in 's Hemels
+naam, maar aan, en maak voort; of wilt gij nu ook nog dat uwe vrouw
+en uw arm kind verbranden?--Ambrosine, lieve kind! word toch wakker!"
+
+"Wat is er, wat is er?" riep deze, haar lief kopje uit de gordijnen
+stekende. O! had Torteltak haar zóó gezien met dat lieve blosje op de
+wangen, en die oogjes nog dronken van slaap, hij zou waarlijk hebben
+moeten bekennen, dat het nachttoilet haar beter stond dan Mevrouw hare
+Mama, schoon deze eene echte kant en Ambrosine maar een _neigetje_
+om de muts had.
+
+"Sta op, mijn kind! sta op! daar is brand. Schielijk! sla uwen mantel
+om.--Korenaar, wat talm je toch! haast u dan, in 's Hemels naam!"
+
+Bons, bons! klonk het op de deur. "Mijnheer, sta spoedig op!" riep
+de knecht.
+
+"Dames, dames! haast u, wat ik u bidden mag!" riep weldra eene andere
+stem, die door Ambrosine herkend werd.
+
+"Ja, wij komen!" riep Mevrouw, en deed de deur open. Torteltak nam
+Ambrosine bij de hand, en trok haar voort. Mama volgde, met pakjes
+beladen, nog roepende: "Korenaar, kom dan toch! maar vergeet je
+horologie niet."
+
+Zonder hulp van veiligheidskoorden--want de trap stond nog zoo pal,
+alsof er in het geheel geen brand in de buurt was--kwamen al de
+reizigers beneden, en snelden de voordeur uit, om te zien, op welke
+hoogte de zaken stonden. Polsbroekerwoud had in den gang een kruiwagen
+opgemerkt, en begon nu al de koffers en valiezen van zichzelven en
+zijne reiscompagnons naar beneden te slepen. Hij was geheel gekleed,
+behalve dat hij zijne slaapmuts voor de nachtlucht had opgehouden;
+het veiligheidskoord had hij om zijn middel gewonden, om het altijd
+bij de hand te hebben. Met ongewone vlugheid klom hij de trappen op,
+waarvan hij telkens beladen weêr neêrdaalde. Hij lette weinig op de
+menschen, die om hem heen woelden en draafden, als zij hem maar niet
+in den weg kwamen, en dan was het: "Wat ik u bidden mag, een weinigje
+plaats; maar wees toch bedaard! Op mijn woord, die agitatie is meer
+hinderlijk dan nuttig."
+
+Eindelijk had hij alles bijeen op den kruiwagen, en krood nu den
+zwaren last met moeite voort, zich eenen weg banende door de menigte,
+die toegesneld was, om den brand te helpen blusschen, of door hunne
+tegenwoordigheid de blusschers in den weg te staan. Een eind wegs kon
+hij voortgaan; maar weldra zag hij zich aangehouden door een serjant
+van de schutterij, die in functie was, hoewel hij een phantasie-kostuum
+scheen te dragen, en die, de zilveren strepen op zijne mouw, dat teeken
+van uitgebreide magt, zoo lang daar geen zilveren schouderbladen
+present zijn, aan Pols vertoonende, met eene barsche stem vroeg:
+"Waarheen?"
+
+"Dat weet ik niet, vriend! Ik red mijn goed maar uit den brand!"
+
+De serjant scheen het uiterlijke van de koffers meer gedistingueerd
+te vinden dan dat van Pols; althans hij voegde hem toe: "Wat jou
+goed? Je ziet er mij wel naar uit, om met een dozijn zulke koffers
+te reizen. Laat jij dat goed maar staan, mannetje, en zoek een goed
+heenkomen."
+
+Dit zeggende, greep de serjant, ongewoon om magt uit te oefenen en
+nu verheugd een schitterend feit te kunnen verrigten, Pols bij den
+arm, en wilde hem van zijn goed verwijderen. Gelukkig evenwel kwam
+gedurende die worsteling een welgekleed Heer naderbij, en vroeg:
+"Wat is hier te doen?"
+
+De serjant keek den ondervrager eerst brutaal aan, maar veranderde
+weldra zijn gezigt, en nam zijne chacot zeer beleefd af, daar hij
+in dien heer iemand herkende, wiens kleederen hij poetste en wiens
+boodschappen hij verrigtte, wanneer er geen brand was, en hij dus
+geene schitterende uniform droeg.
+
+"Eene schreeuwende onregtvaardigheid," riep Pols. "Ik ben Joachim
+Polsbroekerwoud van Rotterdam. Ik ben hier voor mijn plaisir. Ik red
+mijn goed en dat van mijne vrienden, en deze soldaat hier wil mij
+hierin verhinderen. Maar ik zal naar den Burgemeester gaan. Ik wil
+dat mij regt geschiede."
+
+"Blijf maar hier bij uw goed," zeî de Mijnheer, "of breng het
+naar uw logement terug. Zij zullen straks den brand wel meester
+worden. Stoffel! ik zou dien Heer maar laten gaan."
+
+"Alderbest, Mijnheer!" zeî de serjant, die in het dagelijksch leven
+Stoffel scheen genaamd te worden.
+
+Gedurende dit gesprek had een dienstvaardig Nijmegenaar, die geene
+klare denkbeelden van het _jus possessionis_ scheen te hebben, den last
+voor Polsbroekerwoud een weinig verligt, en een der valiezen naar zijne
+woning, die ver van den brand in een achterbuurtje was gesitueerd,
+in veiligheid gebragt. Pols bemerkte dit eerst den volgenden morgen,
+toen hij, bij het nazien van het goed, zijn valiesje met linnen gevuld
+miste. Hij moest zich dit verlies getroosten; want daar de edelmoedige
+achterbuurtbewoner niet eens een fooitje voor het dragen had gevraagd,
+kon hij moeielijk zijn goed op het spoor komen, en hij droeg dit,
+om langdurig oponthoud voor te komen, ook maar niet aan de policie op.
+
+Terwijl dit eenige huizen van het logement plaats had, was er niet
+minder beweging voor de woning, die in lichtelaaije vlam stond. In
+kleine steden heeft men zoo weinig gelegenheid om dergelijke
+geimproviseerde illuminatiën te zien, dat, als het dan ook eens plaats
+heeft, iedereen zich verpligt acht daaraan te adsisteren. In groote
+steden, vooral in de hoofdstad, waar men zulke dingen meer gewoon
+is, verschijnen bij zoodanige gelegenheden alleen de stilzwijgend
+genoodigden; als daar zijn: de geattacheerden aan de brandspuiten,
+de schutters die het piquet hebben, de zakkenrollers,--in één woord,
+de zoodanigen, die daar in functie moeten wezen. Onder de dilettanten
+ziet men gewoonlijk alleen de naaste geburen en heel enkele van de
+alleropgewondenste vuuraanbidders. Terwijl occupeert zich niemand van
+de overige inwoners met zulke zaken, die hen niet aangaan, behalve
+de torenwachters, die het alarmdeuntje wel slapende kunnen spelen,
+en de nachtwachts, wie het woordeke _brand_ in de keel verroest
+is. Maar nu in Nijmegen! De gansche populatie was op de been. Niemand,
+dan die door gebrekkigen ouderdom of lamheid aan huis geconsigneerd
+was, bleef in zijne woning; dames _en négligé_, zoo als zij zich
+anders alleen aan hare kameniers vertoonden,--kameniers _en demi
+toilette_, zoo als zij gewoonlijk slechts door de lakeijen gezien
+werden,--mannen en vrouwen, in hetgeen zij maar het digtst bij de
+hand vonden, gehuld,--snelden naar het vroeger onopgemerkte, nu zoo
+belangwekkende huis. Zelfs de moeders meenden, dat zulk een schouwspel
+hare zuigelingen zou interesseren; althans zij drongen met zoodanige
+schepseltjes voorwaarts. "Het was op dien weg," om in dagbladenstijl
+te spreken, "eene voortgolvende massa, een digte phalanx; de straat
+was eivol."--Verscheidene particulieren wisten reeds zeker de oorzaak
+van den brand, schoon de bewoners van het huis zelve die nog niet
+gisten. Sommigen hadden den vorigen avond, ja 's middags al, iets
+branderigs geroken, en zoo veel wisten weêr anderen van goederhand,
+dat het huis veel te hoog geassureerd was.
+
+Intusschen waren eenige brandspuiten in werking geraakt, en
+overstroomde het water, dat voor de brandende woning gedestineerd was,
+de straat; want eene kenmerkende eigenschap van de slangen eener
+brandspuit is, dat zij lek zijn. Een veel te groot aantal armen
+bewoog de pompen, en een veel te groot getal schutters, om orde
+te houden, was aanwezig. Het ontbrak ook geenszins aan commando's,
+die elkander lijnregt tegenspraken, en dus had ieder onderhoorige
+eene schoone gelegenheid om te gelijk gehoorzaam en ongehoorzaam te
+wezen. Verscheidene stemmen trachten elkander te overschreeuwen; in
+'t kort, het geweld en rumoer, dat een brandtooneel regt levendig
+maakt, ontbrak ook nu niet.
+
+Onder de menigte toeschouwers, die eene zoogenaamde goede plaats
+hadden, bevonden zich ook onze reizigers. Mijnheer Korenaar had zijnen
+bril opgezet, en sloeg met aandacht de vlammen gade, die zich om de
+balken kronkelden, totdat zij door de nederstortende zoldering voor
+een oogenblik werden uitgedoofd, om daarna met vernieuwde kracht weêr
+te voorschijn te komen. Ambrosine leunde op den arm van Torteltak,
+en beefde van angst en ontzetting. Zij klemde zich nader aan den
+jongeling, als gevoelde zij bescherming te behoeven, en die liever
+bij hem te moeten zoeken dan bij Mama, die haar aan de andere
+zijde vasthield, en vele onnoodige jammerkreten uitte. De Morder
+stemde met haar in, dat het toch waarachtig eene ijselijkheid is,
+om wanneer men één nacht in eene stad logeert, dan zulke dingen te
+moeten treffen. Hij wond haar overigens op, door haar te verzekeren,
+dat men den brand nog in geen tweemaal vierentwintig uren zou meester
+worden, dat misschien de geheele stad wel eene prooi der vlammen
+zou worden, en dat straks zeker de brandende balken op de hoofden
+der menigte zouden neêrstorten. Veervlug staarde het tooneel met
+verrukking aan, sprak van den vuurkoning, die thans alle elementen
+beheerschte,--van massa's water, die in vloeijende vuurstroomen werden
+opgelost,--en eindigde alle dergelijke uitboezemingen met den uitroep:
+"Prachtig schouwspel! Verrukkelijk! Heerlijk!"--Een zeer hardhandig
+Nijmegenaar naast hem, geenszins in zijne verrukking deelende, en van
+zijne overige uitroepingen niets begrijpende, vond het gepast hem in
+deze uitroepingen te storen, door hem een klap voor den mond te geven,
+welke handgreep, Veervlug eenigzins pijnlijk aandoende, tot vrij hevige
+onaangenaamheden aanleiding gaf. Gelukkig was het, dat de _foule_ hen
+een weinig van elkander afdrong; anders weet ik niet wat de gevolgen
+zouden geweest zijn: want Pols, nog steeds met de koffers bezig, was
+niet tegenwoordig om te bevredigen. Holstaff stond, met één grooten
+traan in ieder oog, het akelig tooneel te aanschouwen. "Ach! ach! hoe
+ijselijk!" riep hij uit. "Die bloeden van kinderen, die nu in dit huis
+zullen verbranden, en die hopelooze ouders, die hunne dierbaarste
+panden op zulk eene vreeselijke wijs verliezen, en ze niet kunnen
+redden,--voor al het goud van de wereld niet kunnen redden! Die
+ongelukkige kinderen, geheel omringd door onmeêdoogende vlammen--den
+dood voor oogen--zonder hunne ouders--alleen--die arme, arme bloeden!"
+
+"Hou toch je mond van die arme bloeden van kinderen!" gromde een burger
+hem toe. "Denk jij, dat wij hier de menschen laten verbranden? Daar
+zijn geen kinderen in huis. Daar waren maar twee oude luidjes en eene
+meid, en die zitten al een uur in veiligheid."
+
+"Geen kinderen!" mompelde Holstaff: "een raar huisgezin zonder
+kinderen. "Nu, ik kan het niet helpen. Dan verliezen die menschen
+alleen hun goed. Ik dacht dat zij veel ongelukkiger waren."
+
+Het huis was intusschen tot den grond toe afgebrand; doch daar het stil
+weder was, en men de noodige voorzorgen voor de andere huizen nam,
+bepaalde zich het onheil tot die eene woning. Ten half vier ure was
+men, den brand geheel meester, en zag men langzamerhand de menschen
+aftrekken. De reizigers keerden weêr in hun logement; velen bleven uit
+voorzigtigheid beneden, waar eenigen op sofa's en stoelen insluimerden,
+terwijl anderen, onder een calmerend kopje thee, over den brand
+van dien nacht, over de oorzaken en gevolgen redeneerden, en ieder
+hunner een of meer dergelijke _scènes_ had bijgewoond, zeer geschikt
+om onder zulke omstandigheden te worden meêgedeeld en aangehoord,
+maar ook evenzeer geschikt om verder geheel te worden vergeten.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK IV.
+
+    Verblijf der reizigers te Kleef.--Zij maken kennis met interessante
+    landgenooten en naburen, spreken over menschen en zaken in gebonden
+    en ongebonden stijl, en bereiden zich voor, te worden vergast op
+    een verhaal van den ouden Heer Korenaar.
+
+
+Het nachtelijk avontuur te Nijmegen behoorde voor onze reizigers
+niet tot de vermakelijkste ontmoetingen; maar hen daarom ongelukkig
+te noemen, zoo als sommigen hunner zich verbeeldden te zijn, is
+misschien een weinig roekeloos omspringen met een term, die op vele
+omstandigheden des menschelijken levens met meer regt kan worden
+toegepast. Het is wel onaangenaam, als men meer geld dan gewoonlijk
+besteedt, om 's nachts behoorlijk te kunnen slapen, die duurgekochte
+rust te moeten opofferen, om niet misschien levend te verbranden; maar
+moet men zulke brandtooneelen in een belendend huis zien opvoeren,
+dan heeft dat in een logement dit voor, dat men zich gemakkelijker en
+zonder veel schade kan verwijderen, terwijl iemand, die onder dezelfde
+omstandigheden rustig zijn eigen huis in zijne eigene stad bewoont,
+doorgaans te veel wil redden, en zich daardoor aan aanmerkelijke schade
+blootstelt. En daarenboven vertrekt een reiziger den volgenden morgen,
+zonder dat hij lang aanschouwer behoeft te zijn van de treurige ruïnes
+en, wat bijna even erg is, toehoorder bij de menigvuldige verhalen, die
+nog wel een week na het ongeluk moeten uitgestort worden. Hij behoeft
+niet te vernemen, dat zijn goede kennis A bijna door een brandspuit
+overreden is, dat het bij B maar een duim breed gescheeld had, of
+hij was door een gloeijenden balk verpletterd; dat C brandgaatjes in
+zijn zwarten rok meent te ontdekken, schoon hij in zijn bruinen jas
+bij de vuurscène tegenwoordig was. Hij behoeft zijne deelneming niet
+te betuigen, wanneer zijne zenuwachtige vriendin P. hem verhaalt,
+dat zij zoo allerijselijkst geschrikt was, en dat zij niet anders
+meende, of haar eigen huis stond in brand. Hij is ontslagen om visites
+te ontvangen van Q of Z, die hem zouden vragen of hij den brand ook
+gezien had, dat hem vooral onaangenaam zou wezen, daar hij bijna door
+Q is omvergeloopen, en Z hem in de _foule_ zeer gevoelig op de teenen
+heeft getrapt. Hij zal niet bedroefd worden door op de societeit
+te ontdekken, dat Spanje en het Oosten vergeten, en het biljart en
+domino genegligeerd worden. In één woord, hij behoeft zich niet in
+zijne kamer op te sluiten, om niet van verveling te sterven.
+
+Gelukkig waren dus ook onze reizigers, die voor zoo vele rampzaligheden
+bewaard bleven, en reeds den volgenden middag, na een aangenaam
+tourtje, bij Roberts te Kleef aan de publieke tafel dineerden. Zij
+zaten daar rustig en op hun gemak; want daar het nog in het
+begin van het saizoen was, waren de logementen nog niet opgepropt
+vol. Het was daar nu beter voor menschen, die, om rust te genieten,
+het gewoel ontvlugten, dan voor die met hetzelfde doel het gewoel
+opzoeken. Mevrouw Korenaar scheen tot deze laatsten te behooren;
+althans zij vond, dat zij het heel ongelukkig troffen. Daar waren nog
+kamers _au premier_ te krijgen, behalve die zij besteld hadden, en de
+knechts hadden een lui leven, want zij konden het nog bijhouden om de
+_logés_ te bedienen. Ambrosine vreesde heimelijk, dat zij in Kleef
+niet zulke aangename kennissen zou maken, als het geval geweest was
+op de Nijmeegsche stoomboot. Misschien oordeelde zij voorbarig; want
+zij had aan de _table d'hôte_ toch reeds drie zeer solide gekleede
+Goudenaars en eene Delftsche familie met zeven kinderen ontmoet. Een
+der Goudenaars was zeer spraakzaam, en de zeven Delftsche kinderen
+waren zeer woelig, de Delftsche papa zeer kinderbedervend, en de
+Delftsche mama heel slordig. De Goudenaars verhaalden veel van de
+hemelhooge bergen, die zij bij Kleef beklommen hadden, en hadden
+het met de Eunomianen en vele kleine tourtjesmakers gemeen, dat zij
+het bereiken van den hemel voor heel gemakkelijk hielden. Zij hadden
+kennelijk vergeten, of misschien nooit geweten, dat Enceladus en zijne
+medereuzen, schoon zij ook bergen, van meer omvang dan de Kleefsche,
+op elkander gestapeld hadden, toch den hemel nog niet hadden kunnen
+beklimmen. Ook Ambrosine was misschien van deze proefneming onbewust;
+althans Mama had, bij de vroegere opnoeming van hare qualiteiten,
+niet van ervarenheid in de oude fabelleer gewag gemaakt; maar zij had
+toch wel eens gehoord van bergen, met eeuwige sneeuw en ijs bedekt,
+en misschien klopte haar hartje van angst, daar zij gehoord had, dat
+Torteltak zoodanigen moest beklimmen; dus kon zij weinig achting en
+opgewondenheid gevoelen voor de Goudenaars, daar zij ze vergeleek met
+den jeugdigen held, die met vreugde van zulke ondernemingen sprak,
+zonder nog eens hoog daarvan op te geven. Torteltak scheen met
+Ambrosine meer van de bergen dan van de lieve badgasten gesproken
+te hebben.
+
+De Delftsche familie had nog niets beklommen; want zij was gisteren pas
+gearriveerd. Zij had dien morgen een wandeling van een half uur gedaan;
+maar toen waren vier van de zeven telgen ook tamelijk vermoeid, en de
+oudste, een jongen van 16 jaren, had ronduit verklaard, dat hij den
+weg van Delft naar de Kethel mooijer vond, dan dien van de Diergaarde
+naar Berg-und-Thal. Zijn vader, die in hem veel genie en een opmerkende
+geest meende te vinden, had dezen zet onbetaalbaar gevonden. De moeder
+had niets gezegd; want zij zwoegde onder haren driejarigen jongsten
+telg, die van het eerste oogenblik der wandeling had geroepen:
+"Dragen--dragen--Jantje wou niet loopen,--Mama stout--Mama Jantje
+dragen."--Jantje was ten laatste redelijk zoet geworden, toen Mama aan
+zijn verlangen voldaan had. Deze berigten had Ambrosine ingewonnen,
+en zij verwachtte niet veel genoegen van de conversatie met de
+Delftsche familie.
+
+Na het _diner_ begaven onze vijf reizigers met de familie Korenaar
+zich naar Schwanenburg, en hoorden uit den mond van Holstaff de oude
+legende. Op de plaats zelve beviel dit verhaal vrij goed, als onder de
+veelvuldige legendes niet de naarste; maar toen zij, op hunne _retour_,
+van den goeden Holstaff niets hoorden dan: "Hoe akelig was dat voor de
+arme Beatrix, dat toen de zwanenridder zoo op eens verdween, en hoe zal
+zij nooit een zwaan hebben kunnen zien, zonder aan hare noodlottige
+nieuwsgierigheid te denken?" toen wenschten velen der reizigers, dat
+Erlin nooit vertrokken was, en Torteltak hield ten laatste staande,
+dat hij van goederhand vernomen had, dat de ridder acht dagen later
+was teruggekomen en een _mooi cadeau_ voor zijne gemalin uit Keulen
+had meegebragt.
+
+Toen zij in het logement waren teruggekeerd, sprak Mevrouw Korenaar
+van vroeg naar bed gaan; maar Torteltak zag haar zoo treurig aan,
+en Ambrosine slaakte bij die gelegenheid zulk een diepen zucht, dat
+Mama vermurwd werd. Mijnheer had nog een verhaal in zijn hoofd, dat
+hij de vrienden gaarne wilde meêdeelen, en waagde het dus tot zijne
+gade te zeggen: "Nu, bout! wij zullen toch niet met de kippen op stok
+gaan." En Mevrouw antwoordde nu, hare dochter de wangen streelende:
+"Neen, lieve! dat juist niet." En alzoo werd er besloten, niet met
+de kippen op stok te gaan.
+
+De vrienden namen nu plaats in de groote eetzaal. Daar zaten, behalve
+de drie Goudenaars, de Delftsche papa en mama en vijf Delftsche
+kinderen, die dien avond mogten opblijven, en nog twee Heeren van
+Elberfeld, zoo even gearriveerd. Juist toen de familie binnenkwam,
+had een der Goudenaars, een schoolmeester en opgewonden vaderlander
+in everlasting jas, na een paar trekken van Duitsche gastvrijheid te
+hebben aangehoord, de daad van Van Speyk opgehaald, en sprak op een
+uithalenden toon, aan sommige van zijne stadgenooten als aan hem eigen:
+"Ja, Mijnheeren Duitschers! dat was een groot stuk van Van Speyk."
+
+"Dat was het wel," zeiden de andere Goudenaars. Veervlug, die zich
+terstond bij dit gezelschap gevoegd had, kon niet nalaten te zeggen:
+"Ja, Mijnheeren! Van Speyk voerde zoo'n groot stuk uit, dat er maar
+een klein stukje van hem overbleef."
+
+"En onze dichters hebben hem bezongen," zei de schoolmeester.
+
+"Dat is ook zoo," zeiden de andere Goudenaars.
+
+"En daar was er een," ging Veervlug voort, "die, toen hem gevraagd
+werd, waarom hij Van Speyk niet bezong, antwoordde:
+
+
+	"Bewondren kan ik hem!... tot zingen faalt mij kracht."
+
+
+Maar naderhand schijnt hij berouw gekregen te hebben; althans hij
+zingt in een liedje, _Rood en zwart_:
+
+
+	  "Die kleuren dekten eens het hart,
+	Des eedlen Wees in Amstels wallen;
+	  Ach! weinig dacht dien Held toen nog,
+	  Als 't geel (de kleur van snood bedrog),
+	Zich daaraan paart, zal ik eens vallen."
+
+
+'t Was jammer dat de dichter maar alleen kon zeggen, wat de held
+_weinig_ dacht; ik had liever geweten, wat hij _veel_ dacht. Hij
+wist anders nog al wat van hem te zeggen, zelfs hoe het met zijne
+ziel afliep, blijkens het derde Van Speyk's gedicht: _Aan ***, mij
+een pijpenkop vereerende, met de beeldtenis van_ Van Speyk. (Wit
+porselein met gouden rand).
+
+
+	  "Gewis men had geen ongelijk
+	  Om 't beeld van dapperen Van Speyk,
+	In wit, met goud omzet, te malen;
+	  Zijn ziel zoo rein als 't zuiver wit,
+	  Is in 't ontsterfelijk bezit
+		Van 't goud van 's hemels zalen."
+
+
+Deze door Veervlug aangehaalde regels werden slechts door een klein
+gedeelte van het gezelschap uitbundig toegejuicht. De Goudsche
+schoolmeester zag den Elberfelder triomferend aan. Deze glimlachte,
+en één hunner zeide: "Bij ons zouden er nog wel menschen gevonden
+worden, die de daad van Van Speyk konden verrigten; maar geene die
+door zulke verzen zijne schim zouden verontrusten." Dit zeggende,
+sloeg hij op de tafel, en kommandeerde nog eene flesch Hochheimer.
+
+De schoolmeester zag naar Veervlug met een veelbeteekenend gezigt;
+maar daar deze terwijl met de Delftsche dame in discours was geraakt,
+vond zijn gelaat het gepast, maar weêr de gewone onbeduidendheid aan
+te nemen.
+
+"Heden, Mijnheer!" zei de Delftsche dame: "watte mooije versjes zijn
+dat! En dat maar zoo op een pijpenkop? Ik weet heusch niet, waar de
+dichters het tusschenbeide van daan halen. Zoo heb ik ook een neef,
+die zulke alleraardigste versjes schrijft, en dat ook maar op alles,
+wat je wilt; laatst nog op een kip, die in 't water gevallen was,
+bij ons op 't Oud Delft. Ik meende te scheuren van 't lagchen, toen
+hij 't me voorlas. Niet waar, Van der Kaas?" ging zij voort, haren
+man tot getuige roepende: "ik spreek van de versjes van neef Sander."
+
+Het is opmerkelijk, dat de meeste menschen een neef hebben, die wel
+versjes maakt, en die al heel dikwijls Alexander of bij verkorting
+Sander heet. Gelukkig, indien deze neven zich alleen tot boertige
+stukjes bepalen; die blijven nog al veel privaat eigendom van de
+familie. Maar gaan zij somtijds verder,--dichten zij nu en dan een
+wiegeliedje of grafschriftje, dat al heel lief is,--rijmen zij ook
+wel Hymnes aan den Tijd, of Odes bij gelegenheid van de Eeuwigheid,
+of Dithyrambes bij het afsterven van een onvermoeid Catechiseermeester
+en doorkundig Krankbezoeker, dan zijn, helaas! te dikwijls de gevolgen
+voor de Drukkers, Uitgevers en het lezend Publiek onberekenbaar.
+
+"Wel ja, wijfje!" antwoordde de Heer Van der Kaas aan zijne kolossale
+Delftsche wederhelft: "Neef Sander is er al heel ver in. Is dat ook
+niet van hem?
+
+
+	"De zon rookte een cigaar; de maan borduurde een boordje."
+
+
+"Abuis, Papa!" viel de jongen van zestien jaren in, die veel genie en
+eenen opmerkenden geest had; "abuis, Papa! dat is uit dat gedrukte
+boek, dat van het begin tot het einde boertig is, en daar ook in
+staat van de trekschuit."
+
+"O ja, de trekschuit!" zei Mevrouw Van der Kaas; "dat is ook al heel
+aardig. Vindt uwé niet, Mijnheer? Dat is net, of je er in zit."
+
+"Ik zit niet graag in trekschuiten," antwoordde Veervlug.
+
+"Zulke verzen lees ik nu altijd met plaisir," zei Polsbroekerwoud;
+"daar kan een bedaard mensch nog bij op zijn stoel blijven zitten. Soms
+zweven die dichters zoo geweldig hoog, dat men er geen oog op kan
+houden. Ik weet waarlijk niet, waarom ze zich dikwijls zoo vermoeijen;
+ze moeten toch altijd weêr op de aarde te land komen. Nu, daar zorgen
+de meesten ook wel voor, vooral als het naar etenstijd loopt."
+
+"'t Is net of ik Sander hoor," zei Mevrouw Van der Kaas.
+
+"Dan merk ik," riep Veervlug verontwaardigd uit, "dat uw neef nog al
+niet veel hinder heeft van zijn Poëtisch gevoel."
+
+"Neen maar," zei Mevrouw, "als het op stuk van zaken aankomt is
+hij extra gevoelig. Zoo herinner ik mij nog van een vers, dat hij
+gemaakt heeft, en dat heel aandoenlijk was: _Uitboezeming aan mijne
+overledene grootmoeder, bij het zien van haar breitobbetje_. De meid,
+die vijfenvijftig jaar bij de goede vrouw gediend had, heeft er bij
+staan huilen als een kind."
+
+"Ja, vaak doet ons de dichter weenen," merkte Holstaff aan; "althans
+zoo is het mij dikwijls gegaan, wanneer ik in den avond ronddwaalde,
+met mijn lievelings-auteur in de hand, terwijl ik, door het zachte
+maanlicht beschenen, nog eens de regelen van Eduard _aan de Maan_
+nalas, die mij anders toch ook wel in het geheugen gegrift waren:
+
+
+	"Teedre maan! gij kunt mijn hart
+	  Nimmer weêr bekoren--
+	Teedre maan! uw vriendlijk schoon
+	  Is voor mij verloren!"
+
+
+En dan verder, daar hij schreijende zegt:
+
+
+	"En de beek ziet staâg een traan.
+	  Met een golfje vlugten.
+
+	Zilte tranen! spoeit vrij voort,
+	  Fanny voelt u vlieden--
+	Spoeit--een bleeke straal der maan
+	  Zal u slechts bespieden."
+
+
+Jammer maar, dat in het laatste vers, waar Fanny op het graf van
+Eduard treurt, niet van een slepend koortsje gewag gemaakt wordt,
+dat haar ondermijnt, en hoop geeft, spoedig onder de groene zoden
+naast haren Eduard te rusten."
+
+"Je spreekt er over als een doodgraver," zeî Pols; "je zoudt alle
+menschen maar in het graf willen helpen. Juffrouw Fanny zal zich
+naderhand misschien nog wel wat getroost hebben. Wie weet of ze niet
+nog eens een goede partij gedaan heeft! Zulke dingen trekken nog wel
+eens bij."
+
+"IJskoude ongevoeligheid!" bromde Holstaff, en hij besloot den geheelen
+avond geen woord meer te spreken.
+
+De vaderlandlievende Goudsche schoolmeester vond, dat het discours
+over Van Speyk een weinig te spoedig was afgebroken, en de rigting,
+die het in de laatste oogenblikken genomen had, kon hem maar niet
+bevallen. Hij wilde gaarne Hollands roem bij vreemdelingen handhaven,
+en daartoe scheen hem het best toe, met enkele particulieren, die
+een bijzonder goed figuur gemaakt hadden, voor den dag te komen. Hij
+doorzocht nu zijn geheugen, daar men over gedichten sprak, om het
+een of ander vaderlandsch stuk te vinden. Maar, helaas! daar wilde
+hem niets invallen; want poëzij werd op zijne school niet geleerd,
+en was dus zoo zijn vak niet. Zijne reiscompagnons, die ook niet
+gewoon waren hem zoolang zwijgende te zien, schenen ook iets te
+verwachten. Eindelijk herinnerde hij zich nog een fragment van een
+vaderlandsch stukje. En dus zoodra er eene pauze was, wendde hij zich
+weêr tot de Elberfelders:
+
+"Ja, Mijnheeren Duitschers! zoo opgewonden de Hollanders zijn voor
+helden, die hun bloed voor de heilige zaak des Vaderlands veil hebben,
+zoo laag zien zij neêr op baatzuchtigen, die om eigen gewin die
+zaak afvallen."
+
+"Dat is wel waar," zeiden zijne mede-Goudenaars.
+
+"Zoo herinner ik mij," ging hij voort, "een vers, door een onzer
+dichteren gemaakt, op een verrader des Vaderlands. Krachtige taal;
+hoor slechts het begin;
+
+
+	"'t Was nagt, toen u uw moeder baarde,
+	Een nagt, zoo zwart als immer was."....
+
+
+"Met uw verlof!" viel Polsbroekerwoud in: "dat vind ik niet bijzonder
+krachtig gezegd; want de meeste kindertjes komen bij nacht ter wereld."
+
+"En," voegde Veervlug er bij, "dat het een zwarte nacht was, bewijst
+alleen, dat het geen lichte maan was."
+
+"Mijnheeren," riep de schoolmeester verontwaardigd, "op zulk eene
+wijze kunt ge alle verzen wel uitkleeden."
+
+"Dat kunt ge ook," zeiden de twee andere Goudenaars.
+
+"Mits," grinnikte Veervlug, "dat er eerst inkleeding heeft plaats
+gehad."
+
+Het goede plan van den schoolmeester, om Hollands roem bij
+vreemdelingen te handhaven, mislukte door deze interruptie geheel. De
+vrienden verzochten, om hem te bevredigen, wel, dat hij zou voortgaan;
+maar hij bedankte er voor, en hield zich stil. Zijne reiscompagnons
+vonden, dat hij gelijk had. Niemand vernam dus iets van "de helsche
+geesten, de krassende vogelen, de woedende zee en de verschrikte
+engelen;" en de Elberfelders waren van het genoegen verstoken, iets
+meer van Hollands roem te hooren.
+
+De Delftsche Mevrouw had met bewondering toegeluisterd. Haar gemaal
+had nu en dan gelagchen om zijn oudste zoontje, dat veel genie en
+een opmerkenden geest had; want hij had achter den stoel van den
+schoolmeester gestaan, en, als deze sprak, grimassen achter zijn rug
+gemaakt. Hij had ook nu en dan tegen de andere Heeren, die hem niet
+aanzagen, de tong uitgestoken. De overige kinderen liepen de kamer op
+en neder, plukten aan de stoelen, trokken aan de gordijnen, en kwamen
+nu en dan Mama aan den schoot hangen en een ulevelletje afdwingen om,
+na ontvangst daarvan, onderling te kibbelen en te harrewarren.
+
+Mevrouw Korenaar was gedurende de discoursen in eenen zoeten slaap
+geraakt, en droomde zich misschien op de bruiloft van Ambrosine's
+eersteling. De oude Heer had zijne tweede cigaar opgestoken en hulde
+zich in rookwolken. Torteltak sprak zeer druk met Ambrosine, en ook
+door de dichterlijke stemming, waarin de andere vrienden verkeerden,
+bezield, had hij alle mogelijke verzen, die hij zich herinnerde en
+die hij begreep dat een jong meisje uit zijn mond aardig in de ooren
+zouden klinken, fluisterende meêgedeeld en te gelijk met zijne oogen
+meesterstukken verrigt. Hij was nu eens teeder, dan weder dartel,
+soms ook hoogst gevoelig. Het verwijt "aan den stroeven wijsgeer,"
+die niet erg veel met kusjes op had, werd niet vergeten; het speet hem,
+dat hij moeijelijk kon te pas brengen het:
+
+
+	"Een wreede onpaslijkheid heeft mij aan huis gebonden:
+		  Wat heeft mijn ziel al ondervonden
+		  Van droefheid, smart en kommernis,
+	Vooral daar mijn vertrek zoo kort ophanden is."
+
+
+want hij vreesde, dat de eerste regel het effect van den laatsten
+zou benadeelen. Daarom bepaalde hij zich nu bij een ander gedicht,
+dat toch ook heel aandoenlijk was, na vooraf te hebben aangemerkt,
+dat men zich in sommige omstandigheden zoo gaarne de woorden van
+dichters zou willen toeëigenen.
+
+
+		"Ja, geen der wreedste folteringen,
+		  Die ooit den Stervling viel te beurt,
+		Kan zoo het hart zijn moed ontwringen,
+	Als 't oogenblik dat ons een Zielsgeliefde ontscheurt!
+
+		Helaas! wen eensbezielden voelen
+		  Hoe zalig ze in elkander zijn:
+		Wen al het heil dat zy bedoelen,
+		  Het deelen is van vreugde en pijn:
+
+		Wen 't hart niet langer voor zich-zelven,
+		  Maar voor zijn ander harte slaat;
+	  De zucht een afgrond schijnt te delven,
+	Die zijns Geliefden borst ontgaat."
+
+
+Hier slaakte Ambrosine een diepen zucht, die echter bij deze bijzondere
+gelegenheid voor Torteltak geen afgrond scheen te delven, maar veeleer
+een demping te bewerkstelligen van den kleinen afgrond, die er nog
+tusschen hem en Ambrosine bestond.
+
+De aankomst van een Engelsch Heer en Dame brak hier deze gesprekken
+af, die anders misschien ook nog onder het _souper_ zouden hebben
+voortgeduurd en voor velen den maaltijd vergald. Terwijl de Heer naar
+boven ging om de kamers te bezigtigen, plaatste de Dame zich op een
+stoel aan het einde der zaal, na den groet van diegenen der reizigers,
+die haar begroet hadden, beleefd te hebben beantwoord.
+
+De Goudsche schoolmeester, die volstrekt geene notitie van haar
+binnenkomen genomen had, vond het gepaster dadelijk aan het gezelschap
+te zeggen: "Ik houd niet van Engelschen. Zij zijn mij te stuursch
+en onbeleefd."
+
+"Dat is wel waar, dat zult ge altijd zien," zeiden de andere
+Goudenaars, die misschien voor het eerst van hun leven Engelschen
+van zoo nabij zagen.
+
+Een der Elberfelders maakte de opmerking, dat dit toch eigenlijk meer
+in naam, dan inderdaad was; dat hij heel veel Engelschen ontmoet had,
+en nooit die bijzondere onbeleefdheid had ondervonden.
+
+"Dan hebt u wel rare Engelschen ontmoet," zeî de schoolmeester;
+"maar zoo veel is althans zeker, dat zij denken dat er geen een land
+boven Engeland gaat, en dat zij ondragelijk trotsch zijn op den roem
+van hunne natie."
+
+"En kunnen zij wel één Van Speyk opnoemen?" vroeg de Elberfelder.
+
+De schoolmeester antwoordde niet; want de knecht bragt het _souper_
+binnen, en allen plaatsten zich aan den disch, behalve de Engelschman,
+die, aan het einde der tafel gezeten, _tea for Mylady_ en voor
+zichzelven een glas _brandy hot_ besteld had, en eenige aanteekeningen
+in een zakboekje maakte, terwijl Mylady een _guide_ doorbladerde.
+
+"Die Engelschen lijken wel gek, dat zij niet souperen," zeide de
+schoolmeester; "maar misschien zijn zij daar te gierig toe. Wat doen
+ze dan te reizen?"
+
+"Maar als ze nu geen honger hebben," zei Pols.
+
+"Dat maakt mij geen mensch wijs, dat je 's avonds om tien ure geen
+honger zoudt hebben. 't Is te gek om van te spreken. Ik kan 's avonds
+wel een pond vleesch aan."
+
+"Ik ook," zeiden de andere Goudenaars.
+
+De andere reizigers vonden het nu maar gepaster, de Engelschen met
+hunne thee en cognac in vrede te laten, en zelve rustig te souperen;
+vooral scheen de lieve Delftsche jeugd geenszins onverschillig voor
+de praeparaten van den Kleefschen kok. Daar heerschte zelfs ongeduld
+en ongerustheid dat er niet genoeg zou zijn onder de jeugdige Van
+der Klaasjes. Mevrouw had het waarlijk druk met haar kroost, daar
+Geertje, voordat nog iemand gediend was, uitriep: "Mama! ik heb nog
+geen cotelettes," en dus moest gerustgesteld worden, en Pietje spoedig
+daarna opmerkte, dat Aernout veel grooter stuk vleesch had dan hij,
+en waarschijnlijk niet zou gezwegen hebben, indien niet Mama een
+stukje van haar eigen bord ten behoeve van Pietje had afgestaan. De
+jongen van zestien jaren, die veel genie en een opmerkenden geest had,
+mogt zichzelven dienen en nam opmerkelijk groote portiën, en Papa dit
+ziende, kon niet nalaten, aan Mama te zeggen: "Die Evert is toch een
+olijke gast van een jongen."
+
+Toen het _souper_ afgeloopen was, zouden de lievelingen vertrekken,
+omdat zij niet langer blijven wilden. Maar toen zij tot vreugd
+van het gezelschap reeds op weg waren, ontmoetten zij den knecht,
+die een schaal met aalbessen binnen bracht. IJlings vlogen zij naar
+hunne plaatsen terug en riepen eenstemmig, dat zij aalbessen moesten
+eten. Mama werd met deze luide kreten een weinig verlegen; maar Papa
+vond het nog al een aardige trek van zijne kinderen, dat zij zoo
+dadelijk, toen zij de vruchten zagen, waren teruggekomen.
+
+"Ik wou meer bessen," riep Pietje.
+
+"Ik heb geen suiker genoeg," riep Geertje.
+
+"Nou heb ik geen een trosje witte," griende Aernout.
+
+De zestienjarige jongen, met genie en een opmerkenden geest begaafd,
+had opgemerkt, dat zijn zusje gewoonlijk schreeuwde, als hij haar
+onder de tafel in de knieën kneep, en scheen haar gaarne te hooren
+schreeuwen.
+
+"Aw, Aw, je doet me zeer!" huilde Antje.
+
+"Is 't niet lekker, Pietje?" zei Polsbroekerwoud in eene heel
+kinderlievende bui.
+
+"Daar heb jij ook wat," antwoordde Pietje, en smeet hem een steeltje
+toe.
+
+"Foei, Pietje!" zei Mama, en kreeg eene kleur.
+
+"'t Wordt ook al een gannefje," zei Papa glimlachend.
+
+"Geeft u ze maar van die bessen, Mevrouw!" zeî Pols; "dat is gezond
+voor kinderen."
+
+"Ja," zei Veervlug, "gezond en frisch. Dit herinnert mij eene Ode
+aan de aalbes, van een onzer dichters:
+
+
+	"'t Lust mij zingend u te loven,
+	  Ed'le bes, gezond en frisch!
+	Heerlijk ooft van Neêrlands hoven,
+	  Sieraad van der burgren disch!
+	Mijne zangster, die haar toonen
+	  Aan 't eenvoudig-ed'le wijdt,
+	Zal ook met een lied u kroonen,
+	  Die eenvoudig edel zijt.
+
+	Andren zingen abrikozen;
+	  Perzik, uw verheven zoet!.."
+
+
+"'t Is of ik Sander hoor," riep Mevrouw Van der Kaas.
+
+"Ja," zeî Veervlug, "ik kan het u niet geheel reciteren; maar nog
+ééne passage klinkt zeer schoon.
+
+
+	"Juich, verhef u vrij, Germanje!
+	  Roem uw, druivenrijken Rijn!
+	Juich Bourgonje, bral Champagne!
+	  De aalbes schenkt ons ed'len wijn."
+
+
+"Mooi, mooi," riep een der Elberfelders. "_Kellner_! hebt ge ook
+aalbessenwijn?"
+
+"Ja wel, Mijnheer!" zeî de _Kellner_.
+
+"Geef _mij_ dan nog een flesch Hochheimer. Die Hollandsche Mijnheer
+daar zal den bessenwijn waarschijnlijk prefereren."
+
+Veervlug scheen evenwel niet bijzonder nationaal te wezen; want hij
+hield zich met zijne vrienden bij den Rijnwijn.
+
+De Delftsche familie trok op. Mijnheer zou gaarne nog wat beneden
+gebleven zijn, maar Geertje riep met luider stem: "Papa meê!" en Papa
+ging als een gehoorzaam vader meê naar boven.
+
+Ook de Elberfelders vertrokken een weinig later; en de Goudsche
+schoolmeester zeide geeuwend, dat hij een beetje slaap kreeg.
+
+"Ik ook," zeiden de mede-Goudenaars, en bragten met veel moeite
+geeuwingen voort.
+
+Mevrouw Korenaar en Ambrosine vertrokken insgelijks, de laatste met
+een eenigzins treurig gezigt. Zij wist dat het reisplan der vrienden
+meêbragt, om den volgenden morgen ten 6 ure Kleef te verlaten. Vier
+hunner namen met groote bedaardheid van de Dames afscheid; één
+hunner met bijzonder empressement; hij hoopte na zijn _rétour_ het
+geluk te mogen hebben, bij de familie eene visite te maken. Hij nam
+met een eerbiedigen handdruk van Mevrouw, met een teederen dito van
+Ambrosine afscheid, en zoo wel hij, als het meisje, zuchtte bij deze
+gelegenheid hoorbaar.
+
+"Ik heb hoofdpijn, Mama!" zeî Ambrosine, bovenkomende;
+"ik ga dadelijk slapen."
+
+Misschien had zij waarlijk hoofdpijn, maar zij sliep niet dadelijk.
+
+Mijnheer Korenaar presenteerde aan de vrienden een cigaartje, en
+proponeerde nog een half uurtje op te blijven. Niemand had slaap,
+en dus bleef men zitten. Men sprak nog ter loops over de Goudsche,
+Delftsche en Elberfeldsche reizigers: maar spoedig geraakte men
+aan algemeene opmerkingen, en een van dezen, welke weten wij niet,
+werd door den ouden Heer opgevangen, die daarop zeide: "Ja, zoo heb
+ik eene ontmoeting gehad, die ik onlangs nog aan iemand, ik weet niet
+wien, meêdeelde," (Torteltak wist wel aan wien, maar 't was hem nu om
+'t even, of hij oude of nieuwe verhalen hoorde) "die waarlijk nog al
+interessant is. Wil ik ze u eens meêdeelen?"
+
+"Heel gaarne," riepen de vrienden.
+
+De Heer Korenaar legde zijn bril af, deponeerde zijn cigaar op een
+boord, en deelde de volgende geschiedenis mede.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK V.
+
+    Het verhaal van den Heer Korenaar, dat misschien nog met de
+    verdere reisavonturen van Polsbroekerwoud en zijne vrienden in
+    verband zal staan.
+
+
+"Het kan wonderlijk in de wereld loopen. Ik zat in het jaar 1800 op
+den 10den November op mijn kantoor. Ik weet den juisten datum nog
+zoo, omdat het de dag was na dien fameusen storm, daar de Heeren wel
+van zullen gehoord hebben. Het was de hevigste orkaan, dien ik ooit
+bijgewoond heb. Men wil nu wel zeggen, dat die van den 29en November
+verleden jaar even erg geweest is; maar, gelooft mij, die was maar
+een kind bij den vorigen. Alle menschen van jaren zullen dit met
+mij eens wezen; maar de jonge lieden willen tegenwoordig alles net
+zoo goed en misschien beter kennen dan menschen van jaren. Nu, dat
+daargelaten.--Ik zat op mijn kantoor in mijne zaken, en zag juist eene
+lijst na van goederen, die ik uit de Oost ontvangen had, toen een jong
+mensch van omtrent twintig jaren mij verlangde te spreken. Ik dacht
+natuurlijk dat het over zaken was, en zond hem mijn boekhouder in het
+spreekkantoortje; maar deze kwam spoedig terug, en overhandigde mij
+een brief van den Heer Darmold, een correspondent uit Marseille, die
+mij dringend verzocht zijnen zoon, den overbrenger van dezen brief,
+gedurende zijn verblijf in Holland eenig genoegen te verschaffen,
+en zoo veel mogelijk verstrooijing te geven. Hij had, schreef mijn
+correspondent mij verder, een paar jaar gestudeerd, maar was door
+treurige lotgevallen in eene diepe melancholie vervallen, en deed nu,
+op raad der geneesheeren, een reisje door Europa. Ik verzocht dadelijk
+den jongen mensch bij mij op mijn kantoor, en zeide, dat het mij
+genoegen zou wezen, indien hij straks met mij naar huis wilde gaan;
+doch daar ik nog eerst eenige zaken in orde te brengen had, gaf ik
+hem intusschen de cargalijsten en scheepstijdingen, om eens in te
+zien. Ik vervolgde mijne werkzaamheden, maar bemerkte spoedig, dat
+hij zich weinig met de lectuur bezig hield, en begreep dus, dat hij
+een zwaar verdriet moest hebben: waar het hem evenwel haperde, wist
+ik toen nog niet; maar later, toen hij eenige dagen bij mij geweest
+was, ontdekte ik, dat het iets betreffende zijn hart was. Ik wil
+wel bekennen, dat ik bij de ontdekking niet regt wist, hoe daarmeê
+te handelen; want ik heb mij in mijn leven meer op de kennis der
+koloniale waren, dan op die van het menschelijk hart toegelegd. Maar
+daar zijn oude Heer mij verzocht had hem veel verstrooijing te geven,
+deed ik wat in mijn vermogen was: ik wandelde eens met hem naar de
+Plantage, deed ook een tourtje naar het Overmaassche, en liet hem
+de werf zien. Dit alles scheen evenwel zijne treurigheid niet te
+verminderen; hij kon uren lang zitten, zonder een woord te spreken;
+en als ik hem dan zeide, dat hij zoo niet in zichzelven gekeerd moest
+wezen, glimlachte hij wel, maar hij bleef dezelfde. Ik raadde hem aan,
+om niet meer zoo melancholiek te wezen en zich over de zaken heen te
+zetten, daar alle dingen toch te regt komen, en bragt hem voorbeelden
+bij van twee speculatiën, die mij mislukt waren, maar die ik naderhand
+toch gelukkig geredresseerd had. Alles vergeefs.--Ik was zelf toen nog
+jong en ongetrouwd, en dus nog heel vrolijk; al mijne vrienden waren
+opgeruimde menschen, en wij bragten dikwijls de avonden met elkander
+door onder een glaasje wijn en een potje commerce; maar ook hierin
+scheen Darmold geen genoegen te vinden. Zoo zal hij omtrent zes weken
+bij mij in Rotterdam geweest zijn, toen hij hoorde, dat er een schip,
+waarin ik aandeel had, naar Oost Indië zeilreê lag. Hij verzocht mij,
+hem in de gelegenheid te stellen, met dat schip de reis te maken. Ik
+vroeg hem in het eerst wel, of hij gek was; hoe hij het verzon,
+om zoo in éénen naar de Oost te gaan. Ik ried hem, om dit plan nog
+eens een jaartje te wikken en te wegen, en het _pro_ en _contra_
+in aanmerking te nemen. Ik zeide hem, dat ik niet kon permitteren,
+dat zulke dollemanscoupen op een schip van mij gebeurden. Maar de
+man bleef onverzettelijk; hij sloeg mijn goeden raad in den wind, en
+daar zijn vader hem onbepaalde credietbrieven had meêgegeven, en hem
+in alles vrijgelaten had, moest ik wel aan zijn verlangen voldoen:
+ik bezorgde alles voor zijne uitrusting, en weinige dagen later was
+hij op reis.
+
+"De reis naar Oost-Indië was in dien tijd eene belangrijke onderneming,
+en duurde verscheiden maanden. Tegenwoordig, nu men stoombooten heeft,
+die evenwel nog niet op de Oost varen, doet men den overtogt veel
+spoediger. Gij kunt dus begrijpen, hoe verwonderd ik was, toen ik vier
+weken later mijn gewezen _logé_ weêr voor mij zag staan, ten minste
+zoo ik meende; schoon ik spoedig vernam, dat niet hij het was, maar
+zijn tweelingbroeder, die sprekend op hem geleek. Een van de eerste
+vragen, die deze mij deed, was, waar zijn broeder was. Ik antwoordde:
+"Aan boord van de _Johanna Maria_, op reis naar Oost-Indië," en terwijl
+ik de zeetijdingen nakeek, voegde ik er bij: "gepraaid in de Noordzee,
+den 15den November." Ik bemerkte spoedig, dat deze tijding aan den
+broeder niet beviel; althans hij riep met droefheid uit: "Hemel! dus
+toch te laat! Alles te vergeefs!" Ik begreep in den beginne niets van
+deze uitroepingen; maar naderhand zag ik de zaak beter in, toen mijn
+nieuwe bekende mij het volgende meêdeelde.
+
+"In de stad H****, waar de jonge Darmold studeerde, woonde de familie
+Pereaux, die door het geven van _diners_ en bals, vooral bij de
+studerende jongelieden, in groot aanzien was. De Heer des huizes was
+eigenlijk een slecht echtgenoot, en nog al heel los; maar daar hij rijk
+en gastvrij was, zag men bij hem veel door de vingers. Onder de Heeren,
+die zijn huis frequenteerden, bevond zich ook Darmold, die, stil en
+ingetogen levende, minder spoedig het hart van den Heer Pereaux won,
+dan dat van zijne echtgenoot en zeventienjarige dochter. Hij scheen
+evenwel met zijn succes van dien kant tevreden, en benijdde degenen,
+die hoog bij Mijnheer stonden aangeschreven, hunne plaats niet. Het zou
+evenwel wenschelijk voor hem geweest zijn, indien Mijnheer Pereaux,
+hoe los hij dan ook was, hem minder als een houten Klaas beschouwd
+had; want toen Emma hem reeds hare liefde geschonken had, en hij bij
+het verzoek om hare hand grooten steun in hare Mama vond, weigerde
+Mijnheer volstrekt iets daarvan te willen hooren, en protegeerde een
+medeminnaar, een jong officier, op wiens moreel misschien wel wat was
+aan te merken; maar Mijnheer Pereaux zeide, op zijn eigen voorbeeld
+wijzende, dat zulke menschen doorgaans de beste echtgenooten worden;
+iets dat, evenwel zijn brave vrouw door de ondervinding geheel anders
+geleerd had.
+
+"Emma, die den officier om zijne losheid verachtte, en nu eenmaal
+haar hart op Darmold gesteld had, verzette zich in den beginne wel
+wat sterker, dan eene dochter tegenover haren vader betaamt, tegen
+zijn gevoelen, maar later wendde zij het over eenen anderen boeg,
+en wist hem door tranen en smeekingen zoo ver te brengen, dat hij
+eindelijk zijne toestemming gaf, indien zij dan toch volstrekt hare
+dagen in verveling wilde doorbrengen.
+
+"De jonge Darmold was evenwel volstrekt geen vervelend mensch. Toen
+hij bij mij was, vond ik hem wel stil; maar hij was toen ook in zulke
+bedroefde omstandigheden en zijn broeder heeft mij verteld, dat hij
+vroeger altijd vrolijk en heel aardig was; maar daar hij zich heel
+weinig met de losbollen inliet, hielden deze hem voor een flaauwen
+jongen, en vooral de vrienden van den officier vatteden haat tegen
+hem op, toen hij Emma toch eindelijk kreeg. Hierdoor verbitterd,
+rustten zij niet, voordat zij zijn ongeluk bewerkt hadden, en zij
+schaamden zich niet daartoe de schandelijkste middelen te gebruiken.
+
+"Darmold miste op zekeren dag den ring, dien hij van zijne Emma
+ontvangen had, en toen hij, zich hierdoor ongelukkig gevoelende,
+op den gewonen tijd zijne bruid wilde bezoeken, werd hij aan de
+deur afgewezen. De ring was aan den Heer Pereaux overhandigd, en een
+relaas, daarbij gevoegd, schijnbaar met onwedersprekelijke bewijzen
+gestaafd, overtuigde dezen, en deed zelfs zijne huisgenooten vreezen,
+dat Darmold een verachtelijke huichelaar was. Vergeefs trachtte hij
+zich te verontschuldigen. De Heer Pereaux wilde hem niet meer zien,
+en zelfs zijne brieven werden hem ongeopend teruggezonden. Zijn
+engagement met Emma was onherroepelijk verbroken.
+
+"De arme jongeling kwam te Marseille bij zijne familie terug, en
+werd door eene hevige ziekte aangetast, en schoon hij daarvan ook
+genezen was, het ongeluk deed hem in zulk eene melancholie vervallen,
+dat men voor zijn verstand begon te vreezen; voornamelijk toen hij
+eenige maanden later hoorde, dat Emma weldra aan den officier Duchamps
+zou verloofd zijn. In dien toestand liet zijn vader hem, op raad der
+doctoren, eene reis ondernemen, en zoo kwam hij bij mij in Holland.
+
+"In dien tusschentijd werd de toestand van Mevrouw Pereaux, die reeds
+sedert eenige jaren aan eene gevaarlijke kwaal leed, zeer bedenkelijk,
+en de uitspraak der faculteit was, dat zij slechts weinige maanden
+meer te leven had. Toen zij nu haar einde voelde naderen, woog haar
+het lot van Emma zwaar op het hart, en daar het engagement met den
+officier nog zoo ver niet gevorderd was, als de geruchten verspreidden,
+deed zij nog eene poging om haren echtgenoot tot betere gedachten
+omtrent Darmold te brengen, en eischte, als een laatste bede, dat
+deze zich ten minste zou mogen verantwoorden. Mijnheer Pereaux, wien
+zijn geweten misschien veel verweet omtrent de vrouw, die hij weldra
+zou verliezen, durfde haar deze bede niet weigeren, en de broeder
+van Darmold, van dit besluit onderrigt, spoedde zich naar Holland,
+waar hij dezen nog meende te vinden.
+
+"Toen hij mij deze omstandigheden had meêgedeeld, begreep ik zeer
+goed, waarom mijn berigt omtrent de ondernomen reis naar Oost-Indië
+hem niet bijzonder aangenaam getroffen had. Ik trachtte hem evenwel
+zoo goed mogelijk te troosten, daar de zaak nu eenmaal zoo en niet
+anders was, schoon het geval ook mij waarlijk leed deed. Het bleek
+nu evenwel van achteren, dat ik gelijk had gehad, toen ik Darmold's
+coup, om zoo in éénen naar de Oost te gaan, dollemanswerk genoemd had,
+schoon ik ook van al deze omstandigheden niets wist.
+
+"Twee maanden later kreeg ik van den ouden Heer Darmold berigt,
+dat Mevrouw Pereaux overleden was, en toen ik weinig tijds daarna
+eene bezending goederen uit Marseille ontving, meldde hij mij in
+een post-scriptum, dat Mijnheer de belofte aan zijne stervende vrouw
+vergeten had, en dat Emma spoedig met den Heer Duchamps in den echt
+zou treden. Hij had deze tijding ook aan zijn zoon gezonden, die op
+een vroegeren brief misschien zou zijn teruggekeerd, en die bij zijn
+_retour_ door deze nieuwe teleurstelling misschien tot wanhoop zou
+geraakt zijn.
+
+"Ik had in geen twintig jaar iets meer van deze menschen gehoord, ja
+het was bijna eenentwintig jaren geleden, want de oude Heer Darmold
+was gestorven en ik had een anderen correspondent te Marseille; ik
+was in dien tusschentijd getrouwd en had drie kindertjes in leven,
+behalve die al gestorven waren; net die kinderen, die ik nu nog heb,
+en waarvan uwé mijne dochter Ambrosine gezien heeft, die toen nog maar
+drie jaren oud was; toen in den zomer van 1821 een tamelijk bejaard
+Heer bij mij op het kantoor komt, en tot mij zegt: 'Ik zal misschien
+niet meer bij u bekend zijn.'
+
+"'Dat ik ten minste weet, niet,' gaf ik hem ten antwoord. 'Wie heb
+ik eigenlijk 't plaisir te zien?'
+
+"'Ik ben Darmold,' zeide hij: 'ik heb nu twintig jaren geleden van
+uwe gastvrijheid geprofiteerd, en kom nu uit de Oost terug.'
+
+"'Darmold?' zeg ik: 'heden, je bent veranderd; maar 't is ook al een
+heele tijd, dat wij malkaâr niet gezien hebben. Wel ja, ik heb je
+toen nog naar het schip gebragt. Jammer maar, dat je toen toch die
+reis niet een jaartje uitgesteld hadt.'
+
+"'Ach ja!' zeide hij; 'maar hierover wel nader. Ik moet hier twee
+dagen blijven om mijne bagage, en reis dan verder naar Pyrmont.'
+
+"'Ja, en de oude Heer is ook zoo dood in dien tijd,' zeide ik.
+
+"'Dat is nu al achttien jaar geleden,' antwoordde hij. Ik had juist
+mijn correspondentieboek voor mij, en keek het eens na: het was
+achttien jaren en vijf maanden.
+
+"'En die Jufvrouw is toen, meen ik, getrouwd,' mogt ik zoo zeggen.
+
+"'En nu weduwe!' zei hij. 'Zij is twintig jaren ongelukkig geweest.'
+
+"'Dat is een heele tijd!' zei ik. 'Ik ben nu zeven jaren gehuwd; maar
+mijne vrouw is wat jonger dan ik. Ik zal u bij haar brengen. Gij zult
+onze gast wezen.'
+
+"Hij nam mijne invitatie aan, en beviel mijne vrouw en mij bijzonder
+wel, schoon hij nog altijd stil was; en toen hij twee dagen later
+vertrok, noodigden wij hem uit, om zijn bezoek eens te hervatten.
+
+"Hij beloofde dit, en hield ook zijn woord. Maar hij wachtte weêr
+zestien jaren. In dien tusschentijd, vernam ik, was hij naar Pyrmont
+gereisd, waar Mevrouw de weduwe Duchamps woonde, welke daar eenige
+maanden met haren ziekelijken echtgenoot had doorgebragt, en hem daar
+ook verloren had. Zij was in haar huwelijk zeer ongelukkig geweest,
+en had alle hare kinderen verloren, behalve een meisje, dat nog maar
+twee jaren oud was, toen haar vader stierf.
+
+"Darmold kwam bij zijne oude geliefde aan, en schoon de tijd hen beiden
+eenigszins veranderd had, herkenden zij elkander nog zeer goed; hij
+drong bij haar op eene verbindtenis aan, en zij gaf twee jaren na den
+dood van haren echtgenoot hare toestemming. Zoo zouden die menschen,
+na meer dan twintig jaren tegenspoeds, malkaâr waarlijk nog haast
+gekregen hebben; maar het scheen zoo niet te mogen wezen. De vrouw
+gevoelde zich voor het eerst van haar leven gelukkig; maar dit was
+ook haar veeg teeken. Zij werd door eene hevige ziekte aangetast, en
+weinige dagen voordat het huwelijk zou voltrokken worden stierf zij,
+haar eenige dochtertje aan de zorgen van Darmold aanbevelende."
+
+"Ik moet zeggen, dat hij aan zijne belofte trouw voldaan heeft: hij
+heeft Emma nooit verlaten; maar zoo als die Oost-Indienaars zijn,
+hij scheen nergens rust te hebben. Hij heeft zestien jaren lang geheel
+Europa doorkruist, en nu eens een winter in dit land, dan weder in dat,
+doorgebragt. Maar hij heeft eene beste opvoeding aan zijn aangenomen
+dochtertje gegeven, en ik weet niet hoeveel talen het meisje spreekt."
+
+"Mijnheer!" zeide de knecht, binnenkomende, tot Mijnheer Korenaar;
+"Mevrouw wacht u boven."
+
+"Ja, ik kom," antwoordde deze, opstaande. "Nog een woordje,
+Mijnheeren! Zoo als ik zeide, Darmold heeft mij nog eens opgezocht,
+en hoe de dingen raar kunnen loopen! Hij kwam nu in 't voorjaar
+uit London terug, en heeft zes weken bij ons gelogeerd. In dien
+tusschentijd heeft mijn oudste zoon, die in mijne zaken is, en die, nu
+ik van huis ben, alles alleen waarneemt, de jonge Emma leeren kennen,
+en de jongeluidjes zijn malkaâr goed bevallen. Ik had er niets tegen,
+want zij zal wel een goed stuivertje meêbrengen; en de oude Heer
+Darmold is van idee, dat men jonge menschen in hunne inclinatiën niet
+moet tegengaan. Dus die twee zullen, als alles wel loopt, aanstaande
+Mei een paar worden. Darmold is nu nog met haar naar Italië, en zal
+binnen zes weken over Zwitserland terugkeeren. Misschien ontmoeten de
+Heeren hem nog wel; doet hem in dat geval mijn compliment, en in het
+bijzonder ook aan het lieve Emmaatje.--Goeden nacht, Mijnheeren! Goede
+reis en gezondheid!"
+
+De noodige handdrukkingen, buigingen, en afscheidstermen werden
+gewisseld, en ook onze reizigers verlieten weldra, tot vreugde der
+_Kellners_, de groote zaal.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK VI.
+
+    Aken en Borcetti.--Torteltak ontmoet een oud vriend.--De
+    Louisberg.--Hij ziet dat zijn vriend gelukkig is.--De
+    courzaal.--Hij vindt de vrouw van zijn vriend lief.
+
+
+Voor sommige menschen is reizen eene eenigzins omslagtige
+geographie-les. Ik bedoel hier de zoodanigen, die men altijd met eene
+_Guide des Voyageurs_ in de eene, en eene landkaart in de andere hand
+aantreft. Zij slaan hunne oogen nooit uit hun boek op, dan om den
+omvang der landstreek, de bogten in den weg, de ligging der dorpen
+en de kruiswegen met de afteekening te vergelijken. Zij schijnen
+hun eigen gevoel niet genoeg te vertrouwen, om de hen omringende
+landstreek mooi te vinden, en wachten zich dus wel, hieromtrent iets
+in het midden te brengen, voordat zij in hun boek zien aangeteekend:
+"_environs pitoresques_" of "_entzückend schöne Gegend_." Wanneer zij
+een dorp doorrijden, zijn zij verheugd, zoo zij hunnen reisgenooten
+kunnen meêdeelen, dat daar die fameuse slag tusschen _die_ en _die_
+volken heeft plaats gehad, hoewel zij noch hunne reisgenooten misschien
+immer vermoed hadden, dat _die_ en _die_ volken het nu en dan niet regt
+eens geweest waren. Evenmin verzuimen zij in steden, die zij passeren,
+verrukt te worden op het zien van het standbeeld van den geleerden
+X, die zoo veel tot de geestbeschaving van zijne tijdgenooten heeft
+bijgedragen; hoewel zij somtijds, bij wijze van, vergissing, door eene
+verkeerde markt over te rijden, niet het beeld van genoemden geleerde,
+maar dat van den Burgemeester N. N. zien, die riolen door de geheele
+stad heeft doen aanleggen. Komen zij dan verder in eene plaats, waar
+de _Guide_ aanraadt zich langer op te houden, en men dus nachtkwartier
+dient te nemen, dan verheugen zij zich, dat het, op denzelfden grond
+waar zij zich nu bevinden, den Romeinen ettelijke eeuwen geleden
+in het hoofd kwam, eenen burg te stichten of eene legerplaats op
+te slaan; en zij pijnigen zich, om ten minste eenige uren den naam,
+die op _unum_, _untum_, _agum_, of op welk _um_ ook, uitgaat, in het
+hoofd te houden. Bij dit alles laden zij in hunne somtijds zwakke
+hersenen gewoonlijk ook het jaartal, waarin het oostelijk of westelijk
+gedeelte der stad werd in de asch gelegd, en vergeten dat het onnoodig
+is, in steden, die men, passeert, een meer dan _passager_ belang te
+stellen.--Maar hielden hierbij de kwellingen nog maar op, die zulke
+ongelukkigen zich op den hals halen! Zij gaan verder. Naauwelijks
+hebben zij zich in hun logement een weinig verfrischt, of zij nemen,
+behalve den stommen gids dien zij bezitten, ook nog een praatachtigen
+huurling aan. Van dezen vergezeld, doorkruisen zij de stad, slaan hunne
+oogen op, waar het een der _guides_ invalt iets merkwaardigs aan te
+wijzen, laten zich de deuren van alle kerken ontsluiten, zien somtijds
+beroemde, maar meestal van wege hare middelmatigheid geheel onbekende
+schilderijen, en kunnen zich overtuigen, dat van de minste kerken de
+bouworde iets merkwaardigs heeft. Zij laten zich gewoonlijk ook nog
+verleiden, om ademloos den top van een toren te bereiken, en al de
+pannen of leijen, die zich op de huizen der geheele stad bevinden,
+gecombineerd te aanschouwen. Zij drentelen daarna (om maar van
+bibliotheken, paleizen, anatomische theaters, stadhuizen, kerkhoven,
+arsenalen, fabrieken, trafieken, wees-, oude mannen-, zieken-, dol-
+en pesthuizen, kazernes en burgerlijke gevangenissen te zwijgen) door
+een museum van _naturalia_, waar zij de beesten, in liggende positie
+opgezet, hun lot benijden, en een dito van schilderijen, waar zij
+de binnenhuisjes het meest bewonderen, omdat daar stoelen staan. En
+is dan eindelijk gelukkig alles gezien, dan vallen zij, in hun hôtel
+teruggekeerd, dood vermoeid op een sofa neder, en mogen dan nog eens
+narekenen, hoeveel _francs_, _drittels_ of _shillings_ de koster,
+dienders, torenwachters, custodes en loonbedienden successivelijk uit
+hunne beurzen hebben gejaagd. Zulke reizigers, die te huis veelal
+hun leven aan rust en werkeloosheid wijden, leeren in den vreemde
+duidelijk begrijpen, wat het zegt, in het zweet des aanschijns zijn
+brood te eten. Men kan ze vergelijken met de _Flagellantes_ van de
+13de eeuw, die zich ook vrijwillig en in 't openbaar teisterden en
+kastijdden. Beider doel is om daarna effect te maken; beiden zijn
+zij veelal onmagtig om op een waardiger wijze dit doel te bereiken.
+
+Gelukkig behoorden Polsbroekerwoud en zijne vrienden niet tot die soort
+van reizigers. Zij besparen ons dus de moeite om hunne berigten met
+die van geaccrediteerde _Guides_ te vergelijken. Niet één hunner liet
+er zich aan gelegen liggen, toen zij Aken binnenreden, dat Ptolomæus
+reeds van die stad, onder den naam van _Veterra_, melding maakt, dat de
+Romeinen ze _Aquisgranum_ noemden, dat de Duitschers vroeger _Aach_ en
+nu _Aachen_ zeggen, en de Hollanders _Aken_. Zij lieten er zich minder
+meê in, dat Hendrik I de stad, door de Noormannen in 822 verwoest,
+weêr opbouwde, en dat in 1224 het grootste gedeelte weêr afbrandde,
+dan dat er actueel in de oude en nieuwe stad vele badgasten waren;
+en het was sommigen hunner onverschilliger, dat Karel de Groote daar
+waarschijnlijk in 742 geboren werd, dan dat Wilhelm Gorissen in 1837
+een uitmuntend _Gastgeber_ in het _Hôtel de Charlemagne_ was. Men zou
+zich evenwel vergissen, indien men daarom meende, dat zij ongevoelig
+waren voor de interessante herinneringen; die zich aan Aken hechten. De
+groote kerk werd reeds den eersten dag door hen bezocht, en alles,
+wat daar den trots uitmaakt van de inwoners der keizerlijke stad,
+werd met aandacht in oogenschouw genomen. Pols deed meer. Hij nam zelf
+plaats in den marmeren stoel, waarin 36 vorsten gekroond waren; en
+toen de vrienden den volgenden morgen naar Borcetti wandelden, merkte
+Veervlug aan, dat aan dien zetel, sedert de kroning van Ferdinand I,
+zeker nooit grooter eer was te beurt gevallen.
+
+"Maar wat vertelde de koster toch met zoo veel opgewondenheid van
+Napoleon?" vroeg Pols "Die man sprak zoo schielijk, en zulk raar
+Hoogduitsch, dat ik hem niet best verstaan kon."
+
+"Gij hadt misschien liever gehad, dat hij wat meer Neêrduitsch
+had gesproken," grinnikte Veervlug. "Wel, de man vertelde, dat ook
+Josephine eens in dien stoel had gezeten, en dat Napoleon er toen
+naast stond."
+
+"Zoo? was dat al?" zei Pols; "dat vind ik zoo interessant niet."
+
+"Ik ook niet," viel Torteltak in. "Als ik niets anders van Napoleon
+wist, dan wat ik door deze en dergelijke anekdoten gehoord heb, zou
+ik hem even weinig voor een groot man houden, als ik dichters zou
+bewonderen, die ik alleen uit nalezingen of nagelaten werken kende."
+
+"Maar wat mooi is," riep Veervlug, "het grafschrift op Karel, midden
+in de kerk, niets dan de woorden _Carolo Magno_. Dat is subliem."
+
+"Ik vind het hoofd en den arm van den Keizer veel interessanter,"
+zei Holstaff; "zoo als die daar onder de reliquiën bewaard worden,
+vind ik er iets poëtisch in."
+
+"Ja wel poëtisch," zei Veervlug, "om daar aan stukken en brokken
+vertoond te worden."
+
+"Weet ge wat beroerd is," zei de Morder, "dat die hatelijke Franschen
+de mooije graftombe van Otto III vernield hebben; die had ik nu juist
+zoo gaarne gezien. Nu schepen ze een mensch maar af met een platten
+steen, waarop je van de _atavorum piëtas_ en de _funesta diës_ kunt
+lezen. Dan zie ik liever in het geheel niets."
+
+"Nog meer jammer vind ik het van de sarcophaag van Parisch marmer,"
+zei Torteltak; "ik kan niet zeggen dat het Proserpina en de andere
+dames flatteert, dat men ze de neuzen heeft afgeslagen."
+
+"Maar wat zegt ge toch van den massief zilveren preêkstoel?" vroeg
+Pols. "Jongens, dat is nog iets anders dan de preêkstoel van
+Roelevaartjesveen. Die is, meen ik, van vurenhout, met greenhout
+ingelegd."
+
+"Hendrik II kon hem gemakkelijk geven," bromde de Morder; "hij heeft
+hem nooit betaald."
+
+"Dan vond hij hem vast onbetaalbaar mooi," grinnikte Veervlug.
+
+"Wij hebben nog al veel interessants gezien," zei Torteltak; "maar
+ik had ook nog dolgraag het instituut _St. Leonard_ bezocht, waar de
+jonge dames van Aken hare educatie ontvangen. Ik vroeg gisteren avond
+nog aan den kastelein, of daartoe geene gelegenheid was; maar hij kon
+mij niet helpen. Hij wou mij wel een kaartje bezorgen voor dat van
+_Joseph_, waar 200 oude mannen en vrouwen op kosten van den staat
+onderhouden worden; maar dat heb ik nu ook maar tot eene volgende
+gelegenheid uit gesteld."
+
+Pols vond zulk een gesticht toch ook nog al interessant, en Veervlug
+raadde hem daarom aan, het dien avond eens te gaan bezigtigen, als
+hij met de andere vrienden naar de courzaal zou gaan.
+
+Terwijl wandelden zij met veel genoegen door de lieve streken, die
+de fabrieken en bronnen van Borcetti omgeven. Bij een der fonteinen
+genaderd, bood eene vrouw hun een glas van het heilzaamste warme
+bronwater aan.
+
+"Wel ja, vrouwtje, laat ons eens proeven!" zei Pols.
+
+Hij proefde; maar het effect, dat hij er van gevoelde, schrikte de
+anderen af om zijn voorbeeld te volgen. "Nu heb ik nog nooit zoo
+iets akeligs in mijn mond gehad," riep hij op benaauwden toon uit;
+"mijn hart draait ervan in mijn lijf om."
+
+"Dan is dit water vast heilzaam voor menschen, wien het hart verkeerd
+geplaatst is," merkte Veervlug aan.
+
+Een frissche teug minder heilzaam water bragt Pols weêr op streek. Men
+zette de wandeling voort, en kwam langzamerhand in zeer naauwe en
+lommerrijke lanen, waar weinig wandelaars gevonden werden. Op eens
+vond Pols--die de vrienden gisteren van een bezoek in de courzaal
+had teruggehouden, omdat het laat geworden was, maar nu wel inzag,
+dat het dezen avond toch zoo ver komen zou--goed, om op ernstigen
+toon tot hen te zeggen:
+
+"Hoeveel genot smaken wij nu in de heerlijke natuur! Hier wordt
+onze rust door niets gestoord. Maar hoe gansch anders zal het zijn,
+als wij dezen avond in het woeste gedruisch van de courzaal zullen
+wezen! Hoe..."
+
+Een pistoolschot, dat niet ver van de plaats, waar zij zich bevonden,
+gelost werd, stoorde Pols in zijne redenering. Hij liet dus de bedaarde
+phrase, die met _hoe_ begon, varen, en riep op een eenigzins driftigen
+toon: "Wat is dat?"
+
+"Wij zijn hier zoo digt bij de Belgen," zei de Morder; "zou het ook
+een verraderlijke inval zijn?"
+
+"Een moord misschien, een gruwzame moord," fluisterde Holstaff.
+
+"Of een Rotterdamsche _coup_" zei Veervlug.
+
+Een tweede pistoolschot werd gehoord.
+
+"'t Heeft al het air van een duël," merkte Torteltak aan; "'t is hier
+voor zulke affaires eene uitmuntende gelegenheid."
+
+"Maar zoo midden op den dag?" vroeg Pols.
+
+"Misschien zijn het menschen, die niet matineus zijn," antwoordde
+Eduard. "Maar ga voort; ge woudt iets zeggen van de courzaal."
+
+Pols was evenwel door deze gebeurtenis geheel van zijn stuk
+gebragt. Hij begreep, dat zijne uitmuntende inleiding, om tegen de
+gevaren van het spel te waarschuwen, verloren was, en ging dus nu
+maar niet voort. Hij had spoedig reden om zich hierover te verheugen,
+toen hij twee menschen uit een zijlaantje zag te voorschijn komen,
+hun te gemoet.
+
+"Wat, gij hier?" riep Torteltak op eens, zich tot een der nieuw
+aangekomenen spoedende: "moet ik mijn vriend Sindenton te Borcetti
+ontmoeten?"
+
+"En gij dan?" zei de ander, met warmte zijns vriends hand
+drukkende. "Jongen, ik ben blij, dat je juist van daag hier
+wandelt. Anders, je weet het, kom ik vóór het _diner_ nooit mijn
+huis uit."
+
+"En hoe dan juist nu?" vroeg Torteltak, deze ongewone wandeling van
+zijn vriend in gedachte met de gehoorde pistoolschoten vereenigende.
+
+"Ach ja!" zuchtte deze: "'t zou in mij nooit opkomen; maar ik had
+eene kleine _affaire d'honneur_, en mijne partij en seconde hielden
+beiden vol, dat zoo iets vóór het _diner_ moest afgeloopen zijn."
+
+"En gij zijt er beiden wel afgekomen, niet waar?"
+
+"O ja, redelijk wel. Partij heeft een klein stukje vleesch uit
+zijn regterarm verloren. Dat behoeft hij nu al weêr niet meê te
+dragen. Maar kom! laten wij voortgaan! Ginder staat mijn rijtuig. 't
+Zal langzamerhand tijd worden voor het _dejeuner_."
+
+"Je bent nog de oude Sindenton," glimlachte Torteltak. En hij had
+gelijk. De Oosterling, die op zijn twaalfde jaar in Holland gekomen
+was, om daar zijne educatie te ontvangen, en verder van zijn vrij
+groot fortuin te gaan leven waar het hem goeddacht, had een paar
+jaren te Leiden gestudeerd. Hij behoorde daar tot die studenten,
+die het bejammeren, dat er aan eene Akademie eigenlijk zoo weinig
+tijd tot werken kan gevonden worden. Gewoon om zeer op zijn gemak
+te leven, laat op te staan en bedaard te ontbijten, had hij met
+verontwaardiging de _Seriës Lectonum_ op zijde gelegd, toen hij daar
+colleges ten 8 ure 's morgens geannonceerd zag; en daar hij bij nader
+onderzoek gemerkt had, dat men niets meer van hem eischte, dan dat
+hij dagelijks zes uren de lessen der hoogleeraren bijwoonde, had hij
+het moedig besluit genomen, om zich nooit in eenig opzigt met een
+professor in te laten. Het was hem dan toch ook physiek onmogelijk om
+'s morgens vroeg uit te gaan; want hij was in de handen gevallen van
+den studenten-oppasser Gwoen, die, in dien tijd veel heeren hebbende,
+nooit Sindentons kleêren kon schoonmaken vóór elf ure. Wijselijk
+had hij zich dus naar de omstandigheden geschikt, en hij stond nooit
+op voordat Gwoen kwartier vóór twaalven vroeg, of Mijnheew nog iets
+vewdews te belasten had, en hem tevens meêdeelde dat de Juffwouw het
+theewatew had bovengebwagt. Ten drie ure was hij volkomen gekleed,
+om op de Mare te gaan eten, en bestelde gewoonlijk met een paar
+vrienden, terwijl hij _after dinner_ zijne Manilla-cigaar aanstak,
+eene koets, om hem naar _de Pauw_ te rijden, waar hij een kwartiertje
+naar het biljartspelen keek, totdat de oude Frans hem kwam zeggen:
+"De whisttafel is klaar, goede Heer!" en hem tevens een snuifje
+aanbood, constant op de inscriptie van zijne doos wijzende: "_aber
+nicht zu viel_". Na een paar robbers whist gespeeld te hebben, nam
+hij sommige vrienden met zich mede, of vereenigde zich 's avonds op
+de societeit met eenige _flaneurs_ (schoon zijn schoenmaker onder eede
+zou kunnen verklaren, dat Sinderton nooit tot dat gild behoord heeft),
+en kwam gewoonlijk 's nachts tusschen 2 en 3 ure op zijne kamers op
+de Breedestraat. Zijne lamp stond dan op zijn bedtafeltje te branden,
+en de boeken van den dag werden 's nachts _in pace_ door hem in zijn
+ruim ledekant gelezen, totdat hij zijne derde cigaar in rook en asch
+gemetamorphoseerd had. Daar was niets, dan eene nieuwe opera in
+de Haagsche komedie, of een bijzonder feest te Scheveningen of in
+den Haarlemmerhout, dat hem van deze geregelde levenswijs in iets
+deed afwijken; totdat hij ruim drie jaren vóór deze ontmoeting met
+Torteltak, daar zijne hospita gestorven was, en hij tegen den last
+van nieuwe kamers te huren opzag, naar Frankfort was vertrokken,
+omdat hij hoorde, dat men in het logement _de Zwaan_ aldaar zoo
+goed als te huis was. Sedert had Torteltak niets van hem gehoord;
+want brievenschrijven was hem veel te werkelijk en omslagtig.
+
+"Maar zeg me nu toch," ging Torteltak voort, "hoe kom je nu te Aken? Ik
+zou je nog altijd in Frankfort gezocht hebben."
+
+"Ja, man! dat is een heele geschiedenis. Wij zullen eens een verschen
+dag moeten nemen, om dat alles op te halen Ik dien nu met mijn
+antagonist te gaan ontbijten."
+
+"Maar nog iets! Hoe kom jij tot duëlleeren? Ben je zoo'n ruziemaker
+geworden?"
+
+"Ach neen! ik niet. Maar die mijnheer had goedgevonden mijne vrouw
+te beleedigen."
+
+"Je vrouw, Sinderton? Hemel! ben jij getrouwd? _Omnia jam fient_."
+
+"Ach ja, getrouwd, al bijna drie jaren, en daar is al een stamhouder
+ook. O, man! ik heb zoo veel onrust gehad! Doch ik heb een lief, kalm
+wijfje; maar eer ik ze had, een schaakhistorie enz. Ik word moê, als
+ik er om denk. Kom van avond in de courzaal, dan zal ik je aan Mevrouw
+Sindenton voorstellen. Morgen moet je den heelen dag bij ons komen."
+
+Zij waren bij het rijtuig van Sindenton gekomen, en deze vertrok met
+zijnen seconde, een blond, ovaal Duitscher; en daar de duëllisten op
+hetzelfde uur dejeuneerden, als de publieke tafel in het _Hôtel de
+Charlemagne_ begon, begaven onze vrienden zich naar het etablissement
+Gorissen.
+
+Na het _diner_ besloten zij de omstreken van Aken aan de noordzijde in
+oogenschouw te nemen, en na veel wandelens en klimmens kwamen zij op
+den top van den Louisberg. Het uitzigt van dat punt is ruim en zeer
+mooi. Men ziet langs de oude muren der Romeinen, over het vervallen
+gedeelte van Aken, op de witte gebouwen der nieuwe straten; daarachter
+verheft zich het boschachtig gedeelte aan de zijde van Borcetti,
+en meer regtsaf ziet men vruchtbare akkers en elegante buitenplaatsen.
+
+"Verrukkelijk schoon, verrukkelijk!" riep Veervlug, nog buiten adem
+van het klimmen.
+
+"'t Is waarlijk charmant," zei Pols. "Laat me eens zien! aan dien
+kant zoo wat moet ge ons logement hebben. Maar ziet ge wel voor ons,
+hoe oud en vervallen die huizen zijn?"
+
+"Dat zijn de hutten der armoede," zei Holstaff; "daar wordt geschreid,
+terwijl ginds alles gejuich is. Daar lijden menschen broodsgebrek,
+en hunne medemenschen, in de woningen der weelde, verkwisten hunne
+schatten op het groene laken. Hunne angstkreten worden verdoofd door
+de toonen der verwilderende muziek. Maar ik hoor u, ik beklaag u,
+ongelukkigen! geen uwer jammerklagten gaat voor mij verloren."
+
+"Wilt gij satisfactie hebben van uw medelijden," viel Torteltak in,
+"daal dan den berg af, en ga in de achterbuurten zelve huilen. De
+menschen kunnen van beneden je benaauwde gezigt niet zien. Maar
+wil je ze nog meer plaisir doen dan met medelijden, vergeet dan je
+Pruissische _Thalers_ niet."
+
+"IJskoude spotter!" mompelde Holstaff.
+
+"'t Is toch waarachtig een ijselijkheid!" riep de Morder uit:
+"dit uitzigt zou zoo heerlijk mooi kunnen wezen, als er maar eene
+fatsoenlijke rivier door die velden heenliep; maar ja wel! daar is
+naauwelijks een slootje. Wat doet die Maas zoo ver _regts_ en die Rijn
+zoo ver _links_ te liggen? Ze konden de laatste althans wel missen,
+een beetje hooger op, tusschen Nijmegen en Dusseldorp. Ik moet ronduit
+zeggen, dat ik het beroerd vind."
+
+"O zie eens beneden u!" zei Torteltak tot Veervlug, op een tooneeltje
+wijzende, omtrent vijftig voeten lager dan zij stonden, op eene kleine
+vlakte, aan de helling van den Louisberg: "benijdt ge het lot van
+dien man niet?"
+
+Het tooneeltje, waarop Torteltak doelde, was waarlijk lief, en de
+man, op wien hij wees, benijdenswaardig. Hij lag daar, op den warmen
+zomermiddag, heel gemakkelijk uitgestrekt, en aan zijne zijde zat in
+het gras een jong vrouwtje, een lief, rond Duitsch gezigtje, open en
+vrolijk, met heldere oogen en een blank _teint_; de mond niet Duitsch
+groot, waaruit scheen te blijken, dat zij van het woordje _aber_
+niet dan een spaarzaam gebruik maakte. Tusschen hen speelde een
+kind, dat omtrent twee jaren oud scheen, een blond krullebolletje,
+blootshoofds, Engelsch gekleed, alleen met een kort jurkje en een
+paar sokjes aan, in het kostuum, dat sommige Hollandsche dames
+goed noemen om de kinderen te vermoorden. Indien men de liefde en
+teêrheid van deze jonge moeder naar het warm kleeden moest afmeten,
+dan was zij een paar wollen en en een paar katoenen kousjes, een
+roodbaaijen luur en een wollen broekje, een dikken halsdoek en twee
+mutjes te weinig lief en teêr voor haar kind. Daar waren evenwel
+geene warmte-beminnende moeder present, en onze vrienden konden
+zich dus in dit gezigt verlustigen, zonder voor kindermoord bang te
+wezen. De kleine klom tegen papa op, die zijn gezigt achter zijne
+handen verborg, en trok die handen met zijne teedere vingertjes weg,
+om, zoodra het hem gelukt was, schaterende van lagchen het lieve kopje
+aan mama's boezem te verbergen. Dit spel, honderdmaal herhaald, scheen
+het jongske nooit te zullen vervelen. Hij wisselde het alleen af, met
+zich door mama te laten liefkozen en die liefkozingen aan papa over te
+brengen, en wederkeerig de kusjes, die hij van zijnen vader ontving,
+op moeders blanken hals en blozende wangen te drukken. De teedere
+blikken, die de ouders elkander toewierpen, schenen te getuigen,
+dat ook zij in dat spelen geen verdriet hadden.
+
+Torteltak was door dit tooneeltje zeer getroffen. Ambrosine was
+hem levendig voor den geest, en het kostte hem zoo weinig moeite,
+deze _scène_, althans in gedachten, over te brengen. Maar toch het
+gezigt alleen had een alleraangenaamst effect op hem. Hij gevoelde
+zich hier gelukkiger, dan hij ooit in het elegantste kostuum op het
+schitterendste bal geweest was.
+
+Ook Veervlug raakte opgewonden, en zou bijna door een luiden kreet
+alles verstoord hebben. Torteltak wenkte hem te zwijgen, en hij
+fluisterde dus zoo zacht mogelijk: "Wij moeten den _Louisberg_
+voortaan _Liefdesberg_ noemen."
+
+Pols vond het waarlijk charmant, maar vreesde toch heusch wel een
+beetje, dat het kindje koû zou vatten. Het heugde hem wel niet, maar
+toch hij wist zoo goed, dat Moeder Polsbroekerwoud hem in der tijd
+zoo warmpjes had ingebakerd.
+
+Holstaff keek nog steeds naar de vervallen buurten, en droomde
+zich aan de zijde van eene stervende moeder, op eene handvol half
+verteerd stroo.
+
+De Morder kon niet nalaten te zeggen: "'t Zou mij verwonderen, indien
+die menschen getrouwd waren."
+
+Torteltak zag hem verontwaardigd aan, en nog meer, toen hij, een
+oog naar beneden slaande, in den gelukkigen jongen man zijnen vriend
+Sinderton herkende.
+
+Deze merkte evenwel volstrekt niet, dat men zijn geluk bespiedde. Daar
+zijn oogenblikken voor sommigen, waarin zij zich zoo zalig gevoelen,
+dat zij op de wereld, die om hen is, geen acht geven; en slaan zij
+dan soms een blik naar boven, dan staart het oog naar hooger punt,
+dan den top van den Louisberg.
+
+
+
+"Mijn vriend Torteltak uit Holland, Elise!" zei 's avonds in de
+courzaal Sindenton tot zijne gade, terwijl hij haar. den jongeling
+voorstelde.
+
+"Het is mij aangenaam een vriend van mijn echtgenoot te ontmoeten,"
+antwoordde Mevrouw Sindenton, hare hand vriendelijk aan Torteltak
+toereikende.
+
+Deze had hierop met Jean-Paul kunnen zeggen, dat niets verrukkelijker
+is, dan de lieflijkheid, waarmede eene goede huisvrouw den vriend
+haars mans behandelt; maar hij vond deze introductie niet gepast,
+en hield niet bijzonder veel van boekenphrases in het dagelijksch
+leven te gebruiken.
+
+"Ik heb u heden reeds zamen gezien, zonder gezien te worden," zei hij.
+
+"Hadt gij dan den ring van Gyges wedergevonden?" vroeg Sindenton
+lagchende.
+
+"De Hemel beware mij!" antwoordde Torteltak; "ik was op den Louisberg
+heel boven, en zag u van daar met uw allerliefst kind."
+
+"Ja," zei Sindenton, "dat is een best plaatsje, om het na den eten
+wat af te leggen; dat bevalt mij eigenlijk nog beter dan het whisten
+in _de Paauw_."
+
+"Niet waar, wij hebben een lief kind?" vroeg Mevrouw Sindenton;
+"het maakt ons beiden regt gelukkig." En zij zag haren man aan met
+een blik, misschien wat al te teeder voor getrouwden in het publiek.
+
+"Kom, ik ga een uurtje dobbelen," zei Sindenton; "ik zie daar nog
+net een plaatsje leêg. Maak gij terwijl kennis met mijne vrouw."
+
+Torteltak wandelde met Mevrouw eenige malen de zaal op en neder, en
+plaatste zich daarna met haar bij een der balkons. Zij geraakten in
+een druk gesprek, en de jongeling werd meer en meer in het denkbeeld
+versterkt, dat Sindenton zijn geksten _coup_ niet gedaan had, toen
+hij een wettig huwelijk aanging.
+
+"_Messieurs, faites le jeu!_" klonk de eentoonige stem van den
+bankier. Eenige _drittels_ en _thalers_ werden op nommers en kleuren
+gezet.
+
+"_Le jeu est fait_."--Eenige goudstukken werden aan de genade van
+het lot prijsgegeven.--"_Rien ne va plus!_" En het balletje rustte
+van zijne omwandeling op een bepaald nommer uit.
+
+"_Trente et un_--_Impair_--_Rouge_--_Passe!_"--Eenige _drittels_
+werden uitbetaald, eenige _louis d'or_ door de schopjes der _croupiers_
+weggehaald.
+
+De vier vrienden, die niet met dames wandelden, tot groote ergernis
+van De Morder, stonden in het midden der zaal, met die uitdrukking
+op het gelaat, die ieder _habitué_ bekend maakte, dat zij voor het
+eerst op dusdanige plaats present waren. Polsbroekerwoud was met
+huivering de trappen opgeklommen, en had met angst zijn hoed aan de
+deur afgegeven, toen zij er toch toe kwamen, om "de verderfelijke
+spelonk der menschelijke boosheid" in te treden. Nu had hij zich
+een vreeselijk rumoer voorgesteld: hij had gedacht op aller gelaat
+afgrijselijke passies te zien uitgedrukt, verwenschingen te hooren,
+desolate _scènes_ te aanschouwen tusschen half geruïneerde heeren
+en hunne echtgenooten, en wat dies meer zij. Maar niets van dit
+alles. Kalme rust en stilte heerschten in de geheele zaal. Hij
+vernam geen geluid, behalve het gefluister van heeren, die dames
+courtiseerden; het zachte lagchen van meisjes, die elkander op ridicule
+toiletten opmerkzaam maakten; het eenigszins luider spreken om attentie
+te trekken, van mama's, die misschien wat heel veel dochters hadden;
+en het gegrinnik van oude zondaars, die eene nieuwe _beauté_ zagen,
+aan welke zij den vereerenden naam van "een lekker boutje" gaven. Aan
+de speeltafel niets van woede--want het valt aan weinigen te beurt,
+die woedende spelers aan te treffen; geene enorme verliezen--want
+zelden zijn de wanhopige Engelschen en verkwistende Franschen,
+die hun geheel fortuin wagen, te vinden. Een enkele _louis d'or_
+of _sovereign_ werd gezien, maar verscholen tusschen _thalers_
+en _drittels_; het zachte eentoonige "_Messieurs, faites le jeu!_"
+scheen eer in staat te wezen alle passies te dooden, dan ze op te
+wekken. De spijt, die hij gevoelde, voordat hij binnenkwam, dat hij
+verhinderd was geworden zijne vrienden eenige raadgevingen tegen de
+speelwoede te geven, verminderde allengs zeer. Maar toch, toen hij
+Veervlug, die de eerste aan de groene tafel genaderd was, in drie
+keeren een geheelen _thaler_ zag verliezen, zag hij in, dat men met
+klein spel, indien men lang aanhoudt, toch ook veel verliezen kan,
+vooral indien men maar matig van geld voorzien is, en begreep hij het
+best te zullen doen, indien hij op al de vrienden een weinig het oog
+hield. De Morder waagde twee _drittels_--hij won. "'t Is wel raar,"
+zeide hij, "dat ik winnen moet." Hij won vijf keeren achtereen:
+bij de zesde gelegenheid waagde hij een _thaler_--hij verloor. "'t
+Is waarachtig een ijselijkheid," zei hij tegen Pols: "juist nu ik
+eens winnen wou, gaat mijn _thaler_ weg. Die heele bankiersboel is
+allemaal dievenpak. Ik doe niet meer meê." En morrende en grommende
+stak hij de drie gewonnen _thalers_ op, en begon al de spelers, die
+zich lieten bedriegen, in zijne ziel te verachten. Nu keek hij de zaal
+rond, en ergerde zich doodelijk, dat Torteltak alweêr met een mooi
+vrouwtje zat te praten, en dat hij ook nooit zulk een avontuurtje
+had; en Pols kon hem in deze maar volstrekt niet troosten, schoon
+hij hem herinnerde, dat Torteltak nu toch maar met de vrouw van een
+vriend sprak, en bij die gelegenheid omtrent Mevrouw Sindenton den
+gedistingueerden term van "verkochte waar" bezigde.--Holstaff kon
+niet besluiten zijn geld voor den dag te brengen. Hij vond reizen al
+duur genoeg, om nu ook nog extra speelgeld te betalen. Dan gaf hij
+het nog liever aan eene hongerige, arme ziel. Het liefst van allen
+scheen hij het eigenlijk in zijne beurs te houden; want toen hij
+'s avonds de courzaal verliet, ging hij verscheiden armen voorbij,
+zonder dat het in hem opkwam om milddadig te wezen.
+
+Toen Sindenton een uurtje gespeeld had, stond hij op, en animeerde
+zijne vrouw en Torteltak om ook iets op te zetten. Zij deden dat
+met diezelfde onverschilligheid, waarmee Sindenton dagelijks eene
+kleine som waagde. Men liep nog een weinig in de zaal op en neder,
+en Torteltak, die den volgenden dag niet aan de uitnoodiging van zijn
+ouden vriend kon voldoen, daar hij 's morgens vroeg Aken reeds weêr
+verliet, ging nu met hem mede, om nog eens van oude tijden te spreken,
+en iets meer van zijne avonturen na hunne scheiding te vernemen. Een
+weinig later namen ook de andere vrienden afscheid van de courzaal,
+en trokken naar hun hotel.
+
+Toen zij zich den volgenden morgen aan het ontbijt vereenigden, zeide
+Torteltak, dat de geschiedenis van Sindenton, na zijn vertrek uit
+Leyden, zeer interessant was, en vooral de wijze, waarop hij zijne
+vrouw gekregen had. Hij zou het hun later in een verloren uurtje wel
+eens meêdeelen, maar kon dit nu niet doen, omdat de diligence, die
+hen naar Keulen zou overbrengen, op het punt stond om te vertrekken.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK VII.
+
+    Keulen.--Bonn.--Men ontmoet interessante levenden, maar nog
+    interessanter dooden.
+
+
+In het hôtel _Belle-vue_, over de schipbrug te Keulen, zaten
+Polsbroekerwoud en zijne vrienden, op den tweeden en laatsten dag
+van hun verblijf aldaar, aan de publieke tafel, in de nabijheid van
+eene familie, die zij spoedig bemerkten tot hunne landgenooten te
+behooren. Zij bestond uit man, vrouw en mans zuster, allen van een
+tamelijk gevorderden leeftijd. Mijnheer Dufduin was eigenaar van
+een zwart pruikje, dat zijne vroeg verdwenen haren remplaceerde. Hij
+had een weinig-sprekend, zeer gewoon gelaat, zoo men mond en ooren
+uitzondert, wier vorm geheel beantwoordde aan het model, dat Cats
+voor deze deelen des aangezigts aan die "wil reysen door het lant,"
+voorschrijft, als hij zegt:
+
+
+	"Hebt vooreerst een esels oyr,"
+
+
+en
+
+
+	"Hebt dan nogh een verkensmuyl."
+
+
+Voorts was de man echtgenoot, maar geen vader, rijk aan wereldsch
+goed, maar niet aan wereldkennis, en reisde hij voor het eerst van
+zijn leven. Hij was een Amsterdammer van ouder tot ouder, rentenierde,
+en bezocht van tijd tot tijd uit liefhebberij de Beurs. Zijne vrouw
+was meer zwierig dan smaakvol gekleed, en wekte, bij gebrek aan
+_beaux restes_, geen spijt op, dat de schoonheid eene bloem is, die
+ras verwelkt. Zij was niet stom, maar maakte verwonderlijk weinig
+gebruik van haar spraakvermogen. Juffrouw Dufduin, de vleeschelijke
+zuster van den Amsterdammer, scheen wat oud om diep in de veertig
+en wat jong om even in de vijftig te wezen. Zij had dit boven haren
+kinderloozen broeder vooruit, dat zij ook nooit gehuwd was geweest. Zij
+behoorde tot de vetste menschensoort. Het eenmaal dunne huidsatijn,
+dat misschien vroeger doorschijnend geweest was, scheen haar nu als
+een goedgevoerde kamerjapon om de spieren te sluiten. Hare oogen hadden
+vóór dertig jaren welligt gloeijende vonken uitgezonden, maar lagen nu,
+in de wangen gezonken en door dikke oogleden overdekt, als uitgebrande
+kolen in een doofpot; de meeste harer overige ledematen schenen op
+nonactiviteit gesteld te zijn, met uitzondering evenwel van hare
+tong en haar gehemelte, daar de eerste voortdurend de gewaarwordingen
+der laatste verkondigde. Hare lippen schenen niet voor den kus, maar
+voor den soeplepel gevormd; iets, dat daarom vooral goed was, omdat
+hare laatste en misschien eenige liefde _de volmaakte Kok_ was. Aan
+hem was haar hart, hare ziel, haar verstand gewijd. Aan hem denkende,
+sliep zij in; van hem droomende, sliep zij door; naar hem verlangende,
+ontwaakte zij. Zijne raadgevingen vervulde zij met nauwgezetheid;
+zijne uitvindingen wekten hare bewondering op; zijne handelingen
+waren haar eerwaardig. Geene Astarte of Isis zag zeker ooit met
+grooter welgevallen neêr op de voor haar ontstoken offervuren, dan
+zij op den keukenhaard, waarboven een Amsterdamsche kalfskop of een
+goedgeklutste pudding te koken hing. Haar geheele aanzijn droeg de
+kenteekenen, dat zij "den mensch een volmaakbaar wezen" beschouwde.
+
+"De Heeren schijnen ook Hollanders?" zei Mijnheer Dufduin, zich tot
+Torteltak wendende, "maar zeker niet van Amsterdam."
+
+Torteltak beantwoordde het eerste toestemmend, het laatste ontkennend.
+
+"En de Heeren gaan zeker ook een Rijntourtje maken? Zoo is ook ons
+plan. Ik zei in 't voorjaar tegen mijne vrouw: "Kind! wij konden ook
+wel eens gaan reizen, want daar doen het wel minderen dan wij, en
+om het geld behoeven wij het niet te laten. Mijne vrouw was het met
+mij eens. Wij vonden het wel jammer om Amsterdam zoo met den zomer
+vaarwel te zeggen; want wij wonen op de Prinsengracht, en die is in
+dezen tijd net als een Engelsche tuin, als de boomen groen zijn, en de
+leeuwrikken, die ik in kooijen voor mijne deur heb, zingen. Maar toch,
+wij moesten ook eens iets meer zien dan regtuit. En morgen zal het
+drie weken worden, toen zaten wij nog hoog en droog in Amsterdam, en
+nu zitten wij al in Keulen. Wanneer zijn de Heeren uit Holland gegaan?"
+
+"Verleden Donderdag," was het antwoord van een der Heeren: "wij komen
+nu van Aken."
+
+"Te duiker!" riep Mijnheer Dufduin, "dat noem ik vlug reizen. Neen,
+wij leggen het langzaam aan. Wij zien den Rijn op ons gemak, en
+hebben ook nog een uitstapje naar Munster gemaakt. Dat 's wel een
+aardig stadje, dat Munster; maar 't is Amsterdam niet."
+
+"En je eet er ook zoo goed niet, als te Amsterdam," zei de zuster,
+die tot nu toe met zeer veel attentie soep gebruikt had. "Verbeeld u
+eens, Mijnheer!" zich tot Pols wendende: "daar hadden wij slaboontjes,
+doorgebroken, net of het dikke inmaakboonen waren, en met peterselie
+gestoofd. En dan geef ik u te raden, wat voor groente wij nog meer
+hadden, in dezen tijd van 't jaar?"
+
+"Misschien doperwtjes," zei Pols heel goedig.
+
+"Neen, Mijnheer! je raadt het nooit. Witte kool; zoo zondig als ik
+hier naast u zit,--witte kool, in de maand Juli!"
+
+Pols was verbaasd, niet zoozeer over de naïve bekentenis, dat Jufvrouw
+Dufduin zondig naast hem zat, of over de witte kool in Juli, als over
+de verontwaardiging, waarmede deze woorden geuit werden.
+
+"Maar in Dusseldorp hebben wij waarlijk goed gegeten, altijd voor
+een Duitschen pot; want dat zal iedereen mij moeten toestemmen,
+dat de Hollandsche keuken boven alles gaat. Dat hoor ik dan ook,
+dat alle vreemdelingen zeggen. Maar in Dusseldorp hadden wij eene
+heerlijke ossentong en een ontzettend lekkeren pudding, misschien
+wel met wat veel eieren, maar dat kan geen kwaad in een pudding."
+
+"Wat lastig is," zei Mijnheer, "dat je hier geen _Handelsblad_ hebt."
+
+"En geen nieuwe haring," viel Juffrouw Dufduin in. "Hebt u daar ook
+iets van gehoord? Ik heb een brief van een goede vriendin, dat ze van
+'t jaar ontzettend zout is. Ik had anders de reis nog gaarne een
+paar weken uitgesteld; want ik hou dol van nieuwen haring, en wij
+krijgen alle jaar een vaatje uit Rotterdam present, van den eersten
+jager.--Maar wat is dat nu weêr voor vleesch, dat die knecht mij daar
+geeft, met die gekookte biet en peterselie? Ik geloof, zoo zondig
+als ik hier zit, dat ze daar al eens soep van gekookt hebben."
+
+Pols en Torteltak waren geheel van hare opinie omtrent de voorgediende
+_bouilli_.
+
+"En hebt u de Cathedrale gezien?" vroeg Veervlug aan Mijnheer Dufduin:
+"vindt u die niet heerlijk mooi?"
+
+"Ja, gezien heb ik ze, voor zoover ze voltooid is,--let wel: voor
+zoover ze voltooid is. Ik houd niet van kerken, die niet voltooid
+zijn. 't Is net daarmeê, als bij ons met de Amstelkerk."
+
+"Maar de bouworde, Mijnheer! puur Gothisch! hebt u ooit zulke
+zwaarmoedige, plegtige lijnen gezien?"
+
+"Ja wel, 't is heel mooi, dat moet ik toestemmen, alles zoo als u zegt;
+maar de Nieuwe Kerk bij ons is ook mooi, en die is geheel voltooid,
+en de preêkstoel is superber."
+
+"En wat zegt u dan van de schilderij van Rubens in de
+Pieterskerk?" vroeg Holstaff.
+
+"Neen, die geloof ik niet dat wij gezien hebben; ten minste daar staat
+mij niets van voor. Maar ik heb in mijn leven zooveel schilderijen
+gezien; die hebben we bij ons op het Trippenhuis bij uitstek mooi."
+
+Successivelijk maakte Juffrouw Dufduin, die copieus dineerde, hare
+aanmerkingen op al de spijzen: het een was te bruin gebraden, het
+ander te veel gestoofd, het derde niet door en door gaar; alleen
+het reevleesch keurde zij de eer eener derde portie waardig, en de
+pudding was zoo overheerlijk, dat zij den _Kellner_ verzocht haar
+daarvan het recept te bezorgen.
+
+Mijnheer ging steeds voort, Keulen met Amsterdam te vergelijken; maar
+onze vrienden stonden spoedig op, daar het rijtuig, dat hen naar Bonn
+zou brengen, ingespannen was. Juffrouw Dufduin sloeg hare handen ineen,
+dat de Heeren vóór het dessert vertrokken. Haar broeder verheugde de
+vrienden door de mededeeling, dat ook zij nog dienzelfden dag naar
+Bonn vertrokken, en vond het vooruitzicht, daar alweêr Hollanders te
+zullen ontmoeten, alleraangenaamst.
+
+
+
+Naauwelijks hadden Polsbroekerwoud en zijne compagnons hunne namen in
+het Hollandsche album van het logement _Zum Stern_ te Bonn geteekend,
+en den kastelein op het hart gedrukt om het _Handelsblad_, dat zij
+daar aantroffen, toch dadelijk aan den Hollandschen Heer, die een
+weinig later zou aankomen, te presenteren, of zij wandelden op, om
+nog dien avond Clemensruhe en de Kreutzberg te bezoeken. Zij hadden
+op deze wandeling het geluk meer dan drie uren te dwalen; en na dus
+maar met een vlijtig oog de eerste der genoemde merkwaardigheden
+gezien te hebben, spoedden zij zich naar den Kreutzberg, aan welks
+voet zij niet arriveerden, voordat de avond reeds gevallen was. Dit
+hield hen evenwel niet terug den berg te beklimmen, om toch nog de
+kerk en den merkwaardigen grafkelder te bezigtigen, en Veervlug vond
+iets fantastisch in het denkbeeld, daar met flambouwen te zullen
+ronddwalen. Bijna aan den top genaderd, ontmoetten zij eene familie,
+die naar het haar wachtende rijtuig stapte, en hoe groot was hunne
+verbazing, toen zij in die personen de Dufduins herkenden.
+
+"Dat zijn wij de Heeren voor geweest," riep Mijnheer. "Kijk! dat
+moet je gaan zien, 't is waarlijk heel aardig; maar ik moet toch eens
+onderzoeken, of wij te Amsterdam ook zulke grafkelders niet hebben."
+
+"En let eens," fluisterde Juffrouw Dufduin Pols in, "op het _souper_
+van dien koster. Zoo zondig als ik hier voor je sta, ze eten daar
+gebakken aardappelen met zuring en krenten."
+
+"Tot weêrziens!" riep Mijnheer de vrienden na.
+
+Torteltak mompelde tot antwoord:
+
+
+	"Fare thee well! and if for ever,
+	Still for ever, fare thee well!"
+
+
+Het oude klooster op den Kreutzberg is geheel verwoest, en alleen
+de kerk is in stand gebleven. Met eene flambouw in de hand, ging een
+tweeënnegentigjarige grijsaard het laat aangekomen reisgezelschap in
+die kerk voor, en ontsloot hun daarna de deur van den merkwaardigen
+grafkelder, waarna zij nog zestien trappen afdaalden, en zich toen
+in het midden der dooden verplaatst vonden.
+
+De vrienden zagen eenige oogenblikken zwijgende het ongewone
+schouwspel aan, totdat Veervlug fluisterende zeide: "Het is toch
+vreemd, dat de stilzwijgendheid der dooden, en gedeeltelijk zelfs
+hunne onbewegelijkheid, zich aan de levenden mededeelt."
+
+"Maar het is niet vreemd," zei Torteltak, "dat het gezigt van lijken
+alle stervelingen tot ernst stemt."
+
+"Met uitzondering van lachende hyena's en doodgravers," viel
+Veervlug in.
+
+"Ik word altijd met treurigheid vervuld, wanneer ik ontslapenen
+zie," zei Holstaff; "maar toch, daar is iets zoets voor mij in die
+treurigheid, iets rustigs, iets dat mij aantrekt en niet dan met
+moeite doet besluiten om tot de wereld der levenden weêr te keeren."
+
+"Behalve wanneer de sporen der ontbinding ons met weêrzin het hoofd
+doen afwenden," zei De Morder.
+
+"Ja, daar is wel iets van aan," merkte Pols op. "Hoort eens! ik kan
+wel dooden zien, als het noodig is; maar zonder noodzaak vind ik het
+toch nog al akelig."
+
+"Maar wat is hier dan akeligs?' vroeg Veervlug: "zoo ergens, dan
+kan men hier den dood een slaap noemen. In dezen grafkelder heeft
+het verderf geen magt over de dooden. Ziet ze maar aan in hunne
+kribben! Kunt gij het wel gelooven, dat sommigen daar al eeuwen liggen
+uitgestrekt? Zijn hunne gelaatstrekken nog wel iets veranderd? En
+zou niet de koude wind, die om ons waait, ons bijna in het denkbeeld
+brengen, als wij hun gelaat en handen betasten, dat wij eene andere
+koude dan die des doods gevoelen?"
+
+"Niet waar?" zei de grijsaard, die zich intusschen op den rand eener
+ledige kribbe had neergezet, terwijl hij met bevende hand de flambouw
+naar de nabijzijnde dooden uitstrekte: "niet waar? zij rusten hier
+goed. Het is hier beter dan onder de aarde. Geen worm knaagt het
+vleesch van hun gebeente. Geen verscheurend dier zou hunne rust
+kunnen verstoren.--Maar," ging hij zuchtende voort, "niet altijd
+zijn zij voor de menschen veilig. Ziet gij daar aan de regterzijde
+broeder Fhilippus, den naamgenoot van onzen Heiligen Benitius van
+Florence? Hij had 400 jaren rustig doorgeslapen; maar toen kwam
+vóór drie jaren een Engelschman, en terwijl ik mijn hoofd naar mijne
+vrienden hier had gekeerd, sneed hij hem een vinger af, om dien als
+een antiquiteit mede naar zijn land te nemen. Ik zag het niet voordat
+hij vertrokken was; maar toen ik het bemerkte, beefde ik terug voor
+zulk eene gruweldaad. Nu, de ongelukkige is dan ook wel gestraft. Twee
+jaren lang is hij gekweld geweest door de wroegingen van zijn geweten,
+en misschien ook door de verachting van zijne medemenschen. Toen
+kon hij het niet langer uithouden, en hij zond mij verleden jaar den
+vinger terug, en verzocht mij in eenen brief, dien aan den doode weêr
+te geven. Ik heb ook voor den berouwhebbende gebeden; en ik hoop dat
+ook broeder Philippus het hem om zijne boete zal vergeven hebben,
+en niet eenmaal als getuige tegen hem zal optreden."
+
+De vrienden zagen werkelijk in de verminkte hand van den doode een
+verzegeld pakje liggen.
+
+"Ziet gij hier," ging de grijsaard na eenig stilzwijgen voort, "deze
+drie jonge menschen? Die heb ik er zelf in helpen dragen. Die daar,
+broeder Zartmann en broeder Florens, zijn nu bijna zestig jaren geleden
+gestorven. En die laatste, broeder Bastian _de Gartner_, met den
+palmkrans, is mijn beste vriend; hij rust daar nog pas vijfenveertig
+jaren. Hij zou mijn broeder geworden zijn, want hij was de bruidegom
+mijner zuster; maar toch, hij was mij al meer dan een broeder. En
+toen zij nu als zijne bruid stierf en in de aarde is moeten begraven
+worden, toen trad broeder Bastian ook in de orde der Serviten, en zoo
+konden wij te zamen over mijne zuster weenen. Hij is maar 46 jaren
+oud geworden, en droeg het zwarte kleed ter nagedachtenis van den
+weduwstaat der Gezegende Maagd niet langer dan twintig jaren bij zijn
+leven; maar nu rust hij daarin reeds bijna eene halve eeuw; en ziet,
+de palmkrans, dien ik hem op den dag zijns doods op het hoofd zette,
+is nog niet verdord. Ik bezoek hem dagelijks en dat is sedert langen
+tijd mijn eenige troost; want zij hebben ons klooster vernield, en
+ik mag zelfs het gewijde kleed niet meer dragen; maar toch naast mijn
+broeder Bastian zal ik eens rusten. Zij zullen mij toch mijn regt op
+deze kribbe niet betwisten. Ik hoop, dat als gij in een volgend jaar
+hier eens weêrkomt, gij mij dan op mijne plaats zult vinden."
+
+"Leef nog lang, goede grijsaard!" wenschten de vrienden hem toe,
+daar zij het grafgewelf verlieten.
+
+"Zoolang het de Heilige Maagd believen zal, dat ik haar op aarde dien,"
+antwoordde de oude man.
+
+In het logement teruggekeerd, maakte Holstaff een vers getiteld:
+_De frissche Dooden het verwelkte Leven_. Het is ongelukkigerwijze
+verloren geraakt, maar men kan er onderscheidene fragmenten van vinden
+bij dichters, die vóór Holstaff geschreven hebben, en dus niet gezegd
+kunnen worden, hem te hebben bestolen.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK VIII.
+
+    Waarin de reizigers vele merkwaardige plaatsen bezoeken onder
+    veelsoortige gewaarwordingen, en waarin Polsbroekerwoud en de
+    Amsterdamsche familie in zeer onaangename positiën voorkomen.
+
+
+Wanneer gij op eenen schoonen vroegen zomermorgen bij de ruïnes van
+het kasteel op den Godesberg nederzit, en uwe oogen van daar slaat
+op het heerlijk panorama dat voor u ligt uitgestrekt, terwijl de
+dorpelingen van alle kanten zamenkomen en zich in de eenvoudige kerk,
+een weinig lager op den berg gelegen, vereenigen, dan zult gij zoo
+gij niet al te veel wereldling of wijsgeer zijt, gaarne met het _Te
+Deum_ instemmen, dat door de geloovigen wordt aangeheven, en gij zult
+bij die gelegenheid misschien met vreugde gevoelen, dat de mensch
+voor verhevene aandoeningen vatbaar is. Maar wanneer gij dan in die
+oogenblikken een uwer medemenschen, dien gij reeds als een bekrompen
+schepsel hebt leeren kennen, tot u ziet naderen, gehuld in een witten
+stofjas (een soort van kleedingstuk, dat een gedistingueerd, zoowel
+als een gemeen gelaat zeer sterk doet uitkomen), en gij den zoodanigen
+alles zonder eenige opmerkzaamheid ziet voorbijgaan, en gij uit zijnen
+mond de aanmerking hoort; "te duiker! dat is nog een andere klim
+dan eene Amsterdamsche sluis!" dan zult gij met leedwezen bemerken,
+dat een groot deel uwer betere gewaarwordingen spoedig verdwijnt;
+voeg hierbij, dat zoodanigen mans zuster, zonder een oog aan het
+heerlijk uitzigt of een oor aan de zuivere kerkmuziek te wagen, den
+uitval doet: "zoo zondig als ik hier sta, ik geloof dat de aardbeien
+hier in het wild groeien," dan wordt het u spoedig duidelijk, dat de
+mensch toch waarlijk ook tot de dierlijke wezens behoort.
+
+Het genoegen, dat onze vrienden eenige oogenblikken op den Godesberg
+gesmaakt hadden, was door de Dufduins totaal bedorven; het minst
+evenwel voor Polsbroekerwoud, wien het misschien al wat lang geduurd
+had; althans hij had een paar malen van opstaan gesproken, en was nu
+bezig in zijn zakboekje eene fooi op te teekenen, die hij vergeten
+had te noteren, maar die hij toch gegeven had aan den portier van de
+Akademie te Bonn. Hij behoefde zich dus geen bijzonder geweld aan te
+doen, om het praatje met de Amsterdamsche familie voort te zetten,
+en om het hart der vette dame te winnen, voegde hij haar toe: "Daar
+zal een ontbijt op smaken!"
+
+"Dat zal het wel," antwoordde zij. "Wij hebben ook thee met de machine
+besteld; anders is die hier in dit land niet te drinken. En de knecht
+zou eens informeren, of de kastelein ossentong in huis had; want dat
+vind ik bij het ontbijt ontzettend lekker."
+
+"Het uitzigt," zei Mijnheer Dufduin, eindelijk eens een oog rondom zich
+slaande, "heeft hier wel iets van dat uit de Nieuwe Stadsherberg,
+behalve dat het Rijntje zoo bevaarbaar niet is, als bij ons het
+Y. Ha, wat zeg je, te duiker! ze moesten hier eens met een driemaster
+aankomen."
+
+Pols was het met het laatste gedeelte dezer aanmerking eens, maar was
+niet genoeg met Amsterdam bekend, om de frappante gelijkenis met het
+uitzigt op het Tolhuis te vinden.
+
+De vier andere vrienden waren reeds vooruitgegaan naar beneden. Pols
+vergezelde de Dufduins, die spoedig tevreden waren, en Mijnheer voegde
+zijne vrouw toe: "Zie zoo, wijfje! dat hebben wij alweêr gezien."
+
+Mevrouw knikte toestemmend, en men keerde naar het logement terug,
+terwijl Pols de zeer juiste opmerking maakte, "dat dalen toch eigenlijk
+gaauwer ging dan klimmen."
+
+Na het ontbijt, waaraan, tot grootste ergernis van Juffrouw Dufduin, de
+ossentong ontbroken had, maar door overheerlijke _saucisse de Bologne_
+geremplaceerd was, wandelden de vrienden op, terwijl de calêche voor
+de Amsterdamsche familie voor de deur stond, die even als zij het plan
+had, een tourtje naar het Zevengebergte te maken. De Drachenfels is
+maar een groot uur wandelens van Godesberg; dus besloot men deze reis
+te voet af te leggen, en de Dufduins aan hun lot over te laten. Pols
+evenwel, die met het afklimmen van den berg zijn regtervoet een weinig
+bezeerd had, was een ezel magtig geworden, die met bedaarden tred naast
+de vrienden voortstapte. Zoo ging het voorwaarts; maar naauwelijks
+waren zij driehonderd passen van het logement verwijderd, toen eene
+Engelsche reiskoets, met vier postpaarden bespannen, hen in vollen
+ren passeerde. De ezel van Pols, met grooten eerbied voor vierspannen
+koninklijk-Pruissische postpaarden bezield, maakte eene soort van
+ontwijkende beweging, die den _cavalier_ wat onverwacht voorkwam, en
+hem tegen zijn verlangen uit den zadel op den gemacadamiseerden weg
+neêrzette. Deze verplaatsing had gelukkig geene arm- of beenbrekende
+gevolgen, en met een grootheid van ziel, aan sommigen in het ongeluk
+eigen, stelde hij zijne vrienden gerust met een bedaard uitgesproken:
+"het is niets," en nam oogenblikkelijk zijne plaats op den zadel weêr
+in. Maar dit ongeluk (door het vierspan aangerigt) was niet het eenige;
+weinige schreden verder ontmoette het Engelsche rijtuig de calêche van
+de familie Dufduin. De Godesbergsche paarden sloegen volstrekt geen
+acht op hunne fiere en vlugge broeders van de koninklijke post, en
+weken geen stap ter zijde. Het gevolg hiervan was, dat de achterwielen
+der beide rijtuigen in een strijd raakten, die evenwel spoedig beslist
+was; want het stevige Engelsche rijtuig rolde overwinnend voort,
+en het Godesbergsche bleef op het slagveld. Een der achterwielen was
+verbrijzeld; de calêche, ongewoon op drie wielen te staan, verloor
+haar evenwigt, en de Dufduins rolden over en onder elkander, ieder
+op zijne wijze door schreeuwen en zuchten te kennen gevende, dat zij
+het onaangename van hunnen toestand gevoelden.
+
+Het tooneel had digt bij het wandelende reisgezelschap plaats. Ook
+sommigen hunner vonden het gepast eenen gil voort te brengen. Holstaff
+hield de handen voor zijne oogen, en doorzag terstond al het
+verschrikkelijke van op een reisje voor plaisir, ver van huis,
+in eene omvallende calêche zijn dood te vinden. Veervlug was
+oogenblikkelijk bij de hand, en zonder op eenig gevaar te letten,
+sprong hij voor de paarden, zijne beide armen uitstrekkende, om hun
+voorthollen te voorkomen. Maar de goede Godesbergsche dieren dachten
+er geen oogenblik aan, om zulke dolle coupen te beginnen. Zoodra de
+calêche omgevallen was, en de koetsier, door van den bok te storten,
+de teugels een weinig aangetrokken had, bleven zij stilstaan, hunne
+koppen ter aarde buigende, en ook zonder tusschenkomst van Veervlug,
+die bijna tot den grond moest bukken, om de fiere genetten bij de
+teugels te grijpen, zouden zij geen poot meer verzet hebben. Terwijl
+De Morder met een opgeheven vuist het Engelsche rijtuig nastaarde,
+en het ongepermitteerd vond met een vierspan te rijden, indien men
+zooveel ongelukken berokkende, was Torteltak naar de calêche gesneld,
+om de dames zijne hulp aan te bieden. Allen waren onbezeerd gebleven;
+Mijnheer was over de dames heengerold en spoedig weêr op de been, de
+aanmerking makende, "dat zoo iets met een Amsterdamsch sleetje niet
+ligt gebeuren zou." Mevrouw bedankte door eene stilzwijgende buiging
+Torteltak voor zijnen bijstand. De laatste, die gered kon worden, die
+de onderste lag, was Dufduins waardige zuster. Blazende en zuchtende
+kwam zij te voorschijn, en voelde zich wel, zoo zondig als zij daar
+stond; maar zij gaf terstond aan Torteltak hare ongerustheid te kennen,
+dat aan twee koude kippen, die zij uit het logement had meêgenomen om
+'s middags te nuttigen, misschien eenig leed weêrvaren was. Torteltak
+was spoedig in de gelegenheid, de bezorgde kippenvriendin mede te
+deelen, dat de gebraden schepsels geene nieuwe kneuzingen aan poot
+of vleugels hadden bekomen.
+
+Polsbroekerwoud had, zoodra hij het ongeluk bemerkt had, zijn ezel
+aangespoord om naar het logement terug te keeren, en kwam nu in draf
+terug, met een potje Spijkerbalsem en een fleschje Hofmansdroppels
+in de hand. Een knecht met een karaf water en glazen volgde hem. Op
+herhaalde uitnoodiging namen de dames van den aangelengden æther
+een teugje; maar wat den Spijkerbalsem betrof, zij verzochten den
+menschlievenden Pols, hiervan, indien het noodig mogt wezen, liever
+op hare apartementen in het logement gebruik te mogen maken.
+
+Na de behoorlijke woordenwisselingen tusschen den Godesbergschen
+koetsier en den Koninklijk-Pruisischen postiljon, kwam een ander
+rijtuig voor. Pols, die, in zijn ijver om de Amsterdamsche familie
+van dienst te zijn eigen leed vergeten had, bemerkte nu, dat de
+tuimeling van den ezel hem wel niet gevaarlijk had gekwetst, maar
+toch eene ontvelling veroorzaakt, die een nieuwen rid op den zadel
+minder begeerlijk voor hem maakte. Hij nam dus de uitnoodiging van
+de Dufduins aan, om de vakante plaats in hun rijtuig in te nemen,
+en liet zijne vrienden bedaard vooruit wandelen, na afgesproken te
+hebben, hen op den Drachenfels te zullen weêrvinden.
+
+Toen de vier voetgangers, die op hun gemak waren voortgewandeld, en
+nog een weinig in het schuitje, dat hen naar Königswinter overzette,
+op den Rijn hadden gedobberd, den Drachenfels beklommen hadden,
+vonden zij de Dufduins en Pols in het _Wirthshaus_ aldaar, zeer op
+hun gemak gezeten onder een glaasje Maydrank.
+
+"Welkom, Heeren!" riep de oude Heer hun toe: "wij zitten hier onder
+den kruiderwijn; maar 't is een ligt kostje. Zij zouden ons zulken
+dunnen wijn niet naar Amsterdam durven zenden. Nu, ze kunnen ook wel
+wat beters geven; want, te duiker! wij durven prijs besteden."
+
+"Den wijn vind ik nog zoo kwaad niet," zei de vette zuster van Dufduin;
+"maar de taartjes, die zij er ons bij gegeven hebben, zijn ontzettend
+oudbakken."
+
+De wandelaars dronken met smaak het praeparaat van den Drachenfelschen
+kastelein, schoon Pols hen aanried, niet te schielijk te drinken,
+omdat zij nog al hevig transpireerden. Men besloot weldra den togt
+voort te zetten naar de ruïne, nog weinige voeten hooger gelegen. De
+Heer Dufduin deed nu over zijn witten stofjas nog eenen uitvoerigen
+manteljas aan, en Pols verscheen spoedig met een mantel van den
+kastelein omgeslagen, en raadde de andere vrienden, om toch ook
+iets, al waren het maar schoudermantels, te zien te krijgen. Hij
+waarschuwde hen zeer tegen de koude lucht op de bergen. De roekelooze
+vrienden sloegen dien goeden raad in den wind, en drongen door den
+naauwen toegang in de ruïne, waar zij van het heerlijke uitzigt op
+de schoone en vruchtbare Rijnstreek jouisseerden, terwijl allen het
+uitmuntend effect van de eilandjes Nonnenwerth en Grafenwerth in den
+stroom opmerkten. Mejuffrouw Dufduin moest het bezoeken der ruïne
+opgeven. De veelvuldige lekkernijen en ontzettende heerlijkheden,
+die de Hollandsche keuken, de beste van alle Europesche keukens,
+HaarEd. sedert onheugelijke jaren had aangeboden, hadden haar zulk
+eenen omvang gegeven, dat alle pogingen om zich door den nauwen toegang
+heen te wringen, vruchteloos waren. Pols kwam spoedig bij haar, om
+haar tot troost te doen opmerken, dat het uitzigt buiten de ruïne
+toch ook allercharmantst was.
+
+Men keerde weldra naar het _Wirthshaus_ terug, om af te rekenen, en
+was daar nog getuige van eene allerhevigste woordenwisseling tusschen
+de keukenmeid en den knecht, bij welke gelegenheid de eerste, al de
+beminnelijkheid van hare sekse vergetende, het gelaat eener furie
+had aangenomen, en met eene ijzeren tang haren antagonist wilde
+overtuigen, dat _zij_ gelijk had. Pols sprak in zuiver Hollandsch
+een bedaard woordje op zijn pas; en dat, benevens eene bedreiging
+in plat Duitsch van den kastelein, dat zij ze beiden, zoo zij niet
+ophielden, de deur zou uitsmijten, deed de twistenden morrende en
+brommende uiteengaan. Veervlug merkte bij deze gelegenheid aan,
+dat de _Drachenfels_ nog met volle regt haren naam mogt behouden.
+
+Op Nonnenwerth betrad Holstaff met heiligen eerbied den drempel van het
+eens zoo eerwaardig klooster; en toen hij, den langen gang intredende,
+een vrouwestem hoorde zingen, was het hem alsof hij de kooren der
+gewijde maagden nog eens zou vernemen. Maar, helaas! bij naauwer
+toeluisteren bleek het, dat het uit den mond van eene frissche,
+levenslustige boerendeern voortkwam; en dat het geen lied was, uit
+het gezangboek der heilige nonnetjes ontleend, werd hem duidelijk
+uit het refrein van ieder couplet:
+
+
+	"Und er erwidert meine Küsse;
+	  Welche namelose Lust!"
+
+
+En toen nu daarna diezelfde deern den bestelden Moezelwijn binnenbragt,
+en deze bleek tot de zuurste aller Moezelwijnen te behooren, losten
+zich al zijne Nonnenwertsche illusies in treurige zuchten op.
+
+Daar werd aan den voet van de rots van Rolandseck een _diner_ gebruikt,
+en de koude kippen, die sedert het ongeval van het rijtuig steeds onder
+Mejuffrouw Dufduins bijzondere bewaring waren gebleven, werden tot
+'s avonds bespaard, omdat men meer _delices_ in het kleine logement
+vond, dan men verwacht had. De namiddag was, als de voormiddag,
+schoon, en werd door de Dufduins met middagslaapjes en theedrinken
+doorgebragt. Zij reden vroeg naar huis, want de avondlucht, had
+Mijnheer wel eens gehoord, was aan den Rijn zoo gezond niet, als in
+Amsterdam; maar Pols, die zich tot de terugwandeling wel weêr in staat
+gevoelde, liet nu het plaatsje in het Godesbergsche rijtuig vakant.
+
+"Die Dufduins zijn toch verbazend duf," zei Veervlug, toen zij de
+rots beklommen.
+
+"Zeg het zoo luid niet!" zei Torteltak: "ik geloof dat onze waardige
+Pols nog al van de dames gecharmeerd is."
+
+"Neen maar waarlijk," zei Pols, "de menschen zijn nog zoo kwaad
+niet. Zij zijn nu juist geen overvliegers....."
+
+"Dat heb ik wel kunnen merken, toen zij den berg opkropen," viel
+Veervlug in.
+
+Zij waren bijna aan den top genaderd, toen een welluidend gezang hun
+in de ooren klonk. Torteltak arrangeerde zijne lokken een weinig. De
+Morder maakte de galante opmerking, dat de Moffinnen nooit haren mond
+schenen te kunnen houden. Pols vond, dat zij het charmant troffen. Bij
+de ruïne zat een groot gezelschap Duitschers, fatsoenlijke inwoners
+van Bonn, meest allen jonge menschen. Een allerliefst blozend meisje,
+met een paar levendige oogen, zat op een boomtronk; lichtblonde
+lokken speelden om een blanken hals, en twee rijen sneeuwwitte,
+tanden kwamen in hunne volle schoonheid te voorschijn, terwijl de
+zangeres met heldere stem eene vrolijke romance deed hooren. De
+mond was misschien wel wat groot om met een stuivertje te bedekken,
+maar toch de hoeken bleven op een eerbiedigen afstand van de ooren,
+dat waarlijk al heel veel is voor eene Duitsche _chanteuse_.
+
+Juist toen de vrienden naderden, was het lied
+geëindigd. "Bravo! bravo! _Schön! wahrhaftig schön!_" klonk het uit
+aller monden. Die van een der Bonnsche heeren ging zelfs verder,
+en drukte een warmen kus op de blozende wangen. Torteltak vond het
+jammer, dat het meisje niet door een mooijer jongen gekust werd. Zij
+evenwel scheen tevreden met de liefkozingen van den bruin verbranden
+Duitscher, met lang vlasachtig haar en omgeslagen boorden.
+
+De reizigers zagen hunnen beleefden groet minzaam beantwoord, en
+plaatsten zich op een kleinen afstand van de vrolijke groep, die
+dartelde en schaterde, alsof er geene vreemdelingen in de nabijheid
+waren. Holstaff vond hen wat al te vroolijk op eene plaats, waaraan
+zich zulke treurige _souvenirs_ hechtten.
+
+"_Aber jetzt noch Ritter Toggenburg!_" riep eene stem.
+
+"_O ja, Toggenburg!_" acclameerden allen.
+
+"Zou het mogelijk zijn? o Hemel!" zuchtte Holstaff, die zeer goed
+wist dat deze legende eigenlijk op Rolandseck te huis behoorde. Deze
+zucht dankte dus aan verrukking haren oorsprong.
+
+"_Wohlan! der Ritter!_" riep het meisje. Zij stemde hare guitar,
+en zong de treurige ballade van Schiller.
+
+Allen luisterden met aandacht en verrukking; Holstaff schreide voor
+verscheiden personen tranen, en wist niet waar hij zich bevond, toen
+de laatste toonen in de lucht wegstierven. De schoone zangeres had
+ook met zoo veel gevoel de laatste regels gezongen:
+
+
+	"Und so sass er, eine Leiche,
+	  Eines Morgens da;
+	Nach dem Fenster noch das bleiche
+	  Stille Antlitz sah."
+
+
+De jongeling meende bijna zelf de ridder te zijn, en verwonderde
+zich dat hij nog leefde, toen het onstuimig _bravo_ van het geheele
+gezelschap hem in zijne mijmeringen stoorde.
+
+"'t Is waarlijk charmant," zei Pols: "die dame zingt als een lijster."
+
+"Kon jij maar zoo'n lijster strikken!" grinnikte Veervlug.
+
+Holstaff werd bleek van ergernis.
+
+"_Es lebe unser Dichter! es lebe Schiller!_" riep een oud Heer.
+
+"_Und unsere schöne Sängerin!_" riepen hare jonge landgenooten,
+terwijl de jonge meisjes haar een krans, van eikenbladen gevlochten,
+op het hoofd plaatsten.
+
+De bruinverbrande Duitscher, met het lange vlasachtige haar, en de
+omgeslagen boorden, herhaalde de manoeuvre van straks. Torteltak vond
+hem nog leelijker dan den eersten keer.
+
+Het gezelschap van Bonn stond op, en maakte zich gereed, om dansende
+en zingende den berg af te dalen.
+
+"Dat hebben wij netjes getroffen," zei Pols.
+
+"'t Is hemeltergend, dat zoo iets aandoenlijks met eene klucht
+eindigt," zuchtte Holstaff.
+
+"Dat meisje is vast eene actrice," zei De Morder.
+
+"_Erlauben Sie mir,_" zeide de oude Duitsche Heer, die de laatste
+aanmerking gehoord had. "_Sie ist meine Tochter. Ich bin Professor
+Essenleben zu Bonn._"
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK IX.
+
+    Beginnende met eene Stoombootreis naar Coblenz, en eindigende met
+    het wedervinden van een _illustre rejeton_ der familie Van Schalen.
+
+
+"Daar komt het logge vaartuig dan toch eindelijk aan!" sprak Dionysius
+de Morder, nadat hij eenige minuten aan den Rijnoever bij Königswinter
+zonder verpoozing zijne oogen naar den kant van Bonn gevestigd had. "Ik
+dacht niet, dat die verwenschte stoomboot ooit zou komen."
+
+"Nu, het valt mij nog al heel wat meê," viel Pols in; "je kunt toch
+niet klagen, dat een kwartiertje wachtens te lang is."
+
+"Wat! een kwartier niet lang?" riep de Morder knorrig uit. "Het is
+vijftien minuten te lang. Je zoudt wel anders spreken, als je dien
+tijd aan de galg gehangen hadt."
+
+Wij zouden de waarheid van deze laatste opmerking van De Morder
+minder in twijfel durven trekken, dan hare gepastheid. Ook wij
+voor ons, in zooverre wij Pols kennen, houden ons overtuigd,
+dat hij zijne tevredenheid niet zou hebben te kennen gegeven, na
+het vierde gedeelte van een uur met hangen te hebben doorgebragt,
+speciaal indien een ervaren Regter van den Scherpen Zwaarde hierbij
+de manoeuvre van den strop om den hals had in 't werk gesteld. Pols,
+die blijkens de losheid, waarmede altijd zijn witte halsdoek was
+toegeknoopt, zich nooit met het denkbeeld van een toegenepen keel had
+gemeenzaam gemaakt, vond het ook nu maar beter, zich daarin niet te
+verdiepen. Hij wendde zich dus tot Veervlug, en maakte de aanmerking,
+"dat het charmant weêr was om een watertogtje te maken."
+
+"En om een togtje op het water te voelen," antwoordde deze; "want
+hier merkt men geen zuchtje, of het moest van Holstaff wezen, die
+vast weêr aan de laatste oogenblikken der kippen denkt, welke wij
+dezen middag zullen consumeren."
+
+"Ik wil ook wel bekennen, dat ik het rijkelijk warm heb," zeide Pols.
+
+"Wij staan hier dan ook lekker in het zonnetje te stoven," zeide
+Veervlug. "Ik hoop maar niet, dat wij menscheneters op de stoomboot
+zullen aantreffen. Zij zouden niet veel aan ons te prepareren hebben."
+
+"Die leelijke Rijnboot lijkt wel te kruipen, in plaats van voort te
+stoomen!" riep De Morder ongeduldig uit; "dan gaan onze trekschuiten
+toch nog gaauwer."
+
+"Ja maar, vriend! ze moeten hier al tegen een zwaren stroom opvaren."
+
+"Wat doen zij dan tegen den stroom op te varen? Maar, wat weêrga,
+is dat nu een gang voor eene stoomboot?"
+
+Gelukkig kwamen nu de veerlieden, om de passagiers naar de boot
+over te brengen. Pols wist ook geen raad meer met zijn knorrigen
+vriend. Weinige oogenblikken later waren zij aan boord van het logge
+vaartuig.
+
+De Rijnstoombooten zijn in het reissaizoen meermalen de trots
+en vreugde van de directeurs en actiehouders, van wege de groote
+menigte passagiers, die zich, door de kracht van een ketel kokend
+water, tegen den stroom doen optrekken. Zelden evenwel is het
+voller op een _Dampfschiff_ geweest, dan nu het geval was. Niet
+alleen waren alle stoeltjes en banken en koffers, die zich op het
+dek bevonden, door de passagiers bezet; maar alles wat dienen kon,
+om vermoeide leden eenigzins tot rust te brengen, was geprest. Op
+den boegspriet zat _en cavelier_ een Engelschman onbewegelijk, met
+Delkerkamps _Panorama of the Rhine_ in de hand en een lorgnet in de
+oogholte vastgeschroefd; op de raderkasten zat een gezelschap Bonnsche
+studenten, met kielen, en knevels, en ransels, en vervaarlijke pijpen,
+en schoenen met spijkers, eene voetreis te maken; op kolenbakken
+waren kameniers en _bonnes_ bezig om kinderen zoet te houden en de
+Duitsche studenten ondeugend te maken; uitgestrekte kabels dienden,
+om hen, die voor kanapés betaald hadden, tot zetel te strekken. En
+nog gelukkig dezulken; want een aantal anderen moest blijven staan;
+en hunne knikkende knieën en pijnlijke aangezigten duidden aan,
+dat zij het in die edele kunst nog niet zoover gebragt hadden, als
+wijlen Simeon Stylites. Hierbij kwam nog voor die ongelukkigen, dat de
+Kapitein actiever was dan de Hofmeester, en zij dus, des verkiezende,
+tweemaal het passagegeld mogten betalen en zesmaal de hun zoo noodige
+ververschingen kommanderen. Men had de gefolterden moeten zien, met
+hoeveel belangstelling zij der _Kellners_ gangen gadesloegen wanneer
+deze met Rijn- en Moezelwijn uit de kajuit te voorschijn kwamen,
+en met hoe bittere teleurstelling zij telkens bemerkten, dat die
+verkwikking niet hun, maar anderen was toegedacht. Men had ze moeten
+zien vooruitdringen, wanneer maar iemand een oogenblik zijne plaats
+verliet, en nooit hun doel bereiken, voordat de vorige eigenaar reeds
+was teruggekeerd. Daar waren er, die zich morrende en klagende tot
+den Kapitein wendden; doch deze had reeds met eene zelfopoffering,
+Van der Werf waardig, zijn kantoorbankje voor den dag gehaald en het
+der oproerige menigte aangeboden met de woorden: "Daar, zit op mijn
+eigen stoeltje!"--Voeg hierbij, dat geen enkel windje eenige verademing
+aanbragt, en dat Veervlug met volle regt had opgemerkt dat het zonnetje
+eene stovende kracht had; en men zal zich zeer goed kunnen begrijpen,
+dat onze reizigers met minder opgewondenheid ontvangen werden, dan
+zulks met eene enkele bank of vijf leêge tonnen het geval zou geweest
+zijn. Maar ook zij hadden niet meer genoegen dan hunne medereizigers,
+die insgelijks voor plaisir naar Coblenz voeren; wel was er voor
+hen nog staanplaats, maar niet dan om de schoorsteenpijp, en schoon
+de Kapitein onbaatzuchtig genoeg was, om hen geen meer geld voor
+extra verwarming te doen betalen, hij had van den anderen kant de
+voorzigtigheid, de twaalf Pruissische _Thalers_ voor hun transport
+terstond te vragen, eer zij misschien geheel versmolten mogten wezen.
+
+Zoo ging het tot Oberwesel. Daar lag weêr een schuitje, met achttien
+passagiers beladen, naast de stoomboot stil. Een luide kreet van
+schrik en ontzetting werd op de stoomboot gehoord: "Die menschen
+moeten maar naast ons voortzwemmen!" riep Veervlug. "Laat er ons maar
+af!" riepen de wanhopigsten. De Kapitein tastte met zijne handen in
+'t haar, als kon hij daar plaats maken.
+
+Het gevaar en de benaauwdheid was tot den hoogsten top gerezen. De
+redding was nabij. Voor Oberwesel lag eene andere stoomboot van
+de Maatschappij, die daar den vorigen dag ongemak aan de raderen
+bekomen had, en waarvan de passagiers per as waren vervoerd. De
+Kapitein riep den bijstand van zijn collega in, en het vuur werd
+in de pas herstelde boot aangemaakt. Een luid gejuich klonk van
+"de tot zinkens toe bezwaarde plank." Een gedeelte der passagiers
+werd verzocht op het andere vaartuig over te gaan, en het getal
+vrijwilligers tot deze expeditie was uitermate groot. De voetgangers
+verlieten hunne staanplaats; de Duitsche studenten hunne raderkast;
+de _bonnes_ en kameniers zouden ook wel hebben willen meêtrekken, maar
+zij moesten bij hare mevrouwen achterblijven. Ieder, die eenige hoop
+op verbetering had, liep over; ja daar waren er, die goede zitplaatsen
+hebbende, deze verlieten, in hoop om nog betere te bekomen.--Pols had
+in een oogenblik het gevolg van deze manoeuvre doorzien en de vrienden
+geraden, zich niet onder de overloopers te scharen; hij zag redelijke
+zitplaatsen vakant worden, en had heimelijk idee, dat de oude boot
+beter geproviandeerd zou zijn dan de andere. Deze maatregel bleek
+van achteren zeer wijs te zijn. Het werd, na de lossing van zoo veel
+ballast, heel dragelijk op den _Friedrich Wilhelm_, en met statigen
+tred vervolgde hij zijne wandeling naar Coblenz.
+
+Daar waren nog omtrent tweehonderd menschen op de boot achtergebleven,
+de Engelschman meêgerekend, die constant zijne plaats op den boegspriet
+had blijven behouden, en die, toen de Kapitein hem vroeg, of hij ook
+niet wilde overgaan, bedankt had. "Hij had zoolang voor des Kapiteins
+plaisir in die ongemakkelijke positie gezeten; hij wilde het nu verder
+voor zijn eigen plaisir doen." De Kapitein gunde hem het genoegen dezer
+wraakneming. Pols was spoedig een stoeltje machtig geworden, en de
+tevredenheid was op 's mans gelaat te lezen. Ook de andere vrienden
+kregen gelegenheid om zich neêr te zetten, en maakten daarvan met
+vreugde gebruik. Torteltak behield nog eenige oogenblikken zijne plaats
+bij den schoorsteen; niet omdat hij nog niet door en door warm was,
+maar meer omdat hij, nu het uitzigt ruimer werd, zijne medereizigers
+eens in oogenschouw wilde nemen. Hij hield veel van in oogenschouw
+nemen, vooral indien er dames in het spel waren, en die ontbraken bij
+deze gelegenheid niet. Daar waren er twee bij de deur van de kajuit
+gezeten, wier blankheid en blondheid haar dadelijk voor dochters van
+Albion zouden hebben doen herkennen, zoo al niet haar _cavalier_ een
+vorm van hoed, een knoop van das, eene snid van rok en een bijzonder
+soort van _embonpoint_ had geopenbaard, die hem onder duizenden als
+een echte Engelschman moesten onderscheiden. De gezigten kwamen aan
+Torteltak bekend voor, en weldra herinnerde hij zich, die familie bij
+den brand te Nijmegen te hebben ontmoet. Mijnheer wees ieder huis en
+toren aan zijne dames aan, en was verwonderlijk kundig in alle namen;
+iets, waarin het voor hem liggende _Panorama_ hem zeer behulpzaam
+was; voor het overige letten de dames nauwkeurig op alles wat er te
+zien was, maar zonder dat eenige plooi in haar gelaat verrukking of
+teleurstelling te kennen gaf.--Geheel anders was het met een Duitsch
+gezelschap niet ver van hen, die geen heuvel zagen, zonder "_O, wie
+herrlich schön!_" geen dorp, "_o, wie ländlich!_" geen woning zonder,
+"_wie glücklich!_" uit te roepen; zagen zij eenige minuten noch heuvel,
+noch dorp, noch woning dan bepaalden zich de uitroepen tot _himmlische
+Gegend_ en _irdisches Paradies_. Ook de dames van déze groep waren
+blond, maar meer Celtisch en minder zacht dan het _blond cendré_ van
+hare Engelsche buren.--Een geleerde met eene talrijke familie, aan
+velen van dat menschensoort eigen, deed aan zijne vrouw en kinderen
+eene beschrijving van de _villa_ van Horatius, en vergat daardoor
+al de _villa's_ aan den Rijn, die meer onder haar bereik lagen. Zijn
+oudste zoontje, een jong mensch van vijftien jaren, las met gretigheid
+de _Amores_ van Ovidius. De oude Heer sloeg met welgevallen het
+oog op dezen telg, die, zoo jong, reeds zulk een voorliefde voor de
+Classische Autheurs openbaarde.--Niet ver van hem zat een opmerker met
+heel kleine oogjes en wijd opgespalkte ooren, nu eens door een fijnen
+glimlach aanduidende, dat hij van een piquanten zet zwanger ging, dan
+weêr met veel zorg op iets naïfs en heel goedhartigs studerende. Hij
+was iemand, zoo als Torteltak later toevallig vernam, die er zich
+reeds acht jaren met de borst op had toegelegd, om een Humorist
+te worden.--Verder zaten een paar Brusselaren, met geruite jassen,
+heel mooi uitgemonsterd, die het hunnen kleedermaker dank moesten
+weten, zoo zij nog ooit iemands attentie tot zich trokken. Alle deze
+groepen hielden Torteltaks aandacht niet lang bezig; maar met veel
+opmerkzaamheid sloeg hij een gezelschap gade, dat niet ver van hem
+verwijderd was, en uit Hollanders scheen te bestaan. Een jong Heer,
+met een goed, fatsoenlijk voorkomen, zat aan de zijde zijner jeugdige
+gade, wier bloeijende schoonheid nog door de lieflijkheid van hare
+heldere oogen verhoogd werd. Zij scheen omtrent vijfentwintig jaren
+oud te zijn, waarvan zij zeker de laatste tien de oogen van alle
+jongelingen tot zich getrokken had. Hare fijne gestalte en haar geestig
+oog staken merkwaardig af tegen de plompe vormen en den zielloozen
+blik van een harer landgenooten, die nu en dan iets tot haar zeide,
+maar meestal zweeg, en wiens geheele uiterlijk dicteerde, dat hij
+in zijn veertigjarig leven zich zelden aan denken verslaafd, maar
+nooit het etensuur vergeten had. Een klein, levendig, druk heertje,
+van omtrent denzelfden ouderdom, scheen hem te onderrigten, wanneer
+hij een of ander mooi moest vinden, maar van den anderen kant ook
+weêr bereid te zijn, om door zijn discipel onderwezen te worden,
+wanneer iets lekker moest gekeurd worden; van tijd tot tijd voegden
+zich bij dit gezelschap een paar jongere Hollanders, even als de
+Bonnsche studenten in een voetreis-kostuum gekleed, maar die door de
+fatigues nog niet schenen uitgeput. Zij hadden kennelijk veel plaisir
+in hun leven, en aan opgewondenheid ontbrak het geen hunner. Zij
+waren misschien wel wat al te druk voor het jeugdige echtpaar, maar
+zeker onverdragelijk voor den bedaarden veertiger, die meermalen
+door hun gerammel in een aangenaam dutje gestoord werd. Torteltak kon
+moeijelijk van dit gezelschap zijne oogen afwenden. Hij bejammerde het,
+dat deze dame niet alléén reisde en in moeijelijke posities kwam,
+waarin hij haar eminente diensten kon bewijzen. De oogen van zijn
+lief landgenootje deed hem menig interessant Rijngezigt onopmerkzaam
+voorbijzien. Eindelijk kon hij zich niet weêrhouden tot zijne vrienden
+te zeggen: "Hoeveel prijs ik ook op uw gezelschap stel, voor zulk
+een compagnon liet ik u allen vier optrekken."
+
+"Dat gezegde is meer liefderijk dan vriendschappelijk," grinnikte
+Veervlug.
+
+"Met uw verlof!" sprak een Heer, die digt bij hen zat, tot
+Polsbroekerwoud: "ik heb hier een questie met mijn dochtertje. Zij
+vindt den Rijnstroom mooijer dan de Maas, en ik ben van de
+tegenovergestelde opinie. Wat is hieromtrent uw idée?"
+
+De Duitscher, die deze vraag deed, scheen een zeer bejaard man te
+zijn, naar de grijsheid van zijn hair, de rimpels in zijn voorhoofd
+en zijne gebogen houding te oordeelen; maar naar de wijze, waarop hij
+redeneerde en de jeugd zijner kinderen te rekenen, moest men hopen, dat
+hij nog zoo heel oud niet was. Hij reisde met zijne twee dochtertjes
+van vijftien en twaalf jaren, die te Neuwied aan de leiding van den
+Heer Merian waren toevertrouwd en op het Instituut der Hernhutters
+hare educatie ontvingen. In de vacantie had de vader ze langs den
+Moezel naar Braband gevoerd, had haar de Maas tot Luik leeren kennen,
+en zij keerden nu naar zijne woning bij Frankfort terug, om daar den
+overigen vacantietijd door te brengen.--Pols was door de vraag, die
+door den Duitscher regtstreeks aan hem gedaan was, een weinig in het
+naauw gebragt, daar hij van den Rijn nog weinig kende, en de Maas
+niet verder dan tusschen Rotterdam en IJsselmonde. Hij antwoordde
+dus heel voorzigtig: "Voor zoover ik kan oordeelen, prefereer ik den
+Rijn verre."
+
+"Mijnheer schijnt Hollander te zijn; dus is de Rijn u misschien
+nieuw?" zei de ander.
+
+Men behoefde geene sterke _Devinationsgabe_ te bezitten, om te bemerken
+dat Pols een Hollander was, indien men het geluk had gehad hem eens
+in oogenschouw te nemen en vooral Duitsch te hooren spreken.
+
+"Ik," ging de oude Heer voort, "ken deze omstreken niet van van daag of
+gisteren. De Rijn is mij oud; maar ik had met mijne dochters de Maas en
+Moezel wezen zien, en wilde haar nu eens comparaties leeren maken. Mijn
+eenig doel met reizen is, om mijne dochters met de wereld bekend te
+maken; want ik hou vol, dat, indien men zijne kinderen niet vroeg
+doet reizen en alles zien, men ze dan eene slechte educatie geeft."
+
+De vrienden, die allen voor het eerst van hun leven reisden, bemerkten
+met vreugd, dat zij bezig waren door hun uitstapje eene onvergeeflijke
+fout van hunne respective ouders met betrekking tot hunne opvoeding
+te corrigeren.
+
+"Reizen is zeker niet kwaad," antwoordde Pols, "indien men de middelen
+bezit."
+
+"Wat middelen! Hoor eens, Mijnheer! men moet nooit opvoeden, indien
+men de middelen niet bezit."
+
+"Maar wat moet men dan met zijne kinderen aanvangen," vroeg Pols
+verbaasd, "indien alleen zij, die reizen kunnen, hunne kinderen
+goed opvoeden."
+
+"Dan moet men geen kinderen hebben. Ik vraag het uzelven: zijn er al
+niet veel menschen, en is er niet veel te weinig geestbeschaving en
+wereldwijsheid? Ik vraag u verder, wat moet er van kinderen worden,
+die in hunne jeugd altijd bij moeder thuis zijn, later steeds onder
+het opzigt van een bezadigden vader leven, geene andere menschen
+kennen dan hunne meesters en kameraden, en geen wereld buiten de stad,
+die zij bewonen?"
+
+"Wel," viel Veervlug in, "dat is niet moeijelijk te beantwoorden. Daar
+groeijen weêr huisvaders en huismoeders van, die bedaard en stil,
+in hunnen kring tevreden, op dezelfde wijze hunne kinderen opvoeden."
+
+"Wat tevreden?" riep de Duitscher ongeduldig. "Misschien al te
+tevreden, misschien dom tevreden, misschien bekrompen tevreden,--alles
+negative tevredenheid."
+
+Veervlug vond misschien domme, bekrompene, negative tevredenheid
+verkieselijk boven verstandige, liberale, positive ontevredenheid.
+
+"Vooroordeelen van den bakerstoel, van de kinderkamer," ging de
+oude Heer voort. "Mijne kinderen moeten de wereld zien, zij moeten
+de menschen doorgronden, zij moeten goed en kwaad leeren kennen,
+om met eigen verstand eene keus te kunnen doen."
+
+Pols vond de manoeuvre wat gewaagd, en vreesde dat zij nu en dan wel
+eens een slagtoffer, meer dan noodig was, zou maken.
+
+"Goed, laat het zoo zijn; dan ziet ge meteen, wat er in de kinderen
+zit. Laat ze kwaad doen, als zij geen _bons sens_ genoeg hebben om
+het goede te verkiezen; maar, in 's Hemels naam geene vooroordeelen,
+geene blinde navolging, geen deugdliefde, omdat Mama deugdzaam was. Zij
+zijn menschen, die op zichzelve staan; zij moeten onafhankelijk wezen;
+dit denkbeeld prent ik altijd mijnen kinderen in."
+
+"Maar zou het dan nog niet beter zijn," vroeg Veervlug, "om de
+kinderen, als zij loopen en spreken konden, maar terstond de wereld
+in te zenden? Dan zouden zij ook van de ouders onafhankelijk zijn."
+
+"Dat zou het zeker, Mijnheer! hiervan geven ons de dieren zelfs het
+voorbeeld; maar de toestand der Maatschappij is te miserabel. Zij
+zouden misschien in handen vallen, die hen in nog meer bekrompenheid
+opvoedden?"
+
+Pols sloeg verbaasd zijne handen ineen, en maakte de opmerking, dat de
+moeders veel tegen zulk eene handelwijze zouden in te brengen hebben,
+indien al de vaders zoo wreed konden zijn.
+
+"Dat is het juist, Mijnheer! die moeders, die wijvenpraatjes van
+wreedheid, die laffe teerhartigheid. Het is eigenlijk jammer, dat de
+kinderen moeders moeten hebben."
+
+De vrienden vonden beter het gesprek op een anderen boeg te wenden;
+want de Duitsche Mijnheer begon nu reeds in zijne hooge verlichtheid
+scheppingsfouten te ontdekken, en zij vreesden tot het resultaat te
+zullen komen, dat de Duitscher het jammer vond, dat hij de wereld
+niet geschapen had.
+
+Torteltak was terwijl in gesprek geraakt met de dochtertjes, die zoo
+liberaal opgevoed werden. "Hebt ge u nog al goed geamuseerd op uw
+tourtje?" vroeg hij aan de oudste.
+
+"Ach ja, vrij wel," antwoordde zij: "het land was mooi genoeg; maar
+Papa redeneert nu en dan wat sterk, en hij is wat oud. Ik stel mij
+veel meer plaisir voor, om eens zoo een tourtje te maken, als ik op
+mijzelve sta!"
+
+"Maar het gezelschap van uw Papa was u toch zeker aangenaam?"
+
+"Dat kan ik juist niet zeggen;" zei het meisje. "Ik harmonieer niet erg
+met hem in gevoelens. Ik hou over het algemeen niet van oude Heeren;
+zij zijn meestal te zeurig."
+
+"Ge prefereert dus jongere menschen?" glimlachte Torteltak.
+
+"Dat kan er naar zijn, als zij lief galant zijn. Dan ligt het ook in
+den aard der zaak. Ach! ik gevoel mij nu eigenlijk nergens op mijne
+plaats. Vele Heeren behandelen mij nog net of ik een kind was. Ik
+verlang maar eenige jaren ouder te wezen, om mij met fatsoen te kunnen
+etablisseren, en ik zal dat naar mijne keus kunnen doen; want zooveel
+heb ik al gemerkt, als men geld heeft, kan men zijn zin krijgen."
+
+Torteltak merkte, dat de opvoedingsmanier van den Duitscher aan zijne
+oudste dochter de noodige vrijmoedigheid had bijgezet. Hij wendde
+zich nu tot de jongste, met de vraag, of haar de school te Neuwied
+nog al beviel.
+
+"Zoo, zoo!" antwoordde de twaalfjarige. "Eene school is altijd een
+noodzakelijk kwaad. Zij zijn bij ons wél genoeg; maar zij zijn wat
+dweepachtig in hunne godsdienst. Daar kan ik mij niet meê vereenigen,
+en zij vinden niet goed, mijne ideën daaromtrent vrij te laten."
+
+Onze vriend zette het discours maar liever niet voort. Hij had reeds
+menigen onwillekeurigen glimlach door een gevoel van medelijden
+onderdrukt, en dit vond hij op den duur niet de aangenaamste manier
+van glimlagchen te onderdrukken.
+
+Het _diner_, dat boven op het dek der boot gebruikt werd, gaf eenige
+verpoozing, maar weinig verzadiging. Schoon de _Friedrich Wilhelm_
+beter geproviandeerd was dan de hulpboot, waar men zich met brood
+en dergelijke koude zaken moest behelpen, was er echter ook hier
+geen overvloed. De _Kellners_ weigerden den hongerigsten een tweede
+portie van het een of ander aan te brengen, en scheepten hem met een
+"je hebt al gehad" af. Ook de thee, die zij later gebruikten, werd hun
+in schrale hoeveelheid toegemeten, en was waarschijnlijk van minder
+kwaliteit, dan die een der Hollandsche voetreizigers uit zijn ransel
+te voorschijn bragt en aan zijne schoone landgenoot aanbood. Torteltak
+dacht niet om de thee, maar benijdde alle de Heeren van dat gezelschap,
+zelfs den slapenden veertiger, hunne plaatsen. Holstaff treurde, dat in
+zulk een mooi land, als Duitschland, zulke afzetters woonden. Veervlug
+zei, dat Joost of Heintje Pik hem halen mogt, als hij die thee voor
+_Joostjes_ en _Pecco_ hield. De Morder wist niet, wat hij laffer
+vond, het vocht of de aardigheid van zijn vriend. Pols trachtte aller
+gemoederen tot bedaardheid en tevredenheid te stemmen. En zoo kwamen
+zij, benijdende, treurende, grappen makende, knorrende en appaiserende,
+ten 7 ure te Coblenz aan.
+
+Na in het logement _zum Weissen Ross_ dat gelukkige oogenblik genoten
+te hebben, dat men gewoonlijk smaakt, wanneer u vreemde kamers
+in een vreemd logement aangewezen worden, waar alles aanwezig is,
+behalve hetgeen waaraan men in die oogenblikken behoefte gevoelt,
+waar de vriendelijke blik van de _Gastgeberin_ u het onvriendelijk
+aanzigt moet vergoeden, dat uwe apartementen hebben, voordat de
+ramen wijd opengeschoven zijn en de benaauwde lucht weggedreven is,
+voordat u waschwater en handdoeken zijn aangebragt, en de vale
+sprei op uw ledikant voor helder linnen heeft plaats gemaakt;
+na die oogenblikken doorleefd te hebben, begonnen onze reizigers
+zich een weinig te adoniseren en zich te bereiden om dien avond
+nog vele genoegens te smaken. Waarin die genoegens bestaan zouden,
+was evenwel onzeker. Men trad niet in de voetstappen der Engelsche
+medereizigers, die onmiddellijk de antiquiteiten en penningen van
+den Graaf Renesse Breitbach gingen doorsnuffelen: ook niet in die van
+eene Belgische familie, die, zonder uit te blazen, terstond de hoogte
+van Ehrenbreitstein beklom. Het laatste bespaarden zij zich tot den
+volgenden morgen; het eerste stelden zij tot een onbepaalden tijd
+uit. Aangenaam was het hun te vernemen, dat er in een tuin aan de
+Moezelbrug een concert zou gegeven worden, dat, naar des kasteleins
+verzekering, de moeite der wandeling overwaardig was.
+
+De tuin was prachtig geillumineerd; althans verscheiden glaasjes,
+met vet gevuld, wiegelden aan kromgebogen ijzerdraadjes tusschen de
+boomen, en kleine vlammende pitjes gloeiden in den walm van het kokende
+vet. Misschien is het de ongewoonheid, misschien ingenomenheid met
+menschelijke kunstproducten, die voor zoo velen zulk een schouwspel
+heerlijker doet zijn, dan het schitterendste zonlicht of de helderste
+starrenhemel. Pols merkte aan, dat het al heel goed trof, dat de
+avond zoo donker was, en hij had gelijk; want het bleekste schijnsel
+der maan is genoeg, om het effect van de luisterrijkste illuminatie
+te vernietigen.
+
+Het was met dat al heel aardig in de Coblenzsche Vauxhall. Het weêr
+was goed, en na de drukkende hitte des daags, was het aangenaam de
+avondkoelte te genieten. Daarbij kwam, dat de geheele fatsoenlijke
+bevolking der stad tegenwoordig, en de toon, die er heerschte, vrij
+en vrolijk was. Duitschers zijn spoedig tevreden; een glas Rijnwijn
+en dragelijke muziek was ook nu genoeg, om allen in aangename
+stemming te brengen. De schikking der tafeltjes was zoodanig, dat
+niet ieder gezelschap op zichzelf een kleine maatschappij vormde,
+maar dat verschillende familiën, die elkander anders misschien nooit
+ontmoetten, dien avond één gezelschap uitmaakten. Onze vrienden waren
+door deze wijze van plaatsing met eenige hunner buren in aanraking
+gekomen, en hunne gesprekken liepen over den heerlijken avond, de
+lieve muziek, de schoone omstreken van Coblenz, en dergelijke zaken
+meer. Zij konden met geheel onbekende menschen moeielijk zulke intime
+en belangrijke discoursen aanknoopen, als dat op de Hollandsche
+concerten onder goede bekenden wel eens het geval is. Daar toch
+kan men aan een lief meisje vragen: "Is uw Papa en Mama wel? Ik
+meen uwe nicht Pauline ook hier te zien? Vindt ge het dezen keer
+niet warmer in de zaal, dan op het vorige concert? Zal ik u op het
+bal bij Mevrouw V*** ontmoeten? Zijt ge verleden Dinsdag ook op de
+lezing geweest?" Men kan de aanmerking maken, dat het jammer was,
+dat bij het obligaat op de viool die snaar sprong, dat een pauze op
+een concert toch heel plaizierig is, omdat men dan nog eens praten
+kan, enz. En wanneer men dan, 's avonds te huis komende, de gehouden
+gesprekken nog eens nagaat, komt men tot het gewigtige resultaat,
+dat de Papa van Juffrouw R*** heel wel was, maar dat Mama een weinig
+hoofdpijn had; dat nicht Pauline ook tegenwoordig was, een kostuum
+aanhad, dat haar niets goed stond; dat Juffrouw S*** het al heel
+warm in de zaal vond; dat zij niet bij Mevrouw V*** zou dansen, en
+wel op de lezing geweest was, waar zij zich doodelijk verveeld had,
+omdat daar zoo'n raar publiek was; dat zij volkomen met u instemde,
+dat het springen van eene snaar voor een obligaatspeler onaangenaam is,
+en dat men in eene pauze praten kan.--Pols en zijne vrienden konden
+hier natuurlijk niet zoo diep in de familie- en hartsgeheimen der
+dames indringen, maar toch, zij maakten eenig gebruik van hun spraak
+en gehoor, en toen in de Coblenzsche Vauxhall de pauze begon, viel
+aan sommigen hunner het geluk te beurt van met dames de regte laan op
+en neêr te wandelen. Met statigen tred stapte Pols voorwaarts aan de
+zijde eener deftige, langwerpige matrone, terwijl Torteltak zich met
+het geleiden harer dochter moest vergenoegen. Ook de andere vrienden
+behoefden niet eenzaam hun pad te bewandelen, met uitzondering van
+Holstaff, die zitten bleef, en zich vervrolijkte door in zichzelven
+eene passage uit Feith's _Inez de Castro_ te reciteren.
+
+De oude Dame, met welke Pols wandelde, was zeer spraakzaam; maar zij
+sprak weêr zulk raar Hoogduitsch, dat de goede man een paar malen moest
+verzoeken de phrase te herhalen, en dan nog eindelijk even wijs was als
+te voren. Eindelijk luisterde hij maar toe, doch liet zich onvoorzigtig
+ontvallen: "Dat spreken van vreemde talen is toch verbruid lastig."
+
+De Dame, deze binnen 's monds geuite woorden verstaande, zeide op
+eens tot Pols: "Ik zal het u gemakkelijker maken; ik spreek toch ook
+nog Hollandsch, al ben ik sedert lang in Duitschland."
+
+"Hoe, heb ik het genoegen eene landgenoot te ontmoeten?" vroeg Pols
+met vreugde.
+
+"Ja," antwoordde de Dame: "oorspronkelijk ben ik eene Hollandsche. Is
+u ook toevallig in IJsselstein bekend?"
+
+"Neen, ik juist niet," antwoordde Pols; "maar mijne moeder was van
+IJsselstein, en die heeft er mij dikwijls van verteld."
+
+"Zoo," zei de Dame, "ik ben er ook geboren. Maar kent u misschien in
+Holland eene familie Polsbroekerwoud?"
+
+Pols keek verbaasd op (ik zou kunnen zeggen, alsof hij een klap
+in zijn gezigt kreeg, maar hij keek heel anders). "Hoe zegt u,
+Mevrouw? Polsbroekerwoud? Wel, dat ben ik zelf."
+
+Nu was het de beurt van de Dame om verbaasd te staan; maar zich
+bezinnende, zeide zij: "Neen, het kan niet zijn; gij zijt te
+jong. Maar kent ge Mijnheer Polsbroekerwoud, die met Mientje van
+Schalen getrouwd is?"
+
+"Die was mijn vader," zei Pols.
+
+"Dus zijt gij toch mijn neef. Wie had dat ooit kunnen denken?"
+
+Een licht ging voor Pols op. "Zou het mogelijk zijn, dat ik mijne nicht
+Stijntje van Schalen zag, die in der tijd met dien Duitschen klerk...."
+
+"Ga voort--die met dien Duitschen klerk is doorgegaan? Dezelfde. Maar
+wees welkom, neef! ik zal u terstond aan mijn man en kinderen
+voorstellen."
+
+Mijnheer Blumengarten, de echtgenoot der Dame, was spoedig gevonden;
+ook zijn zoon--een lang persoon, aan wiens jas veel koperwerk, en op
+wiens vest veel gemaakt goud te vinden was--snelde toe. Pols werd
+aan de beide Heeren als Neef voorgesteld, en onderging terstond
+twee omhelzingen, en hetgeen verder tot de allerhartelijkste
+begroeting der Duitschers behoort. Onze vriend had ze liever een
+weinig koeler gewenscht, maar begroette nu ook zijne jonge nicht op
+gelijke wijze. Torteltak maakte van deze familieconfusie gebruik,
+om de jongste der dames Blumengarten even liefderijk te bejegenen,
+alsof hij ook tot de bloedverwanten behoorde.
+
+Intusschen was de pauze geëindigd en de familie zette zich weêr op
+hare vorige plaatsen neêr; daar werden fijne flesschen geëischt,
+toasten gedronken, informatiën genomen, mededeelingen uitgewisseld en
+Och's en Ha's uitgeroepen. De geschiedenis van Stijntje van Schalen,
+de volle nicht van Polsbroekerwouds moeder, was eene zeer eenvoudige
+geschiedenis. Blumengarten, die het in Duitschland niet breed had,
+was naar Holland gegaan om fortuin te maken, en daarin te IJsselstein
+niet geslaagd; hij had daar echter zijn meisje leeren kennen, en
+hunne liefde werd door een stiefvader gedwarsboomd. Zij vlugtten naar
+Duitschland, waar de jongeling beter slaagde, goede zaken maakte,
+en nu als een der rijkste kooplieden van Coblenz met zijne vrouw
+en hare kinderen zeer vergenoegd leefde. Onze vrienden konden zich
+overtuigen, dat de familie zich in zeer goede omstandigheden bevond,
+toen zij allen het _souper_ bij de Blumengartens moesten gebruiken,
+bij welke gelegenheid Veervlug iets heel aardigs omtrent _Musikgartens_
+en _Blumengartens_ in het midden bragt. Zij lieten zich evenwel niet
+van hun plan afbrengen, om den volgenden dag de stad weêr te verlaten;
+doch Pols beloofde op hun retour eenige dagen bij zijne weêrgevonden
+familie te komen doorbrengen.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK X.
+
+    Een Hoofdstuk, waarin de nieuwsgierige lezer, die gaarne vernemen
+    wil, hoe de reizigers over de Badplaatsen naar Frankfort trekken,
+    zeer teleurgesteld wordt, en dat verder zeer geschikt is, om
+    overgeslagen te worden door menschen, die niet gaarne kennis
+    maken willen met Frankfortsche families.
+
+
+In een der aanzienlijkste huizen van het oude gedeelte van Frankfort
+aan den Main, die door de stedelingen van den ouden stempel
+geprefereerd worden boven de meer elegante en comfortabele woningen
+in het nieuwer gedeelte der stad, zat op een helderen zomermorgen de
+familie Furchtbach stilzwijgend bijeen. Deze stilzwijgendheid werd niet
+veroorzaakt door het plegtige doel der samenkomst, als niet anders
+zijnde dan om koffij te gebruiken, maar wel door de tegenwoordigheid
+van den Heer des huizes, die, om de gezelligheid dezer vereeniging te
+bevorderen, altijd met een pak dagbladen binnenkwam, en niet gaarne
+zag, dat iemand hem door praten in de lectuur daarvan stoorde. Mevrouw
+had dan ook dadelijk haar werk in de hand genomen, en zag daarvan niet
+meer op, dan hoog noodig was. Ook Susanne, hare twintigjarige dochter,
+nam naald en draad tusschen de vingers, en maakte daarvan juist zooveel
+gebruik als behoefde, om Papa's reprimande van weêr niets uit te voeren
+te ontgaan; en Nicht Clare wijdde hare aandacht geheel aan het schenken
+der koffij, en het toebereiden van hetgeen daarbij genuttigd werd;
+welke taak haar onlangs, toen zij de volle achttien jaren bereikt had,
+voor vast was opgedragen. Zij was de eenige, die gedwongen werd, nu en
+dan de stilte af te breken, door half fluisterende te vragen: "Oom! zal
+ik u nog eens inschenken?" waarop dan op niet direct vriendelijken
+toon geantwoord werd: "Je ziet immers, dat mijn kopje nog half vol
+is." Of: "Zoo! ik dacht, dat je nooit weêr zoudt schenken." Men zou
+tot eene verkeerde conclusie komen, indien men uit deze wijze van
+omgaan tusschen Mijnheer Furchtbach en zijne huisgenooten opmaakte,
+dat hij een voorkomend, vriendelijk en inschikkelijk vader des gezins
+was; maar men zou zich aan den anderen kant evenzeer vergissen, zoo
+men meende, dat hij hierop eenige aanspraak maakte. En met dat al, hij
+was een man van groote deugden, hij was van eene stipte eerlijkheid,
+eene onwrikbare regtvaardigheid, hij handelde altijd naar vaste
+beginselen, was ijverig in iedere betrekking, waarin hij werkzaam was,
+en meester over zijne hartstogten: maar op zijne deugdenlijst stond
+de liefde niet aangeteekend; en daar hij bij iedereen dezelfde goede
+gezindheden zocht, die de zijnen waren, en alle anderen, waarvan hij
+zelf geen denkbeeld had, in hen voorbijzag, was hij langzamerhand tot
+die hoogte gekomen, dat hij zichzelven de onbepaalde achting toedroeg,
+en wel iets van het tegendeel voor de meeste zijner medemenschen
+gevoelde. De koophandel, waarin hij van zijne vroegste jeugd was bezig
+geweest, had de stroefheid, die hem van nature eigen was, niet veel
+verminderd. Misschien zou zijn huwelijk daarvan veel hebben kunnen
+wegnemen, indien bij die gelegenheid de liefde eenigzins was in het
+spel geweest; maar hij had eene vrouw gezocht, die juist evenveel
+middelen bezat als hij; iets, dat hem eene billijke voorwaarde
+toescheen bij het sluiten van zulk een contract. Het meisje had zijn
+voorstel aangenomen, omdat hare ouders Furchtbach protegeerden, en
+zij zelve niets tegen den man kon inbrengen; maar van vrouwelijken
+invloed op hem uit te oefenen, kwam niets in; want hij deed haar steeds
+gevoelen, dat de man het hoofd der vrouwe is, en zou er misschien niets
+tegen gehad hebben, dat zij hem, als Sara weleer haren echtgenoot,
+Heere genoemd had. Overigens was hij voor haar niet bijzonder hard,
+indien zij hem maar in alles gehoorzaam was en altijd zijn wil deed;
+en zij, de goede, geduldige vrouw, had spoedig ingezien, dat men om
+des vredes wille veel moet doen en opofferen, en had langzamerhand
+geleerd, maar in het geheel geen eigen wil meer te hebben.
+
+De opvoeding der twee meisjes (de eene was zijne wettige dochter,
+de andere zijne wettige pupil) was, gelijk men die van zulk eene man
+kan verwachten. Het minste vergrijp werd gestrengelijk gestraft; iets,
+dat bij de Nicht het gevolg had, dat zij weinig kwaads meer deed; bij
+de dochter, dat zij veel kwaads voor Papa leerde verbergen. Mama, die,
+uit vrees voor de gestrenge strafoefeningen, Susanne hierin misschien
+wat te veel voorthielp, verloor daardoor alle ontzag bij deze, en
+had na eenige jaren het genoegen te bemerken, dat zij, behalve haren
+wettigen meester, ook nog eene onwettige meesteres had. Daar nu de
+opvoeding der beide meisjes geheel aan Mevrouw was opgedragen, leerde
+de dochter juist zooveel, als het haar in den zin kwam, en op hare
+educatie viel dus evenveel aan te merken, als een schoonheidskenner
+aan hare trekken te berispen vond. Zij was de eenige, die in later
+jaren ook haren Papa durfde tegenspreken, schoon één strenge blik
+genoeg was, om haar binnen de palen der volkomenste vadervrees
+terug te brengen. Nicht Clare was gezeggelijker van aard; zij was
+van nature bloode en zichzelve mistrouwende. Oom Furchtbach had zich
+niet beijverd, om haar gepaste vrijmoedigheid en zelfvertrouwen in te
+boezemen. Zij werd daardoor niet, wat men een aanvallig meisje noemt;
+zij gevoelde zich nooit meer op haar gemak, dan in de eenzaamheid van
+hare eigene kamer. Hare tante was de eenige, met wie zij vrij durfde
+spreken; voor Susanne was zij bang, bijna even bang als voor haren
+wettigen voogd.
+
+De meisjes hadden vriendinnetjes, althans natuurgenootjes, die nu
+en dan een avondje bij haar doorbragten, en welke ook zij bezoeken
+mogten, mits daar geen broeders aan huis waren; want van alle
+menschen, die oom verachtte en wantrouwde, waren er geen, voor wie
+die verachting en dat wantrouwen grooter was, dan voor de winderige,
+laffe, beginsellooze jongelieden van de negentiende eeuw. Susanne
+was het met haren Papa heimelijk niet eens, dat er niets raars aan
+de flaauwe heertjes was; maar Clare beefde op het zien van een man
+beneden de 40 jaren, bloosde als er een het huis voorbijging, en
+wist naauwelijks, of de wezenstrekken dier monsters eenigzins met
+de menschelijke overeenkwamen. Zij zou voor geen wereldsgoed het
+woord bepaald tot één hunner gerigt hebben; en toen een jaar geleden
+haar volle neef naar de Oost-Indiën vertrokken was, en haar bij die
+gelegenheid een afscheidskus had gegeven, bejammerde zij het bijna,
+dat er geen kloosters waren, waarin zij hare schande kon verbergen.
+
+Deze partij dan was op den schoonen Julimorgen vereenigd, om in stilte
+en met gepasten ernst koffij te drinken, toen onverwacht een bediende
+binnentrad en het bezoek van vijf Heeren uit Holland aankondigde.
+
+"Vijf Heeren uit Holland?" vroeg Mijnheer, met weêrzin de _Frankfurter
+Zeitung_ op de tafel neêrleggende: "wat zijn het voor menschen?"
+
+"Zij schijnen fatsoenlijke Heeren te zijn," zei de knecht, "ik heb
+ze in de zijkamer gelaten."
+
+Clare bloosde tot achter hare ooren. Susanne luisterde met
+belangstelling.
+
+"Ik zal bij hen komen," zei Mijnheer.
+
+Terwijl de knecht de deur van het familievertrek geopend had, was
+een der leden van het gezelschap, dien wij nog niet aan de lezers
+voorgesteld hebben, vooruitgegaan, om de Heeren te recipiëren. Het
+was een klein hondje, een van dat soort, die bij ons onder den naam
+van keffertjes bekend staan; het begon brommende den gang door te
+trippelen, en toen het de vijf vreemdelingen zag, uit al zijn magt
+te keffen.
+
+Daar is in het aanhoudend en driftig blaffen van zulk een hondje
+altijd weinig, dat ons aangenaam aandoet; maar, wanneer men voor de
+eerste maal ergens eene visite brengt, wanneer men zich voorstelt
+aangenaam ontvangen te worden, wanneer men eene phrase klaar heeft,
+om zich op het voordeeligste te introduceren, en men ziet dan den Heer
+des huizes naderen, voorafgegaan door zulk een geweldmakend huisdier,
+dan zou men wenschen, dat... er eene zware belasting op het houden
+van honden werd gesteld.
+
+"Dat is een verwenscht mormeldier," gromde een der Heeren.
+
+"Als de Heer des huizes ook zoo spraakzaam is," fluisterde een ander,
+"dan zullen wij weinig aan 't woord komen."
+
+"St! bedaard, beest! wij zijn goed volk," zeide de bedaardste der
+vrienden heel goedig. De hond kefte te luider.
+
+"Wien heb ik de eer te zien!" vroeg Mijnheer Furchtbach.
+
+"Ik ben de Neef van Mijnheer Blumengarten uit Coblenz," antwoordde
+Polsbroekerwoud, zich bekend makende. "Ik breng u dezen brief uit
+zijnen naam."
+
+De hond blafte zoo luid, dat Mijnheer Furchtbach geen woord van deze
+aanspraak verstond. Hij opende echter den brief, en zijne hand dreigend
+opheffende, riep hij met ernst: "Houd je mond, _Azor_!"
+
+De hond zette zijn geblaf voort, maar nu in een half gillenden toon.
+
+"Houd je mond, _Azor_!" riep Mijnheer nog eens te vergeefs. _Azor_ was
+de eenige zijner huisgenooten, die zich niet door hem liet imposeren.
+
+De wijze, waarop Mijnheer Furchtbach den recommandatiebrief van zijn
+correspondent las, en waarop hij nu en dan de recommandabele Heeren
+aanzag, had veel overeenkomst met die, waarop de Serjant-kommandant
+van een voorpost uw pas leest en uw signalement verifieert; en de toon,
+waarop hij daarna de Heeren uitnoodigde, om binnen te komen, verschilde
+in vriendelijkheid en voorkomendheid almede niet veel van dien, waarop
+de Wacht-kommandant zijn "gij kunt passeren" uitspreekt. Onze vrienden
+gevoelden heimelijk berouw, dat zij den raad van den hupschen _Herr_
+Blumengarten hadden opgevolgd, om maar terstond gezamenlijk Mijnheer
+Furchtbach te gaan bezoeken, dien zij zeker als een regtschapen mensch
+zouden leeren kennen. Zij maakten dan ook heimelijk de opmerking,
+dat er nog iets anders dan regtschapenheid vereischt wordt, om iemand
+aangenaam te ontvangen. Zij volgden Mijnheer naar het huishoudvertrek,
+waar Susanne hen met den liefsten glimlach, en Clare met den hoogsten
+blos, waarvoor beiden vatbaar waren, afwachten.
+
+De eerste oogenblikken werden in diep stilzwijgen doorgebragt. Geen
+der vrienden scheen bij deze gelegenheid bijzonder gedisponeerd het af
+te breken. Wel zweefde Pols de phrase op de lippen: "Het is van daag
+een charmante dag weêr," maar hij was vergeten, wat het woord _weer_
+in het Duitsch beteekende. Eindelijk, toen hij met iets anders klaar
+was, was Mijnheer Furchtbach hem voor, met de vraag, of de Heeren
+voor zaken reisden.
+
+"Neen," was het antwoord; "alleen voor plaisir."
+
+"Dat reizen voor plaisir schijnt meer en meer in de mode te komen. Vele
+menschen schijnen tegenwoordig met hun geld geen raad te weten."
+
+"Ik zou haast denken, dat het tegendeel aan hen blijkt, die het voor
+reizen besteden," antwoordde Veervlug.
+
+"Nu, dat moet ieder voor zichzelven weten," zei Furchtbach; "maar
+mag ik ook vragen, welke de betrekking is der Heeren?"
+
+"Twee onzer zijn gepromoveerd, de anderen nog studenten," antwoordde
+Pols.
+
+Clare bloosde met een nieuwen blos. Zij had nog nooit studenten
+gezien, maar wel rare dingen van dat soort van menschen gehoord. Zij
+verkeerde in een verschrikkelijken toestand. Zij begreep, dat aan de
+Heeren koffij moest gepresenteerd worden, en bijna had zij den moed
+bijeenverzameld om die vraag te doen, toen de naam _studenten_ haar
+geheel uit het veld sloeg. Zij hield zich overtuigd, dat zij door
+te vragen, of de Heeren suiker gebruikten, meer avances zou maken,
+dan een meisje _vis à vis_ studenten voegde. Angstig wendde zij zich
+dus tot hare tante, die nu bij hare nicht de tolk werd van der Heeren
+gevoelens, omtrent het gebruik van suiker in de koffij.
+
+"Ge zult u op uwe reis dus wel voornamelijk tot de Duitsche Akademies
+bepalen?" vroeg Mijnheer verder.
+
+"Wij houden ons in steden niet langer op," antwoordde een hunner,
+"dan noodig is om de voornaamste merkwaardigheden te zien."
+
+"Dan is toch ook Frankfort zeer interessant voor den beoefenaar der
+geschiedenis," zei Furchtbach. "Behalve de nieuwere monumenten, hebben
+wij hier de Römer en den Dom, en ook voor de Natuurlijke Historie is
+hier een belangrijk kabinet."
+
+"Maar ook voor kunst levert deze stad veel merkwaardigs op. Wij zagen
+straks het Museum van Bedman, en waren allen verrukt over de _Ariadne_
+van Dannecker."
+
+Clare bloosde weder zeer sterk, want zij had wel eens gehoord, dat
+deze dame niet in eene hooge japon gekleed was; en daar zij juist
+met afgewend gelaat aan een der Heeren een kopje koffij toereikte,
+bragt het trillen van hare eigen vingers haar in den waan, dat het
+reeds aangenomen was, en ziet! het viel aan scherven en spatten op
+den grond. Het ongelukkige meisje was half dood van confusie. Hare
+tante trachtte haar gerust te stellen, en zeide: "Het is immers niets,
+lieve Clare!" En oom voegde haar, misschien met hetzelfde doel toe:
+"Het is niets, dan eene verregaande lompheid!" Susanne glimlachte,
+niet zoo zeer uit boosaardigheid, als wel omdat zij al lang naar eene
+eenigszins geschikte gelegenheid om te glimlagchen had uitgezien.
+
+Mevrouw Furchtbach nam nu, op verzoek van Clare, zelve de directie op
+zich over het koffij departement, en Torteltak, die, in de confusie,
+uit den kring, waarin zij geschaard zaten, was voortgestapt, wendde
+zich tot Susanne met de vraag, of zij Elise Saalbader ook nog gekend
+had. "Wel zeker, Mijnheer! kent gij die ook? Zij is mijn eigen nicht."
+
+"Ik heb haar onlangs leeren kennen. Zij schijnt eene allerliefste
+vrouw te zijn. Ik ontmoette haar heel toevallig te Aken...."
+
+"Ik moet u verzoeken, Mijnheer!" viel Susanna's vader in, "dien naam
+niet in mijn huis te noemen, en mijne dochter gelast ik geen woord
+meer te spreken over een meisje, dat ik niet aarzel eene schandvlek
+harer sekse te heeten."
+
+"Maar, Mijnheer Furchtbach!" riep Torteltak, "is uw oordeel over
+haar niet wat hard? Ik ken hare geheele geschiedenis uit den mond van
+Sindenton, en heb mijzelf kunnen overtuigen, dat zij haren echtgenoot
+heel gelukkig maakt."
+
+"Dan zult gij ook weten, Mijnheer! dat zij op eene onwettige wijze,
+althans zonder toestemming van mij, die haar voogd was, met dien
+Mijnheer Sindenton getrouwd is?"
+
+"Waart gij die voogd?" vroeg Torteltak verbaasd. "Maar toch, zij
+trouwde immers met volkomen toestemming van hare eigen moeder?"
+
+"Mijne zuster moge de dwaasheid gehad hebben hare toestemming te geven;
+dat neemt niets van het schandelijke harer houding omtrent mij weg. De
+zwakke moeder heeft dat huwelijk dan ook maar een jaar overleefd."
+
+"Maar zij was toch immers regt gelukkig in het lot van hare
+dochter?" waagde Mevrouw Furchtbach te zeggen.
+
+"En zij hebben zoo'n lief kindje; niet waar, Mijnheer?" vroeg Susanne.
+
+Clare bragt den geheelen tijd, dien dit gesprek duurde, met blozen
+door.
+
+"Hoe het zij," riep Furchtbach ongeduldig uit, "Mijnheer Sindenton had
+zulke dingen maar in Holland moeten beginnen. Ik noem zijne handelwijs
+schandelijk, en zal ze hem nooit vergeven."
+
+"Maar hij was anders toch een lief mensch," zei Susanne.
+
+"Zoo lief, dat het mij aangenaam zal zijn, noch van hem, noch van zijne
+vrouw, ooit weêr een woord te hooren, en dat ik openlijk verklaar,
+dat, indien ooit een dergelijk geval met mijne eigene dochter plaats
+greep, ik mij niet zou ontzien, de gestrengste maatregelen in het
+werk te stellen."
+
+Sommigen der vrienden, een oog op Susanne slaande, maakten heimelijk
+de opmerking, dat Mijnheer van dien kant waarschijnlijk nooit in
+moeijelijkheden zou gebragt worden; en Pols, de rigting, die het
+gesprek nam, eenigzins verontrustend vindende, vroeg, om er eene
+andere wending aan te geven, aan Mijnheer Furchtbach, of het beroemde
+gekkenhuis te Frankfort tegenwoordig nog al sterk bezet was.
+
+Deze zag den vrager met een doordringenden blik aan; maar daar hij in
+zijn gelaat niets dan eenvoudigheid en goedhartigheid las, antwoordde
+hij koeltjes: "Zoo, ja! altijd meer dan genoeg."
+
+De gesprekken werden nu met meer kalmte en over onverschilliger
+onderwerpen gevoerd. Pols maakte nog eene opmerking over het vreemde
+van in ledekanten zonder gordijnen te slapen. Torteltak begon over de
+Hessen te spreken, die zich in 1792 bij de Friedbergerpoort hadden
+laten doodslaan. Mijnheer vertelde een paar anekdoten omtrent de
+kroning van Keizer Frans in hetzelfde jaar, en nam hieruit aanleiding,
+om het noodige omtrent de vrije stad Frankfort te zeggen, en was, na
+zichzelven een tijd lang te hebben hooren discoureren, eindelijk weêr
+zoo vriendelijk en gastvrij gestemd, dat hij de Heeren ten eten vroeg,
+tegen aanstaanden Vrijdag over acht dagen, iets waarvoor de Heeren,
+die reeds den volgenden dag vertrokken, hoffelijk bedankten.
+
+Gelukkig kwamen de vrienden, die, nog altijd van de Blumengartens
+vervuld, half en half op eene invitatie gerekend hadden, nog in tijds
+_zum Schwane_ terug, om aan de _table d'hôte_ plaats te nemen, en
+de manoeuvres met borden en schotels van den _Oberkellner_ aldaar,
+den handigsten van geheel Duitschland, te bewonderen.
+
+De kennismaking met de familie Furchtbach animeerde de vrienden
+niet bijzonder om van een tweeden recommandatiebrief, dien Sindenton
+zijnen vriend gegeven had, gebruik te maken. Daar het evenwel mooi
+weêr was, besloot Torteltak in den namiddag, die familie, op een
+Buiten aan den Main residerende, toch eens te gaan opnemen. Aangenaam
+gestemd door eene allerliefste wandeling, vreesde hij bijna die
+stemming te bederven, door zich bij de familie Schmalheim te doen
+aandienen; maar toch, de ligging van het Buiten en een paar lieve
+vrouwenfiguurtjes, die zich voor de opgeschovene ramen bewogen,
+trokken hem aan. En waarlijk, hij had er naderhand geen berouw van,
+zich met nog meer Frankforters te hebben ingelaten. Naauwelijks had
+hij zich bekend gemaakt als de overbrenger eens briefs van Sindenton,
+of Mijnheer drukte hem met warmte de hand, drong hem met levendigheid
+de kamer in, en stelde hem aan de dames vóór, als den vriend van
+hunnen Sindenton. Terstond zag Torteltak zich door drie lieve jonge
+meisjes omringd, die hem op de hartelijkste wijze welkom heetten,
+en hem met vragen omtrent zijn vriend bestormden. "Hoe maakt hij
+het toch?" riep de eene.--"En Elize?" viel de andere in.--"En de
+engelachtige Anton?" vroeg de derde.
+
+"Heerlijk, gelukkig, wel!" riep Torteltak, die zichzelven door deze
+receptie ook heerlijk, gelukkig en wel gevoelde.--Eene flesch Rijnwijn
+van een niet onaangenaam merk, terstond ontkurkt werd, bragt het hare
+bij, om hem in die aangename stemming te houden.
+
+Toen de eerste luidruchtigheid door wat meer kalmte werd opgevolgd,
+nam Mijnheer den brief van Sindenton in handen, en na eenige woorden
+gelezen te hebben, zei hij tot Torteltak:
+
+"Ik lees hier nog van uwe vrienden; zal ik het plaisir niet hebben
+hen bij mij te zien?"
+
+"O, Mijnheer! wij zijn te talrijk. Vijf menschen is wat veel, om zoo
+maar op eens eene familie te overvallen."
+
+"Wat zou dat zijn?" riep de gulle gastheer uit. "Waar is uw
+logement? Caspar! ga spoedig _zum Schwane_, en inviteer de Heeren
+van No.?--78 en 79--om hunnen vriend, zoodra zij lust hebben hier
+te komen vinden."
+
+"Maar waarlijk, Mijnheer!" zei Torteltak, "het is ..."
+
+"Tututu! de vrienden van Sindenton zijn immers ook de mijne en die
+van mijne geheele familie?"
+
+Torteltak was heel wel in zijn schik met deze vriendenaanwinst; want
+Mijnheer beviel hem wel, en de dames schenen zoo wat tusschen de
+achttien en vijfentwintig jaren oud te wezen. De twee oudsten waren
+ganschelijk niet misdeeld van schoonheid, eene gave, die wel met regt,
+maar 't meest door minder schoonen, als vergankelijk en toevallig
+beschouwd wordt, maar die toch, even als vele andere vergankelijkheden
+en toevalligheden, hare aangenaamheid bezit. Clementine, de oudste,
+scheen wel een weinig naar het _schmeichelnde_ en sentimentele
+over te hellen; zij sprak zacht, sloeg hare drijvende oogjes nog
+al heel dikwijls naar boven, en kon wel onder verdenking vallen tot
+de maanvriendinnen te behooren; maar de vrolijkheid van den kring,
+waarin zij zich bewoog, scheen haar niet te hinderen, en zij had de
+rozen nog niet van hare wangen gezucht. Hare zuster Sophie was een
+der meest gracieuse schepseltjes, die Torteltak ooit ontmoet had. Zij
+wist van hare heldere oogen misschien meer partij te trekken, dan
+hare zuster, daar zij ze op minder koude en beseffelooze voorwerpen
+dan de maan vestigde. De jongste, Katharin, niet bijzonder schoon,
+moest evenwel een zacht en goed meisje wezen, blijkens de liefde en
+vriendelijkheid, waarmede haar de zusters bejegenden, en de teedere
+attenties, die Papa aan zijne kleine Kette bewees.
+
+Nu begon een gesprek over Sindenton en de Furchtbachen, en indien
+over den eersten met veel levendigheid werd gesproken, ten opzigte der
+laatste liet vooral Torteltak veel menschenkennis blijken. Deze toch
+oefent zich het meest op onbekenden. De jongeling was juist bezig,
+een diepen blik in het hart van den ouden Frankforter te slaan, en te
+bepalen, hoe en op wat wijze hij door wijlen zijn vader ongetwijfeld
+moest zijn opgevoed, toen de overige vrienden werden aangekondigd,
+met uitzondering van De Morder, die zich eenigzins ongesteld gevoelde
+en liever, op zijne kamer bleef, dan alweêr visites te maken.
+
+Pols kwam met eene deftige buiging vooraan, en naauwelijks gezeten,
+haastte hij zich van de phrase "het is van daag een charmante dag
+weêr" gebruik te maken, daar hij het vermiste Duitsche woord was op
+het spoor gekomen.
+
+Het was al de vrienden spoedig aan te zien, dat de tweede
+Frankfortsche familie, die zij bezochten, hun beter beviel dan
+de eerste. Holstaff geraakte in een druk gesprek met Clementine,
+en trof bij haar meer sympathie aan, dan hij nog ooit ontmoet
+had. Hun discours werd al spoedig van de wezenlijke wereld op die der
+idealen overgebragt. Klagten over dikwijls niet begrepen te worden,
+over ijskoude ongevoeligheid werden uitgewisseld. Alleen van zijne
+denkbeelden over het ongepaste der vrolijkheid verschilden de haren;
+maar zij deelde anders in zijne verrukking, als hij passages uit
+Duitsche Dichters aanhaalde over _verschwundene Idealen_, _holde
+Phantasien_ en _unbestimmte Sehnsucht_. Torteltak was in een eenigzins
+levendiger gesprek met Sophie, die bij deze gelegenheid allerliefste
+coquetteriën in het werk stelde. Zij plaagde hem over teedere
+betrekkingen, die hij wreed verlaten had, om in den vreemde rond
+te zwerven. Zij was eens met hare zuster in Holland geweest, en nam
+daaruit gelegenheid, om over de dames te spreken, die zij daar ontmoet
+had, en die allen een fijnheid en blankheid van _teint_ bezaten, die
+de Duitsche meisjes misten, en scheen in het geheel niet te weten, dat
+van alle _charmes_ deze misschien bij haar de grootste was. Zij bragt
+den jongeling heel dikwijls in 't nauw, door naïve verklaringen van hem
+somtijds niet te begrijpen, en hem daardoor tot explicaties te brengen,
+waarin hij zich noodwendig verwarren moest. Zij legde bij dit alles in
+de onbeduidenste discourses zooveel natuurlijken geest aan den dag,
+dat Torteltak naderhand zwoer, dat, al was zij zoo leelijk als de
+nacht, zij nog in staat zou zijn iedereen het hoofd op hol te brengen.
+
+Mijnheer Schmalheim, die met Katharin en de twee overige vrienden
+heel veel over Frankfort gesproken had, noodigde nu allen uit, om
+gezamenlijk eene wandeling te doen, en bij die gelegenheid ook het
+beroemde Kerkhof eens te gaan zien. Spoedig werd aan dit voorstel
+gevolg gegeven. Pols ging met Papa vooruit, de anderen paar aan paar,
+ieder discoursen op zijn eigen hand voerende.
+
+Het nieuwe Kerkhof te Frankfort is, zoowel wat ligging als wat aanleg
+betreft, het schilderachtigste, dat men zich kan voorstellen; maar
+het is, even als Dumas van dat te Konstantinopel zegt, meer tot
+eene wandeling voor levenden, dan tot eene rustplaats voor dooden
+ingerigt. Men moet het bewonderen als men 't ziet; maar men bezoekt
+toch eigenlijk een kerkhof niet om te bewonderen. Daar zijn wél
+afgemeten graven, en op ieder daarvan staat een kruis, en op dat
+kruis een vers of een gedenkschrift; maar die afmetingen zijn, even
+als de kruisen en verzen, wat al te mooi en te sierlijk. Een enkele
+treurwilg maakt op zulk eene plaats meestal een goed effect; maar
+honderde treurwilgen, kunstig gerangschikt, doen weêr geen effect. Eene
+eenvoudige bloemstruik op een versch gevuld graf neemt misschien het
+al te sombere weg; maar allées van rozen en meer schitterende bloemen
+brengen bontheid voort, die nog meer hindert. Het plegtige zwart
+eener lijkstaatsie moet tusschen deze bloemperken alleronaangenaamst
+afsteken.--Maar met dat al, het kerkhof is beroemd; en indien men
+er geene lijkstaatsie ontmoet, en men zich niet verbeelden wil over
+graven te wandelen, dan beloont het ruimschoots de moeite.
+
+Het was in het schemeravonduur, dat ons gezelschap het doel der
+wandeling bereikte. Een zacht windje deed de bladeren van het
+geboomte ruischen; nog enkele vogelen zongen op hare takken; en het
+was misschien onder den indruk van dit alles, dat Clementine zeide:
+"Dit lieve kerkhof herinnert mij altijd Hölty's _Elegie auf ein
+Landmädchen_. Hoe menigeen rust hier, jong en schoon als zij.
+
+
+	'Angethan mit einem Sterbekleide,
+	Eine Blumenkron' im blonden Haar!'"
+
+
+"Hölty spreekt in deze regels dan toch," zei Veervlug, "met meer
+kieschheid en op liever toon van een gestorven meisje, dan wanneer
+hij den _Todtengraber_ in den mond legt:
+
+
+	'Jener Kopf mit Haaren
+	War vor wenig Jahren
+	Schön, wie Engel sind!
+	Tausend junge Fäntchen
+	Leckten ihm das Händchen
+	Gafften sich halb blind!'"
+
+
+"Foei!" zei Sophie: "heeft Hölty dat gezegd? Dan lees ik nooit meer
+iets van hem."
+
+"Ja maar," antwoordde Torteltak, "hij voert maar zelden zulke
+bespiegelende doodgravers op. Hij spreekt immers op andere plaatsen
+met meer opgewondenheid van de dames."
+
+"Wel zeker!" zei Sophie, "als hij aan de _Engelmienen_ en het _blaues
+Augenpaar, woraus ein Engel blickte_, en de _schwanenweisse Hand_
+begint. Alles veel te mooi voor ons, Duitsche meisjes."
+
+Terwijl zag zij hem met hare heldere oogen lagchend aan, en trok een
+handschoen uit om eene bloem te plukken, misschien ook om Torteltak in
+de gelegenheid te stellen haar een _démenti_ te geven. Hun gesprek werd
+echter afgebroken door het voorbijgaan eener oude vrouw, die langen
+tijd in een afgelegen hoek van het kerkhof geknield had gelegen, en
+op wier gelaat bittere en bijna aan wanhoop gelijkende droefheid te
+lezen was. "Wat deert u?" vroeg Mijnheer Schmalheim haar: "gij zijt
+zeker hier geweest, om een geliefde doode te beweenen!"
+
+"Ja, daar ligt hij!" riep de vrouw uit. "Hij is voor altijd dood. Hij
+moest wel sterven, en ik en mijne arme kinderen zullen hem wel volgen."
+
+"Wees bedaard, goede vrouw! gij hebt zeker uw man verloren?"
+
+"Ja, Mijnheer! en zij hebben zijn naam geschandvlekt, en hij was
+onschuldig; maar nu heeft Mijnheer Furchtbach zijn dood op het
+geweten. Hij wist zelf wel, dat mijn man onschuldig was. Maar die
+rijken en grooten denken altijd, dat wij armen geen eer te verliezen
+hebben."
+
+"Maar wat was er dan met uw man?" vroeg Schmalheim met deelneming.
+
+De vrouw verhaalde in afgebroken termen nagenoeg het volgende:
+
+Haar man was dertig jaren een der eerste knechts geweest van
+den Heer Furchtbach, en had altijd blijken gegeven van trouw en
+eerlijkheid. Maar nu was er eenigen tijd geleden een kleine diefstal
+in een der pakhuizen gepleegd, en de dader scheen onder de knechts
+te moeten gezocht worden. Men was evenwel volstrekt niet te weten
+kunnen komen wie de dief was, en nu had de Heer Furchtbach het de
+regtvaardigste maatregel gevonden al zijne bedienden weg te zenden,
+waaronder dus ook haar man behoorde. Deze, die altijd vergenoegd het
+dagelijksch brood voor vrouw en kinderen verdiend had, wendde zich te
+vergeefs tot zijnen Heer, hem herinnerende, dat hij reeds als knecht
+zijns vaders diens volle vertrouwen genoot. Mijnheer hield steeds vol,
+dat zij allen gelijk stonden, ten zij iemand hem den waren dader
+wist aan te toonen. De arme man kon geen middel van bestaan meer
+vinden, en bekommering hierover, gepaard aan het denkbeeld dat hij
+van oneerlijkheid verdacht werd, had hem in een zware ziekte gestort,
+waaraan hij bezweken was.
+
+"Wees toch bedaard, moeder!" zei Schmalheim tot de vrouw, die gedurende
+dit gesprek hoe langer hoe uitbundiger in hare droefheid geworden was:
+"Ik zal voor u doen wat ik kan. Uwen man kan ik u niet weêrgeven;
+maar daar, koop brood voor uwe kinderen."
+
+De andere Heeren voegden van het hunne bij de aalmoes van hunnen
+gastheer, en de vrouw snikte een "God loone het u!" maar ging nog
+luid klagende heen.
+
+"Waar woont gij?" fluisterde Katharin haar heimelijk toe.
+
+"In de _Bobenstrasse_, digt bij den hoek," zei de vrouw.
+
+"Ik zal u komen opzoeken; maar st.!"
+
+Torteltak was de eenige, die iets van dit gefluister hoorde, en hij
+sloeg voor het eerst zijn oog met belangstelling op de kleine Kette.
+
+Het was intusschen avond geworden, en men nam de terugwandeling
+aan. Men soupeerde bij de Schmalheims, en keerde ten 10 ure in het
+logement terug, zeer tevreden over den doorgebragten namiddag. Men
+vond de Morder op zijne kamer met een pijp en een flesch Rudesheimer,
+en werd dus omtrent den staat zijner gezondheid tamelijk gerustgesteld.
+
+Een weinig later dwaalde Torteltak door de naauwste straten van
+Frankfort. Hij had zich de _Bobenstrasse_ doen aanwijzen, en klopte
+aan eene zeer armoedige woning aan.
+
+"O! zijt gij het?" zei de vrouw, die hem de deur opende; "een dier
+goede Heeren, die mij dezen middag zoo mild bedacht hebben. Zie dit
+stuk geld, dat ik niet ken, maar het is goud, ontving ik van dien
+kleinen Heer, die zoo lief met die dame stond te praten."
+
+Torteltak zag een Hollandsch vijfguldenstukje, dat, naar de uitduiding
+der vrouw, uit Holstaff's beurs moest gekomen zijn. Hij merkte, dat
+er dien dag iets bijzonders in het hart van zijn vriend moest hebben
+plaats gehad.
+
+Hij bleef een half uur bij de arme vrouw en hare kinderen, en boezemde
+haar door raadgevingen, met deelneming en ernst gedaan, moed voor de
+toekomst in. Wat hij meer deed, weten wij niet; maar toen de vrouw
+hem de deur weêr opende, was hij zelf zeer getroffen, en zij zeide,
+hem de hand kussende: "Ik kan het u nooit vergelden, maar ik zal voor
+u bidden."
+
+Dien nacht droomde Torteltak van geen der jonge meisjes, die hij
+ontmoet had; maar toch, hij had een aangenamen droom, en toen hij
+wakker werd, voelde hij zijne wangen door tranen bevochtigd.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XI.
+
+    Waarin de reizigers meer dan twintig mijlen afleggen zonder
+    eenig avontuur; waarin zij naderhand in een klein bestek velerlei
+    genoegens smaken.
+
+
+De meeste menschen, die voor plaisir reizen, zijn op slecht weêr niet
+bijzonder voorbereid, ten zij ze de zaken naar de wijze van Dionysius
+De Morder inzien. Zij weten wel, dat zij nu en dan een regenachtigen
+dag zullen beleven, en dat mist en koude de helderheid en liefelijke
+zomerwarmte somtijds zal vervangen; maar als zij zich in hunne
+verbeelding een lief landschap of een beroemd vergezigt voorstellen,
+dan ontbreekt een heldere zonneschijn er nooit; en zoo zij zich bij
+preferente avondtooneeltjes denken, dan is altijd de maan op haar
+post. Aan deze wijze van voorstellen hebben misschien ook de schilders,
+die zelden onder een stortregen hunne landschapjes zitten te teekenen,
+en die veeltijds niet karig zijn met hunne hemelsblaauwe verven,
+veel schuld.--Maar het zij zoo! De menschen zijn misschien gelukkig,
+die zoo kunnen idealiseren en nooit iets anders dan helderheid
+in de toekomst zien. Ontwijken zij daardoor het verdriet al niet,
+zij ontloopen het eenigen tijd; hun lot is verkieslijk boven dat
+van hen, die alle tegenspoeden voorzien, schoon deze zich daardoor
+ook tegen alles kunnen wapenen. Het is misschien minder onaangenaam
+door eene onverwacht opkomende regenbui doornat te worden, dan een
+halven dag te voren, onder het heerlijkste weêr van de wereld, met
+een parapluie onder den arm te loopen. In de toepassing van deze
+stelling op dingen van hooger aanbelang kan het evenwel geen kwaad,
+met een weinig voorzigtigheid te werk te gaan.
+
+Deze inleiding schijnt nergens toe te dienen, dan om op eene geschikte
+manier te kunnen meêdeelen, dat Polsbroekerwoud en zijne vrienden,
+toen zij te Frankfort den morgen van hun vertrek ten zes ure opstonden,
+met het plan om in een open rijtuig naar Heidelberg te rijden, hierin
+verhinderd werden, daar een vrij koude, fijne regen neêrdaalde, en de
+lucht die eigenaardige kleur en substantie had, die zelfs den weinig
+gevorderden weerkundige doet vermoeden, dat het "een regentje voor
+den geheelen dag" zal wezen. Men besloot dus na lange deliberatiën,
+in een digten wagen de reis te aanvaarden.
+
+"'t Is toch waarachtig een ijselijkheid!" zei De Morder: "maar ik
+had het gisteren avond wel gedacht."
+
+"Ik niet," viel Pols in; "want de zon ging charmant onder, en het
+dauwde nog al vrij sterk. Wij moeten nu maar denken: Na regen komt
+zonneschijn."
+
+"En na een graauwpapieren lucht een blaauwpapieren," zei Veervlug.
+
+"Het is jammer van de _Bergstrasse_," zei Torteltak, "en wel het meest
+daarom, omdat wij bij onzen retour zullen moeten hooren, dat als wij
+die niet bij mooi weêr gezien hebben, wij dan niets hebben gezien."
+
+Holstaff sprak niet; want hij was bezig eene mier te beklagen,
+die, in een klein regenplasje spartelend, en in de zwemkunst zeer
+onervaren, een gewissen dood voor oogen scheen te hebben. Gelukkig
+voor het diertje kwam spoedig een zijner medemieren, met een vezeltje
+stroo tusschen de pooten, waaraan de drenkeling zich greep, en zoo
+gered werd.
+
+De vrienden klommen in het rijtuig. Voor sommigen scheen de nacht niet
+lang genoeg geweest te zijn, om uit te slapen; althans zij sliepen
+spoedig weêr in. Voor anderen scheen de nacht niet slapeloos genoeg
+geweest te zijn, om uit te peinzen; want zij raakten in diep gepeins
+verzonken. Slechts nu en dan vond een enkele hunner het gepast, iets
+te zeggen; maar hij moest dikwijls lang naar antwoord wachten. "Zou
+het dan waarlijk den geheelen dag door blijven regenen?" zei Pols,
+voor zij aan Sachsenhausen kwamen.--"'t Kan wel wezen," antwoordde
+Holstaff, toen zij Langen passeerden. Er scheen ook in de gepeinzen
+niet veel variatie te zijn.
+
+Men dineerde te Darmstadt in een niet zeer aanzienlijk logement,
+waar het meisje in 't buffet heel mooi was, en de opgezette vogels
+en kapellen, die den muur in schilderijen versierden, heel leelijk
+waren. Veervlug maakte een lieftallig madrigaaltje op de schoone,
+maar verzocht den kastelein, de Duitsche vogels, als ze allen zoo
+misvormd waren, maar liever in de lucht te laten vliegen. Men vond
+de straten van Darmstadt heel nat, de huizen heel wit, en ging geen
+buitentuinen en paardenstoeterijen zien, maar besloot uit wanhoop
+den avond in de komedie door te brengen, waar men zeer onbevallige
+boerinnetjes tusschen de schilderachtige decoratiën van Schoenberger
+zag voorthuppelen, en men de entrée van 12 sgr. nog te duur vond. Men
+verliet Darmstadt, zonder een enkel reis-avontuur gehad te hebben.
+
+Laat in den avond arriveerde men te Bickenbach, een dorp, naar
+sommigen beweren, vroeger met den Rijn zeer gelieerd; maar sedert
+eenige eeuwen moet er tusschen deze twee een zekere verwijdering
+ontstaan zijn, waarvan men de schuld bij den Rijn schijnt te moeten
+zoeken, die een geheel anderen weg wilde uitgaan dan Bickenbach,
+dat altijd dezelfde gebleven is en nu heel wèl is met de Modau. Men
+merkte bij den avond niets van de verschillende takken van nijverheid,
+waardoor dit dorp bloeit, en was genoodzaakt ook dit te verlaten,
+zonder zich op een enkel avontuur te kunnen beroemen.
+
+Men besloot den nacht dóór te rijden, en moest te Heppenheim een uur
+vertoeven, eer men andere paarden kon krijgen. Men maakte de opmerking,
+dat de Heppenheimsche postiljons hunne vreugde, om 's nachts te mogen
+rijden, door binnen's monds gebromde vloeken en verwenschingen te
+kennen geven.
+
+Te Weinheim arriveerde men, weder zonder eenig reis-avontuur opgejaagd
+te hebben, in den vroegen morgenstond. Men dejeuneerde en ververschte
+zich, en maakte de aanmerking, dat het waschwater van oneindig beter
+kaliber was, dan de thee, die men dronk; schoon men bekennen moest,
+dat beiden in kleur en geur niet veel verschilden.
+
+Het weêr was intusschen beter geworden, en men kon de kap van
+het rijtuig te Weinheim achterlaten. En daar men nu in de laatste
+vierentwintig uren niet veel anders gedaan had dan slapen en peinzen,
+ondervond men dat reizen voor plaisir somtijds iets anders is,
+dan plaisir hebben. 't Ging nu evenwel beter; verscheidene tongen
+raakten in beweging; men vond de landstreek mooi, verheugde zich in
+het vooruitzigt van heerlijke touren en goede _diners_, en zonder
+verder eenig reis-avontuur tegen te komen, reed men ten negen ure
+Heidelberg binnen.
+
+
+
+"Ik heb hem toch in dezen zak gehad, mij dunkt nog te Weinheim,
+maar anders zeker te Darmstadt," zeide Veervlug, toen hij even na de
+aankomst _zum Holländischen Hof_ aan zijne vrienden had medegedeeld,
+dat hij zijn reispas, die geviseerd moest worden, niet kon vinden.
+
+De wijze, waarop hij deze woorden sprak, duidde aan, dat onze vriend
+wel zijn verlies gevoelde, maar zich liever met hoop op herstel
+troostte, dan in knorrige klagten en ontevreden gejammer uit te
+barsten. Daar zijn maar weinig menschen, die bij treffende ongevallen
+en grievende rampen de kalmte huns gemoeds niet verliezen. Maar daar
+zijn er misschien nog minder, die bij kleine teleurstellingen de
+knorrigheid en wrevel kunnen bedwingen, welke als van zelve in hen
+schijnt op te komen. En zelfs onder de voorbeelden van lijdzaamheid in
+'t zwaarste leed, zijn er die ongeduldig worden bij onaangenaamheden,
+welke naauwelijks dien naam verdienen. Misschien rekenen zij het
+dan der moeite niet waardig om zich in postuur te zetten; misschien
+ook vinden zij zich verpligt dan alleen zelve te klagen, als zij
+door niemand beklaagd worden. Zoo zijn er bij voorbeeld, die, door
+ongelukken vervolgd, met gelatenheid gezien hebben, dat men al hun have
+en goed verkocht, maar die van ongeduld stampvoetten, als zij zich met
+een bot mes moesten scheren. Daar zijn reizigers, die lange dagen in
+zandwoestijnen van dorst versmacht hebben, zonder een enkelen zucht
+te slaken, en die, als zij na een goed _diner_, tot verfrissching,
+frambozen van de heining willen eten, verscheidene Engelsche vloeken
+op elkaâr stapelen, als zij er een aantreffen, die naar het kaarsvet
+smaakt. En wie herinnert zich geene _scenes_, door hem bijgewoond
+bij het breken van schoenlinten, bij aardappelen die niet regt gaar
+waren, bij lampenpitjes, die maar niet branden wilden, of bij iets
+dergelijks? Zoo niet Veervlug: hij bepaalde zich tot ijverig zoeken,
+tot het geduldig aanhooren der vragen die hij niet kon beantwoorden,
+en tot het in 't werk stellen van al de middelen, die men hem aan de
+hand deed, om 't verloren papier terug te vinden.
+
+"Maar als je hem te Darmstadt nog hadt, moet je hem nog hebben,"
+zei er een, bij wijze van verwijt.
+
+"Zit hij niet in je jaszak?" zei een ander, om hoop te geven.
+
+"Of in je hoedendoosje?" vroeg een derde, die het veld der
+doorzoekingen scheen te willen vergrooten.
+
+"Hij zal wel te regt komen," zei de vierde, die in 't geheel niet
+van zoeken hield.
+
+Veervlug doorzocht alle plaatsen, waar het papier kon geborgen zijn,
+en ook die, waar het onmogelijk kon gevonden worden; geen paar kousen
+bleef opgerold, geen cigarenkoker of snuifdoos gesloten. Ook de andere
+vrienden rekenden het zich ten pligt, te onderzoeken of zij 't ook bij
+abuis onder hun goed ingepakt hadden. Weldra lag de grond der kamer met
+kleedingstukken en allerhande voorwerpen overdekt. Alles te vergeefs.
+
+"Wij zoeken vast niet op de regte plaats," merkte Pols naar waarheid
+aan, zonder evenwel door dit gezegde veel licht in de zaak te geven. En
+terwijl schoof hij, een voor een, de laden eener chiffonière open, die,
+nog door niemand hunner gebruikt wordende, moeielijk Veervlugs pas kon
+bevatten, zoo niet Bamberg of De Linsky daarbij hunne tooverkunsten
+hadden in 't werk gesteld.
+
+"Maar hebt ge al eens in den gang gekeken?" vroeg een hunner.
+
+"Of beneden in 't voorhuis?" zei een ander.
+
+"Of misschien op straat?" viel een derde in.
+
+"Is hij ook uit je zak gevallen, toen je buiten de poort uit het
+rijtuig keekt?"
+
+"Wij zullen er den kastelein eens naar vragen," zei Pols.
+
+Maar ook Ludwig Spitz, de chef van 't hôtel, wist niets van de
+zaak. Hij vond het zeer jammer, dat de heeren geen Heidelbergers
+waren, omdat zij dan van de regering wel nieuwe papieren zouden
+kunnen bekomen.
+
+In 't kort, de pas werd niet gevonden, en Veervlug bleef in 't
+volslagen gemis van dit noodzakelijk reisdocument. Hij stond er
+voor bloot, om door den eersten den besten Policiecommissaris als
+een vagebond te worden opgepakt; en om zich tegen deze of dergelijke
+onaangenaamheden te wapenen, besloot hij langs den afgelegden weg terug
+te rijden, om op alle pleisterplaatsen informatiën te doen, of anders
+aan de Hollandsche Ambassade te Frankfort een nieuwen pas te verzoeken.
+
+De vier vrienden hadden nu wel den geheelen dag, treurende om het lot
+van Veervlug, in het logement kunnen blijven zitten; maar zij konden
+het ook zonder zelfverwijt nalaten. Zij zetten dus hunne droefheid
+aan een kant, en aanvaardden den togt naar den beroemden tuin, dien
+men gezien moet hebben, indien men maar een dag in de omstreken van
+Mannheim of Heidelberg heeft doorgebragt.
+
+Het zal zoo omstreeks vier ure na den middag geweest zijn, toen zich,
+nadat zij het _diner_ in een logement te Schwetzingen gebruikt
+hadden, eene vrouwelijke cicerone aan hen vertoonde, om hen in
+den _Schlossgarten_ rond te leiden. Terwijl men nog een ander
+reisgezelschap afwachtte, maakte deze dame aan de vrienden bekend,
+hoe wijd van omvang hare taak was; hoeveel studie het haar gekost had,
+om op het grondgebied van Schwetzingen overal regt te huis te wezen;
+hoeveel talen zij verstaan moest, om al de spreuken, die daar te
+lezen stonden, te expliceren; maar hoe zij ook nu niet schromen zou,
+aan de zijde van een Arabier de moskee in te gaan, en met een ouden
+Romein Apollo's tempel te naderen. Juist begon zij meê te deelen,
+hoeveel geschikter zij was om vreemdelingen rond te leiden, dan haar
+minder kundige gemaal, toen het verwachte reisgezelschap aankwam,
+en aan het discours een andere wending gaf.
+
+De nieuwe aankomelingen waren slechts twee in getal, en naar ouderdom,
+sekse, wijze van omgaan en gelaatstrekken te oordeelen, schenen zij
+vader en dochter te zijn. De eerste moest omtrent zestig jaren oud
+zijn, de laatste misschien vijfentwintig jaren met hem verschillen. Hij
+was misschien knapper oud man, dan zij oud meisje. Zijn kostuum was
+naar den ouden trant; het hare nieuwerwets, maar niet nieuwmodisch. In
+één punt kwamen zij beiden veel overeen: zij hoorden weinig van
+hetgeen men tot hen sprak; hij uit gebrek aan attentie; zij van
+wege een gebrek aan de oorvliezen. Beiden waren voor het overige
+heel vrolijke menschen: de oude Heer wedijverde in woordenrijkheid
+met de kundige gade van den slotbewaarder; en de dochter, die haren
+vader voor vrolijk en aardig hield, doch nooit een woord van hem
+kon verstaan, maakte altijd, als zij zijne lippen maar zag bewegen,
+een veelbeduidenden glimlach gereed.
+
+"Het gezelschap gelieve mij te volgen," sprak de vrouw, "door deze
+laan, die geheel door oranje- en citroenboomen beschaduwd wordt." Dit
+zeggende, legde zij met een zekeren trots hare hand op de kruin van
+een der hoogste schaduwgevers van de geheele rij.
+
+"Wonderlijk mooi," riep de oude Heer: "prachtige boomen, en zoo
+sierlijk rondgeknipt en niet lastig hoog; men heeft geen ladder noodig,
+om de appelen te plukken, als ze rijp zijn. Men zou haast denken dat
+men in Spanje wandelde; maar 't is hier rustiger. Geen binnenlandsche
+oorlog. Hoe denken de Heeren over _Don_ Carlos?"
+
+De dochter glimlachte met veel beteekenis.
+
+Geen der heeren verdiepte zich dezen oogenblik in de Spaansche
+quaestie.
+
+"Let op, Mijnheeren! Hij zal 't winnen; 't kan niet anders, hij
+moest het winnen; hij heeft de geestelijkheid op zijn zij. Dat staat
+vast. Maar zie, wat zijn dat voor figuren?"
+
+"Dat zijn," antwoordde de vrouw, "de vier elementen. Het gezigt,
+het gehoor..."
+
+"Bravo, moedertje, bravo! wonderlijk aardig! Jet, schrijf op. De vier
+elementen! Die daar met de watervaas zal de smaak voorstellen."
+
+Jet, den ouden man zoo hartelijk ziende lagchen, appliceerde bij deze
+gelegenheid den meest beteekenden harer glimlagchen.
+
+"Zoo is het," antwoordde de vrouw met deftigheid.
+
+Men naderde door de breede laan den tempel van Minerva.
+
+"Deze," ging zij explicerende voort, "is de Godin der Wijsheid, gelijk
+zij zinnebeeldig wordt voorgesteld in hare volle wapenrusting. Op
+haar schild is het aangezigt van hare moeder afgebeeld."
+
+"Ge komt mij niet al te orthodox voor in uw Godenleer," viel
+Torteltak in.
+
+"Lees dan het onderschrift," riep zij verontwaardigd uit; "daar staat
+het in Latijnsche verzen te lezen:
+
+
+	'....De capitis fertur sine matre paterni
+	Vertice cum clypeo prosiluisse suo.'"
+
+
+"Aardig, heel aardig," riep de oude Heer. "Ik houd veel van vrije
+vertalingen. Jet, schrijf op; een aardig pendant voor die van den
+koster te Antwerpen. (Jet begon haar gezigt al tot den gebruikelijken
+vorm te plooijen.) Onder 't kruisbeeld stond daar iets van "_lapis
+reprobatus_," dat de koster vertaalde: "_fait d'une seule pièce_." Zijn
+de Heeren wel eens te Antwerpen geweest? Een mooie stad, maar niet
+zooveel handel meer, als vroeger.
+
+"Daaraan heeft de revolutie van 1830 veel schuld," merkte Pols met
+regt aan.
+
+De vrouw ging voort met blijken harer kundigheden te geven bij
+de tempels van Apollo en Mercurius, de rots van Pan, de Romeinsche
+ruïnes en bij de honderden beelden, waarmede de tuin opgevuld is. Zij
+scheen maar half tevreden met het effect, dat al het fraais op het
+gezelschap maakte. Zij kon het den ouden Heer niet vergeven, dat hij
+door zijne uitweidingen gedurig de aandacht der overigen afleidde,
+en zij scheen evenmin als de aanlegger van den lusthof te begrijpen,
+dat de opeenhooping van zooveel kunststukken in zulk een klein bestek
+een alleronaangenaamsten indruk maakt, en dat de poging, om natuur
+en kunst smaakvol te vereenigen, hier jammerlijk mislukt is.
+
+Zoo kwamen zij aan de laatste en grootste der merkwaardigheden--de
+moskee. Met eene vlugheid, die hare kennis in het Oostersch treffend
+aan den dag bragt, las de vrouw de Duitsche vertaling, daar voor het
+gemak onder de Arabische spreuken geschreven, en waarvan de oude Heer
+de meest treffende aan Jet verzocht op te schrijven. Hij deelde bij
+deze gelegenheid mede, dat hij overal zulke spreuken verzamelde,
+dat hij een dolle liefhebber was van collecties, en dat hij reeds
+drie deelen vol van wonderlijk aardige gedachten en twee dito van
+dito dito beelden bijeen had.
+
+De moskee te Schwetzingen is, zoo als Tombleson, Schreiber, Osswald
+en meer anderen zeggen, opmerkelijk schoon en doet een brillant
+effect. Hunne uitspraak wordt bevestigd door die van Pols, die
+haar allercharmantst keurde. Hij vond dat het uur, dat men aan het
+bezigtigen van dit gebouw had zoek gemaakt, al te kort was, en verzocht
+de andere vrienden, die al wel voldaan waren, een oogenblikje geduld,
+daar hij de façade van den kant van den grooten vijver nog eens goed
+wilde opnemen.
+
+"Neen maar waarlijk," riep hij uit, terwijl hij op het terrein tusschen
+de moskee en het water een paar stappen achteruit ging, "ge moet mij
+toestemmen, dat het uitmuntend mooi is."--"Kijk hier!" ging hij voort,
+weêr een stapje achteruittredende: "die bouworde is weêr geheel anders
+dan van onze kerken."--Hij verwijderde zich nog wat verder.--"Het
+effect wordt hoe langer, hoe frappanter. Nog een weinigje verder,
+dan... Help! Help!"--"_dan valt men in het water_," had hij zijne
+phrase kunnen vervolgen, indien hij het niet gepaster gevonden had,
+hier een kreet om hulp in het midden te brengen.
+
+"Help! help!"--Hij was al geholpen. De vijver was niet diep, en acht
+handen werden hem tegelijk toegestoken.
+
+Daar stond nu de waardige Pols, druipende als een poedel, op den
+kant. Donkerder gekleurd door het water, sloot hem zijn lichtblaauw
+jasje om de leden; mistroostig hingen zijne haren langs zijn voorhoofd,
+en waren even zoo veel waterleidingen, om het vocht langs zijn neus
+en wangen tot de diepte te doen neêrdalen. Zwaar als lood hingen
+hem zijne hooge schoenen aan de voeten, en lieten op iedere plaats,
+waar zij stonden, hunne natte sporen na.
+
+"Vreemd, wonderlijk vreemd!" riep de oude Heer; "maar doe je jasje
+uit. Daar, help eens, Jet!--daar doe dezen stofjas zoo lang maar
+aan. Nat goed is heel ongezond. Ik heb ook eens in 't water gelegen,
+te Carlsruhe; 't is een jaar of vijf geleden; 't was ook op een middag,
+toen..." Jet glimlachte eerst, doch begreep daarna aan het trekken
+van den ouden Heer, dat er aan een jas moest geholpen worden.
+
+Pols hoorde niets; hij gevoelde alleen dat hij door en door en nat
+was; hij liet zich gewillig door Torteltak zijn jas uittrekken,
+en stak machinaal zijne armen in den aangeboden mac-intosh.
+
+"Als je in 's Hemels naam maar geen koorts krijgt en dan gevaarlijk
+ziek wordt," riep Holstaff, met angst zijn pols grijpende.
+
+"'t Is dan toch ook beroerd," zei De Morder, "om die moskee zoo digt
+aan 't water te bouwen."
+
+"Had ik het maar vooruit geweten," zei Pols, eindelijk tot zichzelven
+komende, "dan had ik nog een ander pak kleêren van Heidelberg kunnen
+meêbrengen."
+
+Zoo verliet men den _Schlossgarten_; de oude Heer aan Jet
+influisterende, dat zij dit geval moest opschrijven; Jet geen woord
+verstaande, maar met veel beteekenis knikkende; Holstaff zijn natten
+vriend ondersteunende; de anderen hem zwijgend volgende, en Pols
+overdenkende waar hij het best drooge kleêren zou kunnen leenen,
+en met het stellige voornemen, om dien avond, als hij te Heidelberg
+zou zijn teruggekomen, zijn hart eens ter deeg aan kamillen en vlier
+op te halen.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XII.
+
+    Vermeldende hoe _Veervlug_ naar zijn pas zoekt, hoe hij zich
+    in zijne eenzaamheid tracht te amuseren, en hoe hij eerst te
+    Darmstadt plaisir krijgt.
+
+
+Terwijl zijne vrienden aldus veelsoortige genoegens smaakten, was
+Veervlug genoodzaakt voor de tweede maal de beroemde _Bergstrasse_ te
+aanschouwen, die reeds de eerste maal zoo weinig aan zijne verwachting
+had beantwoord. Hij troostte zich wel met het denkbeeld, dat hij
+spoedig het papier kon terugvinden, en vervrolijkte zich door nu en
+dan een calembourg op zijn eigen toestand voort te brengen, en phrases
+met _niet van pas_ en _zonder pas_ en _ongepast_ te construëren;
+maar toch, wij moeten het toestemmen, zijn tour was onaangenaam,
+en de togt wat zwaar op een plaisirreis.
+
+Zoo arriveerde hij te Weinheim. "Al terug?" riep de _Kellner_ hem toe,
+die hem 's morgens bediend had. "Gij kunt naauwelijks te Heidelberg
+geweest zijn; maar nu ik u toch hier zie, kan ik u iets teruggeven,
+dat een uwer dezen morgen hier heeft laten liggen."
+
+Verrukt staart Veervlug den _Kellner_ aan. "Dat is al te gelukkig,"
+zegt hij in zichzelven; maar hij had er berouw van, toen hij den
+knecht uit de kast zag te voorschijn brengen--een roodgeruiten
+katoenen zakdoek, gemerkt J P W 6, dien hij terstond herkende, als
+tot de reis-zakdoeken van zijnen vriend Pols behoorende.
+
+Teleurgesteld stapte hij weêr in 't rijtuig en reed verder. Nu had
+hij een langen tour te maken tot Heppenheim. Hij had niemand om meê te
+praten, want de koetsier was niet spraakzaam; hij had weinig om op te
+kijken, want de landstreek beviel hem niet. Hij moest zich dus, zoo
+hij zich occuperen wilde, alleen met zichzelven bezig houden. Nu mag
+zoodanige occupatie voor sommige menschen veel aangenaams opleveren
+en voor iedereen misschien heel nuttig zijn, het was Veervlug vreemd
+om zich in zichzelven te verdiepen. En toch, nu hij zich zoo geheel
+alleen bevond, kwamen hem als van zelve vele _scènes_ uit zijn vroeger
+leven voor den geest. Hij verplaatste zich in den tijd, waarin hij voor
+het eerst het ouderlijk huis verliet, en als groen te Leyden uit de
+schuit stapte; toen hij aan de zijde van zijn vriend Polsbroekerwoud,
+op wiens bescherming hij trotsch was, de eerste collegiekamer betrad;
+toen iedereen met belangstelling naar zijn naam informeerde, en zoo
+vele vereerende epitheta, meestal van luchtverschijnselen ontleend,
+op hem werden toegepast; nog eens zag hij voor zijn geest het heir
+van vuile gezigten, oude jassen, dikke stokken en lange pijpen, die
+'s morgens, bij het sluiten van het eerste collegie op de Akademie,
+de zoogenaamde Ellendelingen afwachtten.--Van deze akelige tooneelen
+werden zijne gedachten op eenmaal afgeleid, en hij zag zich verplaatst
+in dien gelukkigen tijd, toen het magtige collegium hem uit louter
+goedgunstigheid als student had aangenomen, en toen het hem op eens
+vergund werd een pet te dragen, op sloffen te loopen en een hond te
+houden. O dagen van weelde en genot! Hoe heerlijk kwam hij zichzelven
+voor in den blaauwen jas met koperen knoopen en overdadig vele zakken;
+hoe verschrikkelijk moest hij den Leydenaren schijnen, als hij 's
+avonds met luider stemme langs 's heeren straten zong en zelfs de
+nachtwacht overschreeuwde; hoe groot en in aanzien aan zijne hospita,
+als hij soms twaalf heeren te gelijk bij zich op thee zag.
+
+Maar de tijd was ook gekomen, dat hij al die jonge studentenstreken
+dwaasheid noemde. Hij was zelf oud student geworden, hij was zelf
+senator geweest; nog meer eereposten waren hem opgedragen, en hij
+had ze met een ijver vervuld, eene betere zaak waardig. Hij was, door
+iederen middag in _de Paauw_ te komen, en door bijna elken avond drie
+gulden in de societeit te verteren, en door habitué te zijn op alle
+senaats- en promotiepartijen, een voorwerp van bewondering geworden
+voor alle kasteleins; geen stalhouder, die hem niet hoogachtte, want
+hij reed dikwijls met vier paarden; en geen der knechts, die dubbele
+fooijen van hem ontvingen, kende een beteren Heer dan Veervlug.
+
+Maar gelukkig voor den jongeling, deze herinneringen waren niet
+de eenigen, die zich aan hem voordeden. De laatste jaren van zijn
+Akademietijd schenen zijne kennissen die van dwaze afzondering
+geweest te zijn; anders dachten er zijne intime vrienden over. Hij was
+verzadigd van nachtpartijen en vierspannen, van feesten, waar de wijn
+alleen den toon geeft, en van uitspanningen, waarbij een paardenmenner
+het meest heeft in te brengen. Hij was nu maar gelukkig onopgemerkt te
+kunnen voortleven, en binnen de muren van zijne kamer en die zijner
+ware vrienden verzamelde hij zich _souvenirs_, die ook heden menigen
+glimlach van genoegen op zijn gelaat deden te voorschijn komen. Reeds
+twee jaren waren er voorbijgegaan, sedert hij den kring verliet,
+waarin hij zooveel gesmaakt had. Hij was als getituleerd persoon in de
+maatschappij teruggekomen, en het was niet zijne schuld, dat men zoo
+weinig notitie nam van zijne Doctorale Bul. En toch, reeds eenmaal
+had hij een ter dood veroordeelde gered; hij had een grijsaard van
+den strop bevrijd; en het was hem eene streelende gewaarwording, dat
+de begenadigde, met een brandmerk en de litteekenen van eene gestrenge
+geeseling op den rug, nu nog gedurende zijne twintigjarige opsluiting
+de welsprekendheid van zijn ervaren pleitbezorger zou zegenen.
+
+Maar welk een beeld vertoont zich daar op eens aan zijn gezigt? Door
+welk een stroom van herinneringen wordt hij overstort?--Het is
+het beeld van haar, die eens geheel zijn hart bezat; het zijn de
+herinneringen aan zijne eerste liefde: hoe hij haar bij den terugkeer
+der Leydsche jagers voor het eerst 's morgens in de kerk waar hun het
+eermetaal werd uitgereikt, en 's avonds in de komedie had gezien;
+hoe hij niet gerust had, voordat hem de toegang tot hare woning
+vrij stond, hoe hij drie jaren dol van verliefdheid geweest was,
+en altijd het voorwerp zijner min fixeerde; en hoe hij, door uren
+lang sprakeloos aan hare zijde te zitten, hare liefde had trachten te
+winnen; hoe hij, die overal elders levendig, vrolijk en spraakzaam
+was, altijd vreesde iets geks te zullen zeggen, als hij maar in
+'t gezelschap van zijn meisje was, en daarom als een gek zweeg; hoe
+hij evenwel om harentwil menigen slapeloozen nacht had doorgebragt:
+hoe hij haar menige dienst had trachten te bewijzen en menig genoegen
+verschaft, maar altijd zoo geheim, dat zij nooit iets daarvan merkte;
+en hoe hij door al dit handelen en niet handelen menig gek figuur
+mogt maken, en het genoegen kon hebben op te merken, dat velen hem
+als een mijmerend en vervelend mensch considereerden. Maar hij was
+toch niet altijd werkeloos toeschouwer geweest; hij had immers het
+genoegen gehad haar, en die nu haar echtgenoot was, thee te brengen,
+terwijl zij op eene buitenplaats in een prieel naar de liefdeverklaring
+van den uitverkoren minnaar luisterde; hij had onder de eersten mogen
+zijn, die haar met haar engagement konden feliciteren, en waren er
+geene omstandigheden tusschenbeiden gekomen, dan zou hij ook nog een
+vers op hare bruiloft hebben mogen debiteren.
+
+En nu,--daar waren jaren verloopen na deze gelukkige _scènes_, die
+weêr in haar volle klaarheid voor zijn geest stonden. De smart over
+deze eerste teleurstelling was voorbijgegaan. De meeste eerste liefdes
+schijnen er trouwens op gemaakt om te mislukken; maar hoe was het nu op
+dit oogenblik met zijn hart gesteld? Hij had nog vele meisjes ontmoet,
+vele lieve meisjes leeren kennen; maar hij stond verstomd over de
+imperturbable kalmte, die in zijne ziel bleef heerschen. Hij was dan
+nu ook wijs geworden; althans hij verbeeldde het te zijn. Hij zou nu
+geene onberaden coupen meer beginnen. Wij hopen voor hem, dat hij niet
+in de gelegenheid zal gesteld worden, om ze te begaan. Maar toen hij
+nu zichzelven ernstig afvroeg, of er dan niet één meisje mogt wezen,
+dat hij boven anderen stelde, toen kwam een oogenblik Torteltak's
+zuster hem voor den geest; maar neen, wat zou dat zijn? Zoo'n mooi
+meisje, en hij al zoo oud! En hij was altijd zoo vrolijk met haar
+geweest!--neen, dat kon niet wezen! Had zijn eerste liefdesgeval hem
+misschien al niet wijs gemaakt, de uitkomst had hem geen zelfvertrouwen
+en gevoel van onweêrstaanbaarheid ingeboezemd.
+
+Terwijl dit een en ander in Veervlug's ziel opkwam, was de zomerzon
+druk bezig zijn aangezigt te roosteren, en zou men het aan zijne
+bepoederde kleederen niet gezegd hebben, dat de straatweg nog gisteren
+zoo overmatig bevochtigd was. Maar de jongeling merkte van dit alles
+niets, en zoo niet de toren van Heppenheim hem had herinnerd, dat hij
+daar eene commissie te verrigten had, hij zou nog heel wat avontuurtjes
+hebben kunnen overpeinzen, eer hij aan den gelukkigen morgenstond kwam,
+waarop hij bemerkte dat hij zijn pas verloren had.
+
+Voor het logement hield de calêche stil. Een deftig kastelein stond
+zich reeds te voren in buigingen uit te sloven voor den rijken
+reiziger, die zoo alleen per post reed. Het "_Gnädiger Herr Baron_"
+vloeide reeds liefelijk van des _Gastgebers_ lippen, terwijl hij het
+portier open maakte; maar toen Veervlug hem verzocht, in die manoeuvre
+niet voort te gaan, maar hem liever informatiën te geven omtrent
+den postiljon, die hem heden nacht gereden had en die misschien een
+Hollandsch papier gevonden had, wendde zich de kastelein ontevreden
+af, draaide hem den rug toe, als wilde hij daardoor de vruchtelooze
+buigingen uitwisschen, en een _Kellner_ roepende, zei hij op een
+barschen toon: "Johann! brengt hem bij den stalknecht."
+
+De stalknecht riep den postiljon, en de postiljon zei, dat hij van
+niets wist; en toen nu Veervlug den stalknecht een fooitje voor het
+roepen van den postiljon, en dezen een dito voor het _neen_ zeggen
+had mogen geven, had hij permissie zijnen weg te vervolgen.
+
+Wederom teleurgesteld, besloot onze vriend zijn gepeins eens door
+het in oogenschouw nemen der landstreek af te wisselen, en na dus
+eene pijp gestopt te hebben, begon hij links en regts te kijken. Op
+eens ziet hij, tegen de hoogte op, iets wits glinsteren. Naderbij
+komende, bemerkt hij duidelijk dat het een papier is. "Halt!" roept
+hij den koetsier toe, en op hetzelfde oogenblik springt hij uit
+het rijtuig. "Ja wel," zegt hij in zichzelven, "ik ben er nog uit
+geweest, toen van nacht die eene streng brak; maar ik dacht dat het
+digter bij Darmstadt was. Nu, ik kan mij vergissen." En daar was het
+hem, als zag hij het koninklijke wapen reeds door het dunne papier
+schijnen. Verrukt grijpt hij het aan... O jammer! het gelijkt naar
+alles, behalve naar een Hollandschen pas. Mismoedig werp hij het weêr
+weg,--maar neen! Hij wil het toch meênemen. "Ik moet toch eens zien,
+wat het waagde mij zoo te duperen," riep hij uit, terwijl hij weêr
+in het rijtuig klom. Hij ontvouwde het papier, en las het volgende:
+
+
+	...."Toen sprak de oude man tot hem: "Mijn zoon! wees sterk,
+	en denk maar dat de menschen u niet altijd kwaad zullen kunnen
+	doen. Neem mijnen zegen met u op reis."
+
+	"Toen knielde de jongeling neêr, en twee groote tranen rolden
+	den vader over de wangen, terwijl hij zijne oogen ten hemel
+	sloeg.
+
+	"Maar toen de zoon, door den vaderzegen gesterkt, opstond
+	en zich wilde verwijderen, kwam Lisette te voorschijn, met
+	bleeke wangen en roode oogen. En toch, die roodgeweende oogen
+	vermogten meer dan hare stem, want zij drukten wanhopige
+	smart uit; haar mond kon niets meer uitdrukken. Vast klemde
+	zij zich om den hals haars minnaars.
+
+	"'Lisette!' gilde de jongeling in vertwijfeling.
+
+	"Lisette sloot ook hare oogen: het marmerbleek van hare
+	wangen verbleekte nog meer; zij schenen nu door de kleur des
+	doods overtogen.
+
+	"'O Hemel, wees haar en hem genadig!' riep de oude man.
+
+	"Karel drukte zijne bruid aan het hart en bedekte haar
+	voorhoofd met brandende kussen, en tranen rolden uit zijne
+	oogen. Hij was nog gelukkig; want hij had nog tranen. Het
+	meisje bleef roerloos.
+
+	"'Lisette!' riep hij nog eens, met zooveel teederheid en
+	kracht, dat zijne stem bijna een doode in het leven zou
+	hebben teruggeroepen.
+
+	"Het meisje opende nog eenmaal de oogen, om te zien--dat
+	haar bruidegom door de gendarmes van hare zijde werd
+	weggesleept. Toen viel zij aan de voeten van den ouden man.
+
+	"Dien avond zat de grijsaard voor het bed der halfdoode en het
+	viel hem moeijelijk, voor zijne vijanden te bidden. Maar toch,
+	hij deed het.
+
+	"Zou de zegen des gebeds op hem of op hen zijn neêrgedaald?--
+
+
+
+	"Karel kwam in het leger van den overweldiger aan, en kreeg
+	wapenen om te strijden tegen hen, die de heilige zaak des
+	Vaderlands verdedigen. En hij moest den spot zijner kameraden
+	verduren; want de gendarmes hadden hun verteld, dat hij zijn
+	liefje aan een oud man had moeten overlaten.
+
+	"Zij hadden den blik des grijsaards niet gezien, en de kleur
+	des doods, die de bruid overdekte, niet opgemerkt. Anders
+	zouden zij gezwegen hebben; want menschen zijn toch geen
+	verscheurende dieren.
+
+	"En het leger trok op en legde vermoeijende dagmarschen
+	af. Uitgeput door afmatting, sliep de jongeling op het bivouac
+	in, en droomde een zoeten droom van zijne geliefden. Maar
+	zijn vader en zijne bruid sliepen niet, en zij waren met
+	kommervolle gedachten omtrent hunnen Karel vervuld.
+
+	"De dag des gevechts brak aan. Karel stond in de rijen der
+	aanvallenden. Het geschut borst los; de storm begon. De
+	jongeling vocht met leeuwenmoed en behaalde zich lauweren,
+	en na den slag dronk hij volle bekers op het oorlogsgeluk van
+	den overweldiger; en hij zag het, dat hunne gevangenen van
+	spijt weenden. En die gevangenen waren zijne landgenooten,
+	zijne broeders.
+
+	"Toen zijne bruid van dit eerste gevecht hoorde, hoopte zij,
+	dat Karel toch maar mogt leven; en de oude man hoopte, dat
+	zijn zoon dan voor zijn behoud mogt danken.
+
+	"De jongeling streed nog menigen strijd en behaalde nog
+	menigen lauwer; de epauletten versierden zijne schouders en
+	het kruis van eer zijne borst; maar de vrijheid van zijn
+	Vaderland ging te gronde. En toen de laatste overwinning
+	behaald was, zat Karel met zijne krijgsmakkers, om den haard,
+	en de bekers werden omhoog geligt, en in vrolijke liedjes
+	werd er aan de vaderlandsche meisjes gedacht, en men vergat,
+	dat het Vaderland een wingewest was geworden. Men wijdde eenen
+	dronk aan de vreugde des wederziens, en de jongeling vergat,
+	dat hij een medaillon als trophée met zich voerde, hetwelk
+	hij eenen officier, door zijne hand gesneuveld, ontnomen had.
+
+	"Terwijl knielden zijn vader en Lisette neder, om voor Karel
+	te bidden.
+
+	"Hij trok met het zegevierende leger zijne geboorteplaats
+	binnen, en wierp zich in de armen van zijnen vader en van
+	zijne bruid.
+
+	"En toen nu de oude man zijne oogen naar boven sloeg, vroeg
+	hij hem, wat hem deerde en waarom hij nu nog treurde. Ach! hij
+	begreep zijn vromen vader niet meer; hij had er nooit aan
+	gedacht, om in voorspoed een oog ten hemel te wenden.
+
+	"En daar hij zijne vrienden en landgenooten opmerkzaam maakte
+	op de schoone houding der overwinnende troepen, werd hij boos
+	omdat zij zuchtten, in plaats van in zijne opgewondenheid
+	te deelen.
+
+	"En hij nam het zijne bruid kwalijk, dat zij er nog altijd
+	doodsbleek uitzag, en niet met hem van vreugde schaterde. Hij
+	vergat, dat angst over hem haar zoo veranderd had, en dat
+	vreugde zich somtijds anders uitdrukt dan in uitbundig gejuich.
+
+	"'Waart gij nog eene bruid als deze!' riep hij uit, terwijl hij
+	het medaillon te voorschijn bragt: "die smartelijke glimlach
+	zou u voegen." En hij wierp haar het vrouweportret toe.
+
+	"'O mijn God!' riep zij uit: 'hoe komt dit in uwe handen?'
+
+	"'Ik vond het op het hart van een, dien mijn degen doodelijk
+	trof.'
+
+	"'Dan hebt gij mijn broeder vermoord, ongelukkige!' riep zij
+	in hevige smart.
+
+	"De oude man sidderde en hield beide handen voor zijne oogen.
+
+	"'Het was de krijgskans,' zeide hij koeltjes;--'maar men zal
+	mij wachten op de parade.'
+
+
+
+	"'Hoe was de bruid?' vroeg hem een zijner vrienden: 'zeker
+	wonder in haar schik?'
+
+	"'Zij schijnt wat ziekelijk en aandoenlijk te zijn,'
+	antwoordde hij.
+
+	"'Morgen marscheren wij naar de hoofdstad,' kondigde de
+	kommandant aan.
+
+	"'Bravo!' riepen al de officieren, en ook Karel riep: "bravo!"
+
+
+
+	"Twee jaren later werd het leger van den overweldiger
+	geslagen. Karel had reeds vroeger zijn ontslag gevraagd,
+	en keerde naar zijne geboorteplaats terug. Hij was nu een
+	geheel ander mensch, dan toen hij met de zegevierende troepen
+	binnenrukte. Hij had weêr teleurstellingen ondervonden, en wat
+	hem vroeger grootheid scheen, was het hem nu niet meer. Hij
+	keerde naar zijn ouden vader terug; helaas! alleen naar
+	zijn vader. Lisette's ziel had haar bleeke hulsel afgelegd,
+	en daarmede tevens de smart, die haar doorgriefde. Deze slag
+	had de verwildering van den jongeling doen ophouden.
+
+	"'Vader!' riep hij, toen hij de eenzame woning weêr binnentrad:
+	'de Hemel heeft mij veel, te veel ontnomen!'
+
+	"'Maar heeft hij u niet meer, veel meer teruggegeven? Wees
+	welkom, mijn zoon! mijn geliefde zoon!'
+
+	"En 's avonds knielden beiden bij Lisette's graf, en zij
+	weenden."
+
+
+"Moet Uwe Genade ook niet te Bickenbach wezen?" vroeg de koetsier,
+terwijl Veervlug het gevonden manuscript, dat vrij slecht geschreven
+was, nog ontcijferde.
+
+"Ja, maar niet lang," zei de ander.
+
+"Dat is wel jammer," zei de voerman, die nu voor 't eerst spraakzaam
+werd; "ik zou Uwe Genade anders een drift ossen hebben laten zien,
+zoo mooi als ze in 't laagland durven denken. En dan had ik meteen
+mijn nichtje nog eens opgezocht, waar ik meê aan 't verkeeren ben."
+
+"Je kunt je nichtje toch wel eens gaan zien, mits je gaauw terugkomt;
+maar ik zal de ossen maar daarlaten."
+
+"Uwe Genade is wel goed," zei de koetsier; "maar 't is anders een
+mooi gezigt, en Uwe Genade heeft dan ook niets voor de moeite van
+'t wachten."
+
+Veervlug bepaalde zich echter tot het nemen van informatiën,
+maar ook hier vruchteloos; hij moest zich dus vergenoegen met in
+de oogenblikken, die de voerman bij zijn liefje doorbragt, tot de
+wetenschap te geraken, dat des Bickenbacher landwijns zuurheid met
+zijne flaauwheid wedijvert.
+
+"Als ik hem nu hier niet vind, dan rijd ik in vredes naam maar in
+eens door naar de Hollandsche Ambassade te Frankfort, om een nieuwen,"
+zei hij in zichzelven, toen hij te Darmstadt aankwam.
+
+"_Kellner_, geef spoedig wat eten, terwijl de koetsier van paarden
+verwisselt; maar eerst nog--heb ik hier ook gisteren avond een
+Hollandschen reispas laten liggen?"
+
+"Neen, Mijnheer! maar ik wil wel eens informeren."
+
+"Heb ik het plaisir Mijnheer Veervlug te zien," sprak een jong mensch,
+die digt bij een raam een nieuwspapier doorbladerde.
+
+"Veervlug--o ja, Mijnheer!" zei de ander verwonderd.
+
+"Mag ik u dan dit papier uit naam van den Secretaris van Legatie te
+Frankfort geven?"
+
+"Hoe?" riep Veervlug, daar hij zoo op eens en zoo onverwacht het
+voorwerp van zijne nasporingen in handen hield. "Hoe, mijn pas? Maar
+ik zou haast vragen, Mijnheer! waaraan ik het geluk te danken heb,
+die hier en van u te ontvangen?"
+
+"De zaak is gemakkelijk te expliceren; men verzocht mij, daar ook
+ik mijne papieren liet nazien, dit stuk, dat van een der Heeren was
+achtergebleven, meê te nemen, daar men wist, dat gij naar Heidelberg
+vertrokken waart."
+
+Nu ontstond er van den eenen kant een stroom van dankbetuigingen,
+en van den anderen kant een dijk van afweringen: nu streed men
+een strijd van liefheid en welwillendheid, waarvan bijna de uitslag
+geweest zou zijn, dat de overbrenger van het papier dank verschuldigd
+was aan Veervlug. Gelukkig moest de laatste spoedig aan het eten, en
+daar de eerste plan had om dien avond per diligence naar Heidelberg
+te vertrekken, nam hij zonder veel complimenten de uitnoodiging des
+jongeling aan, om van de calêche-gelegenheid te profiteren.
+
+Een weinig later was Veervlug met zijn nieuwen vriend op reis.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XIII.
+
+    De nieuwe vriend van _Veervlug_ komt op het tooneel, en legt veel
+    Duitsche plaatsen- en Fransche menschenkennis aan den dag.
+
+
+Vroeg opstaan, wat genot! Welk een voorregt, om vóór dag en dauw
+gelaarsd en gespoord te mogen staan! Hoe groot een geluk, zijne
+bedgordijnen open te schuiven, voordat nog de vale gordijn des nachts
+is opgeligt! Hoe interessant, om getuige te zijn, dat maan en sterren
+voor eenige uren met verlof aftrekken! Welk een triomf, om Phebus
+met zijn stralenkrans tot den luilak van de partij te maken!--Vroeg
+opstaan! Stedelingen, luije stedelingen! beseft gij wat het zegt? Ten
+zij gij tot de bevoorregten behoort, aan wie het gewigtige ambt van
+porder is opgedragen; ten zij gij onder de gelukkigen zijt, die de
+zoete wei uitventen, of wie het vochtige deeg wacht, om tot heete
+bollen gepromoveerd te worden; ten zij gij geroepen zijt, om van
+de hoogte eens torens den morgenstond met muziek te begroeten, of
+men in u vertrouwen genoeg stelde, om voor de deur eens Kommandants
+of op den wal eener vesting, in het stille en koele uur, in volle
+wapenrusting heen en weêr te wandelen; ten zij gij tot deze of
+dergelijke gelukkigen behoort, is het u ontzegd het eerste gekraai
+des haans te hooren, waarmeê hij de odalisques uit zijn harem tot
+eene morgenwandeling uitnoodigt.--Vroeg opstaan! Beseft gij het zelfs,
+landbewoners, meermalen ook in dit opzigt ten koste van den stedeling
+geroemd en gelukkig gesproken, maar o zoo dikwijls ten onregte! Ik
+weet wel, Heeren van buitenplaatsen, dat zij, die uwe paden moeten
+gladschoffelen en uwe wandelingen opharken, de koele ochtendlucht
+mogen inademen; ik geloof het van uwe kameniers en keukenprinsessen,
+die aan die tuinlieden het warme mokkavocht aanbieden, dat zij mede
+van den vochtigen mist des morgens genieten; maar gij, smaakt gij deze
+zaligheden? Ik vraag het u ten aanhooren uwer peluw en veêrenbedden,
+vlijt gij u in den zomermorgen op het bedauwde mostapijt of in uw
+kamperfoelieprieel onder den drop der twijgen neder?--Helaas! ook
+gij ontzegt u dat genot; aan u, wien de zwaan haar dons afstaat,
+onttrekt de kikvorsch zijn morgengekwaak; gij, die blijkens uwe
+spreijen en dekens alleen den zijdeworm protegeert, zult niet door
+den aardworm worden verwelkomd, wanneer hij bij het eerste licht zijn
+kop uit de vette aarde uwer bloembedden omhoogsteekt; voor u geen
+gonzen der muggen, die hunne vlerkjes uitspreiden in de stralen der
+ochtendzon en hunne bloedrijke ligchamen door hare nog matige warmte
+zachtjes laten koesteren; voor u geen gebrom van paardenvliegen,
+daar zij naar de weide trekken, om uwe fiere genetten te teisteren,
+en u uit hun vliegenhart grondigen dank toebrengen, dat zij, door uwe
+zucht tot kortwieken, geen redoutabele staarten te vreezen hebben; uw
+oog mag de eerste werkzaamheden niet aanschouwen der nijvere mieren,
+die, even als de Amsterdamsche kruijers, altijd met een pakje onder
+den arm loopen; en zelfs de rups kiest, in plaats van uw aangezigt,
+den harden grond, waarop zij nog dommelend van slaap van een boomblad
+nedervalt.--Neen, buitenlieden! evenmin als den stadbewoners, zijn
+u de schatkameren van genot geopend, die de morgenstond ontsluit;
+niet u, maar alleen den reiziger, den reiziger voor plaisir, is het
+vergund te staan klappertanden en beven, als de maan haar flaauwe
+schijnsel aan den aardbol onttrekt, en de zon haren gloed nog in de
+wateren des oceaans bluscht. Terwijl Aeolus zijnen minst gedruisch
+makenden, maar vinnigst aanvallenden Satelliet loslaat, die de wangen
+van den morgenstondgenieter verbleekt, zijt gij nog in donzen boeijen
+gekluisterd, en getuigen het uwe wangen, dat gij bloost over de banden,
+waarin Morpheus u verstrikt houdt. En als gij dan uit uwe slaapkamer
+de ontbijtzaal binnentreedt, hoe onaangenaam moet u dan het gezang
+van het bijna overkokende water in de ooren klinken, terwijl het
+den reiziger vergund is, kwartieren ja halfuren te wachten, eer zijn
+theewater begint te razen. Vroeg opstaan! vroeg opstaan! wie gevoelt
+ooit uwe genoegens dan de reiziger, de reiziger voor plaisir!
+
+En met dat al, het was laat, zeer laat, toen in het _Hôtel de
+Hollande_ Polsbroekerwoud en zijne vrienden in de gezelschapszaal
+bijeenkwamen. De vermoeijenissen van den vorigen dag waren voor
+allen zwaar geweest, en op een nacht gevolgd, meer geschikt om de
+oude krachten uit te putten, dan om nieuwe te doen ontstaan. Maar
+toen zij dan ook nu ten negen ure hunne slaapkamers verlieten, kon
+men het hun allen aanzien, dat zij zoo veel van de verkwikking der
+rust gejouisseerd hadden, als hun maar te genieten was aangeboden.
+
+Nu sloot ook Veervlug zich weêr bij zijn gezelschap aan, en stelde
+terstond met groote opgewondenheid zijn nieuwen bekende aan zijne
+oude vrienden voor.
+
+De persoon nu in questie, uit Darmstadt aangevoerd, was de Heer
+Van Aartheim, een jongmensch van omtrent vijfentwintig jaren. Hij
+had een heel gunstig voorkomen en eene fiksche houding, zonder dat
+evenwel de natuur, hem voortbrengende, gezegd kon worden, hem met
+angstige naauwkeurigheid naar 't model van den Apollo van Belvedére
+te hebben gevormd. Maar toch, wij zouden, indien wij zijn persoon
+wilden beschrijven, kunnen spreken van donkere lokken, hooggewelfde
+voorhoofden, deftige neuzen, geestige uitdrukkingen om den mond; maar
+vooral van oogen, wier blik zoo doordringend was, dat zij zoo maar door
+alles heen in het hart schenen te zien; wij zouden kunnen spreken van
+ranke leesten en fijne handen, van bevallige manier om zich voor te
+doen, en nog veel meer; maar wij laten dit nu daar. Pols vond, dat hij
+wel herinnerde aan het portret van den Heer Pieter Pieterszoon Hein,
+die hij uit Wagenaar's elfde deel kende; maar wij zouden misschien
+met even veel regt kunnen beweren, dat hij, als de eene droppel water
+op den anderen, op den Therese uit _the Byron Beauties_ geleek.--Hoe
+dit zij, het is hier genoeg, als wij vermelden, dat hij door zijne
+wijze van omgaan aan de vrienden aanvankelijk zeer goed beviel, en dat
+hij zich naar verschillende menschen en verschillende omstandigheden
+zeer goed scheen te kunnen schikken, daar hij te gelijk, als het ware
+onwillekeurig, op de eersten een heilzamen invloed uitoefende en van
+de laatsten de beste partij trok. Hij gebruikte de menschenkennis,
+die hij zich reeds vroeg vergaard had, meer om anderen nuttig te zijn,
+dan om hen te grieven en te beschamen, en scheen met de verkeerdheden,
+die hij bij zijne natuurgenooten opmerkte, door onpartijdige toepassing
+op zichzelven, zijn voordeel te doen; iets, dat ook het geval moest
+zijn met de smarten en teleurstellingen, die zijn deel waren geweest,
+en die hem misschien wel illusies hadden ontnomen, maar niet met
+bitterheid en wrevel hadden vervuld.
+
+Hij scheen tamelijk bemiddeld te zijn en alleen voor uitspanning te
+reizen; op dringend verzoek der vrienden, besloot hij hen eenigen tijd
+te vergezellen, daar ook hij den kant van Zwitserland heen wilde. Hij
+bedong zich evenwel de vrijheid, om hen, als het hem goeddacht,
+te verlaten, daar er misschien omstandigheden zouden kunnen zijn,
+die hem noopten, terstond naar Holland terug te keeren. De vrienden
+namen in deze conditiën genoegen.
+
+Men besloot den dag door te brengen met de omstreken van Heidelberg
+te bezoeken en de merkwaardige ruïnes van het slot in oogenschouw te
+nemen. Van Aartheim, die reeds vroeger meermalen deze streken bezocht
+had, kon hen hierin van veel dienst zijn, en zij vertrouwden zich
+dus geheel aan zijn geleide toe.
+
+De _Koningsstuhl_ is de hoogste berg van de keten, die zich achter en
+ten oosten van Heidelberg uitstrekt. Men kan, om dien te beklimmen,
+den loop der Necker volgen tot Neckargemund, en van daar langs den
+grooten weg, zelfs in een rijtuig, den top des bergs bereiken. Maar
+indien men de fatigues der wandeling kan verdragen, is de weg, die
+Van Aartheim de vrienden deed gaan, te verkiezen. Hij voerde hen naar
+de hoogte langs een smal voetpad, aan de linkerzijde bepaald door
+zwaar geboomte, dat, aan de helling groeiende, de kruinen boog naar de
+diepte, waar zich de Necker om den berg kronkelde. Aan de regterzijde
+verhieven zich donkere rotsen, die het voetpad beschaduwden en een
+weinig verder de achtermuren uitmaakten der landelijke hutten van
+Schlierbach. Hoe verder zij gingen, hoe hooger de rotsen werden,
+en hoe woester aanzigt de landstreek kreeg, totdat zij op eenmaal
+een zijpad insloegen, waar de steenklompen schenen vaneengescheurd,
+en een liefelijk en vruchtbaar dal voor hunne voeten lag uitgespreid.
+
+Het zou moeielijk zijn, de verrukking der vrienden te schetsen,
+die allen door dit onverwachte en schilderachtige tooneel getroffen
+waren. De meest verrukten maakten terstond van de woordekens _heerlijk_
+en _hemelsch_ gebruik; de opgewondensten aanschouwden het in stomme
+verbazing. Zij konden naauwelijks besluiten het standpunt te verlaten,
+van waar zij het geheele dal, rondom door hooge rotsen omsloten,
+konden overzien; en toch, zij daalden neder en wandelden op de groene
+grasvelden, met geurige en zacht gekleurde bloemen bezaaid, en door
+heldere stroomen, die in het gebergte ontspringen, doorsneden. Zij
+vlijden zich op den bemosten grond neder, onder de schaduw van het
+nog jeugdige geboomte, en gaven zich een geruimen tijd aan zoete
+mijmeringen over.
+
+"'t Is jammer, dat hier nergens een logementje is," zei eindelijk
+Pols, het lange zwijgen moede; "'t zou hier anders eene charmante
+gelegenheid zijn om in de open lucht het _diner_ te gebruiken. En in
+allen gevalle, het zou, dunkt mij, heel veel wandelaars lokken."
+
+"Maar ook zonder dat," zei Van Aartheim, "is deze plaats zeer
+gezocht. Het was van ouds de meest geliefde wandeling der Paltzgraven
+en keurvorsten; en vooral voordat de Oeconomische Directie hier het
+hooge geboomte, dat het dal omgaf, had doen omverhakken en verkoopen."
+
+"Dat was een beroerde streek van die Oeconomische Directie," gromde
+De Morder.
+
+"Toen," vervolgde Van Aartheim, "ging hier menig lijdende in
+eenzaamheid om, en vond in de schoone natuur dikwijls balsem voor
+zijne smarte (Holstaff zuchtte), maar zag men ook menig verliefd paar
+zóó door den invloed der schoone natuur betooverd, dat zij de geheele
+wereld buiten elkander vergaten."
+
+"Zoodat," glimlachte Torteltak,
+
+
+	"Indien dit bosje klappen kon,
+	Wat melde 't al vrijaadje?"
+
+
+"'t Is ook zelfs door de Duitsche romandichters met vrucht tot
+dergelijke _scènes_ gebruikt," zei Van Aartheim. "Mijnheer Holstaff
+zal misschien de geschiedenis van Clairant en Clare du Plessis wel
+kennen. Lafontaine laat hier heel wat met hen voorvallen."
+
+"Zoo?" vroeg Holstaff: "is dat hier? Hoe heet deze plaats dan?"
+
+"De _Wolfsbrunnen_," zei de ander.
+
+"Een weinig poëtische naam voor zulk een hemelsch oord," viel
+Veervlug in.
+
+"En aan den anderen kant misschien weêr wel," zei Van Aartheim. "De
+overlevering verhaalt ten minste, dat, toen de tooveres Jetta, die
+op den berg woonde, waar later het slot gebouwd werd, eens van hare
+hoogte afdwaalde en op deze plaats kwam, terwijl zij den gloed harer
+lippen in helderen vloed wilde verkoelen, door eene wolvin en hare
+jongen werd verscheurd. Ik hoop dat deze mededeeling u een weinig
+met den naam zal verzoenen."
+
+Na nog een weinig toevens zette men den togt naar den top des
+_Kaiserstuhls_ voort, en had gelegenheid op te merken, dat daar het
+uitzigt ruimer, maar op den minder hoogen _Geissberg_ aangenamer is;
+en toen men van daar langs den grooten weg naar den _Jettebühel_
+wandelde, om de _Schlossruïnen_ te gaan bezoeken, merkten niet alleen
+Pols, maar ook de andere vrienden met genoegen op, dat niet ver van
+daar gelegenheid was, om weêr eens op een houten stoel te zitten en
+iets anders dan bronwater te drinken.
+
+Ons gezelschap scheen in dit soort van _Wirthshaus_ volstrekt de
+aandacht niet te trekken van een menigte Heidelbergsche studenten,
+die bezig waren, zich in verschillende groepen onder 't gebruik van
+dunnen landwijn of dik bier te vervrolijken, maar wel die van drie
+Fransche reizigers, uit twee heeren en eene dame bestaande. De heeren
+schenen jong en waren beiden met weinig hoofdhaar versierd, maar met
+formidabele zwarte knevels gewapend. De dame was zeer rijk gekleed,
+en had misschien zelfs geene kosten gespaard aan een heel lief blosje,
+dat door hitte noch koude, door schrik nog vreugde werd veranderd,
+maar imperturbabel op hare wangen bleef wonen. Zij scheen niet meer
+heel jong te zijn, maar kon toch nog lang niet voor oud doorgaan;
+iets wat zij ook geenszins scheen te ambiëren. De schoonheid, die zij
+misschien vroeger bezeten had, was haar een weinig ontrouw geworden;
+maar levendigheid en gratie hadden haar nog niet verlaten. Naauwelijks
+hadden deze drie ons gezelschap in het oog gekregen, of hunne blikken
+begonnen hen te vervolgen en rustten voornamelijk op Pols; iets,
+waarover de goede man tamelijk confuus werd, vooral toen hij de dame
+tot een der heeren hoorde zeggen: "_C'est lui_." Hij begreep van het
+geheele geval volstrekt niets; want hoe hij zijn onschuldig geheugen
+martelde, hij herinnerde zich niet, ooit een dezer personen te voren
+gezien te hebben. Maar hierbij bleef het niet; weldra naderde een der
+heeren het gezelschap, en stortte een vloed van woorden over hen uit,
+waarin hij te kennen gaf, dat Heidelberg lief gelegen was, en de zomer
+een goed saizoen was om te reizen. Pols mengde zich eerst weinig in het
+gesprek; maar toen zij na eenigen tijd die plaats verlieten, om naar
+het slot te wandelen, en het Fransche gezelschap juist gelijktijdig
+tot hetzelfde doel opstond, wilde het toeval, dat de dame aan zijne
+zijde den togt begon. Hij rekende het nu zijn pligt, om het een
+of ander te zeggen, en in de conversatie, die volgde, gebruikte
+hij al de gezelschapsphrases, welke hij zich uit Pierre Marin kon
+herinneren. De goede dame scheen met deze pogingen tevreden, althans
+zij vergde hem niet, haar veel antwoord te geven, daar zij het discours
+zoodanig inrigtte, dat Pols met een hoofdknikken of een _vraiment!_
+kon volstaan. Hare conversatie scheen niet van aantrekkelijkheid
+ontbloot, althans het gelaat van onzen vriend werd hoe langer hoe
+vergenoegder; en toen zij, daar de weg iets steiler werd, zijnen arm
+greep, en hare vingeren nu en dan, niet zonder beteekenis, sommige
+zijner spieren drukten, werd het den goeden man zoo wonderlijk, dat
+zijne vrienden naderhand verklaarden, nooit meer glans op zijn gelaat
+te hebben gezien, dan toen hij zoo vertrouwelijk met de _Française_
+op den _Jettenbühel_ arriveerde.
+
+De zeer _gnädiger-Herr_-rijke en buigende portier was terstond
+bereid het gezelschap door de ruïnen rond te leiden. De standbeelden,
+eetzalen, kapellen, wapenzalen en muren van het oude slot werden met
+naauwkeurigheid bezigtigd, en het merkwaardige en niet merkwaardige,
+dat de gids mededeelde, met geduld aangehoord. Eindelijk kwamen zij ook
+aan den _dicken Thurm_ en den daaraan verbonden slotwal, waarvan de
+aanleg boven de steenklompen van het slot aan de hangende tuinen van
+oude tijden doet denken. Nog werpen daar de hooge lindeboomen hunne
+schaduw over de ingestorte muren; maar van de steenen omheining,
+die de oude _Elisabethsgarten_ omringde, zijn slechts wankelende
+overblijfsels te vinden.
+
+"Ik bezoek nooit dit punt," zei Van Aartheim, "zonder met weemoed
+te denken aan de ongelukkige Engelsche vorstin, voor wie de jonge
+en teedere gemaal hier den harden rotsgrond in een weligen lusthof
+herschiep."
+
+"O ja," viel de gids in; op dezen Eereboog staat het nog te lezen:
+
+
+		   FRIDRICUS V ELIZABETHAE CONJUGI CARISSIMAE
+					   A. C. MDCXV F. C.
+
+
+"En wat was haar lot?" ging van Aartheim voort. "Voordat nog de
+lusthof voltooid was, zwierven de echtelingen, reeds uit hunne staten
+verstooten, in vreemde landen om. In plaats van in dit prachtige slot
+van Heidelberg te heerschen, moest zij het nog den Staten van Holland
+danken, dat haar een nederige woning in Rhenen werd aangewezen."
+
+"In Rhenen?" riep Veervlug uit. "Ongelukkige Vorstin!"
+
+"_The ton, I'll see the ton!_" riep een Engelschman, die mede tot
+het gezelschap behoorde, ongeduldig.
+
+"En bleef zij altijd te Rhenen wonen?" vroeg Pols nieuwsgierig. "Dat
+is toch ook wel een lief plaatsje."
+
+"Zij trok nog naar haar vaderland, nadat zij 40 jaren balling was
+geweest en meer dan 30 jaren haren gemaal had beweend. Maar de
+ongelukkige dochter van James I was ook in Engeland niet welkom;
+en toch zij vond er een graf."
+
+"_The ton, the ton!_" riep de Engelschman, stampvoetende van ongeduld.
+
+Men verliet dus den _Elisabethsgarten_, en daalde in den slotkelder
+neêr; Pols nog altijd met zijne _Française_ aan den arm, en vol van
+kleine attenties voor haar, die zich zoo vrijwillig aan zijne zorgen
+had toevertrouwd. Daar zagen zij op eenmaal het monstervat voor hunne
+oogen, en hoorden tevens van den portier of deftigen toon verhalen:
+"Dit groote vat is een wereldberoemde merkwaardigheid." Het zou
+gepast zijn geweest, indien het gezelschap zich door deze uitspraak
+had laten imposeren; maar geen hunner kon nalaten het gezigt van
+zulk een vat bespottelijk te vinden, en in een dwaas gelach uit te
+barsten. Dat effect schijnt het te hebben op de meeste pelgrims, die
+het tot het doel hunner bedevaart maken. De ongeduldige Engelschman
+evenwel lachte niet, maar keek _the ton_ eenige oogenblikken strak
+aan; zette toen een kruisje in zijne reisportefeuille achter dit
+opgegeven merkwaardige punt, en keerde zich met een _very well_ om,
+zich haastende den kelder weêr te verlaten.
+
+"Uw landgenoot schijnt spoedig tevreden," merkte de _Française_ aan,
+zich tot Pols wendende.
+
+"Hij is mijn landgenoot niet," antwoordde deze, "want ik ben een
+Hollander."
+
+"Hoe!" riep de dame, op eens zijn arm loslatende: "dat is een
+schandelijk bedrog."
+
+"Dit vat werd op last van den Keurvorst Karl Thedor gebouwd, en is
+nu niet gevuld...." vervolgde de portier op zijnen ouden toon.
+
+De _Française_ vlugtte tot hare oude _cavaliers_, en riep hun toe:
+"_Mais ce n'est pas Milord._"
+
+"Maar kan 236,000 flesschen wijn bevatten," ging de gids voort.
+
+Pols keek verbaasd. Hij wist naauwelijks, welk gezegde hem gold. Hij
+begreep niets meer van de zaak.
+
+"Mijnheer!" sprak een der Fransche heeren, zijn zwarten knevel vinnig
+opstrijkende: "gij hebt het vertrouwen van mijne nicht schandelijk
+misbruikt en u laag gedragen."
+
+"Hoe? wat? ik?" riep Pols in toenemende verbazing.
+
+"Mijnheer! ik eisch 1000 _francs_ schâvergoeding voor de beleediging,
+mijne familie aangedaan."
+
+"Maar, Mijnheer! het is duidelijk dat gij u vergist."
+
+"Wij spreken hier van geen vergissen. Zoo als ik zeg, 1000 _francs_
+schâvergoeding of een _duel à mort_. Gij hebt de keus."
+
+Dit was te veel voor Pols. Hij verloor zijne gewone bedaardheid. Hij
+hief zijn vuist op, en als hij een degen was magtig geweest, hij zou
+den uitdager doorregen hebben. Van Aartheim kwam tusschenbeiden. Hij
+verzocht Pols zich een oogenblik te calmeren; en zich met de Franschen
+een weinig verwijderd hebbende, fluisterde hij hun eenige woorden toe,
+waarop de twee heeren verbleekten, en de dame wel schrikte, maar niet
+bleek werd. Zonder een blik verder op Pols of de andere vrienden
+te durven slaan, spoedden zij zich, om den kelder te verlaten. De
+buigende portier liep hen na, en verzocht beleefd om een fooitje.
+
+"_Va te faire pendre!_" brulde een der heeren hem toe, zijn knevel
+woedend opstrijkende.
+
+De portier sprong van schrik drie schreden achteruit.
+
+Daar was een geruime tijd noodig om Pols weêr tot bedaren te brengen;
+maar toen kon hij zich niet weêrhouden te zeggen: "Ik begrijp mij
+volstrekt niet, hoe zoo'n meisje met zulke lomperts reizen kan!"
+
+De vrienden glimlachten. "Maar hoe hebt gij zoo op eens de gevaren
+van het hoofd van onzen waardigen Pols afgewend?" vroeg Veervlug aan
+Van Aartheim.
+
+"Ik had het plaisir gehad die personen nog eens te ontmoeten,"
+antwoordde deze. "Hieraan heb ik hen herinnerd, en hun te gelijk
+geraden, om maar zoo spoedig mogelijk te zien over de grenzen te
+komen."
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XIV.
+
+    De reizigers bezoeken twee badplaatsen. Op de eene maakt Pols
+    eene schitterende vertooning; op de andere blijft hij geheel
+    onopgemerkt.
+
+
+Men raadt iedereen, die een Rijnreisje maakt, aan, om toch vooral
+veel gebruik te maken van retourrijtuigen. Onder de voordeelen,
+die deze manier van reizen aanbiedt, somt men op, dat het nagenoeg
+geen geld kost, en dat men niet zoo onbesuisd het land doorholt
+als in eene diligence en per post, maar alles op zijn gemak kan
+opnemen. Dit laatste vooral zal wel niemand tegenspreken. De
+retourrijtuig-voerlieden verstaan meesterlijk de kunst, om hunne
+paarden in zeer bedaarden tred te houden; en om hunne passagiers
+zooveel mogelijk afwisseling en genot te verschaffen, vergunnen
+zij hun, om bij het opklimmen van bergen naast het rijtuig voort
+te wandelen, en zelfs nu en dan zich op het gras neêr te vlijen,
+wanneer zij zuinigheidshalve niet aan logementen, maar midden op den
+weg, hunne paarden een voêrtje geven. De genoegens, die deze manier
+van reizen aanbiedt, zijn dus menigvuldig en de raad van ervaren
+reizigers hieromtrent dient door die van mindere ondervinding te
+worden opgevolgd; te meer daar, volgens de opgave van sommigen, de
+gelegenheid zich zoo dikwijls voordoet, dat de Duitsche rijtuigen
+bijna nooit andere dan retourreizen schijnen te maken.
+
+Het was na lange en vermoeiende nasporingen, dat ons reisgezelschap
+eindelijk van een dier gelegenheden, die zich van zelve voordoen,
+kon profiteren. Een koetsier van Rastadt bood zijne calèche aan,
+om het zestal van Heidelberg naar Baden-Baden te voeren voor omtrent
+denzelfden prijs, dien men voor een postrijtuig betaalt. De wagen was
+breed, de paarden waren smal, en de koetsier vrolijk; dus besloot men
+dit aanbod niet van de hand te wijzen, en men verliet in den vroegen
+morgen de oude Akademiestad.
+
+Het was een schoone zomerochtend. De zon scheen in vollen glans aan
+den helderblauwen hemel; ongestoord stortte zij haren gloed op het
+frissche groen uit; verkwikkend was hare warmte na de koelte van den
+nacht; overal, waar haar licht doordrong, verhelderden de kleuren, en
+scheen een nieuw leven te ontstaan; en ook op de langzaam voortrollende
+reiscalèche oefende zij haren invloed uit. Schilderachtig vooral was
+haar effect op het bruinverbrande gelaat van Pols; als gepolituurd
+mahonyhout glommen zijne wangen, en de geleende glans deed zijne oogen
+schitteren. Gemakkelijk drukte hij zich in een hoekje van het rijtuig;
+en zijne genoegelijke gewaarwordingen op den lieven zomermorgen,
+na een weldoorgebragten nacht en een genuttigd _frühstück_, stemden
+hem tot een aangenaam peinzend stilzwijgen; totdat hij eindelijk het
+resultaat zijner bespiegelingen in deze woorden uitte: "Wat heeft
+men toch al aangename afwisselingen op reis!"
+
+"Dat dacht ik eergisteren ook," zei Torteltak, "toen ik je aan den
+rand van den vijver den mac-intosh aantrok."
+
+"Toen hadt je omtrent even aangename afwisseling," viel Veervlug in,
+"als de dief, toen hij eerst gegeeseld en daarna gebrandmerkt werd."
+
+"Wat loopen die paarden weêr beroerd langzaam!" riep de Morder.
+
+"Dan hebben wij lang genot voor ons geld," grinnikte zijn buurman.
+
+"Voort, dat jonge goedje! hu, piassen!" riep de koetsier op vrolijken
+toon tot twee eerwaardige grijsaards, die volstrekt niet in zijne
+opgewondenheid schenen te deelen, en zich weinig in hunne carrière
+als paarden te verlustigen.
+
+"Maar wij hebben immers zoo'n groote haast niet," zei Van Aartheim,
+om De Morder wat tevreden te stellen; "wij kunnen toch gemakkelijk
+vóór den avond te Baden aankomen, en zullen in de vrije lucht toch
+wel meer jouïsseren, dan in een volgepropt logement. En levert deze
+route niet een groote verscheidenheid van schoone gezigtspunten op?"
+
+"Ja, 't is charmant," zei Pols; "'t zou mij niet kunnen schelen,
+om zoo'n mooien weg te wandelen."
+
+Juist reed men tegen eene vrij aanzienlijke hoogte op, hoewel hier
+anders de landstreek niet bijzonder bergachtig is. De koetsier,
+misschien de aanmerking van Pols verstaan hebbende, misschien ook uit
+eigene beweging den heeren eene attentie willende bewijzen, proponeerde
+hun om een eindwegs naast het rijtuig voort te stappen, en sommigen
+gaven aan deze uitnoodiging met vreugde, anderen morrende gehoor.
+
+Ook "het jonge goedje" scheen dit uitstapje niet onaangenaam te
+wezen. Met luchtiger tred gingen zij voor het rijtuig voort, nu en
+dan de groep reizigers van ter zijde met eene uitdrukking op het
+gelaat aanziende, alsof zij zeggen wilden: "Als die er allen inzaten,
+verwondert het ons niet meer, dat het vrachtje zwaar was."
+
+"Voort, die Turken!" riep het koetsiertje, als de dieren, in gepeins
+verzonken, vergaten hunne pooten te verzetten, en om hen wat te
+vervrolijken, zong hij hun eenige zijner liedjes voor, waarin hij
+onuitputtelijk scheen.
+
+
+	"Nicht zu reich und nicht zu arm,
+	Nicht zu kalt und nicht zu warm,
+	Nicht zu gross und nicht zu klein--
+	Kein's von diesen möcht' ich seyn."
+
+
+"Dat is wel een aardig liedje," zei Pols; "wie heeft dat gemaakt?"
+
+"Gemaakt?" vroeg het boertje verwonderd; "wel, ik heb het van mijn
+vader geleerd."
+
+"'t Is zeker van eene soort van Maatschappij tot Nut van
+'t Algemeen," zei Pols tot Torteltak.
+
+"Zoudt gij dat denken?" zei deze; "de toon is toch wat populair."
+
+"Hu, hu, voort! daar komen de Kozakken!" riep de koetsier zijne
+paarden toe. Deze hadden misschien vóór vijfentwintig jaren en onder
+andere omstandigheden op deze incitatie den gezwinden pas aangenomen;
+nu evenwel bepaalden zij zich tot een zeer gematigden tred.
+
+Men had de hoogte bereikt, en klom weêr in het rijtuig: de Morder
+met het vaste voornemen, om, al moesten zij nu den _Mont blanc_
+overrijden, niet weêr uit te klimmen; de anderen moede en warm, maar
+toch opgeruimder. Men passeerde weldra Mingolsheim, en Holstaff raakte
+in verrukking, toen hij het lieve kerkhof aldaar ontdekte. Hij vroeg
+aan het boertje, of hij daarop geen toepasselijk liedje kende. Deze
+antwoordde, dat hij niet wist, wat hij daarmeê bedoelde, maar dat
+hij nog wel een liedje wou zingen. Hierop begon hij met heldere stem:
+
+
+	"Schön ist mein Mädchen,
+	Schlank wie ein Dräthchen,
+	Fein wie ein Fädchen
+	Wonnig und warm."
+
+
+"Ik wou, dat ik het hem niet gevraagd had," zei Holstaff, door dit
+begin teleurgesteld.
+
+"Ik vind het heel aardig," zei Pols.
+
+"Misschien wordt het straks wel treuriger," troostte Veervlug.
+
+
+	"Mir in das Leben
+	Freude zu weben,
+	Ward sie gegeben
+	Mir in den Arm."
+
+
+ging de zanger voort.
+
+"Dat draait al wat naar het sentimentele," zei Torteltak.
+
+"Wacht maar!" zei Veervlug: "'t is een echt Duitsch liedje; straks
+zal de doodgraver zijn werk ook wel krijgen."
+
+Het boertje ging voort:
+
+
+	"Ursel im Röckchen,
+	Rund wie ein Glöckchen,
+	Springt wie ein Böckchen
+	Fröhlich im Tanz."
+
+
+"Dat heb je vast op je liefje gemaakt!"
+
+"Ik plagt het haar ten minste dikwijls voor te zingen, voordat wij
+trouwden, en toen zij nog zoo'n dampige knol niet was."
+
+"Wat meent ge daarmeê?" vroeg onze vriend verwonderd.
+
+"Wel wat anders, dan dat ze, of het koud is of warm, altijd ligt te
+hoesten of te fniesen. Zij kan geen twee uren staan spaden, of ze is
+heel uit haar adem en droezig."
+
+"Dan zal ze ook nu niet meer springen _wie ein Böckchen_," merkte
+Veervlug aan.
+
+"Zij heeft nu wel wat anders te doen dan dansen. Met der haast moet
+zij aan 't maaijen. Maar van dien kant had ik 't wel beter kunnen
+treffen; want als ik nu en dan niet een handje help, komt de oogst
+slecht binnen."
+
+"Ik merk," zeide Torteltak, "dat de levenswijs der dames hier niet
+bijzonder comfortable is."
+
+"Neen, waarlijk niet," antwoordde Van Aartheim: "hoe verder men in
+dit land komt, hoe meer men verstomd staat over den zwaren arbeid,
+dien de teedere sekse moet verrigten; terwijl het sterkere geslacht
+met pijpenrooken en slapen den tijd doorbrengt.
+
+
+	"In den gindschen elzenschaâuw
+	Ligt de maaier, mat en flaauw."
+
+
+Maar 't is eigenlijk meer loomheid dan matheid; en met de vrolijkheid
+en frischheid der vrouwen is 't juist niet precies zoo als bij den
+dichter:
+
+
+	"'t Meisjen veegt met purpren handen,
+	Gloeiend van het zonnebranden,
+	't Druipend voorhoofd lachend droog.
+	Laat de lucht haar frischheid rooven,
+	Fier van aan zijn zij' te sloven,
+	Raapt zy aren, bindt zy schoven,
+	Het genoegen in het oog."
+
+
+"Mijnheer schijnt ook liedjes te kennen," zei het boertje; "'t spijt
+mij, dat ik het niet best begrijpen kan."
+
+Men was intusschen aan Langenbrücken genaderd, en daar het twaalf
+ure was, en de zon nog steeds het rijk alleen had, door wind noch
+wolken op zij gestreefd, besloot men een uurtje de koelte te zoeken,
+en stapte in een logement af, om het _diner_ te gebruiken. Na afloop
+des maaltijds, waaraan ook de koetsier, niet uitsluitend opgewonden
+voor den heerlijken "_Kartoffeln Magenpflaster_", en niet bevreesd dat
+"_Pasteien und Leckerbrod_" hem spoedig in het graf zouden helpen,
+had deelgenomen, was den vrienden eene groote verrassing bereid. Zij
+vernamen van den _Gastgeber_, dat Langenbrücken eene zeer beroemde
+badplaats was, waarheen men van heinde en ver toestroomde, en dat
+de wateren van het Amaliënbed op gezonden en zieken den heilzaamsten
+invloed uitoefenden. Bij nader onderzoek bleek het inderdaad, dat de
+kastelein niet te veel gezegd had: de badwateren zijn, in den volsten
+zin des woords, in de meeste gevallen onschadelijk; de Amaliënbron
+levert een vocht op, dat zelfs door de naauwkeurigste proevers
+beschouwd werd als geheel overeenkomende met gewoon koud water, tot
+dat de zeer geleerde Heer Siegel, eenige jaren geleden, ontdekte,
+dat dit vocht, na eenige uren door de middagzon beschenen te zijn,
+laauw werd; dat het, op saffraan gegoten, eene gele kleur aannam;
+en zelfs door de vermenging met een weinig suiker eenen zoetachtigen
+smaak verkreeg. Naauwelijks had gemelde Heer deze eigenschappen
+ontdekt, of hij besloot met dit bijzondere water eenige proeven te
+nemen. Hij liet het een vriend gebruiken, die sedert geruimen tijd
+aan rheumatiek in den arm geleden had, en die tevens op raad van een
+anderen doctor het pijnlijke lid geheel met watten had omwonden. En
+waarlijk, na weinige dagen had het heilzame water effect: de lijder
+gevoelde veel minder pijn; het was of het vocht hem den arm verwarmde,
+en hij kreeg er langzamerhand het gebruik van terug. Op gelijke wijze
+wendde hij het aan bij eene vrouw, die door hevige koortsen geteisterd
+werd, en deed het haar, gemengd met _sulphas quininae_, gebruiken;
+en ziet, in korten tijd verliet haar de koorts. Hierbij liet het de
+warme menschenvriend niet; waar hij hoorde van ziekten en kwalen,
+zond hij kruiken vol van het weldadige vocht; en de kastelein uit _de
+Zon_ te Langenbrücken, om ook van zijne zijde iets goed te beproeven,
+adverteerde, dat in zijn hotel kamers zouden worden afgestaan aan
+hen, die op de plaats zelve de badkuur wilden ondergaan. Nu stroomden
+de rheumatieken en koortsigen, wel van zes mijlen in het rond, toe;
+en toen eenigen tijd daarna bij de bron een _Conversationshaus_ was
+aangebouwd, aarzelden ook de betrekkingen der lijders niet meer om
+hen te vergezellen, en ondervonden ook de gezonden, dat het badwater,
+met goeden Rijnwijn aangelengd, eene zeer verfrisschende, en met
+Franschen brandewijn vermengd, zelfs eene vervrolijkende kracht had.
+
+Ons reisgezelschap vond het gepast de courzaal in oogenschouw te gaan
+nemen. Het was in het drokste van 't saizoen; vijfendertig reizigers
+stonden op de badlijst ingeschreven, waarvan de meesten zich nu
+in de zaal bevonden. De aankomst van zes nieuwe gasten verwekte
+er opschudding. Hun uiterlijk scheen te imposeren; want de heeren
+verwelkomden hen met veelvuldige buigingen; de dames raadpleegden
+den spiegel omtrent den toestand harer lokken. De vrienden, reeds
+gewoon aan het zien van courzalen en aanzienlijke gezelschappen,
+waren niet bijzonder getroffen door den aanblik eener kamer van
+vijfentwintig voet in het vierkant, opgevuld met menschen, aan wier
+geheel uiterlijk en voorkomen bleek, dat geen hunner aan het Hof
+was gepresenteerd. Zij zagen er bejaarde heeren, gevormd naar het
+model van den achtkanten boer; dames, wier vingeren met denzelfden
+blos prijkten, die haar de wangen sierde; jongelieden, die, door met
+de handen in den zak te loopen en te fluiten, toonden dat zij zich
+op hun gemak bevonden; kinderen, die hunne veelkleurige tandjes op
+raauwe wortelen exerceerden, en die, bij gelegenheid der badreize,
+zich zoover in het Fransch hadden geoefend, dat zij, zonder veel fouten
+in de uitspraak te maken, _Papa_ en _Maman_ konden zeggen. Al deze
+personen bewogen zich in het met bont papier behangen vertrek, waren
+dagelijks in hunne feestkleederen en gelegenheidsaangezigten gedost,
+courtiseerden en coquetteerden, rookten en dronken likeuren; het eerste
+op wat gedwongen manier, het laatste meer natuurlijk. Eene soort van
+bak met muzieklessenaars, aan den zolder hangende, deed vermoeden,
+dat er somtijds gedanst werd; een zwart bord met nommers, in een hoek
+der zaal, waarbij een oud man met eenige _thalers_ en een schopje
+zat, toonde aan, dat ook aan de speelwoede kon worden toegegeven; en
+indien men eenige kleinigheden over het hoofd wilde zien, moest men
+toestemmen, dat deze menschen hier allerliefst badplaatsje speelden.
+
+"Doet Mijnheer ook aan 't snuiven?" sprak een zwaarlijvig heer, in een
+zeer uitvoerigen donkergroenen jas en witte pantalon met plooijen,
+tot Pols, terwijl hij hem eene ebbenhouten snuifdoos voorhield,
+omtrent van de grootte van een beschuittrommeltje.
+
+"Met plaisir," zei onze vriend, en na den fijnen tabak met zijne
+reukzenuwen in kennis te hebben gebragt, voegde hij er heel goedig bij:
+"dat is waarlijk een lekker snuifje."
+
+"Neem dan nog eene prise," zei de dikke heer, de ebbenhouten kist op
+nieuw openende; "'t is u van harte gegund."
+
+"Dankje wel; ik wil liever straks nog eens terugkomen."
+
+"Als Mijnheer eens stoppen wil," zei dezelfde heer tot Torteltak,
+"ik heb voorraad van tabak." En om dit te bewijzen, bragt hij uit
+zijn jaszak eene verlakte doos voor den dag, die men op den eersten
+aanblik voor een koffijtrommel zou hebben gehouden.
+
+"Ik dank u, Mijnheer!" antwoordde deze; "ik heb mijne pijp in 't
+rijtuig gelaten."
+
+"O, dat is niets," viel de gulle Duitscher in; "ik zal u de mijne
+wel leenen.--_Kellner!_ krijg mijn oliekop eens!"
+
+"Dankje waarlijk, gij zijt veel te goed," zei Torteltak
+haastig. "Eigenlijk rook ik maar heel zelden."
+
+"Wat heeft Blacken toch eene gemakkelijke manier om kennis te
+maken! wat is hij nu weêr familjaar met die vreemde heeren! je kunt
+zien, dat hij veel met groote lui heeft verkeerd," zei de spichtige
+gade van den gullen heer, met zekeren trots, tot hare buurvrouw.
+
+"Dat is wel waar," antwoordde Juffrouw Glimbaum, minnelijk knikkende.
+
+Juffrouw Blacken stond op, en noodigde hare dochters, twee schrale
+blondines in 't lichtgroen (groen scheen de onderscheidene kleur der
+familie), om eens door de zaal te wandelen, daar zij iets aan Papa
+te vragen had.
+
+"'t Is bespottelijk, zooveel als zij zich laat voorstaan op haar man,"
+zei juffrouw Glimbaum aan een _dandy_ met eene roozenroode das en
+hooggeel vest. "Hij spreekt de groote lui ook niet, dan wanneer hij
+ze voor hun doodkist komt meten. Ik schaam mij eigenlijk om met die
+vrouw te converseren."
+
+De _dandy_ stak zijn linkerhand in zijne vestjeszak, omtrent zoo als
+de acteur Schouten doet, als hij voor een groot heer speelt, en zeide
+zeer lieftallig glimlachende: "_Ma foi_, Mevrouw! u hebt wel gelijk,
+men moet zich niet encanailleren."
+
+Hun gesprek werd hier gestoord door den Heer Glimbaum, die van zijne
+dagelijksche wandeling naar zijne woning te Bruchsal terugkeerde.
+
+"Hoe gaat het, lieve?" vroeg zijne vrouw: "hebt gij een aangenaam
+tourtje gemaakt?"
+
+"Kapitaal, wijfje! maar een drukke morgen;--achttien baarden geschrapt
+en zes koppen geknipt."
+
+De _dandy_ verliet neuriënde het echtpaar, om de dochter van den
+Bruchsalschen torenwachter zijn hof te gaan maken.
+
+Veervlug was terwijl aan de speeltafel genaderd, en getuige dat een
+aantal kreutzer-en driekreutzer stukken op nommers en kleuren werden
+gezet. Hij mengde zich onder de spelers, en wekte aller verbazing
+door de gelatenheid, waarmede hij zijn verlies droeg. De fortuin
+was hem niet gunstig, en hij verloor in acht keeren omtrent twaalf
+stuivers. Maar het was voor Pols weggelegd, om hier een schitterend
+figuur te maken. Opmerkende, dat men op deze wijze van spelen niet
+licht gevaar liep zich te ruïneren, waagde ook hij drie kreutzers. Het
+geluk diende hem: hij won--verdubbelde--won meer en meer. Hij kreeg
+een geheelen stapel klein geld voor zich.--"Mijnheer is ongehoord
+gelukkig!" riep de oude Blacken in verbazing.--"Ongehoord!" herhaalde
+de bankier angstig. Pols werd geanimeerd; zijne winst was reeds grooter
+dan de kas der bank. "_Va banque!_" riep hij op eens, al het geld
+op _rouge_ plaatsende. De dames Blacken gaven ieder een gil--"_onze,
+rouge!_" zei de bankier, met wanhoop de geheele kas voor onzen vriend
+uitstortende.--"Ik krijg zes kreutzers," riep eene dame, die nog in 't
+geheel niet meêgespeeld had; "ik heb immers ook op _rouge_ gezet." Pols
+maakte hierop geen captie. Hij schonk haar edelmoedig de gevraagde som.
+
+Sedert den merkwaardigen dag, waarop de Heer Siegel zijne ontdekking
+omtrent de kracht der Amaliënbadwateren maakte, had er zeker in
+Langenbrücken nooit zulk een belangrijk voorval plaats gehad als
+heden. Al de badgasten verzamelden zich om Pols, die even verbaasd
+scheen als de anderen, en naauwelijks begreep, dat hij de held was van
+de partij. Voor hem lag de massa geld uitgespreid; de som beliep meer
+dan zeven Pruisische _thalers_. "Dat is toch waarlijk zonderling,"
+zei hij tot De Morder; "ik had er volstrekt geen gedachte op."--"Dat
+zult ge altijd zien," zei deze; "maar ik had eens moeten spelen,
+dan was het wel anders geloopen."--"Maar wat zullen wij met dat
+geld aanvangen?" vroeg Pols aan Veervlug. Deze wist er raad voor:
+hij bestelde eenige flesschen goeden Rijnwijn. Al de glazen, die in
+het buffet te vinden waren, werden volgeschonken. Ieder der badgasten
+liet zich den aangeboden drank goed smaken; de bankier alleen trok
+een gezigt, alsof hij er eenige zuurheid in ontdekte. En toen nu
+het zestal, na nog eenige oogenblikken vrolijk in de zaal te hebben
+doorgebragt, in het hen wachtende rijtuig stapte, bejammerden de
+meesten der badgasten het zeer, dat zulke heeren hen zoo kort hun
+aangenaam en onderhoudend gezelschap gunden.
+
+
+
+Bijna gelijktijdig met de zon hadden onze reizigers den togt van heden
+volbragt. In vrolijke en aangename gesprekken waren hun de laatste
+uren voorbijgegaan. Het genoegen, in korte oogenblikken in het kleine
+Langenbrücken gesmaakt, scheen een gelukkig voorteeken voor hun langer
+verblijf in de groote badplaats. Met verlangen zagen zij dus, van dat
+zij Rastadt achter zich hadden gelaten, naar de liefelijke vallei uit,
+waar "_die freundliche Najade die heil'gen Fluthen ausgieszt_," en
+waar honderden baat komen zoeken tegen allerlei kwalen, duizenden
+tegen de verveling, misschien de ergste en ongeneeslijkste van
+allen. Eindelijk ontdekten zij, wat hun oog zocht: het vruchtbare
+dal, door heuvelen omringd, en van den smallen stroom doorsneden,
+die de vervallen woningen der inboorlingen van de nieuwe hotels en
+prachtige lusthoven der vreemdelingen afscheidt.
+
+Het was in 't best van den tijd; dus waren van alle kanten
+vreemdelingen toegesneld. Met verrukking staarden de vrienden op de
+luxe van wandelaars en equipages, die door het schoone avondweder naar
+buiten waren gelokt. Voordat zij in hun logement aankwamen, had Pols
+opgemerkt, dat er hier heel wat geld verteerd werd; Holstaff, dat er
+vrij wat meer gezonde dan zieke badgasten moesten wezen; Torteltak, dat
+er een schat van mooije oogen en delicieuse figuurtjes te vinden was;
+de Morder, dat het veel te vol was om plaisir te hebben; en Veervlug,
+dat men zich te Baden niet alleen in bronwater, maar ook in allerhande
+genoegens kon baden.
+
+Op van Aartheim scheen het gezigt van al dat schoon geenszins den
+indruk te maken, die het bij de overige heeren verwekte. Met weinig
+belangstelling sloeg hij het gewoel der menigte gade. Reeds sedert een
+paar uren was hij stil en afgetrokken geweest, en scheen hem zijne
+gewone opgeruimdheid te hebben verlaten. Pols had hem nu en dan al
+een weinig pogen op te beuren, door hem te vragen, of hij hoofdpijn
+had, of het soms ook togtte, en dergelijke zaken meer. Van Aartheim
+had verklaard, dat hij zich volkomen wel gevoelde; daar moest dus
+iets zijn, dat hem hinderde. De reis kon het niet wezen; want hij
+was het zelf geweest, die er zoo zeer op had aangedrongen, om toch
+heden te Baden aan te komen. Van tijd tot tijd sloeg hij de een of
+andere groep onrustig gade, als hoopte of vreesde hij iemand aan te
+treffen; en toen men nu in het Hotel _Zum Zäringer Hof_ was afgestapt,
+verliet hij hen terstond, om eene dringende commissie te verrigten;
+doch weinige minuten later kwam hij blijkbaar teleurgesteld tot hen
+terug. De vrienden verdiepten zich in gissingen, wat er toch met hem
+op handen was. Pols dacht, dat hij misschien een verwachten wissel
+niet gevonden had; Holstaff, dat er op het Badensche kerkhof welligt
+een zijner vrienden begraven lag; de Morder, dat zijn geweten hem de
+een of andere kwade daad verweet; Torteltak, dat hij eene ongelukkige
+liefde koesterde; Veervlug, dat hij eenvoudig in een knorrige bui
+was. Men besloot eindelijk, omdat men niet anders kon, de oplossing
+van dit raadsel geduldig van den tijd te verwachten.
+
+Men bezocht nog dienzelfden avond de courzaal, en zag het gewone
+personeel van eene badplaats aldaar vereenigd: oude heeren, die
+zich in een continuëlen roes van Bourgogne en Champagne tot den dood
+voorbereiden; jonge meisjes, die in de balzaal tot huismoeders gevormd
+worden; jongelingen, die proeven nemen, tegen hoevele aanlokselen
+de deugd van eenvoudige landmeisjes bestand is; en bejaarde dames,
+die de huwelijksgift harer dochters aan de inhalige schopjes der
+_croupiers_ blootgeven. Deze personen gaven den toon aan; men moest
+zich verwonderen, geene Bertrams te zien, die de Roberts tot de
+verschillende soorten van zonden aanzetten, die hier met volkomen
+vrijmoedigheid gepleegd worden, en had, om ook heiligschennis te zien,
+slechts tot den Sabbat te wachten, wanneer de losbollen de vrome
+kerkgangsters in hare devotie zoeken te storen; waarop men, om de
+verveling van den dag des Heeren te verdrijven, dubbel gelegenheid
+verkrijgt om den Mammon te dienen; wanneer de bedwelming des wijns
+de gerekte gastmalen veraangenaamt, en de Italiaansche schoone ook
+nog het gaas afrukt, dat haar den boezem bedekte, terwijl de Fransche
+_danseuse_ hare weelderigste passen uitvoert, om zelfs de zuiverste
+verbeelding te bezoedelen, en wanneer de leer:
+
+
+	"Chaque faute est un plaisir,
+	Et l'on a pour s'en repentir
+	Le temps ou l'on n'en peut commettre."
+
+
+luid en met toejuiching gepredikt wordt.
+
+Gewis, het is nuttig, deel te nemen aan de genoegens, die eene
+badplaats aanbiedt. Haar invloed op de redelijke en zedelijke vorming
+van den mensch moet heilzaam zijn. Men leert die verouderde begrippen
+afleggen, dat het verkeerd is om zijne driften bot te vieren; men
+keert van daar terug, genezen van het vooroordeel, dat deugd alleen
+waarachtig genot geeft; men leert begrijpen, dat men op de wereld
+geplaatst is om de wereld te dienen; men beklaagt de dwazen, die
+zich in zelfverloochening pijnigen en elders vreugde en zaligheid
+zoeken, zoolang ze nog op de aarde te vinden zijn; en wanneer men,
+na eene goedgelukte badkuur, aan eene welvoorziene tafel in het
+_Conversationshaus_ te Baden neêrzit, en 's avonds in een wulpschen
+dans eene dartele schoone in zijne armen drukt, haalt men de schouders
+op over den bekrompene van geest, die in ouden tijd, gereinigd uit
+de badwateren van Bethesda opklimmende, terstond zijne schreden naar
+den Tempel des Heeren rigtte.
+
+Het was ongelukkig voor onze vrienden, dat zij niet liberaal genoeg
+opgevoed en niet diep genoeg in den geest der wereld doorgedrongen
+waren, om zich terstond met vrijmoedigheid in de armen van dit
+schuldeloos genot te storten. Na een paar uren in de zaal te hebben
+doorgebragt, was het sommigen hunner benaauwd geworden; zij zochten
+de vrije lucht; anderen verklaarden openhartig, dat zij tegen zoo
+veel verleiding niet bestand zouden wezen; Torteltak betuigde,
+dat hij geen acht dagen in deze omgeving zou willen doorbrengen,
+zonder de vergunning om aan alle kwaad toe te geven, en zoo slecht
+te zijn, als hij zou willen; van Aartheim, dat hij ieder jong mensch
+bewonderde en benijdde, die met de hand op het hart kon verklaren,
+dat al deze aanlokselen niets op hem vermogten.
+
+Men besteedde de twee volgende dagen, die men te Baden-Baden doorbragt,
+met uitstapjes in het _Mourgthal_ en met een bezoek naar het _Neue_
+en _Alte Schloss_, en schepte meer behagen in de trotsche ruïnes van
+het laatste, dan in de mesquine inrigting van het eerste. Van Aartheim
+verliet hen beide avonden terstond na hunne terugkomst, en kwam telkens
+zeer laat uit het _Hôtel d'Angleterre_ terug. Hij was overigens zeer
+geheimzinnig in deze uitstapjes, en welligt zouden sommigen er een
+verkeerden uitleg aan hebben gegeven, zoo niet Holstaff hun berigt
+had, dat hij hem in de duistere wandellanen was tegengekomen, in een
+zeer druk en geanimeerd discours met een lang en mager heer, waarvan
+hij niets had verstaan, dan dat het in 't Engelsch werd gevoerd.
+
+Wij hopen, dat de vrienden later omtrent deze geheimzinnige handelwijs
+van Van Aartheim nadere inlichting zullen bekomen.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XV.
+
+    De tour door het Schwartzwald. Pols maakt kennis met Engelsche
+    dames bij onweder, en met Ohlsbachsche bij feestmuziek.
+
+
+De groote route van Baden-Baden naar Zwitserland loopt midden door
+het steile gebergte en de donkere bosschen van het Schwartzwald,
+dat een weinig noordoostelijk van Baden bij Pforzheim begint, en
+door den Rijn tusschen Schaffhausen en Bazel begrensd wordt. Wanneer
+men een beminnaar is van woeste natuurtooneelen, niet tegen zware
+vermoeienissen opziet, en niet al te veel gewoon is aan de comfortable
+logementen van den Rijn en in Zwitserland, kan men hier met genoegen
+en vrucht eenige weken doorbrengen; men kan kale rotsen beklimmen,
+en van daar langs gedruischmakende bergstroomen naar digtbegroeide
+valleijen neêrdalen, waar men altijd overvloed van zwart brood
+tot voedsel vindt, en de aarde genoeg met mos is begroeid, om voor
+vermoeide leden tot rustbed te strekken. Men kan zich overtuigen,
+dat er in het midden van beschaafde landen nog streken zijn, waar
+de weelde niet is doorgedrongen, en de zeden van de vroegste eeuwen
+zijn bewaard gebleven; waar de kleeding aan geene nieuwe modes is
+onderworpen, en de taal noch door verbastering, noch door beschaving,
+heeft geleden. In één woord, wie zien wil, hoe de oude Teutonen
+omtrent huishielden, wanneer zij niet met de wapenen in de vuist op
+veroveringstogten uittrokken, ga naar het minst bezochte gedeelte van
+het Schwartzwald, en hij zal op eene zeer weinig kostbare wijze tot de
+resultaten komen, waarnaar hij verlangt. Maar die liever wat meer op
+zijn gemak reist, en die gaarne bij een goed _souper_ over het schoone
+wil nadenken, dat hij des daags zag, en in een welgeschud bed van zijne
+vermoeienissen wil uitrusten, bepale zich tot kleine uitstapjes in
+de meer bezochte streken, en volge voor het overige de groote route,
+waar hij nog gelegenheid genoeg zal hebben, om met nederige hutten,
+eenvoudige landbewoners en slechte maaltijden kennis te maken.
+
+Onze reizigers behoorden tot de laatste soort: zij namen zes plaatsen
+in den _Grossherzoglichen Badischen Eilwagen_, en verlieten daarmede
+des morgens ten 12 ure de badplaats. De helft der vrienden kreeg
+plaatsen binnen in den wagen, waar zij drie Engelsche dames ontmoetten;
+de helft boven op, waar zij den _cavalier_ der _Ladies_ aantroffen, die
+gaarne de zorg voor zijne jonge vrouw en hare zusters aan de vreemde
+heeren overliet, zoo hij maar zijne plaats _outside_ niet verloor. De
+vrienden zouden nu en dan onderling van plaatsen verwisselen, om zoo de
+mooie uitzigten, die zich op hun tour voordeden, eerlijk te deelen. Het
+toeval plaatste Pols met de Morder en Van Aartheim het eerst binnen
+in de koets; de eerste begon zich zeer gegeneerd te gevoelen, daar
+hij volstrekt geen Engelsch verstond, en toch zoo gaarne met drie
+zulke lieve dames een praatje wilde maken; De Morder vond dat zij
+het beroerd troffen, om op zulk een warmen dag zoo opgepropt in een
+wagen te zitten; en Van Aartheim wachtte eene geschikte gelegenheid
+af, om een discours met de _Ladies_ te beginnen. Hij scheen niet te
+veel verwend door de voorkomendheid en beleefdheid zijner landgenooten
+omtrent vreemdelingen, om bang te zijn voor de stugheid en stroefheid,
+die men zoo zonder uitzondering aan de Engelschen ten laste legt; ook
+_Mistress_ Hunshow en hare zusters Emma en Mary schenen er haar _fort_
+niet van te maken, om beleefdheden van vreemde heeren met lompheid
+te beantwoorden. Toen Van Aartheim haar attent had gemaakt op een
+schoon natuurtooneel, dat zich op hunnen weg voordeed, namen zij
+daaruit terstond aanleiding, om over de schoonheden te spreken, die
+zij op hare Rijnreis hadden opgemerkt, en die zij nog in Zwitserland
+verwachtten. Alle de dames legden hierbij veel schoonheidsgevoel en
+een geoefenden smaak aan den dag; en toen het gesprek langzamerhand
+van landschappen op landbewoners werd overgebragt, sprak vooral
+de schoone Emma zeer onderhoudend over originelen, die zij op reis
+ontmoet had, zonder daarbij hare of Van Aartheims landgenooten te
+sparen. Zij verhaalde onder anderen van eene zekere familie Dufduin,
+die zij in Mainz hadden leeren kennen; hoe Mijnheer haar gevraagd had,
+of de Engelschen niet jaloersch waren op den Hollandschen handel, en
+of er te Londen ook zulke mooie winkels waren als in de Kalverstraat
+te Amsterdam; en hoe zijne zwaarlijvige zuster haar verlangen had
+geopenbaard, om eens het Kanaal over te steken, daar zij de echte
+plumpudding wel eens proeven wilde, en zich zeer verwonderd had, dat
+er in Engeland ook kaas gemaakt werd, daar er toch zooveel Hollandsche
+werd ingevoerd.
+
+Terwijl was _outside_ Mijnheer Hunshow in een druk discours gewikkeld
+over de Engelsche en Hollandsche politiek: hij gaf zijne tevredenheid
+te kennen over de pasbegonnen regering van de jonge Koningin, en zijne
+vrees, dat zij moeijelijk tot een huwelijk zou besluiten, en zoo,
+bij haar eventuëel overlijden, de gehate Beer van Hanover op den
+troon zou komen. Wat Holland betreft, baarde het hem verwondering,
+dat men klaagde over de vermeerdering van schuld, daar ieder burger
+toch nationaal genoeg moest wezen, om, indien de rente moeijelijk
+meer betaald kon worden, zijne pretentie op den staat op te geven;
+en hij kon zich niet begrijpen, waarom een land zichzelf vrijwillig
+onder curatelen stelde. Torteltak lichtte hem omtrent sommige punten
+nader in, en beweerde naar waarheid, dat er in Holland wel enkele
+renteniers zouden gevonden worden, die iets tegen zijne wijze van
+schuldvernietiging zouden hebben in te brengen. Hij maakte natuurlijk
+ook van de gelegenheid gebruik, om over het goede figuur te spreken,
+dat zijn Vaderland in de laatste omstandigheden had gemaakt. Maar
+schoon de Engelschman den Hollanders in vele opzigten regt deed
+wedervaren, scheen hij niet geheel in de opgewondenheid te deelen,
+die Torteltak omtrent deze zaken aan den dag legde. Onze vriend moest
+het daarom bejammeren, dat de Gedenkboeken van Hollands Roem en de
+stukjes over Ontwaakte Leeuwen, Waterleeuwen enz. zoo weinig in den
+vreemde gelezen werden, daar zij zoo geheel in staat zouden zijn om
+de dingen onpartijdig te leeren beschouwen.
+
+Het was intusschen avond geworden; het _diner_ was te Buhl gebruikt,
+en ook Offenburg was reeds achter den rug. Men verlangde sinds
+vele uren naar de frischheid van den avond; want de hitte was
+broeijend. Men had het aan de digtheid der bosschen toegeschreven,
+dat geen enkel koeltje eenige verademing aanbragt; maar men zou in
+eene open vlakte niet meer verkwikking hebben genoten. De lucht deed
+zich aan het oog voor, alsof zij strak gespannen was en met ongewone
+kracht de warmte naar beneden drukte. Maar nu verscheen op eens, daar
+de zon in de zee neêrzonk, aan de andere zijde hoog in de lucht een
+zwart wolkgevaarte, en begon de wind de toppen der boomen te bewegen,
+zonder dat men lager zijne koelte nog gevoelde. Meer en meer naderde
+het wolkgevaarte en scheen de warmte voor zich heen te jagen; dikke
+droppelen begonnen neêr te vallen en werden door de drooge aarde met
+gretigheid ingeslurpt. Weldra barste een onweêr in volle kracht over
+het hoofd der reizigers los. Het schemerlicht maakte plaats voor
+dikke duisternis, alleen voor ondeelbare oogenblikken afgewisseld
+door het felle licht des bliksems; de wolken schenen met donderend
+geknal van een te barsten en zich in regenvloeden neder te storten;
+de bergstroomen zwollen op en vielen kletterend in de diepte;
+rotsklompen werden afgebroken en stortten naar den afgrond af; de
+bliksemschichten schenen de zwarte bosschen in vuur te verteren,
+en de bergen weêrkaatsten honderdvoud het geratel des donders.
+
+De gewaarwordingen van het personeel voor, in en op den
+_Grossherzoglichen Badischen Eilwagen_ waren zeer verschillend. Het
+vierspan rende met neêrgebogen koppen in volle vaart over de bergen,
+en scheen geheel te vergeten, dat verscheidene menschenlevens door
+hunnen woesten ijver werden in gevaar gebragt; de postiljon hield met
+alle magt de teugels in, die ieder oogenblik uit zijne handen dreigden
+te glippen; de dames sloegen van verrukking de handen ineen, en riepen
+niets dan "_beautiful, beautiful indeed_;" Van Aartheim deelde in hare
+verrukking, maar had geene termen, om zijne bewondering te uiten;
+De Morder vond het al heel akelig, voor een enkelen keer, dat hij
+door het Schwartzwald reed, door eene donderbui overvallen te worden;
+Pols beschouwde het geval als zeer verontrustend, en beantwoordde
+het _beautiful_ der _Ladies_ met een _very inquietant indeed, very
+yes_. Hij voorspelde, dat men wel van ongelukken zou hooren, en dat
+het weêr hier of daar wel in een molen zou inslaan. Buitenop werd
+de verrukking wel eenigzins bekoeld door het nederdalende vocht;
+maar toch de Engelschman gaf zijne groote vreugde te kennen, dat
+het hem gebeurde, een onweder tusschen de bergen bij te wonen; de
+andere heeren wikkelden zich in hunne jassen en mantels, en zagen
+het schouwspel in stilte aan.
+
+Het onweder was bedaard; de donderwolken waren overgedreven; en de
+woeste onstuimige stortvloed maakte plaats voor eenen geregelden
+aanhoudenden regen; de wind zweeg, en de stilte des avonds werd nu
+alleen gestoord door het gedruisch der watervallen. Maar nog hield de
+duisternis aan. De paarden, van hun rennen afgemat, stapten nu met
+moeite langs den glibberigen weg voort. De postiljon hield raad met
+den conducteur, en maakte hem opmerkzaam op de afgronden, waarlangs
+zij heengleden. Holstaff, dit hoorende, hield beide handen voor zijne
+oogen, en las reeds in verbeelding de aandoenlijke advertentie, die
+men omtrent hem, den veelbelovenden jongeling, in den bloei zijns
+levens door een nootlottig toeval omgekomen, in de Haarlemsche courant
+zou plaatsen. Zoo arriveerde men te Ohlsbach; de conducteur meende
+vrijheid te vinden, hier af te wachten tot de lucht wat opklaarde,
+en zich over deze wijze van handelen wel bij het _Postamt_ zullen
+kunnen verantwoorden.
+
+Het was een vreemd schouwspel, dat zich aan de reizigers bij het
+binnenkomen der herberg voordeed. De zaak zelve was niets ongewoons,
+want het was eene bruiloft; maar wanneer men, na eenige uren in
+duisternis en stormachtig weêr te hebben doorgebragt, op eens eene
+buitengewoon verlichte kamer binnenkomt,--wanneer men geen ander geluid
+gehoord heeft, dan het neêrstorten des regens en het kletteren der
+paarden door het water, en men in geruimen tijd niets, zelfs niet zijne
+medereizigers, gezien heeft,--dan weet men naauwelijks waar men zich
+bevindt, wanneer men op eens vrolijke muziek hoort en opgetooide paren
+zich in vrolijke dansen ziet verlustigen.--In de herberg te Ohlsbach
+werd de bruiloft van des kasteleins dochter gevierd; haar huwelijk met
+een klompenmaker van Gengenbach was dien morgen voltrokken. Bijna al
+de jongelingen en boerendeernen der beide plaatsen, in feestkleederen
+uitgedost, waren verzameld in het grootste vertrek der woning. De
+zwartberookte muren waren voor deze gelegenheid met bonte kleuren
+beschilderd; bloemenkransen hingen aan stevige touwen van de zoldering
+af, en guirlandes over de kleine, in ijzer gevatte vensterruiten;
+vetpotten, in de hoeken der zaal geplaatst, verlichtten en bewalmden
+dit vertrek; op eene stellaadje lagen twee bekranste vaten met jong
+bier, waaruit de dansers hunne dames verkwikking aanboden; in een
+grooten rooden pot was eene soort van geestrijk vocht, met honig
+aangemengd, waaruit de speelnooten nu en dan eenen kroes vulden en
+aan bruid en bruidegom aanboden. Het jonge paar was schoon; schooner
+waren er in de geheele streek sedert lang geene jongelieden verbonden:
+donkergele lokken hingen den jongeling over de breede schouders, en
+zwierden op het lange vuurroode kamizool en de witte hemdsmouwen, die
+er uit te voorschijn kwamen; eene korte broek van groene saaiachtige
+stof, een paar lichtgrijze kousen, en schoenen met hooge hakken en
+roodkleurige linten op den voet, maakten het overige van zijn kostuum
+uit. In zijne handen had hij de bouquetten, bestaande uit een paar
+boomtakken, ter lengte van drie voet, met dikke kransen van bladeren
+en veelkleurige bloemen omwonden. Aan zijne zijde stond de bruid, rond
+en kolossaal gebouwd, met vuurroode wangen en lichtblonde vlechten; een
+geel keursje was met rozeroode veters geregen; een bonte halsdoek, van
+voren om den hals vastgeknoopt, hing van achteren in vierkante plooijen
+af; daarover daalden de lange tressen haar, met linten doorvlochten,
+neder, en hingen haar tot de knieën. Zij droeg heden voor het laatst
+deze versierselen; want die linten zijn de onderscheidingsteekenen
+van den maagdelijken staat. Haar kort bontgestreept rokje werd ten
+halve door een wit voorschoot bedekt, en puntige schoentjes waren met
+linten om de donkerkleurige kousen vastgestrikt. Haar speelnootjes,
+even als zij uitgedost, misten alleen het witte voorschoot.--Juist
+toen de reizigers binnenkwamen, voerde men een volksdans uit, waarbij
+de bruidegom zijne bruid aan hare vriendinnen, in wier midden zij
+stond, moest ontrooven; doch op het zien der vreemdelingen, hielden
+de speellieden op, en de voeten der dansers waren dus niet meer in
+de gelegenheid om aan de toonen der muziek te gehoorzamen. De dames
+verlieten hare positie; den bruidegom werd de moeite bespaard, om
+zijne bruid te schaken; want toen haar de speelnooten loslieten,
+was zij hem terstond in de armen gevlogen.
+
+Dit alles vernamen de vreemdelingen terstond, en zij bemerkten alras,
+dat zij eene warme schuilplaats tegen den regen hadden gevonden. De
+meesten hunner waren zeer in hun schik, dat de storm hen genoodzaakt
+had, in deze haven binnen te loopen. Maar nog bleef de muziek zwijgen
+en stonden de bruiloftsgasten op eenen eerbiedigen afstand. Zij lieten
+de helft der zaal aan de vreemdelingen over. Pols, zich eenigzins
+verontrustende, dat hunne tegenwoordigheid de vrolijkheid dezer goede
+menschen zou verstoren, deed eenige stappen voorwaarts, en zeide in
+zuiver Hollandsch: "Eilieve, laat onze komst u niet verhinderen!" Dit
+gezegde nu schijnt omtrent even zoo te klinken, als de Teutonische
+uitdrukking: "Wil niemand der dames met mij dansen?" althans eene der
+speelnooten kwam terstond naar hem toe, en hare linkerhand op zijn
+regterarm leggende, trok zij hem mede.--"Zoo was het niet gemeend,"
+riep Pols, door deze manoeuvre verbaasd; "waarlijk, ik kan niet
+dansen." Hoe nu dit gezegde in de ooren der dansgrage Ohlsbachsche
+klonk, zouden wij niet weten te bepalen; maar de deern trok hem steeds
+meer naar zich toe. Pols zag haar smeekend aan; hij wist geen uitkomst
+meer. "Komaan, dans maar eens! je bent nu aan 't lijntje vast,"
+riep Veervlug, die achter hem stond. De muziek begon; daar was geen
+mogelijk meer om te ontwijken. Joachim Polsbroekerwoud danste voor
+de eerstemaal van zijn leven, en wel in eene boerenherberg te Ohlsbach.
+
+Eén ding had onze goede vriend vooruit boven de andere heeren, die uit
+de diligence gekomen waren: een boerenvolksdans uit het Schwartzwald
+was hem niet vreemder, dan een wals of eene galoppade. Hij had
+slechts flaauwe noties van de danskunst; hij wist dat het bij zulke
+gelegenheden voornamelijk op de beenen aankomt, en dus legde hij zich
+hoofdzakelijk toe, om die maar van den grond op te ligten. Hij liet
+zich overigens door zijne dame leiden als een kind; hij sprong,
+tot het zweet hem met groote stralen van het voorhoofd afliep;
+hij slingerde zijne armen, totdat zij hem als lam langs het lijf
+neêrhingen; nu en dan wierp hij een smeekenden blik op de speellieden,
+of zij toch maar ééns wilden ophouden; en toen nu de dans eindigde
+in een rondzwieren der heeren om de stilstaande dames, werd de goede
+man zoo duizelig, dat hij op den grond zou zijn neêrgestort, zoo zijne
+_danseuse_ hem niet had vastgehouden. Alles draaide hem voor de oogen;
+en toen eindelijk de muziek ophield, en hij zijn hoofd op de borst
+der Schwartzwaldsche schoone liet neêrvallen, scheen hij door een
+schaterend gelach van al de toeschouwers uit een droom te ontwaken,
+en riep hij op luiden toon uit: "Hemel! waar ben ik?"
+
+"Je bent een slimme vogel," fluisterde Veervlug hem in 't oor.
+
+"Pols, Pols, als Mijntje je zoo eens zag!" zei Torteltak.
+
+"Ik hoop in 's Hemels naam maar niet, dat dit meisje een vrijer heeft,"
+zei De Morder; "want je zult zien, dan krijgen wij hier een standje."
+
+Alles liep evenwel goed af: Pols was geen slimme vogel, Mijntje zag
+hem niet, en het meisje scheen geen minnaar te hebben. De goede man
+zette zich op eene bank bij de biertonnen neêr, en de kastelein bood
+hem een verfrisschenden dronk aan.
+
+Terwijl kwam eene andere der speelnooten, en bragt aan de Engelsche
+dames een kroes, met den bruidsdrank gevuld; het brouwsel, hoe zoet
+ook, smaakte de _Ladies_ evenwel minder dan gewone Portwijn; maar om
+nu toch deze beleefdheid te beantwoorden, namen zij de uitnoodiging
+van Van Aartheim, Torteltak en Veervlug aan, om aan den dans deel
+te nemen; Hunshow nam de dame van Pols over, en dezelfde dans werd
+nog eens uitgevoerd. De Ohlsbachers en Gengenbachers schenen in
+deze handelwijze veel genoegen te scheppen; zij gaven nu aan hunne
+vrolijkheid den vollen teugel, en de reizigers zouden misschien nog
+lang aan het feest hebben deelgenomen, zoo niet de conducteur op eens
+op luiden toon had uitgeroepen: "Heeren en dames voor Schaffhausen,
+de paarden zijn voorgespannen!"
+
+Door Hunshow en Van Aartheim werd namens het gezelschap aan den
+bruidsvader een geschenk in geld ter hand gesteld, met verzoek, om
+daarvoor het jonge paar eene gedachtenis aan hunne tegenwoordigheid
+bij de bruiloft te koopen.
+
+Het schoone gedeelte van Ohlsbach tot Donauëschingen werd door
+de meeste onzer vrienden slapende doorreisd. Het was jammer; maar
+men troostte zich met het denkbeeld, dat men niet alles kan zien,
+en hoopte maar, bij den retour in Holland, geene reizigers te zullen
+aantreffen, die, hun _fort_ gemaakt hebbende van de Schwartzwaldreis,
+zouden zeggen, dat het nu voor hen net zoo goed was, alsof zij geheel
+waren te huis gebleven.
+
+Het uur poozens, dat den reizigers te Donauëschingen wordt toegestaan,
+werd doorgebragt, zoo als dat daar gewoonlijk geschiedt: men maakte van
+de gelegenheid gebruik, om zich met waschwater te verfrisschen en door
+een stevig ontbijt te versterken; en door een uitstapje, dat weinige
+minuten tijds vereischte, had men de voldoening, in het Schwartzwald
+den oorsprong van ééne rivier, den Donau, te zien; zoo men, door het
+korte oponthoud in die streek, al genoodzaakt was, om den Necker,
+Wutach, Schwarzach, Kander, Vise, Treisam, Schulter, Kinrig, Murg,
+Alb, enz. op hunne eigene gelegenheid te laten ontspringen.
+
+Ten zes ure vervolgde men de reis. Het was een heerlijke morgen. Frisch
+en heldergroen ontwaakte het gras, dat door stof bedwelmd en uitgeput
+door droogte was ingeslapen. De vogelen hernieuwden het lied, dat
+zij den vorigen avond door matheid waren gedwongen af te breken, en
+koesterden hunne beregende vleugelen in de warmte der zonnestralen,
+wier verschroeijenden gloed zij gisteren onder de schaduw van het
+geboomte hadden ontdoken; de bloemen, door den plasregen neêrgebogen,
+waagden het op nieuw hare kruinen omhoog te heffen; en het geboomte
+spreidde weder zijne bladeren uit, die den vorigen dag slap hadden
+neêrgehangen. Ook de slaap, waarin de nacht de diligencelocataires
+had gedompeld, werd door een verkwikt ontwaken opgevolgd, en zoo
+aan hunne frischheid het waschwater in het logement veel deel had,
+het was omdat de waterdigte hoofddeksels en de lederen wagenkappen
+zich tegen het doordringen van den regen hadden verzet.
+
+De reizigers bragten de overige uren van den morgen door met in de
+diligence de bergen af te draven, en bij het opklimmen hunne passen met
+die der paarden te meten. Na nog eenige Badensche plaatsjes te hebben
+gepasseerd, en geen het minste onderscheid te hebben gezien tusschen
+het Duitsche Wies en het reeds op Zwitserschen bodem gelegen Oos,
+hadden zij het land van belofte bereikt, in zichzelven de opmerking
+makende, dat de natuur in hare overgangen niet conscientieus de
+grensscheidingen der Mogendheden heeft geraadpleegd.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XVI.
+
+    Aankomst in Zwitserland en verblijf te Schaffhausen; bevattende
+    tevens belangrijke opmerkingen omtrent den invloed van een nieuw
+    schoeisel op lichaam en ziel.
+
+
+"Zoo zijn wij dan nu waarlijk in Zwitserland!" riep Torteltak uit,
+toen de conducteur den grenspaal aanwees, en de reizende heeren met
+hem naast de diligence voortstapten.
+
+"Ik moet ronduit zeggen, dat het mij tegenvalt," verklaarde De Morder;
+"en schoon ik er mij heel weinig van had voorgesteld, dacht ik niet,
+dat de reizigers zoo onbeschaamd konden liegen in het opvijzelen der
+schoonheden van dit land."
+
+"Maar het kan immers nog komen," zei Pols; "evenwel moet ik u ook
+zeggen, dat het mij zeer verwondert, dat men van den _Mont blanc_
+nog niets kan ontdekken."
+
+"Dat zullen allemaal wel praatjes wezen van dien _Mont blanc_,"
+zei zijn ontevreden vriend; "ik geloof er ten minste niets van,
+voordat ik hem met mijne eigene oogen zie."
+
+"Pas maar op," zei Veervlug, "dat de witte reus niets van uw ongeloof
+verneemt. Hij mogt zich anders eens wreken, door u bij gelegenheid
+met een _avalanche_ op te frisschen."
+
+"Het moet u een heele studie geweest zijn," zei Van Aartheim
+aan De Morder, "om de tevredenheid en opgeruimdheid, die ik mij
+verzekerd houd, dat dikwijls in uwe ziel plaats vinden, in termen
+van ontevredenheid en wrevel te leeren uitdrukken."
+
+"Hm!" bromde de ander tot antwoord; "ik kan het niet helpen, dat mij
+alles in de wereld tegenloopt."
+
+"En dat juist de _Mont blanc_ u tegen_staat_," grinnikte Veervlug.
+
+"Ik ben nu toch benieuwd naar die Arcadische schoonen en hare gracieuse
+costumes," zei Torteltak. "Ik hoop toch eens in de gelegenheid te
+zullen zijn, om den minnekout van een paar Zwitsersche geliefden af
+te luisteren."
+
+Juist ontmoetten zij eene kar, die den berg afreed. Een jonge
+Schaffhauser man lag er boven op te slapen; zijne pijp was hem
+uit den mond gevallen; zijne bruin verbrande echtgenoote, met wolle
+rokken en bloote voeten, hield het paard bij den teugel, om het tegen
+het uitglijden te behoeden. Eene gracieuse beweging, die zij met de
+lippen maakte, en een zekere dikte aan de linkerwang deden vermoeden,
+dat de schoone niet afkeerig was van 't gebruik van pruimtabak.
+
+"Weet je wat mij spijt," zei Pols, "het is, dat ik te Donauëschingen
+vergeten heb, het lapje groene zijde uit mijn koffer te krijgen. Dat
+is, volgens Ebel, zoo goed voor de oogen, als men in Zwitserland
+reist. En wij mogen nu, zoodra wij te Schaffhausen zijn, wel werk
+maken van konijnenwollen kousen en schoenen met spijkers; anders kan
+men hier in dit land niet loopen."
+
+"En dan mogen wij ook wel terstond voor Alpenstokken zorgen," zei
+Torteltak; "want die zullen wij morgen ook wel noodig hebben, als
+wij per diligence naar Zurich reizen."
+
+De Engelschman hield terwijl een zeer geanimeerd discours met zijn jong
+vrouwtje, dat haar hoofd uit het portier hield; en toen de conducteur
+de heeren verzocht weêr in te klimmen, daar men de hoogte had bereikt,
+stond een van onze vrienden hem met genoegen zijne plaats in het
+rijtuig af, en Hunshow had dus gelegenheid zijn gesprek fluisterend
+voort te zetten.
+
+Ten twee ure arriveerde men te Schaffhausen; gelukkig nog met heldere
+oogen en gezonde voeten, hoe zich ook Pols over het veronachtzamen
+der in Zwitserland noodige voorzorgen had verontrust.
+
+De stad Schaffhausen is omtrent even merkwaardig, als sommige plaatsen
+in ons dierbaar Vaderland, met name Kuilenburg, Buren en Montfoort. De
+belangstellende vreemdeling kan daar zijne oogen doen weiden over
+ouderwetsche gebouwen en vervallen woningen; hij kan struikelen over de
+ongelijke keisteenen, die in bevallige wanorde in de straten schijnen
+neêrgeworpen; hij kan opmerken, dat onder de takken van nijverheid
+het bedelen eene aanzienlijke plaats bekleedt, en ervaren, dat, zoo de
+kasteleins de manier niet verstaan om iemand behoorlijk te recipiëren,
+zij evenwel in de kunst van declaraties in te leveren aanzienlijke
+vorderingen hebben gemaakt. De merkwaardigheden aldaar zijn het
+Opvoedingsgesticht voor dienstboden in, en de groote Rijnval buiten
+de stad. In het eerste worden de beginselen der brei- en spelkunst
+gedoceerd; ook geeft men er grondig onderrigt in het straatschrobben
+en vaatwasschen. Weinige vreemdelingen geven zich evenwel de moeite
+deze merkwaardige inrigting te gaan opnemen, misschien wel, omdat de
+slechte bediening van de in dit gesticht opgevoeden hun geen groote
+denkbeelden van deszelfs onontbeerlijkheid inboezemen. De kastelein
+uit den _Faucon d'Or_, opmerkende dat onze reizigers veel eetlust
+hadden, en voor 's hands nog geen kans ziende om hieraan naar eisch te
+voldoen, ried hun aan, van deze oogenblikken gebruik te maken, om het
+Dienstboden-instituut te gaan zien, daar het heden Maandag was, en men
+dan onderwijs gaf in het stoven van aardappelen. De Engelsche dames
+werden hierdoor geanimeerd, en daarom ook de Hollandsche heeren. Pols
+bleef te huis; want hij wachtte den schoenmaker, om de schoenen met
+spijkers te passen; hij durfde zijn Rotterdamsch schoeisel niet aan
+de ongelijke straatsteenen van Schaffhausen wagen.
+
+Zeer voldaan keerde het gezelschap van dien togt terug. Zij hadden van
+den _chef_ van het etablissement belangrijke wenken omtrent opvoeding
+ontvangen, en waarlijk met bewondering de liefde van den ouden man
+voor het dienstbare menschdom opgemerkt, die zelfs zoo ver ging, dat
+hij voornemens was, het volgende jaar eenen Almanak voor dienstboden
+uit te geven; iets, waartoe hij te meer aangemoedigd werd, omdat
+deze klasse in Schaffhausen de talrijkste is. Veervlug merkte aan,
+dat dan misschien de uitgave van een Annual voor bedelaars ook niet
+onbelangrijk zou zijn, daar, gelijk wij reeds opmerkten, dit vak in
+de stad zeer ijverig werd beoefend.
+
+Het _diner_ had niets merkwaardigs, dan dat men voor het eerst
+Zwitsersche florellen nuttigde, die ongemeen grondig smaakten. Het
+product van eenige nijvere bijen, in den vorm van eene honigraat,
+sierde het dessert, en scheen zeer naar den smaak te zijn van een
+aantal gonzende vliegen, die, in dit hotel gelogeerd, zware verteringen
+schenen te maken, daar zij zich niet ontzagen iederen dag met een
+grooter aantal vrienden aan den maaltijd te komen deelnemen. De
+familie Hunshow kreeg den inval om den Portwijn van den kastelein te
+proeven, en daar hij vrij goed scheen te voldoen, volgden onze vrienden
+hun voorbeeld. Pols, dien middag zeer dorstig zijnde, en gewoon den
+Duitschen landwijn in groote hoeveelheid te gebruiken, ledigde dikwijls
+zijn glas en werd buitengewoon vrolijk; hij gevoelde zich luchtiger
+dan ooit, en scheen nu wel lust te gevoelen, om den dans, waarin hij
+gisteren zoo uitgemunt had, nog eens te beproeven. Hij schreef deze
+luchtigheid toe aan de konijnwollen kousen, die sedert een paar uren
+zijne beenen omsloten. Toen hij van tafel opstond, gevoelde hij op eens
+de vrijmoedigheid om een Engelsch discours te voeren. Hij wendde zich
+daarom tot _Miss_ Mary, en vroeg haar op vrolijken toon: "_How do you
+do_?" De dame keek hem verwonderd aan. Zij scheen deze vraag vreemd
+te vinden van iemand, met wien zij gedurende meer dan 24 uren bijna
+onafgebroken in gezelschap was geweest, en die haar nu voor het eerst
+bepaaldelijk toesprak. "_You speak English, Sir!_" vroeg zij hem.--"_A
+little_," antwoordde Pols naar waarheid; want toen Mary nog een paar
+andere phrases tot hem uitte, kreeg zij geen ander antwoord meer, dan:
+"_I cannot understand you._" Van Aartheim, die in de nabijheid was,
+nam spoedig het discours over, en spaarde Pols daarna ook de moeite,
+om de _Miss_ op den togt naar den Rijnval te geleiden.
+
+Een uur vóór zonneondergang bereikte men dit punt. Men had den raad
+van Ebel opgevolgd, om den togt derwaarts niet over Neuhaus te nemen,
+maar den overkant van den rivier te houden tot aan het kasteel van
+Lauffen. Reeds meer dan een half uur, voordat men aan de plaats kwam,
+had men het gedruisch gehoord, door de nederploffing der rivier van
+een hoogte van meer dan zestig voet veroorzaakt. In het eerst had
+Pols gemeend, dat het kraken zijner nieuwe schoenen dit gedruisch
+veroorzaakte; maar toen hij er de ware oorzaak van vernam, gaf hij
+zijne verwondering te kennen, daar hij nooit iets dergelijks bij de
+watervallen op Hartjesberg of Rozendaal vernomen had.
+
+Het gezigt van den Rijnval bij Schaffhausen, van den kant van
+Lauffenburg, is waarlijk indrukwekkend. Wanneer men, op eens voor de
+houten balustrade geplaatst, van de hoogte den breeden stortvloed,
+door twee rotspunten gebroken, _en profil_ ziet, verdringt de schrik
+voor een oogenblik de bewondering, waarmede het heerlijke schouwspel
+u vervult; en wanneer men daarna in de diepte nederdaalt en van de
+vierkante galerij, die onder de voeten trilt, een oog naar boven
+opheft, en men ziet eene onmetelijke massa water met donderend geweld
+naar den afgrond storten, en, op de rotsen gebroken, in wolken als van
+sneeuw omhoogvliegen, om daarna als schuim weêr in de diepte verzwolgen
+te worden, dan is men.... Ja, wie kan zeggen, hoe men dan te moede is?
+
+Van al de belangrijke punten nam ook ons gezelschap den grooten
+waterval, die door menschen, welke nooit den Niagara gezien hebben,
+dikwijls den Niagara van Europa genaamd wordt, in oogenschouw. Aller
+verrukking was groot; maar ieder drukte ze op zijne wijze uit. De
+Morder vond het heerlijk, maar miserabel dat het zoo'n barbaarsch
+geweld maakte. Holstaff werd opmerkzaam, dat men, zoo men door den
+vloed werd weggesleept, een gewissen dood ter prooi zou worden. Pols
+wist niet wat hij zeggen zou, maar vond toch, dat die gewast linnen
+manteltjes, die men daar, om niet doornat te worden, aantrekt, de
+menschen allerkoddigst stonden. Hunshow kocht al de afbeeldingen door
+den schilder Bleuler van de verschillende gezigtspunten des watervals,
+schoon hij zelf moest bekennen, dat geen een er een flaauw denkbeeld
+van uitdrukte. Van Aartheim begon met hem een geleerd discours over het
+onvermogen der schilderkunst, daar, waar het treffende in de beweging
+en in het gedruisch bestond, en was het ook niet met den Duitscher
+eens, waarvan _M. le Comte_ De Walsh spreekt, die meende, dat men
+zich door muziek van dit effect een denkbeeld zou kunnen vormen.
+
+Men vond het gepast, na een geruimen tijd in bewondering te hebben
+doorgebracht, den Rijn over te varen en zich in het logement een weinig
+te verfrisschen. Daar aangekomen, begon Pols over duizeligheid te
+klagen, en toen men hem vroeg, of hij daarvan geen reden kon gissen,
+schreef hij die geheel toe aan den invloed van den waterval. De
+duizeligheid had overigens voor onzen vriend geene gevolgen, dan dat
+hij op de terugwandeling moeijelijk regtuit kon loopen, waarvan hij
+evenwel de reden meende te zien, dat zijne schoenen scheef gemaakt
+waren.
+
+Torteltak, Veervlug en Holstaff hadden het genoegen de dames op dezen
+togt te geleiden. Zij hielden het tot Neuhaus uit, met over den Rijnval
+te spreken; maar toen dienden de discoursen op iets anders over te
+gaan, zoo men niet in herhalingen wilde vallen. Men was wel onvoldaan,
+dat men zoo weinig kon zeggen over iets, dat zoo diepen indruk gemaakt
+had, maar vond het toch beter over iets anders te praten, dan te
+zwijgen. De remplacerende gesprekken waren misschien belangrijk; maar
+wij kunnen er niets van meêdeelen, dan dat de namen Grisi, Lablache,
+Persiani en Rubini dikwijls door de _Ladies_ werden genoemd.
+
+Hunshow had Van Aartheim onder den arm genomen, en na eerst over
+onverschillige zaken gesproken te hebben, zei hij op eens tot hem:
+"Mijnheer, ik houd u voor een regtschapen mensch, maar hoe kent
+gij Lurgrave?"
+
+Van Aartheim verbleekte en antwoordde niet.
+
+"Ik zag u met hem te Baden-Baden in een druk discours. Ik meen u
+tegen hem te moeten waarschuwen."
+
+"Ik dank u voor uw raad," zei de ander; "maar ik ken hem door en door,
+en verlang niets vuriger, dan voor altijd van hem ontslagen te zijn;
+maar nog ben ik in zijne magt."
+
+"Ik wil niet verder doordringen in uwe geheimen," zei Hunshow,
+"maar ik wensch u toe, dat gij spoedig van hem verlost moogt worden."
+
+"Dat geve de Hemel, en tevens, dat ik niet een der heeren, met
+wie ik thans reis, door mijne onvoorzigtigheid aan zijne lagen heb
+blootgesteld!"
+
+Men arriveerde ten 10 ure in het logement, zeer verfrischt en
+aangenaam gestemd door de avondwandeling. Pols evenwel had wat
+ligtheid in het hoofd en loomheid in de beenen; hij schreef het toe
+aan de konijnenwollen kousen en de schoenen met spijkers.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XVII.
+
+    Bevattende eene al te lange beschrijving van eene voetreis en
+    eene al te korte van een watertogtje.
+
+
+Hoe aangenaam is het, eene voetreis te maken! Dat is eigenlijk toch
+maar de ware manier van reizen. Dan smaakt men zeker dubbel zoo veel
+genoegen, als wanneer men zich afhankelijk maakt van paarden, die in
+redelooze haast voorthollen, of van stoommachines, die ook al niet
+volkomen begrijpen, waarom zij zich zoo gezwind bewegen. Luchtig
+en vrij wandelt men voort, in alles volkomen zijn meester, en met
+innig welgevallen slaat men het oog op het valies, dat men torscht,
+daar men met zelfvoldoening kan uitroepen: "_Omnia mea mecum porto!_"
+Waar een schoon natuurtooneel bijzonder de oogen boeit, vertoeft men
+zoo lang men lust heeft; en hoeveel ziet men niet, dat anders voor
+het oog verborgen blijft! De voetreiziger dringt door op plaatsen,
+waar anderen moeten achterblijven; wat hun beletselen zijn, zijn het
+hem niet meer.
+
+Hoe bekoorlijk zijn de aanlokselen van deze manier van reizen! hoe
+zalig is het, zich er in te verdiepen, vooral wanneer men in een
+gemakkelijken fauteuil neêrzit, of op eene welgevulde sofa ligt
+uitgestrekt!
+
+Maar ook wanneer de gewigtige morgen aanbreekt en den voetreiziger
+met moed en in vrolijkheid zijnen togt begint, en gedurende den
+geheelen dag, dien hij aan de negen of tien uren afstands besteedt,
+zijn de genoegens onuitputtelijk. Ziet hem daar met luchtigen tred
+voortstappen; het ongewone pak, dat hij torscht, geeft hem meer gemak
+dan last. Hij fluit, en neuriet, en zingt; maar niet om zich den tijd
+te korten, want hij bereikt het eerste station, terwijl hij nog meende
+er een half uur van af te zijn.
+
+Maar was die al te groote dartelheid misschien hemzelven hinderlijk,
+na de eerste pauze wordt hij bedaarder. Met gematigder tred vervolgt
+hij zijn weg: de koelte des morgens is geweken en de liefelijke
+stralen der zomerzon koesteren zijn gelaat; de poriën worden geopend,
+en in milden overvloed stroomt het vocht van zijn voorhoofd af.
+
+Indien hij later halfweg van zijnen togt is, dan de zon van de haren,
+dit bevreemde hem niet; want de voetreiziger weet, dat zij haar
+dagelijksch tourtje maakt in een wagen, met fiere genetten bespannen.
+
+En waren deze de genoegens, die hij de eerste uren van zijnen togt
+smaakte, wat zijn zij in vergelijking van de verrassingen, die nog
+wachten! Als hij gemeend heeft dat er een abuis in de opgave des
+afstands is, daar het wel drie uren zal zijn in plaats van twee,
+is de kastelein in de herberg, waar hij weêr zal rusten, in staat
+hem meê te deelen, dat men het gemakkelijk in anderhalf uur kan
+gaan. Vraagt hij, als de togt op het laatst loopt: "Hoe ver nog van
+de stad?" dan is het antwoord: "Anderhalf uur."--Dit bevreemdt hem,
+want het is een half uur langer dan hij dacht; maar grooter nog is
+zijne verwondering, als hij, na nog een half uur voortgegaan te zijn,
+op dezelfde vraag tot antwoord bekomt: "Zeven kwartiertjes."
+
+Meent hij dat hij steentjes in de schoenen heeft, het blijkt
+hem bij nader onderzoek, dat het eenvoudig blaren zijn, die zijn
+voeten als extra schoeisel dekken. Vreest hij op het laatst, dat
+hij nooit het doel zijner reize zal bereiken, hij vergist zich en is
+aangenaam verrast, als de toren, die voor hem scheen uit te wandelen,
+toch eindelijk vlak voor hem staat. Had hij den moed verloren, om de
+straten der stad door te wandelen, als hij de groote steenen onder zich
+voelt, worden de gewaarwordingen der ganzen op de gloeijende platen te
+Straatsburg hem duidelijk. Meent hij dien dag, daar hij vermoeid is,
+niet veel van de stad te zullen zien, al wederom eene verrassing;
+zijn logement is aan het andere eind gelegen. En als hij dan, na
+50 trappen opgeklommen te zijn, de uitsluitend voor voetreizigers
+bestemde apartementen bereikt, bespaart hij zich, door gebrek aan
+eetlust, groote kosten. In den slaap meent hij een berg te beklimmen,
+die al hooger en hooger wordt, en den volgenden morgen, daar hij,
+zijne harkstijve beenen op den grond zettende, op spelden meent te
+trappen, mag hij, ten behoeve zijner voetzolen, _kirschwasser_ en
+een draad saijet doen aanrukken.
+
+Ongelukkigen, die met postpaarden rijdt, hoe geheel anders zijn
+uwe gewaarwordingen, wanneer gij in uw logement aankomt! Hoe
+weinig aanlokkends heeft de kanapé, die u wacht! Gij put op éénen
+dag genoegens uit, waarvan de voetreiziger twee of drie dagen
+jouisseert. Wanneer gij in uw bed stapt, moet gij u nog de moeite
+geven om de oogen te sluiten, daar ze hem van zelve toevallen; geen
+enkele droom doet u in uw slaap opspringen. Al de recepten tegen
+de ongemakken, die eene voetreis ten gevolge heeft, zijn voor u te
+vergeefs opgeschreven.
+
+En o, hoe was het u te moede, toen gij daar, tegen de kussens van uw
+rijtuig aangeleund, de wandelaars voorbijsneldet! Zaagt gij den blik
+niet, waarmede zij uw lot beklaagden? Was het niet, alsof zij u om
+uws zelfs wil smeekten uit te stappen? Waart gij niet jaloersch op
+het zweet dat hunne aangezichten, het stof dat hunne schoenen bedekte?
+
+Leert dan inzien, waarin het wezenlijk genoegen bestaat. Leert het
+van uwe postpaarden, dat slechts eene voetreis onuitputtelijk genot
+oplevert; ziet hoe mismoedig zij de koppen naar de aarde laten hangen,
+als zij worden afgespannen, en hoe het zweet hun uitbreekt van angst,
+dat zij reeds naar den stal moeten terugkeeren. Leert het van een
+troep militairen, die een geheelen dag met marscheren doorbrengen,
+niet slechts in de eerste uren, wanneer hun lied: "Wij zijn mannen van
+Oranje," of "Wie praalt aan 't hoofd der heldenstoet?" met luider stem
+wordt opgezongen; maar later, wanneer zij stilzwijgend voortwandelen,
+en hunne zaligheid overpeinzen, terwijl zij de zachte drukking van hun
+modelgeweer nu eens aan hun linker, dan weêr aan hun regter schouder
+gunnen; leert het vooral van hen, die op het laatst van den marsch
+vreezen, dat hunne wandeling al te spoedig zal zijn afgeloopen, en
+zich in het mulle zand neêrvlijen, totdat de onderadjudant door eene
+vriendelijke manoeuvre met zijn stok hen aanport, hunne kameraden
+niet te verlaten.
+
+Wanneer gij in uw rijtuig zit en uwen weg begint, dan is uw eenig
+verlangen alles te zien; de wenschen van den wandelaar strekken zich
+verder uit; hij verlangt naar den oogenblik, dat hij alles gezien
+heeft. Wanneer gij te huis komt, hebt gij niets te vertellen, dan dat
+de route heerlijk mooi was. De voetreiziger maakt hiervan naauwelijks
+gewag; hij kan meêdeelen dat hij zoo moê was als een hond, en dat
+hij in zooveel uren zijne knieën niet gebogen had.
+
+Het was misschien de overtuiging van dit alles, die Joachim
+Polsbroekerwoud en zijn gezelschap deed besluiten, om, in plaats van
+nog heden van calêche-gelegenheden gebruik te maken, de Zwitsersche
+voetreis reeds te Schaffhausen te beginnen. Ebel gaf negen uren
+afstands op van daar tot Zurich; en het was alleen omdat men het
+noodzakelijke inzag, om in die stad een weinig te vertoeven, dat
+men besloot den eersten dagmarsch niet langer te nemen. Van Aartheim
+bragt wel in het midden, dat hem de tour vrij groot scheen, daar hij
+het voetreizen bij ondervinding kende; maar dit scheen den overige
+heeren niet genoegzaam, om hun plan op te geven. De ransels werden
+door de moedige voetgangers met het noodige niet alleen, maar ook
+met het overbodige gevuld, en de togt begon. Te Neuhausen passeerde
+hun de calêche met de Hunshows, die men 's avonds te Zurich weêr zou
+aantreffen; te Eglisau trachtte men eenige zwaarte, die zich in de
+beenen deed gevoelen, door het drinken van Champagne bij het _diner_
+te verligten; te Bulach gebruikte men tot hetzelfde einde thee; te
+Seeb begonnen de ranselriemen te knellen; schoon de ransels zelve
+volstrekt niet hinderden; te Claudia was de _sehnsucht_ naar Zurich
+tot den hoogsten trap gestegen; en toen men laat in den avond de
+stad bereikte, waren de meesten in zulk eene stemming, dat het hun
+onverschillig zou geweest zijn, indien zij, in plaats van te Zurich,
+te Nes op Ameland of te Khruntschehow in Siberië waren aangekomen,
+zoo er maar ordentelijke kamers met heel goede bedden voorhanden waren.
+
+In het _Hôtel de l'Epée_ werd het vermoeide gezelschap goedgunstig
+opgenomen. Zij hadden de satisfactie, den kastelein te hooren
+aanmerken, dat de door hen afgelegde weg de moeite der beschouwing
+naauwelijks waardig was. Met treurigheid had de inspectie der voeten
+plaats; in stilte werd de avond doorgebragt, in zwaren slaap de nacht;
+en bijna vermoeider dan men naar bed ging, stond men den volgenden
+morgen op.
+
+In deze positie ontvingen zij het bezoek van den Heer Hunshow, die hen
+kwam uitnoodigen, om gezamentlijk een tourtje op het meer van Zurich
+te maken, en daartoe terstond per as naar Rapperschwijl te trekken,
+om 's avonds in een schuitje naar de stad terug te keeren. Het had
+wel in het plan der vrienden gelegen, om nog heden tot Zug te reizen,
+maar men meende zulk eene lieve propositie niet te kunnen afslaan,
+en zag, behalve het aangename gezelschap en den heerlijken tour,
+ook een dag te gemoet, waarop men de knieën gebogen kon houden; het
+denkbeeld van rusten was in de gegeven omstandigheden het aangenaamste,
+dat men zich kon voorstellen.
+
+De westelijke oever van het meer van Zurich levert zulke schoone
+gezigten op, dat de personen, die geen Engelsch verstonden, zich niet
+behoefden te vervelen, als zij niet wilden; maar anders was het wel
+hard, geen enkel woord te begrijpen van een discours, dat met veel
+levendigheid gevoerd werd, en allen, die er aan deelnamen, tot de
+hoogstmogelijke vrolijkheid opwond. Vooral Van Aartheim en _Miss_ Mary
+schenen heden onuitputtelijk in geestige gezegden, of, zoo als Pols
+zich uitdrukte, in boertige kwinkslagen. Het doet ons zeer leed, niet
+in staat te zijn gesteld, het gesprek hier meê te deelen; misschien
+evenwel is het goed; want daar is in zulk soort van gesprekken dikwijls
+zooveel, dat zijne charmes van de omstandigheden en de plaats ontleent,
+dat zij bij de overbrenging te veel verliezen. Torteltak was verrukt;
+nog nooit was hij met Engelsche dames zoo na in aanraking geweest,
+en het was zijn lot nog al veel geweest, met zoodanige zijner schoone
+landgenootjes te converseren, die, zoodra het discours eenigzins van
+het heel gewone vervreemdt en de onderwerpen van toilet, amusementen
+en de dingen van den dag een weinig op zij laat liggen, terstond in de
+weer zijn met haar: "Heden, mijnheer! wat wilt u daarmeê zeggen?" of
+"zoo hoog kunnen wij niet vliegen." Hij moest misschien wel vreezen,
+dat deze dames op verre na zulke goede huishoudsters niet zouden
+zijn, als de gemelde landgenootjes, daar zij veel belezenheid, ja
+zelfs veel studie aan den dag legden; maar hij getroostte zich een
+aangenaam discours te voeren, zelfs met zulke meisjes, wier handen
+geheel verkeerd stonden tot het opdoen der natte wasch, en die op
+geen handvol na konden berekenen, hoeveel zout er tot het koken van
+aardappelen werd vereischt.
+
+In het logement _de Paauw_ te Rapperschwijl werd het middagmaal
+gebruikt. Terwijl het gezelschap aan tafel zat, kwam een jong
+mensch, armoedig gekleed, van een zacht, innemend voorkomen, maar
+in wiens trekken iets heel melancholieks was, met een oude vrouw,
+wier voorkomen minder innam, in de zaal. Zij plaatsten zich op een
+kleinen afstand van het gezelschap, en de jongeling stemde de viool,
+die hij onder den arm droeg.
+
+"Kom aan, muziek!" zei Veervlug: "dat is goed; dan kunnen wij ons
+eten op de maat in den mond brengen."
+
+De jonge man begon een dier stukken uit te voeren, die men aan alle
+publieke tafels in Duitschland hoort.
+
+"'t Is wat nieuws," zei De Morder. "Kastelein, je tracteert ons op
+beroerde muziek."
+
+"Het is eene ongelukkige familie," antwoordde deze; "daarom laat
+ik ze nog al eens aan de tafel toe. Die jonge man is van eene zeer
+fatsoenlijke familie uit Zurich, en de vrouw, die hij bij zich heeft,
+is zijne moeder. Haar man had, bij zijn sterven, zijn vrij groot
+vermogen tusschen hen beiden verdeeld; maar zij heeft eerst haar
+eigen goed en toen dat van haren zoon op eene schandelijke wijze
+verteerd; later raakte zij ook aan den drank verslaafd, en haalde
+zich door hare liederlijke levenswijs de verachting van iedereen op
+den hals. De zoon was aan een meisje van eene ordentelijke familie
+verloofd; maar zij verlangde van hem, dat hij zijne moeder aan haar
+lot zou overlaten. Deze had toen juist het laatst van zijn vermogen
+verteerd, en nu wilde de zoon haar niet aan armoede prijs geven; en
+daarom offerde hij zijn geluk--want het meisje wilde nu niets meer
+van hem weten--om den wil zijner moeder op. De arme jongen! want in
+plaats van hem uit dankbaarheid naar de oogen te zien, behandelt zij
+hem nog schandelijk, en verteert het geld, dat hij zoo zuur verdient,
+in dronkenschap. Ik wou dat ik hem maar van haar los kon krijgen."
+
+De jonge muzikant was, toen hij de aanmerking van De Morder hoorde,
+bloedrood geworden. Helaas! hij herinnerde zich den tijd, toen
+iedereen hem om zijn middelmatig muzikaal talent toejuichte; maar
+toen immers was hij rijk, en beoefende de edele kunst niet als eene
+kostwinning. Doch toen nu de kastelein zijne geschiedenis verhaalde,
+en hij de uitdrukkingen hoorde, die deze zich omtrent zijne moeder
+veroorloofde, werd hij doodsbleek, en pijnlijke tranen kwamen in
+zijne oogen. Hij wilde teruggaan; maar zijne moeder hield hem tegen,
+en beet hem onvriendelijk toe: "Komaan! kunt ge niet meer spelen?"
+
+"Het spijt mij, dat ik het gezegd heb," zei De Morder; "maar ik kon
+ook niet weten, dat hij een fatsoenlijk mensch was."
+
+"En gij vondt zeker de vrijheid," zei Van Aartheim, "om het eergevoel
+van een minder fatsoenlijk mensch te kwetsen?"
+
+Van Aartheim scheen niet van oordeel, dat gemeene menschen geen
+eergevoel kennen.
+
+Een weinig later ging de muzikant met zijn hoed in de hand bij het
+gezelschap om. Van Aartheim had hem met belangstelling en innig
+medelijden gadegeslagen. Misschien wist ook hij, hoeveel men soms om
+den wil eener moeder moet opofferen. Toen de jongeling hem naderde,
+wierp hij niet alleen ongemerkt een ruime gift in den hoed, maar
+drukte tevens met hartelijkheid zijne hand.
+
+Op nieuw sprongen de tranen uit de oogen van den jongen man; maar nu
+waren zij hem toch zoo pijnlijk niet als daar even.
+
+De familie Hunshow zag Van Aartheim met bevreemding aan. Deze deelde
+haar de geschiedenis van den ongelukkige mede, zoo als hij die van
+den kastelein gehoord had.
+
+"Een zeldzaam voorbeeld van kinderlijke liefde," zei de Engelschman.
+
+"Maar gelukkig een nog zeldzamer van moederlijke ontaardheid en
+verhardheid," voegde Mary er bij.
+
+Toen het armoedige paar de zaal verliet, zag de moeder met woeste
+vreugd de ruime collecte na; de zoon sloeg nog eens eenen dankbaren
+blik op Van Aartheim.
+
+Een schuitje wachtte nu het gezelschap, om den tour over het meer naar
+Zurich te maken. De togt werd door het heerlijkste weder begunstigd. Op
+het lieve schiereiland Au stapte men voor een oogenblik aan wal,
+en Torteltak deed zijnen vrienden het genoegen, de heerlijke Ode van
+Klopstock, _der Zürchersee_, te reciteren. Het was laat, toen men in
+het _Hôtel de l'Epée_ terugkwam, waar de vrienden van de Hunshows,
+die nu eenen anderen weg dan zij heenreisden, moesten afscheid nemen,
+in de verwachting evenwel van ze te Geneve weêr te zien.
+
+Den volgenden morgen vertrokken de voetreizigers in eene calêche
+over den Mont-Albis naar Zug, waar het bijna altijd mistig en slecht
+weêr is, en waar de regering, om de nagedachtenis der burgers eer te
+bewijzen, en de bedroefde betrekkingen der overledenen te troosten,
+de doodskoppen, zoodra het vleesch genoegzaam tot ontbinding is
+overgegaan, met de namen van hen, wien zij toebehoorden, op den
+schedel geplakt, in eene traliekast ten toon stelt.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XVIII.
+
+    Hoe de reizigers den Rigi beklimmen, en hoe het Holstaff tegen
+    zijne verwachting toch nog gebeuren mag, de zon aldaar te zien
+    opgaan.
+
+
+Voor het logement _de Zwarte Arend_, te Art, stonden reeds langer dan
+een half uur Joachim Polsbroekerwoud en zijne vrienden in volkomene
+besluiteloosheid wat te doen. Zij waren daar van Zug aangekomen met
+het vaste plan om den Rigi te beklimmen, en zouden reeds terstond
+dit voornemen hebben ten uitvoer gebragt, zoo niet de drijvende
+wolkjes, die zij vóór eenige uren ontdekt hadden, tot dikke wolken
+waren aangegroeid, en zich zoodanig om de kruin des bergs hadden
+vastgehecht, dat men verzekerd kon wezen, op den top geen uitzigt te
+zullen hebben dan in den digten sluijer, die het landschap overdekte
+en de communicatie van het heldere zonlicht met het frissche groen
+en het doorschijnend water afsloot. Wel konden zij, zonder zich
+hierover te bekommeren, den togt aanvangen; maar zij liepen gevaar
+eene vruchtelooze reis te maken, en het hemelsche vocht, dat tot
+verfrissching van gras en geboomte bestemd was, in hunne kleederen op
+te vangen. Zij hadden reeds de zekerheid het heerlijke schouwspel te
+zullen missen, als de zon, achter het blaauwe gebergte neêrzinkende,
+bij haar afscheid een purperen gloed om zich heen werpt; als die
+gloed zich langzamerhand aan de valleien onttrekt, maar nog een krans
+van warme en bonte kleuren om de witte en koude toppen van het hooge
+gebergte slingert, totdat ook deze weldra in schemering verkwijnen en
+in duisternis versterven; maar aan den anderen kant, de wolken konden
+in den nacht in regen worden opgelost, en hoe heerlijk zou dan, van
+den hoogsten top des Rigis, het opgaan der zon over het verfrischte
+landschap te aanschouwen zijn!
+
+De kastelein uit _de Arend_, om redenen, hem bekend, liever de
+heeren nog niet willende afstaan, recommandeerde tot schâvergoeding
+den zonsopgang over het Zugermeer, uit zijn logement gezien; en
+Pols inclineerde hiertoe al spoedig, mits men, om toch ook een
+ruim uitzigt te hebben, eene bovenkamer nam; maar Aloys Stadler,
+een jeugdig winkelier in zwam, vuurslagen en tonderdoozen te Zug,
+doch wiens nering minder winsten aanbood, dan het rondzwerven door
+het gebergte als gids van rijke vreemdelingen, vreezende dat, zoo de
+reis heden niet doorging, het zestal hem ontsnappen zou, en hij voor
+niet zijn besten groenen rok, leverkleurigen pantalon en vuurroden
+parapluie uit de kast zou hebben gehaald, bestreed dit voorstel met
+warmte en kracht, door de verzekering te geven, dat in het gebergte na
+regen altijd droog weêr volgt. Dit argument wist de kastelein niet te
+weêrleggen, en ook de vrienden verkozen het in deze maar voor alles
+afdoend te houden.
+
+"Welaan dan, met moed!" riepen zij uit; de veldflesschen werden met
+_kirschwasser_ gevuld, en de vreemdelingen met Alpenstokken, en de
+gids met zijn rooden parapluie gewapend, begonnen den togt.
+
+Het eerste uur gaans, wanneer men den Rigi van deze zijde beklimt,
+loopt door weiden en bosschen, en de helling is zeer geleidelijk. Men
+maakte dus de aanmerking reeds, dat de Alpenstokken heel wat meer
+last dan gemak geven, en Veervlug begon over te hellen om aan de
+afleiding van den naam des bergs van _Regina Montium_ boven dien van
+_Mons Rigidus_ den voorkeur te geven. Stadler evenwel raadde hem aan
+om zich niet met die afleidingen te vermoeijen, want dat zoo lang hem
+en zelfs zijn vader, die ook gids geweest was, heugde, de berg nooit
+een anderen naam dan Rigi had gedragen.--Het weêr hield zich beter
+dan men gedacht had, en zonder tegenspoed bereikte men _das untere
+Dächli_. Het uitzigt van dit punt is reeds schoon en ruim, en werd,
+toen zij er aankwamen, genoten door een heer van omtrent 50 jaren. Hij
+scheen in gepeins verzonken; maar op het zien der reizigers stond hij
+eensklaps op en zeide: "Schoon niet waar? Ik zou wel plan hebben om
+dit punt uit te teekenen."
+
+"Wel, doe het eens, Mijnheer!" zei Torteltak; "ook nu met dit sombere
+weder kan het een heel bevallig schilderijtje opleveren."
+
+"Ja maar," zei de ander, "ik kan niet teekenen. Maar ik wil, zoodra ik
+te huis kom, een meester nemen; en als ik de kunst onder de knie heb,
+hier nog eens weêrom komen. Een leelijk gebrek in mijne opvoeding,
+dat ik het niet geleerd heb. Als ik eens kinderen krijg, zal ik daar
+beter in voorzien."
+
+"Ik wil u niet tauxeren," zei Torteltak; "maar daar behoort nog al
+iets toe, om zoo iets onder de knie te krijgen."
+
+"Dat is niets, Mijnheer! vlijt en langdurige oefening kunnen daarin
+veel te gemoet komen. Ik verbeeld mij, als ik eens een jaar of twaalf
+in een _atelier_ doorbragt, en dan eens een Italiaansch kunstreisje
+maakte, dat ik een heele bol kon worden. Dan verkocht ik mijne affaire,
+en ik zou, geloof ik, nog wel naam kunnen maken als schilder. Doch
+ik heb geen plan om de jonge schilders in hunne fantastische
+kleedingswijze te imiteren, maar wel in hunne vrolijkheid. Ik gevoel
+dat ik aanleg heb om schilder te worden; want ik ben altijd vrolijk."
+
+Torteltak recommandeerde zich, om dan ook bij gelegenheid zijne
+kunststukken eens te mogen zien, en de oude heer gaf hem terstond
+zijn adreskaartje.
+
+Boven _das untere Dächli_, waar de beschilderde kruisen den weg in
+stations verdeelen, tot aan de kapel van _Maria zum Schnee_, wordt de
+weg steiler en moeijelijker. "Het spijt mij," zeide de oude heer, "dat
+ik het plan, dat ik had, toen ik hier de laatste maal was, om eenen
+straatweg over den Rigi aan te leggen, niet ten uitvoer heb kunnen
+brengen. Dat zou het beklimmen merkelijk gemakkelijker gemaakt hebben."
+
+"Ik wou dat gij het gedaan hadt," zei De Morder, "want het is nu
+in het geheel geen weg voor een fatsoenlijk man; zelfs met deze
+miserabele stokken heeft men nog ieder oogenblik kans, om armen of
+beenen te breken."
+
+"'t Spijt mij ook," zei de oude heer; "maar ik werd gecontrarieerd;
+niemand wilde acties nemen, en mijne middelen lieten het niet toe,
+om het geheele geval voor eigen rekening te nemen. Dat heeft mij al
+meermalen gehinderd in het uitvoeren van waarlijk goede plannen. Hier
+in mijn portefeuille heb ik nog een project, om den loop van den Rijn,
+bij den waterval van Schaffhausen, te verleggen, door het graven
+van een kanaal van boven de stad tot aan Rheinau. Dat zou den handel
+van Zwitserland verbazend bevorderen. Hier is het; zie het eens in,
+Mijnheer!" zeide hij, zich tot Van Aartheim wendende.
+
+"Het plan is mooi," zei deze, "maar het eenige, dat ik er op aan te
+merken heb, is, dat het onuitvoerbaar is."
+
+"Dat is mij meer gezegd," zei de oude heer, zonder zich eenigzins aan
+deze aanmerking te ergeren; "maar het is geen reden, om het niet eens
+te beproeven."
+
+Tot aan het vierde kruis, waar zich de weg van Lowerz met dien van
+Art en Goldau vereenigt, en waar de steilheid weêr vermindert, bleef
+het weder goed, schoon de donkerheid, door de wolken veroorzaakt, op
+de duisternis des avonds anticipeerde; maar toen begon een liefelijke
+regen in overdadige mildheid neder te vallen. De gids bediende zich
+van zijnen parapluie om droog te blijven, en raadde den reizigers
+van hunne stokken gebruik te maken, om spoedig aan het _Hospitium_
+te arriveren. Deze raad was evenwel gemakkelijker gegeven dan
+opgevolgd. De weg werd er door den regen niet beter om. Sommigen
+der reizigers begonnen te morren, zonder daarom de nederdaling des
+regens te stuiten; de anderen stapten zoo moedig voort, alsof er
+niets gebeurde; de oude heer zeide, dat hij wel plan zou hebben, om
+zijn mac-intosh uit zijn valies te halen, zoo hij dat niet ongelukkig
+te Zurich had laten liggen. Maar met dat al, de bui werd zoo hevig,
+dat in weinige oogenblikken aller kleederen doortrokken werden,
+en de omgebogen hoedenranden het water bij wijze van goten in den
+hals en langs den rug uitstortten. Gelukkig bood, na een eindweegs,
+eene overhangende rots eene schuilplaats aan, waar men ten minste
+eenige oogenblikken de bui kon afwachten.
+
+Een kleine vergoeding voor het doorgestane leed bood het uitzigt, dat
+men van hier op de vallei had. De lucht was, zoo ver men zien kon,
+met donkere wolken bedekt. Overal daalde de regen in dikke stralen
+neder; maar op één punt was de lucht gebroken, en in het midden der
+graauwkleurige landstreek zag men het schoone kleine meer van Lowerz
+in een helder licht, en het bevallige eilandje Schwanau, waarover de
+zon al haren glans scheen uit te storten.
+
+"Neen maar waarlijk," zei Pols, terwijl hij zijne natte wangen en
+voorhoofd afdroogde, "dit uitzigt is een gulden waard."
+
+"Ik zou wel plan hebben," zei de oude plannenmaker, "om hier een stukje
+lands te koopen en een koepel te bouwen; want het is hier een gezigt,
+waaraan men zich niet kan verzadigen."
+
+"Het zou een perfecte gelegenheid wezen voor een theetuin," zei Pols,
+wien het op eens inviel, welke aangename middagen hij in der tijd bij
+zijne tante te Rotterdam, die een theetuin in de Keerweerlaan had,
+plagt door te brengen.
+
+"Het is jammer, dat het voor u beiden wat ver van huis is," hernam
+Torteltak, die op het kaartje van den ouden heer gezien had, dat hij
+zijn domicilium te Stutgard hield.
+
+"Dat is niets," zei deze: "heeft Mijnheer geen zaken omhanden?"
+
+"Voorloopig nog niet," antwoordde Pols; "ik ben advocaat, maar ik
+practiseer niet."
+
+"Juist," zeide de ander, "dat is zoo goed als vrij man: dan moesten
+wij zamen op dat eilandje Schwanau eene fabriek oprigten van zoeten
+wijn, uit zure appelen getrokken; dat kan hier wel opnemen, want de
+wijn is in deze streek niet best."
+
+Pols glimlachte en zeide, dat hij zich nog eens bedenken zou. Hij
+dacht in zichzelven: "Wat zou Mijntje wel zeggen, als ik haar eens
+proponeerde om naar Schwanau te verhuizen!"
+
+Omstreeks zeven ure bereikte men het _hospice_ en de woning der
+Capucijnen: men had zich genoodzaakt gezien, de reis te vervolgen,
+voordat de regen geheel ophield, daar de bui het air had nog niet
+spoedig te zullen overdrijven. Een oud eerwaardig vader ontsloot de
+deur en bood den reizigers verkwikking aan; hij leidde hen daarna rond
+in het kleine gebouw, en introduceerde hen ook in zijne enge cel. Het
+zag er treurig uit in dat bouwvallig vertrekje; het was maar gelukkig,
+dat de kleine glasruitjes weinig licht toelieten om deze vervelooze
+wanden en halfvermolmde meubels te beschijnen; maar toch, de Capucijner
+zeide nog met zeker welgevallen: "Ziet, deze kamer is de mijne."
+
+"Zij is waarlijk niet te ruim en te gemakkelijk," zei De Morder.
+
+"Ik zou mij hier gruwelijk vervelen," zeide Pols: "des zomers zou
+het nog gaan, als er veel vreemdelingen komen; maar 's winters moet
+het hier al akelig eenzaam wezen."
+
+"Ik zou wel plan hebben ook een klooster te laten bouwen, als zoo
+iets bij de Lutherschen mode was," zeide de oude heer; "maar ik zou
+het alles wat op een grooter en ruimer voet inrigten, en wat meer
+gelegenheid tot amusementen geven, om de eentonigheid te verminderen."
+
+De Capucijner glimlachte. "Gij zoudt er anders over denken," zeide hij,
+"indien gij, zoo als ik, 60 jaren in deze cel gewoond hadt. Wat zou ik
+hier meer verlangen? Is het hier niet ruim genoeg voor mij alleen? Heb
+ik niet mijn kruisbeeld en mijn gebedenboek? En als ik 's avonds
+den helderen hemel uit mijn venster aanschouw, zie ik dan niet mijne
+toekomstige woning daar, nog hoog boven die maan en sterren? Zegt mij,
+hebt gij in uwe ruime zalen en prachtige steden een helderder uitzigt?"
+
+"Ik zou het lot van dien monnik in zijne enge cel begeerlijk kunnen
+vinden," zei Van Aartheim tot Torteltak.
+
+"Ik ook," zei deze; doch terwijl hij het oog sloeg op zijn fijne
+polonaise, dacht hij: "Maar toch die grove pij; het is al te erg."
+
+Op de Rigistaffel werd niet gepoosd, schoon De Morder, die vrij
+vermoeid was, eene motie deed om hier te blijven, daar hij niet
+wist waarom de _Kulm_ ook juist hooger dan de _Staffel_ moest
+wezen. Gelukkig kwam weldra het _Wirthshaus_ van Burgi Ritschard
+in het gezigt; want het werd zeer duister, en de regen hield nog
+gestadig aan, schoon nu nog al met sneeuw vermengd. Het laatste eind
+was echter het glibberigst, en het noodlottig gevolg hiervan was,
+dat Holstaff, die in gepeins verzonken voortwandelde, uitgleed en
+zijwaarts in een vijf à zes voeten diepen kuil viel. De eerste kreet
+van den ongelukkige was: "Hemel! ik val in den afgrond!" maar de tweede
+bragt de geruststellende tijding over, dat hij slechts zijne beenen
+gebroken had, en dus onmogelijk een voet verder verzetten kon. Pols,
+heel confuus, maar toch dadelijk hulp willende aanbrengen, vroeg
+aan den gids, waar hier ergens de beste chirurgijn woonde. Aloys
+Stadler antwoordde heel bedaard, dat hij de keuze had tusschen Zug
+en Lucern. De andere vrienden staken de handen uit, en namen den
+ongelukkige tusschen zich, die hun weldra verzekerde, dat hij geloofde,
+slechts een zijner beenen gebroken te hebben, maar dat hij nog onzeker
+was, welk van beiden. Hij klaagde tevens over eene hevige wondkoorts,
+die hem terstond geattaqueerd had, en die, zoo hij de beenbreuk al
+overleefde, hem zeker wel langzamerhand zou ondermijnen. De vrienden
+troostten hem zoo goed zij konden. Pols stapte met Stadler driftig
+vooruit, om vast alles in het logement te prepareeren, en vernam
+van dezen, dat zijn vriend er toch nog beter afgekomen was dan de
+_Königlich Preusische Oberförster_, Friedrich Wilhelm von Bornstett
+_aus Rathenow_, die anno 1826, een weinig hooger op, in eene diepte
+gevallen was van ongeveer 2000 voet, en zijne _Frau Gemahlin_ als
+weduwe in het _Kulmhaus_ had achtergelaten.
+
+"Wij komen met een zieke," zei Pols tot den kastelein, "iemand
+die bijna doodgevallen is; dus zouden wij gaarne eene goede kamer
+hebben, maar liefst niet voor aan 't huis, waar de drukte van
+de passage is." De kastelein was in de gelegenheid hem van dien
+kant gerust te stellen, en raadde hem aan, om maar in de groote
+zaal intrek te nemen, omdat daar een warme kagchel stond en die
+nu geheel tot hunne dispositie was. Weldra volgde de lijder, door
+vier vrienden ondersteund, telkens bij het neêrzetten zijner beenen
+onderzoekende, welk toch gebroken was, en nog immer in dezelfde
+pijnlijke onzekerheid. Van Aartheim raadde hem voorloopig maar te
+gaan zitten, en schreef een preparaat voor, dat den lijder in de
+koorts en hun allen tegen den schrik dienstig zou zijn, uit een
+mixtuur van Jamaica-rum, citroenen en suiker, aangelengd met kokend
+water, bestaande. Holstaff werd ontkleed en kreeg drooge kleêren
+van den kastelein; de gekwetste leden werden onderzocht; doch de
+wonden schenen, oppervlakkig beschouwd, alleen de spieren getroffen
+te hebben, die hier en daar van vel ontbloot of met bonte kleuren
+geteekend waren. Pols, een weinig gerustgesteld, had het genoegen,
+ditmaal den door hem meêgevoerden Spijkerbalsem te _zien_ appliceren.
+
+Terwijl ook de andere vrienden zich zoo veel mogelijk in drooge
+kleederen staken, vroeg Holstaff om papier en pennen; hij wilde
+nog een brief aan zijne ouders schrijven, en vond het beter, dit nu
+maar te doen, terwijl hij nog present was. Hij begon ook dadelijk
+met bevende hand en vochtige oogen: "Lieve ouders! als gij dezen
+ontvangt, is welligt..."--"Hier is een drankje," zei van Aartheim,
+hem een glas rookenden punch aanbiedende; "om het half uur een
+glaasje." Holstaff dronk het glas in één teug leêg, en ging daarna
+voort met schrijven; "uw levensgeluk verstoord."--"Hoe gaat het
+met de koorts?" vroeg Torteltak.--"Akelig," zei Holstaff; "ik begin
+schrikkelijk te gloeijen."--Hij legde de pen neêr, en voelde zichzelven
+den pols.--"Kom, je moest nog maar eens innemen," riep van Aartheim;
+"het eerste glaasje was niet vol."--Holstaff nam den aangeboden drank
+weêr heel gewillig in, en ging toen voort: "Een mijner vrienden zal
+u mededeelen... Wie uwer," vroeg hij snikkende, "wil zich met den
+brief aan mijne ouders belasten?"--"Komaan!" zei Pols; "je moet zoo
+akelig niet praten."--"Wou Mijnheer een brief naar Holland bezorgd
+hebben?" vroeg de oude heer: "ik heb plan, als alles wel lukt, binnen
+kort een reisje derwaarts te ondernemen."--Holstaff bleef in gedachten
+verzonken, totdat hij eindelijk, na nog een glaasje punch gedronken
+te hebben, zijne vrees openbaarde, dat hij waarlijk onpresent zou
+worden. En werkelijk, weldra stond hij op, en zonder aan het gevaar
+te denken, waaraan hij zijne gebroken beenen exponeerde, liep hij
+met groote stappen op en neder, jammerde, dat hij zijn brief niet had
+afgeschreven, voordat de koorts zoo hevig werd. Torteltak raadde hem
+troostend aan, om de boodschap bij den retour maar in persoon over te
+brengen; en de ongelukkige lijder, geen beteren troost bij een der
+vrienden vindende, zocht, door zich op een matras neder te vlijen,
+heul en kalmte in de rust des slaaps.
+
+Zijn voorbeeld werd door de anderen spoedig gevolgd; geen hunner
+scheen lust te gevoelen om de koude bovenkamers te betrekken, en dus
+werd de warme gezelschapszaal tot slaapvertrek ingerigt. De kastelein
+beloofde, zoo het noodig was, hen bij tijds te zullen wekken, en in
+de overtuiging hiervan sliepen zij gerust in.
+
+Een half uur vóór zons-opgang gaf de wachter op de Belvedère het sein,
+dat de regenwolken waren weggedreven, en de morgen helder en schoon
+was. Haastig gaven de reizigers en ook Holstaff, die nog niet dood was,
+aan die roepstem gehoor, en wachtten van het hoogste punt des bergs,
+trillende van ongeduld, maar nog meer van koude, de aankomst van
+de zon af. Daar zagen zij langzamerhand in het oosten... maar wij
+willen maar niet trachten te beschrijven, wat wij zagen. Honderden
+reisbeschrijvers hebben getracht dit tafereel met levendige kleuren
+te malen, en hoe schoon zij het ook gedaan hebben, zij eindigen allen
+met te zeggen, dat het er eigenlijk nog niets naar gelijkt; honderd
+anderen hebben er zich afgemaakt, met te verklaren, dat geen mensch
+in staat is, er eene flaauwe schets van te geven. Wij zullen, na die
+afdoende uitspraak, maar niets anders zeggen dan dat de zon extra
+mooi opging, dat het geheele panorama zich in zijne volle schoonheid
+vertoonde, dat het opkomende licht weêr een heerlijk effect maakte
+op de vallei aan de eene en de sneeuwbergen aan de andere zijde,
+en dat de kastelein zijne gewone morgenverklaring aflegde, dat de
+reizigers het uitmuntend troffen, want dat hij de zon nog nooit zoo
+mooi had zien opgaan. De verrukking der vrienden was uitermate groot;
+daar waren er, die, diep ontroerd van het heerlijk schouwspel beneden,
+hunne oogen aanbiddend omhoog sloegen; daar waren er, die met hun
+guide in de hand, de meren natelden, of zij er wel alle dertien op
+hun post waren, en die bij elken toren, welken zij zagen, getrouw
+informeerden, aan welke stad of dorp die toebehoorde; anderen weder
+riepen, bij het zien van een zoo groot gedeelte van Zwitserland,
+de schimmen op der Zwitsersche helden, van Divicon af, die eerst als
+jongeling de legers der Romeinen versloeg, en vijftig jaren later,
+Julius Caesar in het aangezigt weêrstond, tot de lange rij van dapperen
+toe, die in de 14e eeuw de vrijheid van hun Vaderland tegen tiendubbele
+magt bevochten; van Tell en het driemanschap van den Grutli, van de
+Erlachs van Donnabuhl en Laupen, van de dappere Schwytzers, die zich
+bij Morgarten onsterfelijke lauweren gaarden, van Ryzig en Chaldor,
+de Tells van Appenzell, van Winkelried, die bij Sempach de speren der
+vijandelijke ruiters op zijn eigen hart verzamelde, om zijne vrienden
+de overwinning te verzekeren; daar waren er, die, zich in vrouwelijken
+heldenmoed verdiepende, de gade van Werner Stauffacher aanriepen,
+welke zelve haren man het zwaard in handen gaf, om de vrijheid van
+het Vaderland te bevechten; en de dappere vrouwen en meisjes, die
+door hare tegenwoordigheid alleen de Oostenrijkers verdreven, op den
+berg Stoss terugwenschten; die beurtelings de zachte Julia Alpinula
+aan de voeten van den Romeinschen Veldheer, het leven van haren vader
+afsmeekende, en de wanhopige Helvetische vrouwen bewonderden, welke,
+uit vrees haar kroost slaven te zien worden, hare zuigelingen tegen
+de casques der vijanden verpletterden; daar waren er, die morden,
+omdat zij Zwitserland een weinig te laat bezochten, om de prachtige
+steden Aventicum en Vindonissa in haren grootsten bloei te zien; daar
+waren er, die plan zouden hebben, om op dit uitzigt een vers te maken,
+indien zij het door langdurige oefening zoo ver konden brengen, dat
+zij geboren dichters werden; en eindelijk, die het allercharmantst,
+maar toch verbazend koud vonden.
+
+Toen zij eenige uren later den Rigi naar Kussnacht afdaalden,
+bejammerde niemand hunner het, dat zij dezen morgen met het natte
+pak van gisteren avond hadden moeten loopen; en zelfs Holstaff was
+niet meer treurig, dat het effect, 't welk zijn laatst vaarwel bij
+zijne ouders zou gemaakt hebben, door zijn al te spoedig herstel
+vernietigd was.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XIX.
+
+    Waarin Pols in zijne verwachting, om een der schoonste dagen van
+    zijn leven in vreugde te vieren, door veelvuldige rampen bitter
+    wordt teleurgesteld.
+
+
+Het is wel aangenaam voor vreemdelingen, in een hotel te logeren,
+dat in eene niet al te breede straat gelegen is; want indien er in
+zulk een straat nog al veel passage is, dan noemt men het een vrolijke
+stand; dan kan men, op eene bovenkamer logerende, als men zijn ligchaam
+ter halverwege uit het venster steekt, verscheidene menschen op het
+hoofd zien, en eene aangename en bonte verwarring van vilten, stroo-
+en zijden hoeden ontwaren; men heeft daarenboven den vrijen inkijk bij
+de overburen, kan zich vermaken met het gezigt van heeren, die hunne
+kin en wangen voor een scheerspiegeltje inzeepen; van dames, die een
+kastanjebruinen tour over vuurroode haren vastbinden; van moeders, die
+hare geluijerde lievelingen in zulk eene positie plaatsen, dat zij zich
+bont en blaauw moeten schreeuwen; van oudere telgjes, die figuurtjes
+op de glasruiten duimelen, en, als zij u ontdekken, dikwijls gereed
+zijn u de inspectie hunner tongen te vergunnen; van dienstmeisjes,
+die uit het raam van een bovenvertrek een luchtje scheppen, eene
+bezigheid, waaraan zij bij hare mevrouwen den veelbeteekenenden
+naam geven van eene kamer op te ruimen; indien verder de familie
+in eene voorkamer dejeuneert, kan men opmerken, hoe oneindig veel
+aftreksels men van eene zeer geringe dosis thee kan maken, en hoe
+groot een aantal boterhammen de kinderen aan groote brokken in den
+mond en kruimels op den grond kunnen consumeren. Men ziet dan schrale
+en overdadige _dejeuners_, met slappe thee of met sterken Portwijn,
+met magere boterhammetjes of met _foie gras_, met beefstuks of met
+pillen; ja, daar zijn logementen, waar men de overburen met gloeijende
+en saprijke sleep-asperges ziet ontbijten.
+
+Dit genoegen misten onze reizigers in het _Hôtel du Cygne_ te Lucern,
+daar dit logement ongelukkig niet in eene straat, maar aan het _Lac
+des quatre Cantons_ is gelegen. Zij moesten zich dus vergenoegen met
+het uitgestrekte uitzigt over het blaauwe meer, tot waar het zich
+bepaald ziet door de bevallige heuvelen, rijk met dennen en ander hout
+begroeid; daar achter zagen zij de lange bergketen van den vruchtbaren
+Rigi met welig groen omzoomd, tot de sombere rotsen van den Pilatus,
+tegen wier spitsen zich de wolken braken; het hoog en frisch geboomte
+spiegelde zich in het helder doorschijnend water; vruchtbare velden
+waren als een bloemenkleed tegen de helling des bergs uitgespreid,
+en gaven eene aangename afwisseling aan het oog, dat in het verder
+verschiet gerust had op de hooge bergrotsen, wier naaktheid alleen
+door een sneeuwgewaad wordt bedekt.
+
+Het kostte den vrienden weinig moeite om het den kastelein te vergeven,
+dat hij aan deze plaats tot de oprigting van zijn etablissement de
+voorkeur gegeven had boven de enge straten der stad. Moesten zij
+zich al vergenoegen met het gezigt op bergen en meren, waar zich
+slechts weinige menschen bewogen, in plaats van een groot aantal
+hunner natuurgenooten in een klein bestek bijeen te zien; welnu, het
+stond hun vrij hunne verbeelding den vollen teugel te laten, en het
+liefste plekje, dat zij voor zich zagen, met die zij het liefst om
+zich wenschten te bevolken. Het is een privilegie van den reiziger,
+om eene landstreek, die hem bij uitstek bevalt, de zijne te denken, en
+op die manier kan hij eigenaar zijn zonder kooppenningen te betalen,
+en een talrijk gezelschap honderden mijlen ver overvoeren zonder een
+stuiver reisgeld uit te geven. Het is een privilegie, waarvan vooral
+jonge menschen, die in de kracht van hunnen wenschleeftijd zijn, die
+nog niet al te veel in de wereld der wezenlijkheid te huis behooren,
+en door een lange tehuisblijf-onderving tot het resultaat gekomen
+zijn, dat er geen land beter is dan het hunne, en in dat land geen
+plekje aangenamer dan juist dat, waar zij wonen, nog al eens gebruik
+maken. Zij doen echter wijs, indien zij deze droomen en jeugdige
+voorstellingen in hun eigen borst bewaren, en ze vooral niet aan
+menschen, die wijs en van ondervinding zijn, meêdeelen; want velen
+hunner zijn voorkomend genoeg, om den jeugdigen gloed, dien de tijd
+langzaam en behoedzaam verkoelt, door hunne ijskoude aanmerkingen op
+eenmaal uit te blusschen.
+
+Daar waren er zeker onder de vrienden, die allen, met uitzondering
+van Pols, reeds een geruimen tijd in den morgen op het balkon van het
+hotel hadden neêrgezeten, wie de landstreek, op welke zij het uitzigt
+hadden, tot zulke bespiegelingen aanleiding gaf. Zij hadden daarom
+ook naauwelijks opgemerkt, dat hun waardige vriend heden tegen zijne
+gewoonte laat uit zijne slaapkamer te voorschijn kwam, en misschien zou
+zijne aankomst in hun midden nog niemands aandacht getrokken hebben,
+zoo niet een extra glans van genoegen en de bijzondere sierlijkheid
+zijner kleeding al te in het oog loopend was geweest. De blaauwe jas
+toch had heden voor een zwarten rok plaats gemaakt; een uitvoerige
+jabot kwam uit een wit vest te voorschijn, en een zomerpantalon
+met roode streepjes (een patroontje, dat hem zijn kleêrmaker in
+der tijd, als zeer gedistingueerd, had aanbevolen) voltooide zijn
+kostuum; een treffend schoon horlogiebandje, met kraaltjes gewerkt,
+hing over het vest, en eindigde in een kolossalen gouden sleutel,
+opgevuld met menschenhaar, afkomstig van de hoofden van de oude lieden
+Polsbroekerwoud en den jeugdigen Joachim zelven, voorgesteld onder
+de gedaante van twee kirrende tortels en een jong duifje op den rand
+van het nest.
+
+Geen der vrienden kon de oorzaak bevroeden dezer belangrijke
+gedaanteverwisseling. Pols was bij hen te wel bekend, als weinig werk
+makende van zijn toilet; en schoon ook nu zijn dos alles behalve
+datgene was dat men een goede kleeding noemt, hij scheen het er op
+toegelegd te hebben, om eens mooi voor den dag te komen. De goede
+man werd dus dadelijk met allerhande vragen bestormd, en had de
+satisfactie van werkelijk effect te maken. In het eind gaf hij te
+kennen, dat deze feestkleeding zijn gewone was op elken 22sten Juli,
+als zijnde de belangrijke dag, waarop hij het eerste levenslicht had
+gezien. Een stroom van gelukwenschen daalde nu neder over het hoofd
+van den jarige, en men juichte hem toe wegens den inval om zich dezen
+dag zoo feestelijk te tooien.
+
+Deze uitdrukking was maar half in den geest van Pols. Hij was zoo
+gewoon den dag, waarop hij geboren was, jaarlijks plegtig te vieren, en
+hij had van zijne vroegste jeugd altijd zoo velen om zich gezien, die
+dan in feestelijke stemming waren, dat het hem bijna vreemd voorkwam,
+dat er menschen zouden kunnen bestaan, die den 22sten Juli niet als
+een merkwaardigen dag beschouwden. Hij kon het zich nog voorstellen,
+hoe hij als een klein kind op dit feest altijd zijn beste pak mogt
+dragen; hoe hij 's morgens bij zijn ontwaken voor zijn bedje een
+grooten koek zag liggen, met eene inscriptie _ter uwer verjaring_,
+_op uwen geboortedag_, _tot gelukwensching_, of iets dergelijks, en
+hoe dan de persoon, die hem deze verrassing bereid had, niemand anders
+dan zijn goede Mijntje, het oogenblik van zijn ontwaken bespiedde,
+om zijne vreugd te genieten; hoe hem dan beneden van vader en moeder
+teedere omarmingen en warme kussen wachtten, en hoe hij begeerig
+zijne oogen naar de tafel opsloeg, waar de feestgeschenken lagen
+uitgespreid; hoe hij nooit op dien dag naar school behoefde te gaan,
+maar zelf naar het afgebrande huis mogt wandelen, om besten _janhagel_
+te koopen, waarop neef en nicht Van Kroesen en oom en tante Molslag
+en Jansje uit de Lommerdstraat, als zij hunne gelukwenschen hadden
+uitgestort, werden getracteerd. Hij stelde zich nog de avonden van die
+feestdagen voor, waarop hij met dat lieve Jansje en nog een paar andere
+nichtjes huishoudentje speelde; want in zijne kinderjaren behaagde
+hem de conversatie met meisjes oneindig meer dan die met zijne woeste
+kernuiten, aan welke hij dikwijls een blaauw oog of een bloedneus te
+danken had. De verjaardagen uit dezen tijd van zijn leven stonden onzen
+vriend het duidelijkst voor den geest, en gaven hem de genoegelijkste
+herinneringen. Maar later toch ook waren het aangename feesten; de
+_cadeaux_ werden langzamerhand grooter. Zijn vader schonk den leerzamen
+jongeling bij zulke gelegenheden menig solied boekwerk: Van der Aa,
+_Geschiedenis van den Oorlog_; Kok, _Vaderlandsch Woordenboek_, of
+dergelijken. Zijne moeder liet altijd een kolossalen tulband bakken;
+want ook de feesten werden deftiger, en Joachim wist zich reeds heel
+goed als held van de partij te houden. Gedurende zijn verblijf te
+Leyden plagt hij 's morgens eene uitgebreide waterchocolaadpartij te
+geven, en verder eene lieve _soirée_ aan zijne uitverkorenen, waar
+dan de stroopzolen en de peperkoek, die per pakschuit van Rotterdam
+arriveerden, werden genuttigd. Was het dus wonder, dat Pols, die nog
+nooit zijn verjaardag ongevierd had doorgebragt, zich ook heden te
+Lucern in zijne feestkleeding vertoonde?
+
+Helaas! dat het onschuldigst genoegen zoo vaak door de omstandigheden
+wordt verstoord! Moest juist heden een heir van onaangenaamheden en
+droevige voorvallen tegen den feestvierenden jongeling aanrukken? Moest
+al zijne vreugde vergald worden, en zijn vijfendertigste verjaardag
+met zwarte kleuren in zijn dagboek worden aangeteekend!
+
+Toen men zich op weg begaf, om de merkwaardigheden der stad in
+oogenschouw te nemen, moest men, daar het water van het meer door
+zwaren regen en dubbelen toevoer van de bergstroomen tot eene onmatige
+hoogte gestegen was, om uit het logement op de hoogere straten te
+komen, over planken en noodbruggen voortgaan, daar de weg voor het
+hotel geheel en al overstroomd was. Deze onaangenaamheid had evenwel
+voor Pols iets aangenaams, daar het hem onwillekeurig aan Rotterdam
+bij springvloed deed denken. Hij stapte dus vrolijk over de smalle
+planken voort; maar ziet, eene calêche, die door het water heenrijdt,
+passeert hem, en de onzachte beweging der paardenpooten in den
+stroom is oorzaak dat zijn hagelwitte jabot geheel door slijkspatten
+bezoedeld wordt. "Het is onaangenaam," zegt Pols; doch hij troost
+zich, en haalt zijn bonten zakdoek voor den dag, om de ramp zoo veel
+mogelijk te herstellen. Maar helaas! door de te hevige wrijving met
+den doek springt het beeldschoone horlogiebandje los, en de gouden
+sleutel, met de zinnebeeldige voorstelling van het huwelijksgeluk
+zijner ouders, ploft eensklaps in het water. Dit is te veel! Schrik en
+droefheid betwisten zich het regt over des jongelings gelaatstrekken;
+maar zijn besluit is spoedig genomen; hij bukt, waagt zijn geheelen arm
+en het beste ongedecartiseerde laken aan het modderige vocht--en niet
+te vergeefs; want hij redt het voorwerp, dat hem van onberekenbare
+waarde is; maar ach! door den val is het glas gebroken, en de haren
+projectilen zijn van haren glans en zuiverheid beroofd. Treurig slaat
+Pols zijn oog er op, maar terstond is hij weêr met den zakdoek gereed;
+hij wil de vochtige vleugels der diertjes zachtkens afdroogen; doch
+hij berekent niet, dat haar eenige hechtsel aan het plaatje lijm is,
+en zijne verbazing grenst aan wanhoop, toen hij bemerkt dat de veertjes
+aan den doek kleven. Gelukkig is nog slechts het duifje op het nest
+gewond; dit verlies is nog beter te herstellen, dan wanneer een der
+kirrende tortels eene kwetsuur had ondergaan. Behoedzaam draagt hij
+de schilderij dus naar het logement terug, in hoop dat de vochtigheid
+verder aan de arme dieren geen letsel zal doen. Dit was de eerste ramp,
+die Polsbroekerwoud op zijnen vijfendertigsten verjaardag trof.
+
+Na eenige uren in het bezigtigen der inrigtingen binnen de stad te
+hebben doorgebragt, bezochten de vrienden ook de plaats, waar de
+beroemde Leeuw van Thorwaldsen te zien is. Dit waardige gedenkteeken
+van den heldenmoed der Zwitsersche garde, te Parijs in 1792 betoond,
+wekt, door het eenvoudige en poëtische der gedachte van den grooten
+meester, aller bewondering op, en zoo het dienen moet om den moed
+en trouw der brave Zwitsers in het geheugen te bewaren en aan de
+nakomelingschap over te brengen, het is verwonderlijk hoeveel meer het
+monument vermaard is dan het moedig gedrag der helden zelf. Nu evenwel
+is de oude Zwitser nog als guide daar, om u het feit, waarvan hij zelf
+deelgenoot was, in het geheugen terug te roepen; en het is opmerkelijk,
+met hoeveel meer warmte en natuurlijkheid hij van de verdediging der
+Tuileriën spreekt, dan wanneer hij, om u op de schoonheid van het
+gedenkteeken aandachtig te maken, altijd dezelfde geleende woorden
+bezigt: "_L'expression du lion mourant est sublime; le tronçon de
+la lance qui l'a percé est resté enfoncé dans son flanc; il étend sa
+griffe redoutable comme pour repousser une nouvelle attaque; ces yeux
+à demi fermés, vont s'eteindre pour jamais, et cependant son regard
+semble menacer encore; sa façe majestueuse offre l'image d'une noble
+douleur et d'un courage tranquille et resigné._"
+
+Terwijl de vrienden een zijpad insloegen, om de rots, waarin de leeuw
+uitgehouwen is, van naderbij in oogenschouw te nemen, bleef Pols bij
+den ouden Zwitser, dien hij vond dat zoo aardig kon keuvelen, en van
+wien hij nog eens iets naders van de zaak wilde vernemen. Daarom de
+inscriptie van het monument nog eens overlezende en ziende _Fortissimi
+pugnantes ceciderunt Duces XXVI_, Milites circiter _DCCLX_, zeide
+hij tot den veteraan:
+
+"_Mais il y a beaucoup de morts la dessous._"
+
+De Zwitser keek hem verwonderd aan; hij kon zich geen denkbeeld
+maken, dat iemand eene rots van honderde voeten hoog, een soort
+van berg van het hardste steen, als eene simpele zerk beschouwde,
+die men op een graf gelegd had. "_Je ne comprends pas_," zeide hij,
+zijn hoofd schuddende.
+
+Pols begreep dat hij zich verkeerd had uitgedrukt; daarom het gesprek
+eenen anderen draai gevende, zei hij:
+
+"_Mais c'etait la une fameuse bataille aux Tuilleries._"
+
+"_Morbleu_," zeide de Zwitser, "_c'etait un carnage; nous étions un
+contre quatre._"
+
+"Dat was moordenaarswerk," riep Pols met verontwaardiging.
+
+Maar naauwelijks had hij dit woord uitgesproken, of hij voelde zich
+heel onzacht bij den schouder grijpen. Verschrikt zag hij om. Hij
+meende in het eerst, dat hij met een van de revolutionaren te doen
+had, die het in der tijd de Zwitsers zoo benaauwd hadden gemaakt,
+en prepareerde zich om eene verzoenende phrase in het midden te
+brengen, toen hij in den persoon, die hem aangreep, een der Franschen
+herkende, die hij in de Heidelbergsche _Schlossruïnen_ had ontmoet,
+en aan zijne zijde den anderen cavalier en de dame, welke nu in eene
+intime conversatie was met een Engelschman, die er alles behalve
+gedistingueerd uitzag. Pols wist niet, waar hij zich bevond, en
+indien de pijnlijke gewaarwording, door de onzachte aangrijping van
+zijn arm veroorzaakt, hem niet voor die dwaling behoed had, hij zou
+gemeend hebben te droomen. In het eerst wist hij niet wat te doen,
+zich bedaard houden of driftig opstuiven, toen hij, bedenkende,
+dat het voor de dame, die zich ten zijnen opzigte zoo vergist had,
+onaangenaam zou wezen hem te herkennen, besloot zich vreemd te houden,
+evenwel geheel alleen om harentwille; want hij was, na den goeden
+afloop der vorige historie, volstrekt niet bang meer. Maar hoe vreemd
+kwam het hem voor, toen op eens de dame zelve naar hem toekwam, en,
+hem ombeschaamd aanziende, lagchende zeide:
+
+"_Eh bonjour, mon cher Milord!_"
+
+"_Comment, Madame?_" zei Pols ontzet; want nu eerst werd het hem
+duidelijk, dat de dame mede in het complot tegen hem betrokken was.
+
+"_Lache!_" riep een der cavaliers hem toe.
+
+"_Poltron!_" begroette hem de andere.
+
+Onze vriend voelde zich het bloed naar 't hoofd stijgen; hij
+werd driftig en bedroefd tevens over deze nieuwe onaangenaamheid,
+waarin hij zich op zijn vijfendertigsten verjaardag geplaatst zag. De
+Zwitser was intusschen in de kapel gegaan, waar hij hoopte nog eenige
+afbeeldingen van het monument te verkoopen. Pols bleef dus alleen,
+even als de garde in 92, één tegen vier. Het was daarom eene uitkomst
+voor hem, toen hij Van Aartheim zag aankomen, en de dame, dezen ziende,
+onmiddellijk den arm van den Engelschman losliet, en onder den uitroep:
+"_Mille tonnerres, c'est encore lui!_" met de Fransche cavaliers in
+de kapel retireerde, schoon de Engelschman hun ook toeriep, dat zij
+maar blijven moesten, want dat die heer zoo kwaad niet was, als zij
+wel dachten.
+
+Nu meende Pols dat de zaak weêr gered was; hij had de magt gezien,
+die Van Aartheim over de Fransche gelukzoekers uitoefende; hij meende
+nu, dat hun Engelsche complice ook slecht van de reis zou komen. Groot
+was dus zijne verbazing, toen deze, in plaats van eenigszins confuus
+te worden, de linkerhand uitstak, en zijnen vriend op familjaren toon
+begroette "_How do you do_, Van Aartheim?"
+
+Deze scheen heden volstrekt geen lust te gevoelen, om op den toon,
+waarop hij te Heidelberg sprak, te beginnen; wel met eenigen weêrzin,
+maar toch zonder aarzelen, nam hij de aangeboden hand aan, en mompelde
+naauwelijks hoorbaar: "Mr. Lurgrave!"
+
+Gedurende het discours, dat nu volgde, had Pols schoon hij maar enkele
+woorden begreep, gelegenheid om zich zoo veel te ergeren als het hem
+maar lustte; want de Engelschman, die op zeer hevigen en onbeschaamden
+toon sprak, en wiens geheele uiterlijk dicteerde, dat hij, of niemand,
+een schurk was, scheen over Van Aartheim zulk een _poids_ te hebben,
+dat deze steeds concessies deed en bijna altijd op verzoekenden toon
+tot hem sprak. Zij schenen zich beiden weinig om Pols te bekommeren,
+en deze zou, daar hij toch in Van Aartheim teleurgesteld was, weinig
+op het discours hebben gelet, zoo niet de Engelschman den naam
+Torteltak met het vereerend epitheton van _damned_ genoemd had. Nu
+begon hij scherper toe te luisteren, zonder daardoor evenwel eene
+syllabe meer te verstaan. Eindelijk, toen ook de andere vrienden
+weêr in het gezigt kwamen, verliet Lurgrave de Hollanders en sloot
+zich weêr aan het Fransche reisgezelschap aan; fier passeerde hen de
+dame, aan den arm van den Engelschman vertrekkende, en de cavaliers,
+die haar volgden, keken de vrienden trotsch aan, met overmoed hunne
+vreeselijke knevels omhoogstrijkende.
+
+De terugwandeling was geenszins door vrolijkheid gekenmerkt. Van
+Aartheim was stil en afgetrokken. Pols zag beurtelings hem wantrouwend
+en Torteltak deelnemend aan. Hij vreesde zeer dat tegen dezen vriend
+een aanslag gesmeed werd, en wist voorloopig nog volstrekt niet, hoe
+hij dat geval behandelen moest. Hij begon te wenschen dat Veervlug
+dien vreemdeling maar nooit in hun midden gebragt had; maar van den
+anderen kant kon hij toch niet gelooven, dat hij een slecht mensch
+was. Hij had gedurende de dagen, die zij te zamen hadden doorgebragt,
+zulk eene edele denkwijze aan den dag gelegd en allen zoo zeer aan zich
+geboeid, dat hij òf een goed mensch, òf een vreeselijk huichelaar moest
+wezen. Dit en de vrees, dat de twee natte tortels niet goed zouden
+opdroogen, martelden den goeden Pols zoodanig, dat hij oogenblikken
+had, waarin hij geheel vergat, dat hij heden zijnen vijfendertigsten
+verjaardag vierde.
+
+Zoo kwamen zij in het logement aan, waar in de groote zaal de
+_Oberkellner_ hen te gemoet kwam met brieven uit Holland, die hij op
+hun verzoek van de post had doen halen. In een oogenblik verdwenen
+van aller gelaat de wolken van droefgeestigheid en wantrouwen en
+ontevredenheid Wie ooit, al was het maar weinige weken, buiten 's lands
+gereisd heeft, kan zich van hunne vreugde een denkbeeld maken. Men
+moge al het besluit nemen, om zich die weken niet over betrekkingen en
+vrienden te bekommeren, en zich met het denkbeeld van "geen tijding,
+goede tijding" tevreden stellen; daar zijn oogenblikken, waarin men
+één enkelen regel van eene geliefde hand met goud zou willen betalen;
+men gunt zich naauwelijks den tijd, om den brief open te breken en
+te ontvouwen; men leest de phrase "alles is wel" wel honderdmalen
+over, en schoon men zich volstrekt niet ongerust gemaakt heeft,
+is het toch alsof er een pak van het hart valt; men verneemt met de
+grootste belangstelling de onbeduidenste kleinigheden, die in den
+brief vermeld zijn; want niets omtrent geliefde betrekkingen is in die
+oogenblikken onbeduidend, niets eene kleinigheid; men vergeet geheel
+waar men zich bevindt, en droomt zich in het midden van de zijnen;
+en men is teleurgesteld, wanneer men het papier neêrgelegd heeft,
+dat men de hand, die ons schreef, niet hartelijk kan drukken.
+
+Vier der vrienden riepen dan ook nu spoedig elkander toe: "bij mij
+is alles wel," en verdiepten zich verder in de lectuur. Van Aartheim
+slaakte een diepen zucht, maar zeide toch: "bij mij ook." Maar Pols, de
+arme Pols! Hij las den brief, werd bleek, herlas hem nog eens, en legde
+hem neder met de woorden: "Dat mij ook dit nog heden moest treffen!"
+
+De brief, dien hij ontving, was van den volgenden inhoud:
+
+
+	Rotterdam, 13 Juli 1837.
+
+		Waarde Neef!
+
+	"Ik ben frisch en gezond, en verwensche van uwé het zelfde
+	te hooren; ware het anders, het zou mij van harte leed
+	wezen. Maar ik bevind mij in de treurige omstandigheid, uwé
+	te moeten melden, als dat gisteren avond, omstreeks half
+	acht ure, uwé huishoudster en dienstmaagd Mijntje Boer,
+	na eene ziekte van slechts weinige dagen, in den ouderdom
+	van 58 jaren en 4 maanden is overleden. Ik denk, uwé deze
+	tijding ook regt leed zal doen; maar vond mij toch verpligt
+	van dit meê te deelen aan uwé adres, zoo als ik het van uwé
+	heb opgeteekend. Heb alles zelf bezorgd voor een eerlijke
+	begrafenis; verhope na uwé genoegen zal wezen, waaraan niet
+	vertwijfel; verwensche uwé verder veel genoegen en gezondheid,
+	en verblijve na groetenissen
+
+
+		"Uwé hoogachtende Neef
+			Leendert van Kroesen."
+
+	P.S. Mijne vrouw wil, voor ik deze sluit, ook nog een woordje
+	bijvoegen.
+
+
+		"Waarde Neef Joachim!"
+
+	"Uwe zult wel hebben staan te kijken, toen mijn man het u
+	schreef, van Mijntje. Ik kan uwe dan ook wel zeggen, ik er
+	geheel kapot van ben geweest, zoo zelfs, de meester mij een
+	drankje heeft voorgeschreven. Want Mijntje was toch heusch
+	een goede meid, en knap voor haar werk, en nog zoo zindelijk,
+	en eerlijk en trouw als goud, al kwam zij tot hooger jaren. Zij
+	was ook altijd uwe trouwe zorg, en die van uwes vader en moeder
+	zaliger, en dat bleef ze tot aan haar dood toe. Zij tobde er
+	wat over, toen zij zoo verslimmerde, zij het huis zoo maar half
+	schoongemaakt achterliet; en ik heb haar tusschenbeiden nog al
+	eens gaan opzoeken, daar zij dan ook heel dankbaar voor was,
+	moet ik zeggen. Ik ging gisteren avond nog eens naar haar
+	toe; maar toen zag ik zelfs wel, zij hard verminderde. Ik
+	zei nog tegen haar: "wel Mijntje, hoe gaat het?" maar zij
+	knikte flaauwtjes. En toen zei ze een kort poosje later:
+	"zal je toch wel de groetenis doen aan den jongen heer?" maar
+	toen heeft ze ook niet meer gesproken; en net kwam de meester,
+	en hij zei, hij geen pols meer voelde, en om half acht was zij
+	al dood. Mijn meid en de meid van den schrijnwerker, schuins
+	over de deur, hebben haar afgeleid, en alles zal eerlijk
+	en ordentelijk toegaan, en mijn man heeft alles heel goed
+	bezorgd. Jongens, jongens, zei ik 's avonds tegen mijn man;
+	wie had dat kunnen denken! Zondag vier weken, toen uwe nog
+	t'huis was en toen wij naar de avondkerk gingen, zat zij nog
+	voor het gordijntje en groette zoo opgemonterd. Maar nu hebben
+	wij, omdat uwes huis zoo lang niet leeg zou staan, er voor zoo
+	lang Pietje van Sannetje de plooister ingezet, die haar man op
+	't geelgieten gaat en dan 's nachts meê het huis bewaakt. Dat
+	zijn toch ook eerlijke menschen. Nu, waarde neef Joachim! zal
+	ik eindigen; ik zou u nog wel veel willen schrijven, maar ik
+	zit midden in het inmaken, en dat zou bederven. Maar toch,
+	ik moet uwe nog eens vertellen, mijn zoon Hendrik een goed
+	oog heeft laten vallen op Paauwtje Vet van de Botersloot. Nu,
+	ik heb er niets tegen, want het is een eerlijk meisje, en ik
+	heb er nooit een onvertogen woord van gehoord. Maar nu zal
+	ik toch heusch eindigen; na vele groetenissen van ons allen
+
+
+				"Uwe waarde Nicht
+					S. van Kroesen,
+					geb. Molslag."
+
+
+Dit was de derde ramp, die Pols op zijn vijfendertigsten verjaardag
+trof. De vrienden betuigden hem, zoo hartelijk zij vermogten, hunne
+deelneming; maar Pols bleef stil en zeide: "Niemand weet, hoeveel ik
+aan Mijntje verlies; zij was geen gewone meid, maar als het ware eene
+tweede moeder."
+
+De _Kellner_ kwam annonceren, dat het _diner_, door den Heer
+Polsbroekerwoud besteld, gereed was. Werktuigelijk volgden deze en
+de overige vrienden, die zeer verwonderd waren, in een bijzonder
+apartement een zeer fijn _diner_ te zien aangerigt. Op het midden der
+tafel stond eene groote taart, versierd met zinnebeeldige figuurtjes,
+die op geboorte en geboortedagen betrekking hadden.
+
+"Ik had dat dezen morgen zoo besteld," zei Pols, terwijl hij zich
+zuchtend aan de tafel plaatste, "weinig vermoedende, dat ik mijn
+vijfendertigsten verjaardag zoo treurig zou moeten vieren."
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XX.
+
+    Waarin zoo vele zaken voorkomen, dat het moeielijk zou wezen,
+    de verschillende opgaven in een korten inhoud te vereenigen.
+
+
+Daar zijn verliezen, die niet treffend zijn, die niemands medegevoel
+opwekken, waarbij het geen mensch zal invallen deelneming te betuigen,
+waarvan dikwijls te spreken zelfs bespottelijk schijnt, maar die met
+dat al verliezen zijn. Zoodanig was voor Polsbroekerwoud de dood
+van zijn getrouwe Mijntje. De goede man was altijd zeer aan haar
+gehecht geweest. Zij behoorde tot de nalatenschap zijner ouders; zij
+had hem van zijne vroegste jeugd af met zorg en liefde overladen;
+hij wist dat zij geheel en alleen voor hem leefde, en het was hem
+gewoonte geworden alle huiselijke zaken door haar te zien besturen,
+en bij zijne afwezigheid te weten, dat zij op haar post was en alles
+goed behartigde. Daarom ook was hij altijd goed en vriendelijk, en
+zelfs, schoon het nooit opspraak gaf, dikwijls vertrouwelijk met haar
+geweest. Deze manier van omgaan was misschien wel heel _mauvais genre_;
+want Mijntje was toch maar een meid, en zij werd voor al wat zij deed
+betaald. Een fatsoenlijk mensch voldoet immers aan zijne verpligting,
+als hij aan zijne dienstbaren, voor den tijd dien zij hem wijden, de
+moeite die zij zich om zijnentwil getroosten, de zorg die zij aan zijne
+zaken besteden, en de liefde waarmeê zij al wat hem aangaat bejegenen,
+een jaarlijksch loon uitbetaalt, en meer nog dan hij verpligt is,
+als hij hun eene kermis- of nieuwjaarsfooi toereikt. Waartoe woorden
+aan hen te verspillen, zoo zij niet dienen moeten om orders te
+geven? waartoe een blik op hen te slaan, dan om hen te doen zien, dat
+hij om het minst verzuim gramstorig is? Een fatsoenlijk man bewaart
+den afstand, die tusschen hem en zijne dienstboden bestaan moet,
+somtijds eene uitzondering makende met jonge en mooie kameniers,
+jegens welke hij kan meenen nog andere pligten te moeten vervullen.
+
+Polsbroekerwoud was een burgerman, en koesterde ook in deze zeer
+burgerlijke begrippen. Hij ging hierin zelfs zoo ver, dat hij meende,
+dat dienstbaren somtijds onbetaalbare diensten kunnen bewijzen,
+en onder dezulken telde hij zijn overledene Mijntje. Het scheen hem
+dus een gemakkelijke pligt, haar altijd vriendelijk te bejegenen;
+hij stelde er zich wezenlijk genoegen van voor, haar, die hem in
+zijne jeugd zoo goed verzorgd had, eenen onbezorgden ouderdom te
+verzekeren. Door haren dood werd hij hierin teleurgesteld en daar er
+ook nog vele andere plannen voor de toekomst door verijdeld werden,
+liet de noodlottige tijding nog langen tijd een zeer droevigen indruk
+op hem na. Hierbij kwam het denkbeeld, dat, zoo hij te huis gebleven
+was, de zaken misschien anders zouden geloopen zijn, schoon hij wel
+wist dat zijne tegenwoordigheid haar niet in het leven zou hebben
+behouden, maar dat hij dan toch in allen gevallen nu zelf over alles
+het oog kon laten gaan.
+
+De reis ging evenwel verder. Over de Vierwaldstädtersee voer men
+naar Alpnach, en wandelde langs de meren van Sarnen en Lungern naar
+den Brünig, om zoo het Berner Oberland te bereiken. Maar Pols ging
+langzaam en zwijgend naast Aloys Stadler voort. Hij merkte naauwelijks
+de schoonheden van het lieve kanton Unterwalden op; want in zijne
+gedachten wandelde hij langs de Rotte bij zijne geboortestad, liet
+zich aan de molens in het Zwaanhals overzetten, en trok als pelgrim
+naar Krooswijk, om te zien waar de laatste rustplaats der overledene
+was bereid.
+
+Van het begin der excursie door het Oberland staat geen enkel woord
+in zijn dagboek opgeschreven. Wij weten nogtans, dat hij Meyringen,
+den Reichenbach en Handegg heeft bezocht; en het eerst vinden wij
+zijne aanteekeningen weêr te Briënz, "aangekomen Zondag den 23 Juli,
+des namiddags ten 2 ure, en van daar in een schuitje vertrokken
+naar Interlaken, om _en passant_ den Giessbach te gaan bezigtigen,
+in gezelschap van drie vreemde heeren."
+
+Men had in het logement te Briënz deze vreemdelingen ontmoet. Zij
+waren nog jonge menschen, schoon in bedaardheid van toon en deftigheid
+van kleeding hunnen leeftijd twintig jaren vooruit. Een hunner had,
+behalve de gewone bestanddeelen van een menschelijk aangezigt, nog een
+schildpadden bril op den neus, kennelijk met effen, ongeslepen glazen,
+maar die hij toch, waar iets bijzonder de opmerkzaamheid verdiende,
+tot verheldering der voorwerpen uit de nabijheid zijner oogen
+verwijderde. De tweede trok terstond de aandacht door de kunstige wijs,
+waarmeê zijne bovenlip was omgekruld en aan zijn neus vastgehecht,
+welke speling der natuur evenwel door een zwart bandje over de lip
+en om de wangen gebonden, ten deele werd verborgen. De derde had met
+gedekten hoofde niets opmerkelijks; maar als hij den hoed afnam, stond
+men in twijfel of zijn hoofd zich bevlijtigde om door zijn haar heen
+te groeijen, of dat het door een kapper bediend werd, die geen ander
+model van haardragt kende, dan dat der bedelmonniken. Weinige maanden
+geleden had dit drietal de Akademie van Zurich verlaten, met documenten
+begiftigd, waardoor het hun vrijstond hunne systemata, of die hunner
+hoogleeraren, op de ligchamen van het lijdende menschdom te appliceren.
+
+Het was een warme middag, waarop dit gezelschap den togt over het
+meer van Briënz ondernam. Dit ondervonden voornamelijk de roeijers,
+drie stevige knapen, wie het zweet langs het aangezigt gudste, zonder
+dat daarom hun ijver, om de schuit in eene snelle vaart te houden,
+een oogenblik verflaauwde.
+
+"Het is een ongezond leven, dat die schippers leiden, blootgesteld
+aan hitte en koude," zei een der doctoren tot zijne compagnons, die
+met hem onder den rooden parapluie van Stadler den fellen zonneschijn
+ontweken; "zulke menschen kunnen nooit oud worden."
+
+"Dat merk ik aan mijn vader," viel een der roeiers in: "die heeft
+zijn heele leven op het meer gezwalkt, en is nu pas even zeventig;
+verleden week maakte de stumpert nog een _spatziergang_ naar den
+Faulhorn, om levensmiddelen in het _Kulmhaus_ te brengen, en hij kwam
+nog zoo frisch als een hoen te huis."
+
+"Dat is verbazend!" riep Pols uit.
+
+"'t Is _contra naturam_," zei de doctor met de hazenlip.
+
+"'t Zal hem nog wel eens opbreken," hernam zijn confrater met den
+schildpadden bril.
+
+"Ik zal hem de boodschap doen," zei de knaap; maar hij fluisterde een
+zijner makkers toe: "Ik zat toch nog liever in de taaije verbrande
+huid van den oude, dan in het bleeke vel van dien opbreker."
+
+Van Aartheim was intusschen met Stadler in gesprek geraakt over de
+Bergmannetjes, die in ouden tijd in het Oberland zulk eene groote
+rol hadden gespeeld, en vernam tot zijne groote verbazing, dat dit
+geslacht nog niet was uitgestorven; dat zij nog dikwijls te middernacht
+op de hoogten vergaderden, en zich dansende den tijd kortten, en dat,
+naarmate zij veel of weinig passen uitvoerden, de oogst rijkelijker of
+schraler was. Hij werd evenwel gerustgesteld door de verzekering, dat
+de kwaden onder hen verdwenen waren, sedert de vijftig dappere ridders
+den grooten vrouwenschaker van het Haslithal, die het opperhoofd dier
+booze geesten was, hadden verslagen.
+
+De vrienden gaven hun verlangen te kennen, om iets naders van deze
+belangrijke gebeurtenis te vernemen, en Aloys Stadler voldeed aan
+hunne nieuwgierigheid door het volgende verhaal:
+
+"Vóór eeuwen stond er op eene rots van den Hasliberg een kasteel,
+door een ringmuur van ongenaakbare hoogte beschut, en van peilloos
+diepe afgronden als grachten omgeven.
+
+"De ridder, wien het toebehoorde, was uit verre streken gekomen, en
+was jong en schoon. Hij leefde in zijn slot in weelde en overdaad;
+vijftig knechten bedienden aan zijne tafel uit gouden schotels,
+en vijftig maagden schonken hem wijn in gouden bekers.
+
+"Als hij een togt door het dal deed, was hij door honderd geharnaste
+ruiters vergezeld, met lange slagzwaarden gewapend; maar onder die
+allen blonk hij uit door schoonheid en vlugheid, en de kracht waarmeê
+hij zijn wapen zwaaide. De bewoners van het Haslithal kruisten zich en
+sidderden, als hij hunne woning voorbijreed. Want de heilige kluizenaar
+uit de grot had hun verhaald, dat hij met den Booze omging; en zij
+zelve hadden te middernacht dwalende vlammen om de torens van zijn
+kasteel gezien. Maar de schoone meisjes, die hem zagen voorbijrijden,
+merkten op, dat de Booze er niet zoo verschrikkelijk uitzag, als
+hunne ouders haar wel wilden doen gelooven.
+
+"Maar sedert de ridder aan den Hasliberg woonde, werd er eens in
+elke zeven weken door onzigtbare geesten een meisje uit het dal
+geschaakt. Dit deden de kwade bergmannetjes, die in dienst van den
+boozen ridder stonden. En na zeven weken keerde het meisje op dezelfde
+manier terug, met een gouden beker in de hand, en had wonderen te
+verhalen van het betooverde paleis, waar zij geweest was, maar ook
+naar den zin der ouders al te veel wonderen van den schoonen ridder,
+die haar geliefkoosd had.
+
+"De ouders uit het dal en ook de jongelingen, wier bruiden met
+gouden bekers begiftigd waren, deden dagelijks een bedevaart naar
+den kluizenaar in de grot, die vastte en zich kastijdde, om het land
+van die plaag te verlossen. Deze troostte hen altijd met de hoop,
+dat weldra de Booze verjaagd zou worden, maar dat nog de tijd niet
+gekomen scheen.
+
+"Maar toen reeds vijftig van de honderd schoone meisjes van het
+Haslithal door den ridder waren ontvoerd, kwam eens de kluizenaar
+zelf in het dal, en verkondigde den bewoners, dat er den volgenden
+dag redding zou komen.
+
+"En ziet, daar kwamen in den vroegen morgen vijftig Noordsche
+ridders, die een kruistogt naar het Heilige Land hadden gemaakt,
+en die bij den terugkeer in het Oberland waren verdwaald geraakt,
+en de beenderen eens Heiligen met zich voerden. Deze, door den
+kluizenaar uit de grot aangemaand, ondernamen het den ridder te
+bestrijden. Zij reden, met zwaarden en speren gewapend, tot aan den
+voormuur van het slot. Maar toen zij naderden, opende zich de poort,
+en vijftig vreeselijke bloedhonden vertoonden honderd rijen scherpe
+tanden. Doch de kluizenaar hield hun de beenderen van den Heilige voor,
+en de honden stortten gillende in den afgrond.
+
+"Toen reden de dappere ruiters het slot binnen, versloegen de
+krijgsknechten van den boozen ridder, die door dit wonder verschrikt
+waren, staken het kasteel in den brand, en bleven het bewaken tot
+het tot asch en puin was vernield; en zij zagen hoe de booze zelf in
+vlammen verterend in den afgrond stortte.
+
+"In zegepraal keerden de ridders naar het Haslithal terug, en dronken
+wijn met de geredde landbewoners; maar de kluizenaar keerde terstond
+weder naar zijn grot.
+
+"Maar toen den volgenden morgen de ouders der vijftig maagden, die
+nog niet in de magt van den Booze geweest waren, ontwaakten, waren
+de ridders vertrokken, en ook de dochters waren niet te vinden. En
+eenige dagen later keerden de meisjes terug, wel zonder gouden bekers,
+maar toch niet veel onschuldiger dan hare speelnooten.
+
+"De ramp en de redding beide waren in den beginne zeer onaangenaam
+voor de minnaars in het Haslithal; maar toch zij gewenden zich
+langzamerhand aan het denkbeeld dat er iets bijzonders met hunne
+schoonen gebeurd was: en toen de minnaars er genoegen in namen,
+schikten de meisjes en de moeders zich ook. En sedert dien tijd is
+de eer bij de schoonen van het Haslithal eene zoo onverschillige zaak
+geworden, dat de moeders zonder eenig bezwaar hare dochters voor geld
+aan vreemdelingen afstaan."
+
+"Zoo, is het dan toch waarheid, dat er nog altijd zulke mooie
+meisjes in het dal gevonden worden, en dat de moeders er zoo raar meê
+omspringen?" zei Torteltak, toen Stadler zijn verhaal geëindigd had:
+"wij hadden dat toch wel eens kunnen gaan opnemen."
+
+Pols vond de laatste aanmerking van zijn vriend alles behalve gepast,
+en om dus eene andere wending aan het gesprek te geven, merkte hij
+aan, dat het zeer warm was, speciaal op de plaats waar hij zat,
+daar de zon hem vlak in het aangezigt scheen.
+
+"Gij zult zeker spoedig hinder van de warmte hebben?" vroeg de doctor
+met den schildpadden bril: "permitteer mij, dat ik u den pols eens
+voel."
+
+Pols stak zijne hand uit, en de medicus zag hem weldra zeer bedenkelijk
+aan. Hij reikte vervolgens den arm van onzen vriend aan zijne beide
+collega's over, die volkomen van dezelfde opinie schenen te zijn.
+
+"Een congestieus gestel," zei de doctor met de hazenlip. "Mijnheer is
+zeer vatbaar voor apoplexie. Hebt u nog nooit attaques van beroerte
+gehad?"
+
+"De Hemel beware mij!" riep Pols verschrikt uit.
+
+"Ik herinner mij," zei de collega met de kale kruin, "eens met iemand
+in gezelschap geweest te zijn, die juist zoo'n pols had als de uwe,
+en die, bedaard met mij pratende, op een oogenblik dood bleef."
+
+Pols, die toch al niet in de aangenaamste stemming dit togtje begonnen
+had, werd door deze aanmerkingen niet vrolijker.
+
+"Een streng dieet, rust en vermijding van alles wat echauffeert,
+is misschien het eenige, dat u nog wat in het leven kan behouden,"
+merkte de medicus met den schildpadden bril aan.
+
+Het schuitje lag terwijl aan den Giessbach stil. Stadler noodigde de
+heeren uit om het steile bergpad te beklimmen, een togtje dat niet
+veel verkoeling beloofde, want de zon scheen brandend op het mulle
+zand. Pols was wel ongerust, dat het hem kwaad zou doen; maar toch,
+hij wilde niet gaarne achterblijven. Bevende van agitatie kwam hij
+boven, en onder weg sprong hem de neus aan 't bloeden.
+
+"_Molimen naturae_," merkte een der doctoren aan.
+
+"'t Is een geluk," zei een zijner collega's; "zonder dat zou het mij
+niet verwonderd hebben, als Mijnheer dood boven gekomen was."
+
+Voor het _Wirthshaus_ aan de watervallen kommandeerden de vrienden
+goeden Rijnwijn. Pols vroeg aan een der _medici_, of een glas water
+niet beter voor hem zou wezen.
+
+"Beter althans dan wijn," zeide deze; "maar 't zou u nu misschien te
+veel verkoelen."
+
+Onze vriend verfrischte zich dus op den warmen namiddag met een glas
+laauw water en melk.
+
+Wij willen op deze plaats geen uitspraak doen in het steeds
+hangende geschil tusschen onderscheidene reisbeschrijvers, aan
+welke der watervallen de voorkeur moet gegeven worden, dien van den
+Reichenbach of dien van den Giessbach. De laatsten stroomen misschien
+tusschen digter geboomte en zijn rijker aan water, twee zaken, die
+het effect niet benadeelen; maar bij den eersten zijn de rotspunten
+gemakkelijker te bereiken, tegen welke de nederstortende waterstroom
+gebroken wordt. Dit ondervonden voornamelijk Veervlug en De Morder,
+die, bijzonder begeerig om den oorsprong der cascades in oogenschouw
+te nemen, als gemzen tegen de steilten opklommen, maar met minder
+gemakkelijkheid en vlugheid dan deze hunnen weg naar de laagte wisten
+weêr te vinden. De laatste ging zelfs zoo ver, dat hij zijn voet op
+een lossen steen plaatste, terwijl hij nog driehonderd voeten van
+den vlakken grond verwijderd was, aan het glijden raakte en in een
+oogenblik vijftig voeten neêrdaalde, tevens een halfsleten jas en
+een nieuwen zomerpantalon aan flarden scheurende.
+
+"Dat kunt ge vlug," riep Veervlug hem toe, die terwijl aan een boomtak
+hing te spartelen.
+
+De Morder was gelukkig te land gekomen op een rotspunt aan de derde
+cascade, waar hij veilig stond, maar evenveel uitzigt had om ooit weêr
+het vaste land te bereiken, als wijlen Robinson Crusoe, gedurende de
+vele maanden, die hij in stille afzondering van het menschdom sleet.
+
+"Ik weet toch ook waarlijk niet, waar al die waaghalzerij toe dient,"
+riep Pols, wien het angstzweet uitbrak over het lot zijner vrienden.
+
+"Als hij in de cascade verdwaald raakt, wordt hij tot pap vermorseld,"
+merkte de doctor met de hazenlip aan.
+
+"En ook zonder dat," zei zijn collega met de kale kruin, "als hij
+maar van de helft dier hoogte afvalt, is hij weg. Ik heb eens iemand
+getrepaneerd, die zoo'n val gedaan had; maar met dat al, den volgenden
+dag was hij er om koud."
+
+"Help de heeren dan toch!" riep Pols den _guide_ toe.
+
+Maar deze, die van de oogenblikken rust bij de herberg gebruik maakte
+om zijne schoenen te lappen, antwoordde heel bedaard, terwijl hij den
+pikdraad door het leder trok: "Voorloopig zie ik er nog geen kans
+toe; want de plaats waar die eene heer staat, is ongenaakbaar. Ik
+zal er den kastelein eens over spreken; want ik voor mij ben nooit
+gids geweest op de ontoegankelijke rotsen van den Giessbach."
+
+Veervlug was terwijl beneden gekomen, met de noodige schrammen en
+bulten voorzien. Hij scheen volstrekt niet in de ongerustheid van Pols
+over De Morder's lot te deelen; want hij voerde hem glimlagchende toe:
+"'t Is jammer, dat het gedruisch van den waterval ons belet hem te
+hooren; want ik denk dat hij weêr olijk aan 't brommen zal wezen."
+
+Holstaff had al de klagten, die hij bijeen kon brengen, veil voor het
+lot van zijnen ongelukkigen vriend; Van Aartheim en Torteltak trokken
+hem met ladders, touwen en stokken te hulp; en ook Aloys Stadler,
+toen zijne schoenen gelapt waren, met raadgevingen en aanwijzingen,
+door zijne lange bergklimmende ondervinding gesuppediteerd. Het gevolg
+van dit alles was, dat De Morder beneden kwam, en terwijl hij drie
+glazen Rijnwijn inzwolg, verwenschingen uitbraakte tegen de beroerde
+manier, waarop de wandelingen aan den Giessbach waren ingerigt.
+
+Toen de grootste confusie, door dit geval veroorzaakt, wat over was,
+noodigde de kastelein het gezelschap uit, om het beroemde concert
+der bergbewoners te hooren, en de musicerende troep, grootendeels uit
+zijne familie bestaande, schaarde zich in slagorde. De gevoelens der
+reizigers over dit berggezang zijn zeer verschillend: sommigen, die
+het in eene knorrige bui gehoord hebben, houden het voor krijschend
+gegil; anderen, die er bedaard hun cigaar bij zaten te rooken,
+vinden het lieve muziek; weêr anderen, die het na het gebruik van
+eenige flesschen Rijnwijn vernamen, roemen het als hemelsche toonen,
+zoo als men ze maar zelden op aarde hoort. Onze vrienden hadden er
+aangename oogenblikken aan te danken, maar kwamen daarin overeen,
+dat het beter moet voldoen in de open lucht, met accompagnement van
+een gedruischmakenden bergstroom, dan in eene besloten zaal; weshalve
+zij de zangers zouden raden, hunne concerten tot de rotsen van den
+Giessbach te bepalen.
+
+De overige uren, die het gezelschap verder op het meer van Briënz
+doorbragt, gingen in kalm en ongestoord genoegen voorbij. Veervlug
+neuriede van tijd tot tijd het laatste gedeelte der Ranz van
+Oberhalsi na:
+
+
+	"Ach Schaetzeli habe gute Muth,
+	  Am Frytig wei mer fahren,
+	Es ziger und Pelznideli
+	Das kast de essen lideli,
+	  A dir will is nit spahren."
+
+
+De doctoren openbaarden weinig ziektekunde meer; nog eenmaal slechts
+vroegen zij aan Torteltak, die ten gevolge van gevatte koude een weinig
+hoestte, of er niet vele leden zijner familie aan de tering gestorven
+waren, en zij verontrustten zich over de gezonde kleur zijner wangen,
+waarop zij hectische blesjes meenden op te merken. Torteltak behoorde
+evenwel niet tot die menschen, die zich heel spoedig verontrusten,
+en hunne vriendelijke en gepaste mededeeling maakte dus weinig indruk
+op hem.
+
+De avond begon reeds te vallen, toen men te Interlaken aankwam. Men
+genoot dus niet het volle effect, dat de weelde dezer Engelsche
+plaats in het midden der eenvoudiger en armere landstreek maakt;
+maar men kon toch nog genoeg zien, hoe schitterend hare elegante
+villa's tegen de nederige woningen der overige Zwitsersche dorpen
+afsteken. Daar waren onder de vrienden, die terstond eenen kreet van
+verontwaardiging tegen die verspillende Engelschen aanhieven, die al
+het schoone der natuur door hunne kunst bedierven, en die zich niet
+konden begrijpen, dat men, als men het buiten zoo heerlijk kan hebben,
+zich binnen zoo op _comfort_ toelegt. Anderen hunner waren weêr van
+meening, dat een elegant en smaakvol gebouw de schoone natuur zoo
+veel niet meer tegenwerkt, als eene armoedige en bekrompen woning;
+en die, helaas! zoo door den geest der weelderige negentiende eeuw
+werden beheerscht, dat zij zich een genoegelijk buitenleven zonder
+behelpen konden voorstellen, die een fijn dineetje in een lief en
+luchtig salon op den duur de voorkeur gaven boven een rustiek maal
+onder een ouden lindeboom; ja die zelfs liever in een zachten ronden
+goedgevulden canapé de buitenlucht genoten, dan op de vierkante,
+houten, groengeverfde, expresselijk daartoe vervaardigde tuinstoelen
+der voorvaderen.
+
+Tusschen deze elegante villa's gingen de vrienden voort, en hadden door
+de geopende ramen en deuren het gezigt in prachtig verlichte zalen;
+want onder de Engelsche natuurbedervers zijn zelfs aterlingen, die
+niet elken avond tot 10 ure schemeren. Het meest echter rustte hunne
+aandacht op de zaal van het groote _Hôtel Garni_ van Colbert, niet
+zoo zeer om de pracht van het vertrek, als wel om eene der personen,
+die er zich op dien oogenblik in bevonden. Het was een jong meisje
+van misschien 18 of 20 jaren, een dier wezens, waaraan de natuur meer
+moeite schijnt ten koste gelegd te hebben dan aan vijftig anderen,
+maar zeker onder alle schoonen de schoonste. Heath heeft zijn _Book
+of Beauty_ eenige jaren geleden met haar portret versierd, en men
+zou moeijelijk eenen schoonheidskenner vinden, die het niet boven
+al de ideale kopjes stelde, die in dat werk gevonden worden. Voor
+iemand, die een afkeer heeft van een rijkdom van donkere lokken, die
+over een sneeuwwit gelaat hare schaduw werpen, van heldere, teedere,
+donkerblaauwe oogen, van geestig gevormde lippen, van fijne en tevens
+volle ronde vormen, en van dergelijke zaken meer, had zij misschien
+weinig aantrekkelijks. Onze vrienden behoorden niet tot dezulken; zij
+toonden dit, door op de plaats, waar zij haar zagen, als vastgenageld
+te blijven staan, en vonden geen termen om hunne verrukking uit te
+drukken. Gelukkig was voor hen de duisternis, waarin zij zich bevonden,
+en het heldere licht, dat de schoone omgaf; anders twijfelen wij,
+of zij wel zoo lang ongestoord zouden hebben genoten. In het eind
+vond Pols het gepast, zijn hart in deze woorden lucht te geven:
+"Kijk, ik ben geen meisjesgek; maar om zoo'n engel zou ik in staat
+zijn eene dwaasheid te begaan."
+
+"Zij rappeleert mij volkomen een meisje," zei de doctor met de
+hazenlip, "dat wij te Zurich in het ziekenhuis hebben gehad."
+
+"Juist," zei zijn confrater met de kale kruin: "die meid van den
+vischkooper; behalve dat die een weinig scheel keek."
+
+"Ja wel," zei de derde collega: "ze is immers nog aan de pokken
+gestorven. Weet je nog wel, hoe zwart zij op het laatst zag?"
+
+De herinneringen, die het zien dezer schoonheid bij de _medici_
+opwekten, werkten uit, dat de vrienden, om verdere dergelijke
+aanmerkingen te ontwijken, met snellen tred voortstapten; vooral
+scheen Van Aartheim door hun discours gekwetst, schoon hij het verst
+van het raam was verwijderd geweest, en de minste aandacht aan de
+schoone scheen te schenken. Ook Pols verliet eindelijk de plaats;
+maar juist toen hij zich wilde verwijderen, zag hij een heer tot de
+dame naderen, en zich vertrouwelijk naast haar nederzetten.
+
+Hoe groot was zijne verbazing en schrik, toen hij in dien heer den
+vreeselijken en gevreesden Lurgrave herkende! Haastig volgde hij de
+vrienden, en besloot van zijne ontdekking niets meê te deelen, maar
+een wakend oog over Torteltak te houden; want op eens stond hem weêr
+het discours bij den leeuw te Lucern voor den geest.
+
+Het kostte het zestal veel moeite in het drukbezochte Interlaken onder
+dak te komen; eindelijk installeerden zij zich in het _Pension Baud_,
+waar zij zich wel zouden moeten behelpen, maar toch dien nacht _logis_
+konden krijgen. De drie doctoren moesten hen evenwel verlaten. Zij
+namen nog in den laten avond een rijtuig aan naar Thun, waar zij
+den volgenden dag een vergelijkend examen voor het stads doctoraat
+moesten ondergaan. Te dien einde had men daar gezorgd, dat drie
+policiebedienden, door veel op togten te staan, catarrhale koortsen
+hadden gekregen, en had men drie gevangenen aangezegd, dat zij zich
+tegen den volgenden morgen prepareren moesten, om hun regterbeen te
+verliezen. Later werd door de vrienden vernomen, dat de _medicus_
+met de hazenlip met den post begunstigd was, omdat hij in tien minuten
+een diender aan het vomeren gekregen had, en in zestien en een halve
+minuut het been eens misdadigers boven de knieschijf had geamputeerd.
+
+In het _Pension Baud_ werd het overige van den avond niet al te
+vrolijk doorgebragt. Pols maakte groote haast om de vrienden naar bed
+te krijgen, en droeg vooral zorg, dat niemand hunner meer buiten de
+deur kwam. Toen allen naar hunne kamers waren, ging hij zelf nog eens
+op straat zien, of alles veilig was. Misschien was het zijne vrees,
+of misschien dat werkelijk iemand zich bewoog,--hij meende in de
+verte een man te ontdekken, die het huis bespiedde.
+
+"Ziet gij daar niets?" vroeg hij den kastelein, die ook voor de
+deur stond.
+
+"Neen; waar moest dat iets wezen?" vroeg deze.
+
+"Ik dacht dat ik wat boven dat jonge hout zag uitsteken."
+
+"Ik zie niets dan den top van de Jungfrau," zei de kastelein.
+
+"O, is het maar een _Jungfrau_" zei Pols, "dan is het niets; ik dacht
+dat het een heer was."
+
+Toen den volgenden morgen de vrienden zich aan het ontbijt verzamelden,
+ontbrak Van Aartheim. Zij wachtten lang, maar informeerden eindelijk
+bij den _Kellner_. Deze berigtte hun, dat die heer nog laat in den
+avond vertrokken was, en een briefje voor den Heer Torteltak had
+achtergelaten. Dit briefje behelsde, dat hij zich genoodzaakt zag,
+hen voor eenigen tijd te verlaten, om redenen voor hem van het grootste
+gewigt, maar dat hij hun spoedig nader bericht zou doen toekomen.
+
+De reisgenooten zagen elkander verbaasd aan, maar nog meer, toen
+weldra het gerucht hun ter ooren kwam, dat dien nacht de schoone
+_Miss_ Cleford het _Hôtel Garni_ van Colbert had verlaten, en met
+een Engelschman en een Hollander was doorgegaan.
+
+"Dat had ik toch nooit achter Van Aartheim gezocht," zei Pols
+verontwaardigd.
+
+"Ik wist niet, dat men met dat meisje door kon gaan," zei Torteltak
+peinzend.
+
+"Die kunsten heeft hij den ridder van den Hasliberg afgezien,"
+grinnikte Veervlug.
+
+"Ik hield veel van Van Aartheim," zei De Morder; "maar ik dacht toch
+altijd wel, dat hij het beroerd zou laten liggen."
+
+Holstaff bragt zuchtend iets over het zedebederf der eeuw te berde.
+
+"Komaan," zei Pols eindelijk, "het is niet anders. Wij moeten nu maar
+zien, dat wij te Bern komen. Maar daar wij verder niet zullen dwalen,
+konden wij, dunkt mij, hier wel met Stadler afrekenen.
+
+Deze evenwel verzocht de reis uit liefhebberij meê te mogen maken. De
+vrienden vonden dit heel aardig van hem; maar minder beviel het hun,
+dat hij te Bern voor deze liefhebberij een dag geleide en een dag
+retour in rekening bragt.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXI.
+
+    Geeft de redenen op, waarom voor Polsbroekerwoud en zijne vrienden
+    het verblijf te Bern geene aangename souvenirs heeft achtergelaten.
+
+
+De geruchten, die 's morgens te Interlaken in omloop waren geweest,
+dat _Miss_ Cleford door Lurgrave en Van Aartheim was geschaakt,
+waren wat den laatsten betreft misschien gegrond, maar de eerste was
+er tot zijne groote wanhoop volkomen onschuldig aan. Niet voor in
+den morgen had de Engelschman het geval vernomen; en de natuurlijke
+wijze, waar hij zijne woede in vloeken en verwenschingen openbaarde,
+en de haast, waarmede hij in eene postchais vertrok, om de vlugtenden
+te achterhalen, deden vermoeden dat, zoo hij eenigzins in het geval
+betrokken was, hij zich dan met de rol van _dupe_ moest vergenoegen.
+
+In weinige uren had Lurgrave Bern bereikt; doch daar het voortvlugtige
+paar bijna zes uren op hem vooruit had, en hij volstrekt niet wist,
+welken kant zij heengegaan waren, behoefde het hem niet te verwonderen,
+dat zij hem niet dadelijk bij zijne intrede in die stad onder de
+oogen kwamen. Hij vond het evenwel naar den staat der zaken behoorlijk
+steeds woedend te blijven, en zich in dollen ijver tot de policie te
+wenden, om Van Aartheim, die hem zijne nicht en pupil, _Miss_ Cleford,
+had ontvoerd, te doen gevangennemen, schoon deze waarschijnlijk het
+Bernsche territoir reeds uren ver achter zich gelaten had; en om tevens
+vijf Hollandsche heeren, die nog dien dag in de stad zouden aankomen,
+als medepligtigen aan dat feit te doen arresteren.
+
+Ten gevolge hiervan genoten onze vrienden te Bern eene eer, die hun
+nog nergens was te beurt gevallen. Van hooger hand waren terstond
+toebereidselen gemaakt om hen naar behooren te recipiëren; en toen
+zij nu aan de _Porte d'en bas_ gekomen waren, en hunne paspoorten
+hadden overgelegd, vonden zij twee policiebeambten gereed om hen naar
+hun hotel te geleiden, terwijl een derde van hunne aankomst aan de
+overheid berigt ging brengen.
+
+Met bevreemding sloeg het vijftal, gewoon om bijna onopgemerkt in
+de Zwitsersche steden aan te komen, al de beleefdheden gade, waarvan
+zij de voorwerpen waren.
+
+"Neemt men omtrent alle vreemdelingen deze formaliteiten in
+acht?" vroeg Veervlug aan een hunner geleiders.
+
+"Volstrekt niet," antwoordde deze; "maar omtrent ulieden zijn ons
+buitengewone orders gegeven."
+
+"Het is zeker een misverstand," fluisterde Pols Torteltak in; "zij
+houden ons vast voor vermomde Hertogen en Prinsen."
+
+Deze merkte evenwel in de policiebeambten, schoon in zeer versleten
+lichtblaauw uniform gekleed en met dikke knuppels gewapend, weinig
+op, dat hem aan eene eerewacht deed denken; en ook de blikken, die de
+steeds aangroeijende volksmenigte op hen wierp, schenen iets anders
+uit te drukken, dan de opgewondenheid en toejuiching, die het gemeen
+gewoonlijk aan Prinsen en Vorsten, hetzij inlandsche of vreemde,
+met vreugde ten koste legt.
+
+Tot dusverre was deze deftige ontvangst evenwel niet onaangenaam;
+want behalve dat onzen vrienden de moeite bespaard werd om den weg
+naar het _Hôtel du Faucon_ te vragen, werden zij in de gelegenheid
+gesteld om met één _coup d'oeuil_ een groot gedeelte van de Bernsche
+bevolking te zien; maar toen zij nu in het hotel waren aangekomen,
+en zich voorstelden, zonder al die getuigen op hun eigen gelegenheid
+een wandeling door de stad te gaan maken, contrarieerde het hen
+eenigzins dat de geleiders hen verzochten eerst het bezoek van den
+Policie-Commissaris af te wachten.
+
+Dit bezoek kwam spoedig. Een donkerblaauw heer, die aan de natuur en
+aan zijne ouders één been te danken had, en aan de kunst van zijn oom,
+een talentvol timmerman, het andere, strompelde de kamer in; zijne
+zijde was versierd met een degen, zijne hand gewapend met een stok,
+waarvan de knop een beer voorstelde, en, naar de uitgewerktheid van
+het kunststuk te oordeelen, een zoodanige, tot welks fatsoenering de
+moederlijke tong nog weinig heeft bijgedragen De eigenaar van dit
+alles haastte zich een stoel te bereiken, zijne leden, zoover zij
+daarvoor vatbaar waren, tot zitten te buigen, en het kunstproduct
+zijns ooms onder de tafel te wringen.
+
+"Mag ik vragen," zei Polsbroekerwoud, wiens verbazing hoe langer hoe
+grooter werd, "mag ik vragen, waaraan wij de eer..."
+
+"Accoord," antwoordde de Commissaris; "maar niemand heeft hier iets
+te vragen dan ik."
+
+En terwijl hij dit zeide, ontvouwde hij eenige papieren, waaronder
+zich ook de reispassen der vrienden bevonden; en een er van in handen
+nemende, riep hij: "Wie uwer is Eduard van Torteltak?"
+
+"Die ben ik," zei deze.
+
+"Dan zult gij mij op de volgende vragen zonder omwegen en zonder
+terughouding antwoorden. Hoe heet gij?"
+
+"Wel, Eduard van Torteltak, denk ik."
+
+"Dat is een ontwijkend antwoord, maar dat misschien veel licht over
+de zaak zal verspreiden. Hoe oud zijt gij?"
+
+"Drieëntwintig jaren."
+
+"Nog zoo jong," riep de Commissaris verontwaardigd uit, "en dan al
+medepligtig aan een schelmstuk, dat naauwelijks in een oud afgeleefd
+man moest opkomen!"
+
+"Mijnheer! ik verzoek explicatie van zulke beleedigende uitdrukkingen."
+
+"Accoord, Mijnheer! maar ik heb hier geen explicatie te geven. Van
+waar zijt gij dezen morgen gekomen?"
+
+"Van Interlaken," antwoordde Torteltak met verkropte woede.
+
+"Accoord," zei de Commissaris; "dat verspreidt licht over de zaak."
+
+Successivelijk werden al de vrienden één voor één opgeroepen, om
+hunnen naam, ouderdom en laatste nachtkwartier op te geven, en de
+Commissaris, die alles naauwkeurig opteekende, merkte aan, dat de
+zaak hoe langer hoe meer helderheid verkreeg. Eindelijk stond hij op,
+verklaarde het verhoor afgeloopen, en haalde uit zijne papieren een
+tarief, krachtens hetwelk ieder der heeren genoodzaakt was hem 1
+franc en 4 Batzen voor zijn onderhoudend gezelschap te betalen. De
+vrienden bragten hiertegen maar niet veel in, daar zij hoopten, dat
+hiermede de zaak aan een einde zoude zijn. Maar helaas! voordat de
+Commissaris vertrok, gaf hij den policiebeambten de uitdrukkelijke
+order, om niemand der arrestanten een minuut uit het oog te verliezen,
+en te zorgen, dat geen hunner het hotel verliet.
+
+"Dat wordt te erg!" riep Veervlug, zich tusschen den Commissaris en de
+deur plaatsende. "Ik zeg u, Mijnheer, dat wij zulk eene willekeurige
+manier van handelen moede zijn, en dat wij, zonder ons verder aan
+deze hemelsblaauwe verklikkers te storen, onzen weg zullen gaan."
+
+"Accoord," zei de ambtenaar; "dat zou licht in de zaak geven." En
+zich tot de policiedienaars wendende, voegde hij er bij: "Zoodra een
+hunner oproerig wordt, zendt gij om assistentie, en wij zullen hen
+naar het _Blauhaus_ transporteren."
+
+Deze uitspraak van den Commissaris verspreidde zooveel licht over
+de treurige omstandigheden, waarin onze vrienden zich bevonden, dat
+zij elkander wanhopig begonnen aan te zien; want het _Blauhaus_ te
+Bern, dit wisten zij, heeft wonderlijk veel overeenkomst met hetgeen
+men elders spin-, rasp-, tucht- of in het algemeen correctioneel
+gevangen-huis noemt.
+
+Wanneer men op reis, door slecht weer, of door gescheurde kleeren, of
+door gekwetste voeten, of door andere dergelijke dikwijls voorkomende
+omstandigheden, genoodzaakt is een ganschen namiddag en avond in zijn
+logement door te brengen, en men heeft geene brieven naar huis te
+schrijven,--als dan het tarief der comestibles en de prijscourant
+der wijnen grondig bestudeerd zijn, de uren van het vertrek van
+diligences en stoombooten meermalen zijn nagezien, de vreemde
+couranten herhaalde reizen zijn doorgeloopen, de verteringen van den
+laatsten dag naauwkeurig zijn opgeteekend,--dan weet men al niet veel
+bijzonders meer te doen, dan zijn naam op de glasruiten te snijden,
+met de voeten de zandfiguurtjes op den vloer te derangeren, of zich
+door andere dergelijke opwekkende amusementen den tijd te korten. Dan
+komt dikwijls bij den reiziger voor plaisir de vraag op, waarom hij
+zich nu niet liever in zijn gezellig studeervertrek, of in zijn nog
+gezelliger familiekring kan bewegen; dan vergeet hij somtijds al de
+genoegens, die hij reeds op zijne togten gesmaakt heeft, en die hem
+nog wachten, en komt hij langzamerhand tot de overtuiging, dat een
+booze daemon de eerste uitvinder van het reizen is, om ongelukkige
+stervelingen van verveling en heimwee te doen omkomen.
+
+In een toestand, aan dezen grenzende, bevonden zich Pols en zijne
+vrienden in het _Hôtel du Faucon_ te Bern. En was het wonder? Waren
+zij niet de treurigste slagtoffers van hunnen reislust? Verleid door
+de voorstelling van verscheiden weken, door geen enkele zorg gekweld,
+in volkomen ongestoorde vrijheid, niets dan genot te smaken, hadden zij
+den togt aanvaard. Helaas! hoe verschillend van deze voorstelling was
+de uitkomst? Moesten zij daarom smarten gevoeld, ongemakken verdragen,
+gevaren getrotseerd hebben, om eindelijk honderde mijlen van hunne
+woning hunne vrijheid te verliezen, als gevangenen te zuchten, en
+misschien als veroordeelden in eenen kerker te verkwijnen? En dat
+alles onschuldig!
+
+"Waren wij ons maar van eenig misdrijf bewust," riep Pols uit;
+"dan zou die pijnigende onzekerheid ons zoo niet kwellen."
+
+"Maar ik geloof niet, dat die bewustheid ons veel geruster zou maken,"
+merkte Torteltak aan.
+
+"Wij zijn slagtoffers van een schandelijk verraad," troostte zich
+De Morder.
+
+"Als onze betrekkingen in Holland het hooren, treuren zij zich dood,"
+wond Holstaff zich op.
+
+"De receptie van die Bernsche Beeren laat veel te wenschen over,"
+zei Veervlug, die door dit gezegde weêr een weinig vrolijker werd.
+
+In deze en dergelijke uitroepingen werd het eerste uur na het vertrek
+van den Policie Commissaris doorgebragt.
+
+"Ik moet toch eens zien, dat ik er achter kom," zei Pols, en zich
+daarom tot een der bewakers wendende, die standvastig bij de deur post
+hielden, stopte hij hem twee Zwitsersche francs in de hand. "Daar,
+vriend! dat is voor u."
+
+"Dankje wel, Mijnheer!" zei de vriend.
+
+"Maar zeg mij nu eens, wat is de reden, dat wij hier gevangen moeten
+blijven?"
+
+"Ik kan u op mijn woord verklaren, dat ik er niets van weet," was
+het antwoord.
+
+Pols had dus de satisfactie, voor omtrent negenentwintig stuivers
+Hollandsch te vernemen, dat de policiedienaar even weinig van de zaak
+begreep als hij.
+
+"Als Mijnheer het mij gevraagd had," zei de andere wachter vrij luid
+tot zijn confrater, "dan....
+
+"Wat dan?" vroeg De Morder driftig, terwijl hij de handgreep met de
+francs, die hij van Pols bespied had, navolgde.
+
+"Dan zou ik den heeren hetzelfde antwoord hebben moeten geven," zei
+de wachter, terwijl hij dankbaar het geld opstak; "maar ik heb anders
+ook nog wel gemerkt, dat het niet gemakkelijk met u zal afloopen;
+ik heb al hooren praten van het _Schallenwerk_."
+
+De Morder vernam dus meer voor zijn geld dan Pols, vooral toen
+de vriendelijke policiedienaar door de verklaring van het woord
+_Schallenwerk_, als synoniem met _dwangarbeid_, nog eenig meerder
+licht over de zaak verspreidde.
+
+Deze mededeeling gaf aanleiding tot nieuwe aanmerkingen, te veel om
+op te noemen, en misschien zouden zij zich dien avond doodgetreurd
+hebben, zoo niet Torteltak uit voorzigtigheid drie flesschen wijn en
+twee spellen kaarten had doen aanrukken. Beide deze troostgronden
+vonden tamelijk goeden ingang bij de gevangenen, en menig potje
+_commerce_ werd door menige flesch Neuchateller vervrolijkt. Tamelijk
+opgewonden gingen zij naar bed, en sommigen hunner merkten niet eens,
+dat de onbezweken trouwe wachters de deuren hunner slaapkamers achter
+hen afsloten.
+
+Den volgenden morgen ten negen ure kwam er eene aanschrijving van den
+Policie-Commissaris, ten gevolge waarvan zijne beambten de vrienden
+uitnoodigden tot eene wandeling naar de _Rathhausplatz_, om eene
+contra-visite aan den vriendelijken bezoeker van gisteren te brengen.
+
+De zaal in het _Rathhaus_ te Bern, waar Schout en Vennerheeren van den
+kleinen Raad zich met civile, correctionele en criminele affaires bezig
+houden, heeft nog al overeenkomst met vele andere geregtszalen. Boven
+den schoorsteen staat een geblinddoekte juffrouw met weegschalen,
+waarin niet altijd gewogen wordt; links en regts van haar hangen
+schilderijen, waarop Salomo en Brutus op de meest gebruikelijke wijze
+worden voorgesteld. Dit standbeeld en deze afbeeldingen zijn zoodanig
+geplaatst, dat zij den delinquenten terstond in het oog vallen en
+met schrik vervullen, en tevens geen invloed kunnen uitoefenen op
+de uitspraak der regters, voor wie zij door de hooge ruggen hunner
+gestoelten verborgen zijn. Deze daarentegen hebben vlak het gezigt
+op eene groote klok, opdat ze, in de drukte hunner bezigheden, nooit
+het etensuur vergeten mogen. Voorts ligt op het groene kleed der tafel
+voor ieder gestoelte eene massa wit papier, dat altijd zuiver blijft,
+en eenige versneden pennen, die nooit met inkt bemorst worden. Een
+balie scheidt dit gedeelte der zaal af van een kleine tusschenruimte,
+voor het publiek afgezonderd, en waarin tien à twaalf personen op
+elkaêr kunnen worden gepakt.
+
+Voordat het evenwel onzen vrienden vrijstond, al deze merkwaardigheden
+in oogenschouw te nemen, moesten zij twee en een half uur in de kamer
+der aangeklaagden vertoeven, een klein afgeschoten hokje, waarin
+nooit zon of maan indiscrete blikken kan werpen, en dat overigens een
+allergeschiktst vertrek is voor die soort van zieken, welke zich van
+frissche en gezonde lucht moet menageren.
+
+Het was dus voor allen eene aangename boodschap, toen het berigt kwam,
+dat de Raad voltallig was, en de aangeklaagden voor moesten komen. Kalm
+en onverschrokken, gerust op hunne onschuld, traden zij de zaal binnen,
+en geen hunner beefde terug voor de tabbaarden van den ouden Schout
+en de jonge Vennerheeren, schoon daaruit diepe doordringende blikken
+op de misdadigers te voorschijn kwamen.
+
+Het begin van dit verhoor had veel van het vroegere. De Schout begon
+weêr te vragen: "Joachim Polsbroekerwoud, hoe is uw naam? Hoe oud zijt
+gij? Van waar kwaamt gij gisteren alhier aan?" en zoo voorts met al
+de aangeklaagden. Tusschen ieder dezer vragen vond de President het
+evenwel noodig, eens te kugchen en omtrent de inkleeding der volgende
+vraag zijnen buurman, een der jonge Vennerheeren, te raadplegen,
+iets dat daarom geschiedde, zoo als de vrienden later vernamen,
+omdat de tachtigjarige Schout aan eene volkomene memorieloosheid
+laboreerde. Zijn mederegter aan de andere zijde hield zich intusschen
+onledig met zijn repetitiehorlogie, dat driemaal in elke vijf minuten
+aan de geheele vergadering verkondigde, hoe laat het eigenlijk was.
+
+Toen deze allergewigtigste vragen tot aller genoegen beantwoord
+waren, wees de buurman den President, dat hij zich tot den Policie
+Commissaris moest wenden, waarop Zijn Ed. Achtb. de vraag uitbragt:
+"Werner Birnbaum, hoe is uw naam?" maar, terstond door gemelden buurman
+nader ingelicht, zijne vraag veranderde in: "Welke zijn uwe rapporten
+omtrent de arrestanten?"
+
+Deze diende hierop een verslag in, hoe op Maandag den 24sten Juli
+A. D. 1837, na de stichting van Bern het 646ste, des namiddags ten half
+vier ure, door de poort van Solothurn, of, gelijk zij thans genoemd
+werd, _la Porte d'en bas_, in de stad Bern waren binnengekomen vijf
+personen, welker namen blijkens hunne paspoorten waren, enz.
+
+Hoe hij, Werner Birnbaum, eerste Commissaris van Policie van Bern,
+_Préfekture Bern_, _Division du centre_, _Canton Bern_, nadat hem
+hunne paspoorten waren overgeleverd, zich begeven had naar het _Hôtel
+du Faucon_ in de _Rue des Juifs_, waarheen zijne beambten gemelde
+personen hadden geleid, enz.
+
+De slotsom zijner berigten was, dat voor het grootste gedeelte de
+mondelinge verklaringen der arrestanten omtrent namen en ouderdom
+overeenkwamen met hetgeen dienaangaande op hunne passen was
+aangeteekend, met uitzondering evenwel van de verklaring van Eduard
+van Torteltak, die omtrent zijn naam onzeker scheen, en Joachim
+Polsbroekerwoud, die voor zijn ouderdom 35 jaren had opgegeven,
+terwijl hij op zijn pas slechts 34 jaren had bereikt;--dat, wat de
+signalementen betrof, alles in orde was, behalve dat bij de _signes
+particuliers_ op de pas van August Holstaff geen melding gemaakt wordt
+van de naden, die, gelijk Schout en Vennerheeren zichzelve konden
+overtuigen, zijn gelaat versierden. Dat hij voorts aan den Raad in
+bedenking gaf, of de paspoorten op zichzelve wel geldig waren als
+Hollandsche paspoorten, omdat er geen enkel woord Hollandsch in te
+lezen stond.
+
+De Regter met het repetitie-horlogie, dat gedurende dit verslag
+achtentwintig malen geslagen had, proponeerde, om de zaak te
+bespoedigen, deze kleine verschillen over het hoofd te zien, daar
+de stukken op de Bureaux van Buitenlandsche zaken zelden met zulk
+eene nauwkeurigheid werden bewerkt, dat zij het examen van een
+Policie-Commissaris konden doorstaan. Wat de taal betrof, waarin
+de stukken waren opgesteld, hij kon verzekeren, dat het Fransch
+in Holland de algemeen gebruikelijke taal was, en dat slechts door
+het gemeen en in enkele landprovinciën een _patois_ gesproken werd,
+waarin misschien nog sporen van hetgeen men vroeger de Hollandsche
+taal noemde, te ontdekken waren.
+
+Deze juiste wederlegging werd door al de regters als voldoende
+aangenomen, tot groote wanhoop van den Policie-Commissaris, die al
+het licht, dat hij over de zaak verspreid had, plotseling in dikke
+duisternis zag veranderen, en daar zijne werkzaamheden in deze zaak
+afgedaan schenen, naar huis strompelde, waar hij zijn houten been,
+stok en andere _insignia_ tot nader order in de kast wegsloot.
+
+De vijf arrestanten en ook de Schout begonnen te hopen, dat nu ook
+hunne taak was afgedaan, toen de laatste op nieuw aan zijnen tabbaard
+werd getrokken en den Procureur van den raad verzoeken moest, de
+eigenlijke beschuldiging voor te dragen.
+
+Hierop stond een lang, bleek menschenhater van zijnen zetel op,
+en sprak eene soort van verhandeling uit, waarin hij aantoonde,
+dat de verdorvenheid des menschdoms zich openbaarde in het plegen
+van gruwelen en misdaden; dat naarmate die verdorvenheid toenam, ook
+het getal dier gruwelen en misdaden aanwies; dat de geschiedenis van
+oudere en nieuwere tijden deze stelling door voorbeelden kon staven;
+dat onder de misdrijven, het meest in gebruik eerste plaatsen toekwamen
+aan moord, diefstal en vrouwenroof; en dat degenen, die zich op deze
+gruwelen toelegden, gezegd konden worden tot het slechtste gedeelte
+van het menschdom te behooren; dat hij met het diepste leedwezen,
+ja zelfs met afgrijzen ontdekt had, dat van de laatstgenoemde dier
+gruwelen hier de quaestie was; en dat hij zich met innige droefheid
+gedrongen zag te verklaren, dat de naamlijst der vreemdelingen, die
+Zwitserland tot het tooneel dezer menschonteerende handelingen hadden
+verkozen, met de namen van Van Aartheim en zijne medepligtigen stond
+vergroot te worden.
+
+Hierop legde hij de aanklagt bloot van _Sir_ William Lurgrave, tegen
+den voortvlugtigen schaker en de arrestanten hier tegenwoordig, wier
+medepligtigheid nog wel niet ten volle bewezen was, maar, door gemis
+aan directe bewijzen van het tegendeel, zeer waarschijnlijk werd;
+en hij besloot zijne rede met te betoogen, dat de eenige voldoende en
+het kwaad in den grond weerende straf de doodstraf was, blijkens de
+voorbeelden der Heeren Von Schwanau en Wolfenschiess, die, in vroeger
+eeuw door de jongelingen van Art en door den beleedigden Conrad von
+Baumgarten omgebragt, zich later nooit meer aan dergelijke gruwelen
+te buiten gingen; maar daar de wet, in hare veroordeelenswaardige
+zachtheid en kwaadaanmoedigende laxiteit, zulk eene straf voor de
+genoemde misdaad niet toestond, hij zich vergenoegen moest met
+den eisch tegen de vijf gedaagden, hier tegenwoordig van eene
+gevangenisstraf van 20 jaren en eene geldboete van 1000 _francs_.
+
+Nadat de lange heer zijn gemoed in deze lieve oratie had lucht
+gegeven, nam hij zijne plaats aan de groene tafel weêr in, en
+de Schout, die zich weêr aan den tabbaard voelde trekken, bragt
+de vraag in het midden, of men nu niet tot het condemneren zou
+overgaan. Zijn buurman met het repetitie-horlogie vond het niet
+kwaad, mits het spoedig geschiedde, daar het uur verliep en hij
+dien middag visch moest eten. Een der andere Vennerheeren evenwel
+maakte ZEd. Achtb. opmerkzaam, dat het niet direct met de wet zou
+strijden, indien men vooraf den gedaagden gelegenheid gaf, om hunne
+verontschuldigingen voor te brengen.
+
+De verbazing, waarin al, wat zij gezien en gehoord hadden, de vrienden
+gedompeld had, maakte het hun in den beginne moeielijk een woord te
+uiten. In het eind stond Veervlug, door zijne betrekking den loop van
+regtszaken eenigzins begrijpende, op, en maakte in weinige woorden
+aan den Raad bekend, dat zij niet alleen niet medepligtig aan, maar
+zelfs geheel onkundig van het feit waren, aan Van Aartheim ten laste
+gelegd; dat een zijner vrienden een briefje van dien heer had, hetwelk
+misschien de regters zou kunnen overtuigen, maar dat hij in allen
+geval eischte, dat de aanklager zijne bewijzen tegen hen aanvoerde.
+
+Hierop nam de procureur het briefje van Torteltak in handen, hetwelk
+hij verklaarde nooit _à décharge_ te kunnen getuigen, als in eene
+taal geschreven, die niemand der regters verstond, maar veeleer de
+suspicie tegen hen scheen te versterken, daar voor de handteekening
+de zeer verdachte letters T. T. gelezen werden. De Vennerheer naast
+den Schout vond het laatste verzoek van Veervlug, om de bewijzen van
+den aanklager te hooren, evenwel zeer billijk, en stelde daarop de
+gewone manoeuvre bij ZEd. Achtb. buurman in het werk, waarop deze
+een beambte gelastte, den aanklager William Lurgrave te ontbieden.
+
+De beambte kwam spoedig terug met het berigt, dat gemelde heer niet
+meer in het _Hôtel de la Couronne_ te vinden was; en daar de heer met
+het repetitie-horlogie den Schout bij zich ten eten verzocht had,
+verklaarde de laatste de vergadering gesloten en geadjourneerd tot
+morgen ten negen ure, hetwelk in de taal der ingewijden beteekent
+tusschen half twaalf en twaalven.
+
+De arrestanten hadden verlof naar hunne kamer in het _Hôtel
+du Faucon_ terug te keeren, waar zij dien avond, in plaats van
+_commerce_, _treize_ speelden, en Champagne in plaats van Neuchateller
+dronken. Daar is niets, dat den mensch zoo debaucheert, als geforceerd
+arrest.
+
+De tweede zitting had den volgenden morgen in dezelfde zaal en op
+hetzelfde uur plaats. Maar de leden van den kleinen Raad te Bern
+waren heden in pijnlijke onzekerheid. De aanklager was nergens meer te
+vinden, en de kastelein uit _de Kroon_ had verklaard, dat hij zijne
+rekening had betaald en was voortgereisd. Toen dus de arrestanten
+weêr binnenkwamen, drong de Schout in het eerst aan op eene spoedige
+bekentenis, maar zag daar spoedig van af, omdat de beschuldigden
+niets te bekennen hadden. Wederom trok zijn buurman aan den tabbaard,
+en na het gewoonlijk daarop volgende consult, verzocht de Schout met
+luider stemme den Procureur tot de strikvragen over te gaan. Deze
+vroeg hierop, met doordringende blikken de arrestanten aanziende,
+welke de kleur was der japon, die _Miss_ Cleford aan had, toen zij
+geschaakt werd; hoeveel paarden er voor de postchais stonden, waarin
+de vlugtelingen waren vertrokken; met welke hand Van Aartheim haar in
+het rijtuig had geholpen, enz. De vrienden ontkwamen gelukkig uit al
+deze listig gesponnen valstrikken, en de regters begonnen zich zeer
+weinig op hun gemak te gevoelen.
+
+Zij maakten dus gebruik van den in die positie noodigen en
+gebruikelijken maatregel. De arrestanten moesten buiten staan.
+
+De uitslag der beraadslagingen van Schout en Vennerheeren kwam
+hierop neêr:
+
+"De kleine Raad, etc.
+
+Overwegende, dat de aanklager zijne beschuldiging niet met bewijzen
+gestaafd heeft, maar heimelijk is vertrokken;
+
+"Verklaart hem buiten eisch gesteld.
+
+"Overwegende verder, dat de aangeklaagden niet van medepligtigheid,
+hun ten laste gelegd, kunnen beschuldigd worden;
+
+"Verklaart hen van beschuldiging ontheven.
+
+"Edoch: de Raad overwegende, dat een der partijen de kosten van het
+proces moet betalen;
+
+"Dat degene, ten wiens laste zij moesten komen, door af te reizen,
+zich aan die betaling heeft onttrokken;
+
+"Is genoodzaakt van de andere partij de kosten te eischen.
+
+"Maar tevens overwegende, dat de wet niet toestaat de kosten te
+eischen, dan van de partij, ten wiens nadeele het vonnis geveld is;
+
+"Overwegende, dat de aangeklaagden, door vroeger in betrekking te
+hebben gestaan tot den vermoedelijke schuldige, den schijn des kwaads
+tegen zich hebben;
+
+"Echter in aanmerking nemende, dat zij, volkomen onschuldig schijnende,
+ligt dienen te worden gestraft;
+
+"Veroordeelt hen tot eene geldboete van 5 Batzen, en alzoo ook tot
+betaling der kosten."
+
+De vrienden betaalden met vreugd de boete, en ook met bereidwilligheid,
+schoon niet met vreugd, de kosten, ten bedrage van 176 Zwitsersche
+francs en 7 1/2 Batzen.
+
+Het was geen half uur later, toen Joachim Polsbroekerwoud en zijne
+vrienden de stad Bern verlieten, en zij zouden misschien in wanhoop
+terstond naar Holland zijn teruggekeerd, zoo zij niet bemerkt hadden,
+dat zij de _Barrière de Morat_ waren uitgegaan, en den weg naar
+Friburg waren ingeslagen.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXII.
+
+    Een zeer kort hoofdstuk, dat voornamelijk over den voortvlugtigen
+    _Van Aartheim_ handelt.
+
+
+Eene schaakhistorie kan onaangename gevolgen hebben; dit ondervonden
+onze vrienden. Maar dat er toch ook tallooze genoegens en veel
+genietingen aan verbonden zijn, meende Torteltak, schoon hij nooit
+geschaakt had, gerust te kunnen gelooven; en dus, als hij aan
+de beeldschoone Anglaise uit het _Hôtel Colbert_ dacht, en zich
+voorstelde, hoe aardig Van Aartheim, die nu toch waarlijk bleek
+de schaker te zijn, den tijd met haar zou doorbrengen,--als hij
+beredeneerde, hoe sterk hare liefde voor zijn vriend moest wezen, om
+haar tot zulk een stap te doen besluiten,--dan kon hij bemerken, dat
+zijn hart niet alleen voor heel veel liefde, maar ook voor evenveel
+jaloezie vatbaar was. Dat hij zich, in hetgeen hij van hare liefde
+dacht, niet vergiste, maar wel in hetgeen hij van ongestoord geluk
+bij Van Aartheim veronderstelde, bleek hem uit een brief, dien hij,
+twee dagen na zijn vertrek uit Bern, te Lausanne ontving.
+
+Hoewel nu dit schrijven veel licht over de zaak verspreidde, en dus
+voor den Bernschen Policie-Commissaris van het hoogste belang zou zijn
+geweest, bleef er over vele zaken, en vooral over Van Aartheim's wijze
+van handelen, nog zoo veel duisters, dat Torteltak maar ten halve
+tevreden was. "Ik ben zeer gelukkig," schreef hij onder anderen,
+"dat ik mijne geliefde heb kunnen redden van de gevaren, die haar
+bedreigden. Ik heb mijn pligt gedaan, door haar tot een stap te
+bewegen, die evenwel de oorzaak zal wezen, dat velen haar en mij
+zullen veroordeelen. Nu, daar ik haar steeds aan mijne zijde zie,
+heb ik daaraan een onuitsprekelijk genot te danken; maar het wordt
+vergald door het denkbeeld, dat ik haar spoedig weêr zal moeten
+verlaten,--dat ik door heilige pligten gedrongen word, wat mij het
+liefst op de wereld is, aan nieuwe gevaren bloot te stellen,--en dat
+ik haar, die zoozeer bescherming behoeft, de mijne moet onttrekken. Ik
+kan u in deze vlugtige oogenblikken niet meêdeelen, hoe al die zaken
+tot elkander in verband staan; maar dit moet ik u zeggen, dat ik tot
+_Miss_ Cleford in de naauwste betrekking sta, dat ik haar gedurende
+mijn vijfjarig verblijf in Engeland heb leeren kennen en dus moeten
+beminnen, en dat ik waarschijnlijk nu reeds haar gelukkige echtgenoot
+zou zijn, zoo niet de dood harer moeder haar onder de voogdijschap
+van een wreed, slecht mensch had gesteld. Helaas, dat ik niet kan
+voortgaan, zoo als ik begonnen ben, om mij tegen zijne schandelijke en
+willekeurige handelwijze te verzetten! Ik word hiertoe aan den eenen
+kant gedrongen door mijne lieve Jenny, die niets vuriger verlangt, dan
+zich, op welke wijze ook, van haren voogd te ontslaan, en die behalve
+dat bereid zou zijn, zich elke opoffering om mijnentwil te getroosten;
+maar aan den anderen kant... Helaas! ik ben zeer ongelukkig." Hij
+eindigde zijnen brief met de vrienden tegen den Engelschman te
+waarschuwen, tegen wien hij had opgemerkt, dat Polsbroekerwoud met
+regt kwade vermoedens had opgevat.
+
+"Die waarschuwing verzoent mij weêr geheel met hem," zei Pols, toen
+Torteltak den brief had voorgelezen.
+
+"Maar zij komt beroerd laat," gromde De Morder.
+
+"Ik wou toch dat ik den goeden jongen van dienst kon zijn," zei Pols,
+die al de onaangenaamheden van Bern weêr vergat, en gelukkig zijn
+noteerboekje niet voor zich had, waarop de boeten en kosten in een
+geregtelijk proces de grootste post waren; "ik zou dien Mijnheer
+Lurgrave wel eens willen spreken. Ik geloof dat ik hem, door bedaard
+redeneren en door hem eens goed aan te tasten, wel tot betere gedachten
+zou kunnen brengen. Jammer maar, dat die kerel niets dan Engelsch
+schijnt te praten."
+
+"Ik vind dat Van Aartheim wat beter door moest tasten," merkte
+Torteltak aan; "ik wou wel eens zien, als ik het met het meisje eens
+was, dat een voogd mij belette het doel mijner wenschen te bereiken."
+
+"Ik voorzie een ongelukkig einde," zei Holstaff, "ik houd het er voor,
+dat wij onzen vriend voor het laatst gezien hebben, tenzij wij hem
+nog eenmaal aantreffen, door verraad omgebragt, terwijl de schoone
+Interlaaksche bij zijn lijk nederknielt."
+
+"Kom, kom!" zei Veervlug: "alles komt te regt. Ik stel mij liever voor,
+nog eens op zijne bruiloft te galopperen, dan dat ik nu mijne voeten
+al tot den begrafenispas exerceer."
+
+Het was jammer voor Van Aartheim, dat de goede wil zijner vrienden
+hem niet dienen kon; maar gelukkig, dat zij niet in de gelegenheid
+gesteld werden, om te beproeven wat zij bij Lurgrave vermogten;
+want het zou misschien in dezen gegaan zijn, zoo als het dikwijls
+in de wereld loopt: door al te groote lievigheid en zucht om ons van
+dienst te wezen, bereiden dikwijls onze vrienden, die weinig inzigt
+in de zaken hebben, en even weinig menschenkennis, den weg, die ons
+lijnregt naar den afgrond leidt; en als wij dan in de diepte zijn
+neêrgevallen, troosten zij zichzelven en ons met: "Wij hebben toch
+alles gedaan wat wij vermogten."
+
+_Sir_ William Lurgrave was er niet direct de man na, om zich door
+den eerzamen Rotterdamschen burgerman te laten ompraten. De redenen,
+waarom hij het huwelijk zijner nicht met Van Aartheim belette, waren
+aan weinigen buiten hem bekend; maar dat hij andere plannen met
+haar had, was aan _Miss_ Cleford duidelijk geworden, toen hij haar
+een zwaar gekneveld Franschman als zijn vriend had voorgesteld, tot
+wien hij hoopte nog eenmaal in nadere betrekking te zullen staan. De
+verloopen vriend was evenwel voor Van Aartheim niet gevaarlijk geweest;
+want Jenny was niet bijzonder gesteld op een echtgenoot, in de school
+der _débauches_ tot die betrekking gevormd, en de Franschman, die
+op zijn dertigste jaar reeds afgeleefd was, kwam haar daarom niet
+achtingswaardiger voor. Zij behoorde tot die dames, die in haar
+gemaal minder ophebben met een prématuren ouderdom, dan met een,
+die na een welbesteden jeugd volgt.
+
+Wij zijn intusschen genoodzaakt _Miss_ Cleford met haren minnaar aan
+hun goed fortuin over te geven, en hopen dat zij hunnen vervolger
+steden ver achter zich zullen laten; want te Lausanne vinden wij in de
+aanteekeningen onzer vrienden nog niets naders omtrent hun lot vermeld.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXIII.
+
+    Waarin de lezer een geruimen tijd in het kerkerhol van Chillon
+    moet verzuchten.
+
+
+De invloed van het ligchaam op den geest, en vice versa, behoort tot
+die dingen, die volstrekt niet meer in twijfel getrokken, maar toch
+veelvuldig betoogd worden. Het levert, even als de onsterfelijkheid der
+ziel en het pligtmatige der deugd, sinds eeuwen her, aan verhandelaars
+en schrijvers ruime stof, om veel in het midden te brengen, dat
+volkomen overeenkomt met hetgeen anderen reeds hebben gezegd. Het
+onderwerp is trouwens even zoo goed als een ander, in zoover het alleen
+dient om den schrijver of spreker te amuseren en te stichten; en vooral
+is het uitnemend geschikt, zoo als het ook heel veel gebruikt wordt,
+om tot inleiding te dienen, en den spreker of auteur op den weg te
+helpen, daar het, als het met het eigenlijke onderwerp niet in het
+minste verband staat, kan blijven liggen voor hetgeen het is.
+
+De invloed, dien de toestand des ligchaams op de stemming der ziel
+uitoefent, blijkt, zoo als onder alle omstandigheden, ook na het
+gebruik van een goed _diner_. Als men heel gezellig en vrij lang
+getafeld heeft, als de verschillende zintuigen van gezigt, reuk en
+smaak aangenaam zijn gestreeld, en men door keur van spijs of drank
+eene behoorlijke voeding, vulling en verkwikking heeft bewerkstelligd,
+zonder daarin tot overladens toe te zijn voortgegaan, dan deelt de
+aangename toon, die in het ligchaam heerscht, zich ook aan de ziel
+mede, en hoewel in dien toestand de geest misschien niet tot bijzondere
+inspanning geschikt is, hij is vatbaar voor genot en ontvankelijk en
+gevoelig voor de indrukken, die zich aan hem voordoen.
+
+Het was na een goed diner in _le Croix blanche_ te Vevay (en hier
+eindigt de inleiding van dit XXXIIIste Hoofdstuk), dat Pols en zijne
+vrienden zich op eene wandeling _derrière l'aile_ aan het oostelijk
+gedeelte van het meer van Genève begonnen te oriënteren. Het was
+een heerlijke namiddag; het blaauw des hemels, hier reeds schoon,
+als de hemel van Italië, scheen in helderheid en doorschijnendheid
+met dat van de watervlakte te wedijveren; ongestoord wierp het licht,
+dat reeds begon naar het westen te dalen, zijne stralen op het meer,
+slechts aan het zuidelijk gedeelte door de schaduwen van het hoog
+gebergte bepaald. De koude der sneeuwtoppen in het verschiet scheen
+door de zachtheid der kleuren, waarvan zij schitterden, getemperd;
+en het duister der schaduw, die de groene heuvels digt aan den oever
+op het water wierpen, werd door lichtstralen, door de rotsopeningen
+heendringende, gebroken.
+
+Het verwondert u niet, wanneer gij in de lieflijke wandeldreven van
+Vevay dit heerlijk uitzigt geniet, dat de dichterlijke verbeelding
+van Jean Jacques hier de helden van zijnen roman ten tooneele voerde;
+ja het kost uwe minder dichterlijke verbeelding weinig moeite, als gij
+op deze door de natuur begunstigde plaats aan uwe linkerzijde Chillon
+en Clarens en tegenover u de rotsen van Meillerie ziet, ze wederom
+met die personen te bevolken, wier bestaan gij hier bijna niet in
+twijfel zoudt durven trekken, schoon gij ook zeker weet dat zij er
+nooit bestonden. "_Allez à Vevay,_" zoo beroept er zich de auteur
+zelf op, "_visitez le pays, examines les sites, promenez vous sur le
+lac, et dites si la nature n'a pas fait ce beau pays pour une Julie,
+pour une Claire et pour un Saint Preux;--mais ne les y cherchez pas._"
+
+Onder den invloed van al dat schoon, dat zij zagen, en ook van
+hetgene zij niet zagen, maar zich aan den leiddraad van Rousseau's
+verbeelding voorstelden, maakten onze vrienden den tour over Clarens,
+Montreux, Chillon en Villeneuve naar Meillerie. Torteltak zocht met
+belangstelling naar het plaatsje, waar de beroemdste aller eerste
+kussen werd gegeven, en gevoelde zich sterk om hetzelfde effect te
+sorteren en even opgewonden te worden als de minnaar van Julie, zoo
+er maar eene even lieflijke dame te vinden was, die het met hem wilde
+wagen; Holstaff treurde op de rotsen van Meillerie, en gluurde even
+gevoelig en met hetzelfde succes, als de heer die er vroeger logeerde,
+naar den overkant van het meer; met diepen weemoed betastte hij zijn
+geluk, met dezelfde versierselen pronkende, die eens de trots en
+het gelaat van Saint Preux uitmaakten; maar helaas! hij had ze op de
+Fransche school overgeërfd, terwijl de ander ze aan de _Inoculation de
+l'Amour_ dankte. Beide, hij en Torteltak, werden minzaam maar ernstig
+door Pols aangevallen, die verklaarde, dat de _Nouvelle Heloise_ een
+heel overdreven boek was, en dat hij al die kunsten van den minnaar
+van Julie heel leelijke dingen vond, die niet te pas kwamen; dat hij
+nooit zoo ver had moeten gaan van haar zijne liefde te verklaren,
+ja zelfs dat hij haar nooit lief had moeten hebben; en dat hij, Pols,
+wel altijd zou oppassen, een meisje, dat hij toch nooit kon trouwen,
+zulke dingen in het hoofd te brengen. De Morder, schoon zich heel
+weinig interesseerende in de historie, kon toch niet nalaten tegen
+de koude berekenende nutbeoogers te ijveren, die, om den weg over
+den Simplon te repareren, de rotsen van Meillerie zoo jammerlijk
+hadden geschonden, en zich eenige niet zeer vleijende uitdrukkingen
+te veroorloven tegen de monniken van den Saint Bernard die het bosquet
+van Julie tot het tooneel eener houtveiling hadden vernederd.
+
+Het begon intusschen avond te worden; de zon was al tot eene redelijke
+diepte neergedaald, en de maan, die reeds eenigen tijd aan den hemel
+had post gevat, wachtte met haar gewone geduld het oogenblik af, waarop
+het licht des dags geheel zou zijn verdwenen om haar minder schoon maar
+toch lief en vriendelijk aangezigt over de aarde te doen lichten. Zij
+scheen niet jaloersch op de magt, die de koningin des dags over al wat
+leeft uitoefent, en den schittergloed, waardoor deze haar flaauweren
+glans overschenen en haar bijzijn naauwelijks deed vermoeden; evenmin
+als menig eene dier lieve, oudere zusters, die op weinig schoonheid
+kunnen roemen, en die, terwijl de beeldschoone jongste als _Reine du
+Bal_ de feestzaal rondzweeft, met kalmte en gelatenheid tapisserie
+maakt, totdat de vermoeide danser hare zuster eenen anderen _cavalier_
+overlevert, en aan hare zijde komt uitrusten. De vrienden, die tot
+St. Gingouph per rijtuig waren teruggekeerd, klommen hier af, om
+over het meer naar Chillon te worden gevoerd. Dat zij nog steeds in
+opgewonden stemming verkeerden, bleek aan de wijze, waarop zij zich
+tot de schippers wendden, en als eene gunst verzochten, in hunne
+vaartuigen de blaauwe wateren van het meer te mogen doorklieven,
+en de gereedheid, waarmede zij den hoogen prijs betaalden dien deze
+Savoyardsche natuurkinderen, in hunne naïve begeerte naar vreemd
+goud, eischten; daar zij het heiligschennis zouden hebben geacht,
+met de bewoners van dit aardsche Paradijs over een zoo nietig ding,
+als geld, te twisten.
+
+Wanneer in onze dagen reizigers het kasteel van Chillon binnentreden,
+dan bekommeren zij zich gewoonlijk weinig om het doel, waarmeê Amedeus
+IV het vóór zes eeuwen stichtte, en geven zij zich naauwelijks de
+moeite om op te merken, waarom het door zijne ligging en sterkte voor
+de Graven van Savoye van zooveel belang was. Met weinig opgewondenheid
+bezoekt men de ruime vertrekken, waar nog sporen der weelde en
+grootheid van het vorstelijk huis te ontdekken zijn, omdat men in de
+geheele reeks van Graven en Hertogen minder belang stelt, dan in den
+edelen staatsgevangene, in wiens kerker men met weemoed vertoeft.
+
+
+	"Chillon! thy prison is a holy place,
+	And thy sad floor an altar--for 't was trod,
+	Until his very steps have left a trace,
+	Worn, as if thy cold pavement were a sod,
+	By Bonnivard!--May none those marks efface!
+	For they appeal from tyranny to God."
+
+
+'t Was al vrij duister, toen ons reisgezelschap den trap naar den
+onderaardschen kerker afdaalde. Door de naauwe opening, hoog in den
+muur van het gewelf, drong evenwel nog juist zooveel licht door,
+als noodig was om al de akeligheid van het verblijf te vertoonen.
+
+"'t Is hier een beroerde inrigting voor een gevangenis," zei De Morder:
+"je kunt waarachtig geen hand voor oogen zien."
+
+"Ik vind het een allermelancholiekst verblijf," zei Pols.
+
+"Kunt gij u begrijpen," viel Veervlug in, "dat Bonnivald zich hier
+zes jaren heeft kunnen amuseren?"
+
+Holstaff stond reeds met de hand aan den ring, die den gevangene
+aan den pilaar had vastgekluisterd, en betastte de steenen zuil,
+door de wrijving der steenen uitgehold. Zijn medegevoel in het lot
+van Bonnivald was bij deze gelegenheid zoo sterk, dat hij later aan
+zijne vrienden verklaarde, in de vijf minuten, die hij aan dien pilaar
+doorbragt, al de smarten, angsten en verschrikkingen geconcentreerd
+te hebben gesmaakt, die de voorstander van Genève's privilegiën en
+vrijheid in zes jaren gevoelde, en die "zijne hairen vergrijsden en
+zijn wenkbraauwbogen vergraauwden."
+
+Ons reisgezelschap was evenwel niet het eenige in de _souterrain_ van
+Chillon. Een heer en twee dames waren eenige oogenblikken vroeger,
+geleid door de cipiersvrouw, neêrgedaald. De heer was een Geneefsch
+geleerde, van omtrent veertig jaren, waarvan hij er vijfentwintig
+onafgebroken had doorgebragt in het verzamelen van bouwstoffen voor
+een allerbelangrijkst werk over den grooten Johannes Calvinus, dat,
+behalve eene uitvoerige uiteenzetting van 's mans handelingen met
+betrekking tot de Hervorming, ook een allerherderst licht zou werpen
+over zijne daden en lotgevallen, die daarmede niet in betrekking
+stonden. Twee jaren had hij besteed in onderzoekingen, of de groote man
+in den morgen of in den namiddag van den 10 Juli 1509 was geboren, en
+vervolgens had hij eene reis ondernomen, om uit te vorschen, welke de
+juiste ouderdom zijner moeder was, toen zij hem ter wereld bragt; iets
+dat hij, na zeven jaren omwandelens en voor 20,000 francs onkosten,
+thans met vrij groote waarschijnlijkheid wist te bepalen. Op die reis
+had hij echter, behalve deze belangrijke aanwinst voor de wetenschap,
+ook nog eene merkwaardige aanwinst voor zichzelven gedaan, daar hij
+juist te Nojon, in Picardye, een meisje had leeren kennen, dat hem
+geschikt voorkwam den roem met hem te deelen, dien hij zich door zijne
+geleerde schriften zou verwerven. Sedert zeven jaren was deze vrouw
+aan hem verbonden, en nog steeds naar de lauweren wachtende. Zij was
+hem in dien tusschentijd eene bijna even trouwe hulpe geweest, als
+wijlen de gade Trommii haren gemaal. Zij was eene dier lieflijken,
+die den pligt om haren echtgenooten hunne gebreken onder het oog te
+brengen, zoo ver drijven, dat zij hen van den morgen tot den avond
+met aantijgingen en verwijten overladen, en die meesterlijk de kunst
+verstaan, om op het pad harer geliefden de rozen zóó te strooijen,
+dat de doornen hun de voeten kwetsen moeten. Zij was ruim dertig
+jaren oud en niet misdeeld van schoonheid, hoewel op haar gelaat
+minder aantrekkende bevalligheid gevonden werd, dan wel een zeker
+iets, dat respect inboezemde en aanried, een betamelijken afstand
+te houden, en denken deed aan de triviale uitdrukking van katjes,
+die men niet zonder handschoenen moet aanraken.--De andere dame, die
+bij dit gelukkige echtpaar behoorde, was eene nicht, een zacht jong
+meisje van achttien jaren, die door tante uit louter goedgunstigheid
+en medelijden was opgenomen, daar deze zich om harentwil de opoffering
+getroost had eene meid minder te houden, en die door den lieven toon,
+waarop zij bejegend werd, meermalen tot tranen toe werd geroerd, en
+alzoo tot de overtuiging kon komen, dat het zoogenaamd genadebrood
+geen droog eten is.
+
+"En was Bonnivard getrouwd?" vroeg de Geneefsche geleerde aan de
+cipiersvrouw.
+
+"Ik heb ten minste een romantisch verhaal gelezen," antwoordde deze,
+"waarin vermeld stond van zijne gade, die van verdriet stierf."
+
+De Geneefsche geleerde had op zijne lippen om te zeggen: "Dan had
+zijne gevangenschap ten minste ééne goede zijde!" Maar gelukkig hield
+hij het binnen, en zei liever: "Het was dan toch ook verschrikkelijk
+hard voor die vrouw!"
+
+"Ten minste als hij haar gelukkig maakte," merkte zijne gade aan. "Daar
+zijn anders wel echtgenooten, wier bijzijn, eerder dan hun afzijn,
+hunne vrouwen in het graf zou helpen."
+
+De geleerde glimlachte pijnlijk: "Dat zal wel zoo zijn, vrouwtje!"
+
+"Neen, dat zal zoo niet zijn, maar dat is zoo," zei zijne beminnelijke
+wederhelft wier kenmerkende eigenschap was, dat zij bij tegenspraak
+boos werd, maar als zij niet werd tegengesproken, woedend.
+
+"Hebt u den naam van Byron al op den pilaar daarginds gezien," vroeg
+Veervlug, die het papier in de handen hield, waarop hij in groote
+opgewondenheid de letters had nagetrokken.
+
+"Daar heb ik ten minste mijne oogen voor," was het antwoord.
+
+Veervlug gebruikte de zijnen in deze oogenblikken om op zijn neus
+te kijken.
+
+"Ik dacht niet dat die Byron zoo beroerd leelijk schreef," zei de
+Morder, het papier in handen nemende.
+
+"Wat leelijk!" riep zijn vriend verontwaardigd. "Is dat
+leelijk? had hij de letters dan in de zuil moeten beitelen, als een
+steenhouwersknecht het op een zerk doet? Is er niet juist genie in de
+scheefheid van die Y? In ieder der letters, zoo als zij daar staan,
+ligt een idée; wie eenigszins poëtisch gestemd is, kan er zijn geheel
+gedicht _the Prisoner_ in lezen.
+
+"Dat is juist als in de handteekening van Calvyn," zei de geleerde. "Ik
+heb er te huis een, die zonder eenigen twijfel echt is; maar al
+wist ik niets van hem, dan dat hij deze letters geschreven had, zou
+ik overtuigd wezen, dat hij de grootste man van zijne eeuw geweest
+was. Als de heeren te Genève komen, noodig ik ze uit, om het eens te
+komen zien."
+
+"Het zal mij aangenaam zijn, lieve," viel de huisvrouw in, "als je
+niet zoo maar iedereen uitnoodigt, om wegens zulke nesterijen mijn
+huis te overloopen."
+
+De lieve herhaalde zijne uitnoodiging niet, maar zeide: "Je hebt
+gelijk, goede vrouw! Hoe gaarne ik de heeren zien zou, ik heb het
+tegenwoordig nog al druk met mijn werk over den grooten Hervormer."
+
+"Je weet heel goed, dat ik het daarom niet zeg," antwoordde de goede:
+"jou getreuzel gaat mij niets aan; maar ik heb aan één man in mijn
+huis al meer dan genoeg."
+
+Het kostte den gelukkigen gemaal bij deze gelegenheid heel veel
+moeite om over dit lieve gezegde te glimlagchen, en den vrienden heel
+weinig, om bij hun besluit van geene visites meer op reis te maken,
+te volharden.
+
+Daar komt aan alle genoegens een einde: dit ondervond Bonnivard, toen
+de Berners in 1536 zijnen kerker openden en zijne ketens losmaakten;
+dit ondervonden ook de tegenwoordige bezoekers van Chillon, daar
+een gendarme, uitmakende de helft der bezetting van het kasteel,
+kwam waarschuwen, dat het bijna negen uur was, en dat de poorten dan
+moesten gesloten worden. "'t Is de moeite naauwelijks waard om al die
+trappen af te klimmen," zei de Morder, die al tweemaal geproponeerd
+had om heen te gaan.
+
+"Wil jij nog wat blijven?" zei Veervlug: "je kunt hier misschien wel
+logeren; het steenen bed van den gevangene ligt nog gespreid."
+
+"Julie, waar zit je toch?" riep de gade van den geleerde.
+
+"Hier ben ik, tante!" zei Julie, die met Torteltak over het voor
+en tegen van gevangen zijn gesproken had, bij welke gelegenheid de
+jongeling iets heel aardigs had gezegd van zachtere en tevens sterkere
+boeijen, dan die uit ijzer waren gesmeed.
+
+"Je komt ook altijd achteraan," zei de tante tot de nicht, die voor
+haar uit de trappen opging.
+
+De vrienden volgden; alleen Holstaff was nog zoo in gepeins verzonken,
+tegen de zuil leunende, dat hij niet scheen te bemerken, dat het
+gezelschap aftrok.
+
+"Kom dan toch, droomer!" riep Pols, terugkeerende en zijn vriend aan
+den arm trekkende.
+
+Doch naauwelijks had de vriend deze manoeuvre in het werk gesteld,
+toen hij op eens een dreigend gebrom vernam, en terstond daarop een
+allervervaarlijkste bulhond, die tot nu toe achter de cipiersvrouw had
+gestaan, tegen zich zag opspringen en de scherpte der tanden van dit
+vreeselijke dier in zijn vleesch boven den linker elleboog gevoelde.
+
+"Hemel, wat is dat?" riep de vriend verschrikt uit.
+
+"Die hond lijkt wel dol!" viel de cipiersvrouw in, terwijl zij het
+dier bij den halsband terugtrok. "U moet het mij niet kwalijk nemen,
+Mijnheer! maar hij is op den man geleerd, en daar u dien anderen heer
+bij den arm trokt..."
+
+"Wat zeg je daar, vrouw?" riep Pols verbleekende, daar het epitheton
+_dol_, op een hond toegepast, die hem zoo even eene bloedige wond
+had gebeten, hem niet geruststellend in de ooren klonk.
+
+"Waarlijk, Mijnheer! ik kan het niet helpen; anders is de hond
+zoo goed als een lam, maar sedert een paar dagen heb ik niets meer
+over hem te zeggen. Gisteren nog, toen ik met hem om het slot voer,
+springt hij in eens uit het bootje, in het diepste van het meer.
+
+"Als hij dan in 's Hemels naam de watervrees maar niet heeft!" riep
+onze vriend, terwijl hij met afgrijzen het bloed zag, dat zijn
+lichtblaauw jasje reeds begon te verven. "Zegt mij, mijne vrienden! wat
+zal ik beginnen?"
+
+"Ik zou er maar een compres met azijn en water omleggen," zei
+Torteltak, "dan zal het wel schikken."
+
+"Wat beginnen zijne oogen raar te staan!" fluisterde Holstaff, zijne
+handen wringende, Veervlug in.
+
+"Drink een glas water," zei deze, terwijl hij zijn vriend den trap
+naar boven op geleidde, "dan kunnen wij meteen eens zien, of gij de
+watervrees soms ook al hebt."
+
+"Neen maar, zonder gekheid," zei Pols, "die hond schijnt toch niet
+te wezen zoo als hij behoort."
+
+"Hij heeft je ten minste onbehoorlijk gebeten."
+
+"Ik weet wel, dat ik nog niet dol ben," ging Pols voort, en zich
+vermannende, voegde hij er pijnlijk glimlagchende bij: "en ik weet
+wel, dat ik er niet razend van zal worden; maar zou je hier nergens
+van die Biltsche dranken kunnen krijgen? dat kan toch nooit kwaad."
+
+Het viel evenwel den vrienden zeer moeijelijk om aan dezen wensch van
+Pols te voldoen, daar de gevraagde drank tot die soort van geheime
+geneesmiddelen behoort, wier uitwerking, volgens de verklaring der
+erfelijke eigenaars, allerheilzaamst is, maar die zeker, indien men,
+aan de inspraak der algemeene menschlievendheid gehoor gevende,
+ze algemeen bekend maakte, die heilzame kracht zouden verliezen.
+
+De raad van Torteltak omtrent het verband van azijn en water werd
+opgevolgd; de nicht van den geleerde stond met veel liefde haren fijnen
+linnen zakdoek voor 't verband af, daar het roodgeruite katoentje van
+Pols evenmin als de foulards zijner vrienden kon dienen. Hare tante
+vond het evenwel gepast iets over de verregaande roekeloosheid van
+sommige dames te zeggen, die zeker rijk genoeg moesten zijn, om zoo
+maar een fijnen doek op te offeren, en tevens eene lieve aanmerking
+te maken over menschen, die niet veel behoefden te veranderen om voor
+dol te worden gehouden.
+
+"Als Hieronymus Bolzec nog leefde of Michaël Servede," merkte de
+geleerde aan, "die zouden er wel raad voor weten; want zij waren
+zeer kundige _medici_, schoon zij ook in 't godsdienstige aan de
+allerverfoeijlijkste ketterijen schuldig stonden."
+
+Het was geen wonder dat de Geneefsche theoloog deze namen zoo
+terstond bij de hand had, daar hij juist in deze dagen tot het
+hoofdstuk genaderd was, waarin over Johannes Calvini zachtzinnigheid
+en verdraagzaamheid gehandeld werd (de geleerde heer zou zijn werk
+onvolledig hebben geacht, indien hij zijnen held niet alle mogelijke
+deugden toekende), en waarin hij de opgemelde heeren, benevens
+Castalio, Ochinus en anderen, als baarlijke duivels had leeren kennen.
+
+"Je bent onverdragelijk, lieve!" voegde des geleerden vrouw hem toe,
+"met altijd over dien Calvijn en zijne vrienden te spreken. Wat weten
+die vreemde heeren van hem?"
+
+"Met uw verlof, vrouwtje! Servetus en die anderen kunnen niet direct
+gezegd worden, vrienden van Calvijn te zijn geweest."
+
+"Maar uw beroemde landgenoot," viel Veervlug in, "is ons in 't geheel
+zoo onbekend niet, als Mevrouw veronderstelt. Wij zijn Hervormde
+Nederlanders, en in ons land komen daarenboven veelsoortige boeken
+over de Hervormers uit. 't Zou mij dus in 't geheel niet verwonderen,
+als Calvinus nu ook aan een beurt lag. In allen gevalle, daar is
+bij ons veel over hem geschreven. Ik herinner mij, bij voorbeeld,
+nog een heel lief vers van Vondel: _'t decretum horribile_."'
+
+"'t Doet mij plaisir dit te vernemen," zei de geleerde.
+
+"En 't zal mij nog meer plaisir doen, als ik er geen woord meer over
+behoef te hooren," viel zijne teedere wederhelft in, door deze phrase
+het gesprek over den Hervormer en alle de gesprekken, binnen de muren
+van Chillon gehouden, besluitende.
+
+Toen men aan den voet van het slot weêr in 't schuitje stapte, was
+het geheel avond geworden. De maan wierp nu haren zachten en lieven
+glans over het meer, en scheen over 't geheele landschap nog meer
+rust en kalmte te verspreiden, schoon ook de dag stil en zoel was
+voorbijgegaan. De maan doet zich eigenlijk zelden schoon voor, en
+als zij mooi is, dan is zij, zoo als Veervlug beweerde, kaarsmooi;
+maar toch trekt zij aan, toch is er iets zoets en liefelijks in
+haar aangezigt; maar zeker is haar effect heerlijk en aantrekkend,
+als zij met hare imposante kalmte, als beheerscheres der nacht, door
+glinsterende sterren gelijfstaffierd, van hoog uit de lucht op het
+meer van Genève neêrziet.
+
+Voor al de vrienden was het dus een verrukkelijk gezigt, toen zij,
+uit de duisternis van den kerker tot het licht terugkeerende, over het
+meer hunne oogen deden weiden. Torteltak haalde zeer gepast Byron's
+woorden aan:
+
+
+	"Lake Leeman woos me with its crystal face,
+	The mirror where the stars and mountains view
+	The stillness of their aspect in each trace,
+	Its clear depth yields of their far height and hue."
+
+
+Alleen Pols, die in den wijdgeopenden stand zijner oogen, door den
+schrik veroorzaakt, te gelijk de maan en het water zag, werd er
+treurig door gestemd, en begon over het verband tusschen maanziekte
+en watervrees te peinzen.
+
+Het was reeds tien ure, toen men te Villeneuve aankwam, waar men
+dien nacht het kwartier besteld had. Voordat men zich evenwel ter
+ruste begaf, bragt men nog eene visite aan de familie Champal,
+die, tijdens het bezoek van Byron te Chillon wonende, gezegd wordt
+allermerkwaardigste bijzonderheden omtrent den beroemden dichter te
+kunnen mededeelen.
+
+"Het is heel aangenaam voor ons," zei de oudste der dames, van
+haren stoel afspringende en zich in hare volle lengte van ongeveer
+vier voeten vertoonende, "het is aangenaam en vereerend tevens, zoo
+naauw in aanraking te zijn geweest met den grooten man. Ik had hem
+de trappen af in den kerker geleid, en hij had den geheelen tijd met
+zijne gewone bescheidenheid en respect voor de sekse gezwegen, toen hij
+mij op eens minzaam bij den arm nam en verzocht hem alleen te laten."
+
+"En toen hij terugkwam," ging hare zuster voort, wier oogleden in
+plaats van met wimpers, met roode randen waren versierd, "toen stiet
+hij, in zijne dichterlijke gedachten verzonken, met zijn elleboog een
+tafelbord van den schoorsteen. Ik heb de scherven bewaard, en zou ze
+voor geen goud willen missen. Die lieve, groote man!"
+
+"Wij waren toen jonge meisjes," zei de oudste, "mijne zuster
+vijfendertig en ik vierendertig; maar wij hebben niets van zijne
+losheid en ondeugendheid met vrouwen gezien. Dat is allemaal vast
+laster."
+
+"Ziet eens hier, Mijnheeren!" zei de jongste; "kijkt eens goed naar dat
+portret." Zij wees hun op een kop, met rood en zwart krijt geteekend,
+waarvan de trekken door grofheid en geesteloosheid uitmuntten:
+"die lieve man, als ik nog aan hem denk!"
+
+"Wien moet dat voorstellen?" vroeg Torteltak.
+
+"Wel, mijn zaligen broeder," zei de oudste dame Champal; "die geleek
+bij zijn leven sprekend op Byron."
+
+"Op Byron?" riep Veervlug in verbazing.
+
+"Ja toch, Mijnheer!" viel de jongste zuster in. "Wij vonden het
+allebei; maar eigenlijk niet zoo zeer in zijn gezigt en postuur,
+als wel in zijn gang. Mijn broeder trok ook zoo 'n beetje met zijn
+eene been, net als de lieve groote man."
+
+"Dat is heel merkwaardig," zei Pols.
+
+"Maar heeft Byron toen terstond zijn gedicht geschreven?" vroeg
+Torteltak: "nog in Chillon zelve?"
+
+"Neen," was het antwoord; "van het schrijven heb ik niets gezien;
+maar ik heb anders het boek gedrukt in eigendom."
+
+"Eén ding is maar jammer in dat vers," zei de oudste zuster; "dat
+plagt altijd mijn zalige broeder te zeggen, die ook heel knap was. Hij
+heeft het gedicht alleen voorgelezen aan Mijnheer Hobhouse, en niet
+aan ons. Mijn broeder had hem anders van veel belang kunnen wezen:
+want Byron dacht, dat Bonnivard maar zes jaren had gevangen gezeten,
+en mijn broeder wist zeker, dat het er zeven waren. Als hij dit nu in
+tijds geweten had, zou het vers nog wat langer hebben kunnen worden."
+
+Het spreekt van zelve, dat de vrienden dit ook heel bejammerden;
+maar verwonderlijk is het, dat de belangrijke mededeelingen van de
+dames Champal het effect van een _narcoticum_ op hen hadden. Zij
+maakten hunne visite wat kort, om den nacht wat te verlengen.
+
+Den volgenden avond kwamen Pols en zijne reisgenooten, na eenen
+aangenamen stoomboot-togt over het lac Leeman, te Genève aan, en
+namen hunnen intrek in het beroemde _Hotel des Bergues_.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXIV.
+
+    Geleidt de reizigers van Genève over Sallenches naar Chamounix en
+    van daar naar Martigny, en is eenigzins in afgebroken journaalstijl
+    geschreven.
+
+
+Reizigers, die vóór eenige jaren Thun hebben bezocht, herinneren
+zich zeker met aandoening de aangename uren, die zij aan den edelen
+A. E. Rufenacht te danken hadden. Het kost hun gewis geene moeite
+hem voor den geest terug te roepen, dien edelen _Gastgeber_ in het
+_Freyenhof_, voor den werkkring geboren, waaraan hij zijn leven wijdde,
+en die zich een _monumentum aere perennius_ heeft opgerigt in de harten
+van wie maar eén nacht onder zijn dak huisvestten, of eens aan zijne
+tafel aanzaten. Niemand hunner zal het tegenspreken, dat aan hem
+de eerste plaats toekomt onder zijne ambtgenooten in Zwitserland,
+welligt in de geheele bewoonde wereld; wien toch zou men kunnen
+aanwijzen, die zoovele kasteleinsdeugden in zich vereenigt, als hij,
+die zoo ieder het zijne weet te geven en tevens voor zichzelven te
+zorgen,--die zoo de kunst verstaat de zwakheden zijner begunstigers
+te vleijen, en die zijner onderhoorigen te straffen,--en die in zijn
+pogen om u het logementsleven zóó aangenaam te maken, dat gij vergeet
+in een hotel en niet bij vrienden te verkeeren, volkomen zou slagen,
+zoo hij zich niet verpligt rekende u bij het vertrek eene kleine
+Nota te overhandigen, die u van het tegendeel overtuigt.--Zoo was
+het vroeger in het _Freyenhof_ te Thun, maar zoo is het nu niet
+meer. Nog zal u de inrigting behagen van het hotel, nog zult gij er
+wel en op uw gemak wezen, maar hem, den edelen kastelein, zult gij
+er niet meer vinden. Rufenacht heeft Thun verlaten, en de directie
+van het etablissement aan Knoerr overgedragen. De werkkring was voor
+den grooten man te klein. Reeds lang had hij zwanger gegaan van een
+ontwerp, welks volvoering in het eerst aan onoverkomelijke zwarigheden
+onderhevig was; maar wat vermogten die bezwaren tegen zijn sterken
+wil en zijn ondernemenden geest? Rufenacht's plan werd met een goeden
+uitslag bekroond, en het _Hotel des Bergues_ te Genève verrees als
+eene eerezuil voor zijn genie.
+
+Het gesticht van den gastvrijen Zwitser is belangrijk, en voor menschen
+van het vak de reis naar Genève overwaardig. Aanzienlijker personen
+kunnen het natuurlijk niet tot het doel van hunnen togt maken; neen,
+hunner is het, den dorst naar geleerdheid te voldoen, door de Akademie
+van Calvyn te bezoeken en de leerstoelen te bezigtigen, ja somtijds
+een geheel uur te wijden aan het opdoen van grondige kennis; hunner
+is het rondom het standbeeld van Jean Jaques te wandelen en in den
+stoel van Voltaire uit te rusten, en alzoo veel dieper in den geest
+dier auteurs in te dringen, dan die te huis hunne werken bestuderen;
+zij mogen hunne mechanische kennis vermeerderen door horlogieradertjes
+te zien slijpen en wijzerplaten polijsten. Hoeveel aangenamer en
+belangrijker zijn hunne souvenirs dan die men zich in gezelligen
+kring, onder vrolijke gesprekken, in het hotel vergadert! Hoe zoudt
+gij den naam van Rufenacht durven noemen, daar zij u spreken van Besa,
+De Saussure, Necker, Rousseau en Bautte!
+
+En met dat al, wij rekenden ons verpligt van het _Hotel des Bergues_
+te spreken, omdat ons reisgezelschap, bij hunne aankomst te Genève,
+noch aan de schatten van geleerdheid en kunst dacht, die deze stad
+bevat, noch zelfs oogen had voor het heerlijke panorama, dat het
+meer voor hen en de hooge bergketen in 't verschiet aanbood. De
+vrienden verkeerden in dien toestand, dien men zich, als men te
+huis aan reizen denkt, niet kan voorstellen, doch dien men op reis,
+helaas! meermalen leert kennen, waarin men minder gevoelig is voor
+al de schoonheden van natuur en kunst, dan voor een goed _diner_
+en een gemakkelijken fauteuil. Het is eene wel treurige, maar toch
+stellige waarheid, dat niet alleen het ligchaam uitgeput wordt, maar
+ook de geest te veel vermoeid en oververzadigd door de veelvuldige
+indrukken van schoonheid. Maar in zulk eene positie is het misschien
+best te doen zoo als ons vijftal deed. Zij etabliseerden zich in het
+hotel, en aten en dronken, alsof dit het eenig doel geweest ware,
+waarmede zij zich honderde uren van hunne woonplaats hadden verwijderd.
+
+In deze stemming van opgewondenheid zou het sommigen der vrienden
+zeer aangenaam geweest zijn eenige hunner goede kennissen, vrolijker
+en minder vermoeid dan zij, te hebben mogen aantreffen, om, in hun
+gezelschap zittende, den avond door te brengen. Torteltak bejammerde
+het zeer, dat Van Aartheim het adres der Hunshows, die buiten
+Genève de zomermaanden doorbragten, niet vóór zijn subiet vertrek
+aan hen had afgegeven. Aangenaam was hem dus de verrassing, toen hij
+tegen den avond, uit wanhoop op het _Ile de Rousseau_ ronddwalende,
+op eens zijnen naam hoorde noemen en de hand van _Miss_ Emma in de
+zijne gevoelde.
+
+Onze vriend brandde van verlangen om de Engelschen het gebeurde met
+Van Aartheim meê te deelen, en hij zocht reeds naar zachte termen om
+het gedrag van den jongeling in een niet al te ongunstig licht voor
+te dragen, toen Hunshow hem voorkwam: "En uw vriend is met mijne
+schoone landgenoot doorgegaan?"
+
+Torteltak zag hem verbaasd aan; hij dacht niet dat het geval zooveel
+_éclat_ gemaakt had en reeds in Genève bekend was; maar hij begreep
+er niets meer van, toen de Engelschman er bijvoegde: "Hij is mij voor
+geweest. Ik ben met hetzelfde plan naar Interlaken gereisd."
+
+De jongeling sloeg onwillekeurig het oog op Mevrouw Hunshow, maar
+zag niets van verstoordheid in hare blikken. Integendeel zeide zij
+op vergenoegden toon: "Van Aartheim heeft zeer edel gehandeld, en
+onze geheele familie zal er hem altijd erkentelijk voor blijven."
+
+De blikken der jonge dames bevestigden dit gezegde harer
+zuster. Torteltaks verbazing groeide meer en meer aan. Hij verzocht om
+nadere inlichtingen. Hij vernam evenwel niets anders, dan dat Lurgrave
+zeer slechte dingen met _Miss_ Cleford voorhad; dat Van Aartheim, door
+haar aan zijne magt te onttrekken, dit plan had verijdeld, en daarin op
+de meestmogelijk kiesche manier was te werk gegaan. Voor het overige
+openbaarde Hunshow zijne vreugde dat hij den jongeling toevallig had
+leeren kennen, die zulke gewigtige diensten had bewezen aan de schoone
+Jenny, welke hij zijne lieve bloedverwant noemde, en bleek uit zijne
+discoursen, dat ook het tegenwoordig verblijf der vlugtelingen hem
+bekend was, schoon hij het niet geraden scheen te vinden, dit aan
+iemand te openbaren. Het was onzen vriend wel aangenaam zooveel tot
+regtvaardiging van zijnen voormaligen reisgenoot te hooren, in wien hij
+zich meende bedrogen te hebben; maar hij had, aan den anderen kant,
+bijna liever niets vernomen dan deze halve mededeeling, die zijne
+nieuwsgierigheid op eene zware proef stelde. Peinzend verliet hij,
+na een paar aangename uren in hun gezelschap te hebben doorgebragt, de
+Engelschen. Het zou hem moeielijk geweest zijn zichzelven rekenschap
+te geven van de gewaarwordingen, die in zijn binnenste oprezen. Hoe
+vriendschappelijk hij omtrent Van Aartheim gezind was, hij misgunde
+hem toch wel een weinig de naauwe betrekking, waarin hij tot de schoone
+Cleford stond; hij misgunde hem verder de toejuiching van de bevallige
+Emma. Waarom wist hij zelf niet; maar hij had oogenblikken, waarin hij
+zich verbeeldde verliefd te zijn, en in die oogenblikken stond hem nu
+eens het beeld van Jenny, dan eens dat van Emma, dan eens Ambrosine,
+dan weêr een ander landgenootje, voor den geest. Torteltak behoorde
+tot die menschen, die eenen schat van liefde in hun hart bezitten,
+maar van die soort, waarvan de bron misschien in eigenliefde en
+ijdelheid te zoeken is, en die dan ook, wat de gehalte betreft om
+duurzaam geluk aan te bieden, wel wat te wenschen overlaat.
+
+Toen de reizigers hunne krachten weêr wat hersteld hadden, kwam de lust
+ook terug om verder te gaan. Nadat zij dus van Genève gezien hadden,
+wat hun behaagde of behagelijk was voorgekomen, namen zij een rijtuig
+aan naar Sallenches, om vandaar nog denzelfden dag naar Chamounix
+voort te reizen. Zij hadden bij deze gelegenheid het genoegen partij te
+maken met een Hollandsch heer, met wien Pols den vorigen avond aan de
+publieke tafel zeer gelieerd was geraakt, door een warm en hartelijk
+gesprek over het lieve en schoone Vaderland. Deze heer was Mijnheer
+Cornelis van der Wieken van Zaandam, trotsch op zijn naam, die al lang
+het eigendom zijner familie was; trotsch op zijne geboorteplaats, die
+hij als een door de natuur begunstigd plekje gronds beschouwde. Zijn
+goed gevuld ligchaam, zijne ruime, stevige en glanzende kleederen,
+zijne massief gouden overhemdsversierselen, zijn zwaar horlogie
+in drie kasten, en meer andere uiterlijkheden, deden vermoeden dat
+hij een welgesteld man was, en zoo het niet hollend met den man is
+achteruitgegaan, zou het ons zeer verwonderen, als de Prijsvraag over
+het verval van een en ander te Zaandam onlangs ten zijnen behoeve
+was uitgeschreven. De man was voor het overige zijn gezelschap wel
+waard; want behalve dat hij zeer onderhoudend over het houtzagen en
+olieslaan sprak, betaalde hij zijn zesde gedeelte in het rijtuig nog
+voordat men afreed, en vergenoegde hij zich met het zuidwesterhoekje,
+zoo als hij de plaats achteruit tegen den bok aan, noemde.
+
+De weg naar Sallenches over Bonneville en Cluse levert eene heerlijke
+afwisseling van schoone gezigtspunten op. Het zachte schilderachtige,
+dat de omstreken van Genève aan de andere zijde hebben, neemt
+hier langzamerhand af, en maakt plaats voor woester en trotscher
+natuurtooneelen. Een der vrienden maakte de opmerking, dat hij nergens
+schooner boschpartijen gezien had; maar Mijnheer Van der Wieken deed
+hem opmerken, dat er veel te weinig zuiver regtopgaande stammen te
+vinden waren, en nam hieruit aanleiding om eene lofrede te houden
+op de Noorsche juffers en deelen en andere houtsoorten, waarvan
+hij eene belangrijke collectie te huis had. Hij loste overigens de
+bedenking van Pols, waarom deze landstreek zoo weinig bewoond was,
+op, door hem te doen opmerken, dat de grond ongeschikt was tot het
+aanleggen van kanalen, en dus de verhuizingen zeer moeijelijk en
+kostbaar moesten wezen.
+
+Men zou zich onderweg niet lang hebben opgehouden zoo men zich niet
+verpligt had gerekend den achthonderd voet hoogen heuvel te beklimmen,
+van waar men de _Grotte de Balme_ ingaat. De ingang van dit hol
+is vrij ruim; maar wanneer men eenige voetstappen is voortgegaan,
+huivert men bijna om verder door te dringen. Uw voet glijdt uit op den
+glibberigen ongebaanden grond; zware steenklompen boven u dreigen u
+te verpletteren, of, door achter u neêr te storten, den toegang tot
+de bewoonde wereld af te sluiten. In het midden der grot ontdekt uw
+oog eenen afgrond, die in een bodemloozen waterkolk eindigt.
+
+"Hier," zeide de vrouwelijke guide tot de reizigers, "had vóór
+twee jaren de ontmoeting plaats tusschen Hudson Lowe en Lascases
+en Bertrand. Deze laatsten kwamen in den namiddag in de grot, en
+zagen in het boek de naam van den Cipier van St. Helena. In woedende
+drift zochten zij hem op, en vonden hem bij deze versteening, waar
+Mevrouw Bertrand, een jaar vroeger eenige gelijkenis met het graf
+van Napoleon vindende, deze woorden geschreven had: '_Honneur à
+l'immortel; mort au traitre._' Zij troffen Hudson Lowe aan, terwijl
+hij bezig was deze woorden uit te wisschen. '_Mort au traitre!_' riep
+Bertrand en greep den Engelschman bij den kraag. "Bereid u tot den
+dood," voegde hij er bij; "want hier zult gij sterven." Hudson Lowe
+bragt verontschuldigingen in, en ik smeekte, half dood van schrik,
+om zijn leven. Ik bad den Franschman te bedenken, dat hij een moord
+zou begaan. De vrienden van Napoleon gaven aan mijn smeeken gehoor, en
+vergenoegden zich met hem te doen neêrknielen voor de beeldtenis van
+het graf, en vergiffenis te vragen aan de schim des Keizers. Daarna
+lieten zij hem zijn eigen naam, dien hij in 't boek geschreven had,
+met eigen hand verbranden, en joegen hem voor zich de grot uit."
+
+"Dat is verbazend belangrijk!" riep Pols.
+
+
+	"Oui, le conte est fort bon,
+	Il faut en rire."
+
+
+neuriede Torteltak.
+
+"Ik zal u de echtheid van mijn verhaal bewijzen," zei de vrouw. "Voor
+in de grot heb ik nog het boek, en gij zult zien, dat er een blad
+uitgescheurd is."
+
+Torteltak kon bij zulke evidente bewijzen niet blijven twijfelen.
+
+"'t Is een fatiguante tour," zei Pols, toen zij den terugtogt aannamen;
+"maar 't is mooi."
+
+"'t Zou mij heel wat meer bevallen," zei Mijnheer Van der Wieken,
+die van tijd tot tijd over den ongelijken en glibberigen grond
+struikelde, "als zij hier een effen baan maakten en dien smerigen
+grond wat afschrobden. Bij ons zouden er die muren ook zoo haveloos
+niet uitzien. Een groen verfje zou ze heel wat opknappen."
+
+Men was weêr aan den uitgang der grot genaderd; en op eens was men
+uit den duisteren nacht in de koude grot, op den helderen dag in de
+liefelijke natuur overgeplaatst. Van de hoogte van Balme zag men
+de vruchtbare landstreek in een licht, zoo als zich anders nooit
+aan het oog voordoet, schitterend en helder, en te gelijk zacht en
+blauw. Jammer dat de oogen zich weêr langzamerhand aan het licht
+gewenden, en alles dus weêr de gewone tinten verkreeg; maar toch het
+uitzigt was schilderachtig schoon over de frissche korenvelden door
+welig hout begroeid, en in het verschiet op den spitsen toren en de
+smaakvolle woningen van Maglan.
+
+Het liefelijke dorp trok de aandacht van al de vrienden; maar het
+oog van den Zaandammer bleef strak op de korenvelden gevestigd.
+
+"Hier met eene geliefde in den arm te mogen leven!--welk een
+genot!" riep Torteltak uit.
+
+"Hier te mogen sterven!" zuchtte Holstaff.
+
+"Is het niet of de grond met geboende matjes is belegd?" riep Van
+der Wieken uit, terwijl hij Pols de korenvelden in de vallei aanwees.
+
+Pols stemde volkomen in met de opmerking van den Zaandammer.
+
+In stille overpeinzing over alles wat men gezien had, vervolgde men
+den togt. Pols merkte nog eens met juistheid aan, dat men zulke dingen
+toch in Holland niet vond, en zijn Zaandamsche vriend moest hem gelijk
+geven. "Maar," voegde hij er bij, "als Mijnheer van der Beek bij ons
+te Broek het zag, dan zoudt ge toch iets zien gebeuren, zoo waar ik
+Van der Wieken heet. Hij zou zoo'n grot op zijn buitenplaats laten
+aanleggen, want hij durft geld besteden voor wat moois; daarvoor
+hebt ge maar _de spinnende vrouw_ en _den blaffenden hond_ in het
+boerenhuisje, en _den Dominé_ in den Chineschen tempel te zien."
+
+De vrienden hadden plan, om van Sallenches den naasten weg door te
+reizen naar Chamounix; maar een arm dienstmeisje uit het hotel,
+waar zij gedineerd hadden, wendde zich smeekend tot Torteltak,
+om zich een half uur langer rijdens te getroosten, en _en passant_
+te Saint Gervais een drankje af te geven, dat zij voor haren zieken
+minnaar had bereid. De schoone oogen van het meisje wekten bij onze
+vrienden menschlievendheid genoeg op, om zich dit voorstel te doen
+welgevallen. En waarlijk, zij hadden reden er zich over te verheugen;
+want behalve dat de zieke minnaar heel dankbaar was, hadden zij er
+het genoegen aan te danken, dat zij er de heerlijke ligging en de
+uitmuntende inrigting der baden van Saint Gervais door leerden kennen,
+en dat de ongunstige opinie, die zij na hun bezoek te Baden-Baden tegen
+alle badplaatsen hadden opgevat, eenigzins werd gewijzigd. Want hier
+ontsproot de heilzame bron niet, opdat de grond, die ze omringde,
+door menschelijke boosheid zou worden ontheiligd. Hier werden niet
+naast het gedenkteeken der Hemelsche goedheid, gedenkteekenen van
+wereldsche ondankbaarheid opgerigt. Hier werd het geneesmiddel, dat
+de natuur aanbood, niet door de weelde krachteloos gemaakt. Het was
+een zondagmiddag; de vrienden gingen de hoofddeur van het Badhuis
+in, en meenden weder eene courzaal te zien. Daar zagen zij de vromen
+neêrgeknield in het huis Gods, en hoorden zij den zegen des Hemels
+afsmeeken in het zacht gezang, dat lijdenden aanhieven. Eene kleine
+schaar was in de kerk en in de nabijzijnde vertrekken verzameld,
+en ook daar lag het Woord des Heeren opengeslagen.--Het verwonderde
+de vrienden niet langer, dat de badplaats Saint Gervais zoo weinig
+bekend is en zoo weinig bezocht wordt.
+
+Langs den nu geheel ongebaanden weg reed men in de kleine ijzeren
+rijtuigen over rotsklompen en naast afgronden en door bergstroomen
+heen, en bereikte tegen het vallen van den avond de _Prieuré_
+van Chamounix.
+
+"Deze vallei is toch zeer merkwaardig," zei Pierre Marie Payot tot
+de vrienden, die hij als gids naar den Montanvert geleidde. "Het is
+dan ook de bewondering en verrukking van alle reizigers, en wij zien
+op dit heerlijkste plekje der wereld de aanzienlijkste menschen uit
+alle landen."
+
+"Maar gij hebt toch Czaar Peter hier nooit gezien," viel Van der
+Wieken in, "zoo als wij bij ons."
+
+"Dien juist niet, maar wel Alexandre Dumas; ik heb zelf de eer gehad
+zijn guide te zijn, schoon hij van mij zooveel melding niet gemaakt
+heeft als van mijn ongelukkigen broeder."
+
+"Zijt gij waarlijk de broeder van Gabriel Payot!" riep Veervlug
+verrukt uit. "Vertel mij dan toch eens het regte: hoe is het met uw
+broeder afgeloopen?"
+
+"Hoe! hebt gij het verhaal dan niet gelezen, dat Mijnheer Dumas op
+mijn broeder gemaakt heeft van zijn reis naar Engeland en zijn dood,
+toen hij hier terugkwam?"
+
+"Was het dan toch waarheid?" vroeg Veervlug. "Ik meende dat het
+tragisch eind een zuiver verdichtsel was, dat zoo bij het verhaal
+behoorde."
+
+"Ik zal u de waarheid met mijn eigen hand opschrijven," antwoordde
+de gids: "als gij dan ook eens een boek schrijft, komt er mijn eigen
+handteekening in gedrukt; als gij maar niet zoo doet als Mijnheer
+Dumas, en mij vergeet. Hier zijn wij juist aan de bekende fontein
+van de schoone Claudine, die rijkelijk laat Mevrouw Belton wierd."
+
+"Is dat nu die fontein?" vroeg Van der Wieken, die de Fransche
+litteratuur tot op Florian had bijgehouden. "Is het anders niet dan dit
+straaltje, dat uit den grond opkomt? Men had er meer partij van kunnen
+trekken, als men er bij voorbeeld een bronzen walvisch op had gemaakt."
+
+"Die groeijen zoo bij ons te land niet," zeide de guide, die juist
+zijn autograaph aan Veervlug overhandigde, van den volgenden inhoud:
+
+
+	Marie Gabriel Payot, _mort an 1833, a prai son retour dan
+	Gleterre tombes aus es callié de la Couronne._
+
+		Pierre Marie Payot, _votre Guyde_.
+
+
+"Ik geloof niet," voegde hij er zuchtend bij, "dat hij van de trappen
+zou zijn gevallen, als hij niet zooveel geld bij zich gehad had;
+maar dit blijft onder ons."
+
+Tot hiertoe was de weg gebaand en de opklimming gemakkelijk geweest;
+maar nu ging het verder langs smalle paden, door sneeuwvallen in de
+rotsen uitgehold. Van tijd tot tijd vertoonde zich in de openingen
+in het geboomte, dat bijna den geheelen berg bedekt, de schoone
+vallei van Chamounix, die tot in het midden der vorige eeuw door de
+omgevende bergketen van de bewoonde wereld afgescheiden en voor ieder
+menschelijk oog verscholen bleef; maar toch was het reeds vroeger
+een door de natuur begunstigd plekje, en toen de eerste bewoners in
+het dal neêrdaalden, vonden zij den grond bereid, en vruchtbaarder
+dan het land, dat zij verlieten. Sedert heeft de vallei een gansch
+ander aanzien verkregen, schoon er de weelde nog minder dan elders
+is doorgedrongen, en de natuur zich nog in hare eenvoudigheid voordoet.
+
+Op den top van den Montanvert zijn de grasvelden welig, en de
+alpenrozen bloeijen er mild en overvloedig; maar ziet, op eens opent
+zich voor uwe oogen de grond, en ziet gij in een diepte neder, met ijs
+bedekt; zoover uw oog reikt, strekt zich ter linker en regter zijde de
+sneeuwvallei uit, in ongelijke massa's opgehoopt, en tegenover u ziet
+gij steile bergtoppen, naakt en dor; het is als eene uitgestrekte zee,
+in het midden van een woedenden storm op een oogenblik tot ijs gestold.
+
+Onze reizigers staarden in stomme verbazing dit treffend en majestueus
+schouwspel aan. Gewaarwordingen kwamen in hen op, die zij vroeger
+niet hadden gekend. Daar waren er, wie de tranen langs de wangen
+stroomden, en die hunne oogen van de zee beneden hen eerbiedig naar
+den hemel opsloegen.
+
+"Je zoudt zeggen, waar komt al dat ijs zoo op eens van daan?" riep
+Pols verbaasd uit.
+
+"Kent gij een sterker bewijs voor Gods almagt?" vroeg hem Pierre
+Marie Payot.
+
+"Neen," riep Van der Wieken; "want... Hemel, ziet gij dat daar voor
+u? Zoudt gij niet zweren, dat dit een oliemolen was, en ziet, het is
+toch maar een ijsklomp."
+
+Huiverend en niet zonder angst volgden de vrienden den gids op een
+tour over de _Mer de Glace_, en daarna, opgewonden door wat zij gezien
+hadden, naar het hotel van Charlet en Simond in de vallei terug.
+
+En toen zij den volgenden dag over de _Tête Noire_ tot Martigny
+waren voortgereisd en door een aanhoudenden regen doornat waren,
+gaf Pols zijne vrees te kennen, dat nu zeker de _Mer de Glace_ zou
+gesmolten zijn.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXV.
+
+    Waarin aangetoond wordt, dat een interessante tour niet altijd
+    een gemakkelijke is.
+
+
+De _mont Saint Bernard_ is een zeer beroemde berg. De meeste menschen,
+die zich overigens weinig aan het bergwezen laten gelegen liggen,
+kennen dezen, hetzij omdat zij weten, dat Bernard de Menthon er
+voor omtrent duizend jaren een klooster stichtte, hetzij omdat zij,
+als bewonderaars van menschenliefde, de edele zelfopoffering der
+Bernardiner monniken waarderen, hetzij omdat zij de wonderen, door de
+St. Bernardshonden verrigt, als admirabele feiten erkennende, nog al
+dikwijls aan deze edele dieren denken. Dit laatste is bij de meesten
+het groote punt van aanraking met deze bergketen, èn omdat deze dieren
+vrij wat algemeener bekend zijn, dan hunne meesters, én omdat er geen
+enkele hond bestaat, van de mopssoort af tot den Neufoundlandschen toe,
+die niet nu en dan voor een St. Bernardshond doorgaat.
+
+Het is om deze reden en omdat men langs dezen weg vrij gemakkelijk in
+Italië kan komen, dat de berg door vele reizigers bezocht wordt. Maar
+waarom men er ook heenga, men zal zich de moeite beloond vinden. Het
+gesticht van den Italiaan, die zich verpligt rekende zijne ouders
+in ongerustheid achter te laten, en vermoeide vreemdelingen met
+een goed onthaal te verrassen, is zeer belangrijk. Het is een oud
+en ruim gebouw, met goede en, dank zij de Engelsche mildheid, rijk
+gemeubelde zalen, kabinetten van schilderijen en mineraliën, en,
+wat hongerige en vermoeide reizigers nog meer te pas komt, perfecte
+magazijnen van levensmiddelen, en wel luchtige, maar toch gemakkelijke
+slaapcellen. De monniken zijn meest alle fatsoenlijke jongelieden, die
+somtijds, uit wanhoop over mislukte liefdespeculatiën, op algemeene
+menschenliefde speculeren; soms eene heilige roeping gevoelen om de
+beste jaren van hun leven in barre en koude streken door te brengen,
+zich een vroegtijdigen ouderdom te bereiden en kropgezwellen magtig
+te worden.--De honden zijn groot, hebben lang haar, rieken de menschen
+op een kwartier afstands, en doen nog iets meer dan gewone jagthonden,
+die alleen het wild opstooten; voor het overige zijn zij, als anderen
+van hun ras, gehecht aan hunne meesters, en niet onverschillig voor
+veel brood en lekkere kluifjes.
+
+Ik ken menschen, die zelden vergenoegd zijn en die toch zeer in hun
+schik waren, toen zij in dit klooster waren aangeland, speciaal omdat
+zij zich een dozijn uren al klimmende vermoeid hadden, en in het hartje
+van den zomer door de sneeuw hadden gebaad en nog _par extraordinaire_
+door eene hagelbui waren overvallen. Zoo zij zich evenwel veel moois
+hadden voorgesteld, werden zij bitter teleurgesteld; want hoe hooger
+men klimt, hoe treuriger aanzien alles aanneemt. De frissche levende
+natuur maakt voor dorheid en naaktheid plaats, maar die, bij gebrek
+aan trotsche vormen, volstrekt niet dien indruk geven, dien de stoute
+woeste natuur verwekt; de rotsen zijn ruwe, maar logge klompen; de
+weg is lang, maar zelden steil; de voet stuit dikwijls tegen scherpe
+uitstekende punten, maar heeft zelden gelegenheid naar een précipice
+uit te glijden; de sneeuw vormt geene avalanches, maar bedekt als een
+tapijt den zacht glooijenden grond; en de waterstroomen storten dus
+niet met donderend geweld naar den afgrond neêr, maar gaan voort als
+beekjes, die weinig haast hebben. Het treffende afsteken van bloemen
+naast eene zee van eeuwig ijs bestaat bij gebrek aan bloemen niet,
+daar het dezen niet te vergen is uit loutere steenklompen voort te
+komen. Hierbij komt, dat men overal te vergeefs naar een schoon uitzigt
+op de vallei zoekt, daar overal nabijzijnde bergtoppen, en dergelijke
+kleinigheden meer, dit onschuldig genoegen verhinderen. Slechts voor
+ééne soort van menschen is er eigenlijk op weg wat moois te ontdekken:
+voor dezulken namelijk, die met een hamer, een beitel en een linnen zak
+reizen, en die magtig vergenoegd kijken, als zij een grijzen steen,
+en daarnaast een zwarten, en verderop een donkerbruinen aantreffen,
+en die eindelijk, gebukt onder den last dien zij torschen, juichen
+om de belangrijke aanwinst voor hun kabinet.
+
+Van Martigny ondernamen Pols en zijne vrienden de beklimming van
+den St. Bernard. Zij moesten evenwel hunnen reisgenoot van de vorige
+dagen vaarwel zeggen, omdat de waardige Van der Wieken een togt naar
+Saxon in den zin had, waar zich, zoo als hij toevallig vernomen had,
+eene stijfselfabriek moest bevinden. Voor dit verlies werden zij
+echter spoedig schadeloos gesteld, daar zij, naauwelijks een uur
+voortgegaan, een jongen Duitscher aantroffen, die geheel alleen den
+berg wilde beklimmen, omdat hij zonder _guide_ den weg wel kon vinden,
+maar die nu toch, om van het aangenaam gezelschap der Hollanders te
+profiteren, zich wilde getroosten ook met hunne gidsen in gezelschap
+te zijn, hoeveel hij anders ook tegen dat lastige menschensoort
+mogt hebben. Dezelfde jongeling gaf onderweg nog vele blijken
+van inschikkelijkheid; want schoon hij, toen de vrienden zich te
+St. Pierre proviandeerden, zich daarmeê niet kon vereenigen, omdat
+hij uit principe tegen eten op weg was, getroostte hij zich echter
+zijn principe te verzaken, toen men later van den proviand gebruik
+maakte, omdat zij niet alleen zouden eten en hem misschien voor een
+zonderling aanzien.
+
+Het eerste gedeelte van den togt viel, zoo als het gewoonlijk gaat,
+het gemakkelijkst; maar lang voordat men aan het eind was, begon Pols
+al te spreken van laatste loodjes, die het zwaarst wegen; en toen zij
+nu de kleine _Morgue_ voorbij en nog maar een uur van het klooster
+af waren, openbaarden sommigen de vrees van er niet te zullen komen,
+beklaagden enkelen zich den togt te hebben ondernomen, en hoorde
+men hier en daar een wensch uiten, en eischen aan de gidsen doen,
+omtrent even verstandig als soms passagiers op een schip, die bij
+evident gevaar, van den kapitein eischen, dat hij hen op eens bij den
+huiselijken haard en bij vrouw en kinderen verplaatst. Het gezigt van
+het doodenhuis had zeker niet veel bijgedragen om de vrienden wat op
+te beuren; want een aantal ongelukkigen, die te laat uit de sneeuw
+waren opgedolven, stonden en zaten en lagen daar dooreen, en het
+onbepaald vertrouwen op de kunde en behendigheid der gidsen was wel
+een weinig verminderd, toen een der hunnen bij die dooden een zijner
+confraters had aangewezen. Zwijgend en langzaam gingen zij voort in
+den guren avond; hoe verder zij gingen, hoe snerpender de koude werd,
+en ieder minuut werd het licht flaauwer en de lucht zwarter. De
+Morder beschuldigde het Gouvernement, dat het niets uitrigtte, om
+die ongepermitteerde koude tegen te gaan, en dat er geen lantaarns
+langs den weg hingen; Veervlug werd bang, dat de _Morgue_ misschien
+het eigenlijke klooster was, en dat de monniken waren doodgevroren;
+Holstaff kreeg weêr, als naar gewoonte, hoe ongelukkiger hij zich
+gevoelde, zooveel meer liefde voor zijne ouders, die niet ongelukkig
+waren. Pols klaagde over hevige koude en hoofdpijn, en dat hij zich
+heel raar gevoelde; en hij bewees de gegrondheid dezer klagten, door
+in het eind op den grond neêr te storten, en zonder eenige verdere
+waarschuwing flaauw te vallen.
+
+"Daar hebben wij het nu al!" riep de Morder. "Dacht ik het straks
+niet? Dat is er weêr een voor het doodenhuis."
+
+"Bedaar," zei de gids; "hij is nog niet geheel flaauw. Geef hem wat
+aangelengd _kirschwasser_."
+
+De jonge Duitscher gespte terstond de veldflesch van den flaauwen
+Hollander los en vermengde het kirschwasser daaruit met een zeker
+vocht, dat hij in zijne veldflesch meêvoerde, en dat uitstekend tot
+aanlenging geschikt scheen. Voordat hij er echter den lijder aan
+waagde, nam hij zelf eene goede teug, om zich te overtuigen, dat de
+drank niet te sterk was.
+
+"Waar ben ik?" riep Pols, zijne oogen openende.
+
+"Op den grooten St. Bernard," antwoordde de Duitscher.
+
+"Digt bij het klooster," voegde de gids er bij. "Zie maar voort te
+gaan. Wij zullen u ondersteunen"
+
+"Ik kan niet meer," zei de lijder met eene flaauwe stem.
+
+"Nog maar een klein endje," voegde Torteltak hem toe, zelf meer in
+hoop, dan in dadelijk geloof sprekende.
+
+"Wat hoor ik daar?" riep Veervlug, verheugd opspringende.
+
+Het waren de honden van den St. Bernard, die hunne meesters
+waarschuwden, dat er menschen in aantogt waren.
+
+"God dank!" riepen de vrienden in koor.
+
+Daar zagen zij op kleinen afstand de deur openen, en eene flambouw,
+die een helder licht wierp op twee menschen in lange, zwarte kleeding.
+
+Als de geestelijken in het St. Bernardsklooster altijd reizigers zien,
+die zoo gelukkig zijn in hun klooster te mogen ingaan en aan hunne
+tafel te mogen aanzitten, als nu het geval was, dan hebben zij ten
+minste eenige vergoeding voor al de moeite en ontberingen, die zij
+zich moesten getroosten. Maar ook was hunne zorg voor de reizigers, en
+inzonderheid voor den armen Pols, voorbeeldig. Deze lieten zich alles
+met vreugde welgevallen en waren gansch niet onverschillig voor de
+goede gaven, die hun werden voorgezet; en ook van de rust, die hun in
+de naburige cellen werd aangeboden, maakten zij een dankbaar gebruik.
+
+In den vroegen morgen noodigden de geestelijken hen uit om de eerste
+mis bij te wonen. Het was sommigen der vrienden aangenaam en goed,
+hier een uur in gemeenschappelijke Godsvereering door te brengen,
+schoon ook de wijze hoe van de hunne verschilde; zij verheugden zich
+te gelijk, daarbij in de gelegenheid gesteld te zijn, in de armbus van
+het klooster hunne aalmoezen te werpen. Alleen de Duitscher onttrok
+zich omdat hij niets aan de huisgenooten zijns geloofs wilde ontstelen.
+
+Met eene wandeling in de omstreken van het klooster en in het bezien
+der merkwaardige inrigtingen bragt men den morgen door. Veervlug vond
+het gepast van dit hoogste bewoonde punt der aarde een brief aan de
+zijnen te schrijven, die hij, om er een vrolijk denkbeeld aan te geven,
+in dezer voege eindigde:
+
+"Het is hier een eeuwige winter. Men ziet hier de spade gebruiken,
+niet als daar ginds beneden, om het land tot een tweeden oogst voor
+te bereiden, maar om eenigzins toegankelijk pad in de sneeuw te
+graven. Geene door de zon verbrande handen binden de korenschoven
+zaam, maar bleeke bevende vingeren sprokkelen het met moeite naar
+boven gevoerde hout bijeen. Geen vrolijke meisjes huppelen hier in
+bonten opschik rond, maar monniken in zwarte kleederen kruisen door
+het gebergte, om verdoolde reizigers op te sporen. In plaats van een
+"reis gelukkig", dat men u beneden toeroept, als men u den weg langs
+den bloeijenden wijnberg aanwijst, heet het hier "_memento mori_"
+daar men u op harde ongebaande rotspaden wijst. Ginds is alles vreugd,
+hier is het ernst; daar leven, hier dood. Ja, de dooden zelve wonen
+in onbedekte woningen boven den grond; want geen spade kan een graf
+in de harde steenen graven. De grond opent zich niet alleen voor het
+leven, maar ook voor den dood is hij gesloten."
+
+Met dankbaarheid namen de vrienden afscheid van de herbergzame
+monniken. De Duitscher beklaagde zich zeer, dat men hier niets kon
+betalen, maar hoopte er later toch iets op te vinden. Nu was de reis
+gemakkelijker dan gisteren; de weg aan het zuiden des bergs is minder
+steil en wordt al spoedig schoon en aangenaam. Het panorama, dat zich
+aan hen voordeed, was nu en dan heerlijk;--immers, het was Italië,
+dat zij voor zich zagen; Italië, waarvan zij ten minste het voorportaal
+zouden ingaan, al konden zij dan ook niet verder doordringen.
+
+En weldra kozen zij zich kwartier te Aoste, waar zij een luxe van
+cretins en kropgezwellen aantroffen, en van daar reisden zij over
+Ivréa, Vercelli en Novara tot Milaan, het doel en het verstverwijderd
+punt hunner reis.
+
+Het eerst, wat zij bij hunne aankomst te Milaan deden, was naar brieven
+te vragen aan het Postkantoor. Allen kregen zij goede berigten van
+hunne betrekkingen. Torteltak nog een extra pakje, dat hij gretig
+opende, en waarin hij vond--een _Series lectionum_ voor 1837-1838. Dit
+was eene kleine attentie van Haak en Co. te Leyden.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXVI.
+
+    Waaruit blijkt, dat de reisavonturen van Joachim Polsbroekerwoud
+    nog na zijne aankomst te Milaan, vervolgd worden.
+
+
+Slechts drie dagen vertoefden de vijf vrienden in Milaan. "Het waren
+dagen van weelde en genot," zoo als Torteltak nog menigmaal pleegt
+te zeggen, als hij zich, naar de wijze van vele reizigers, door de
+mededeeling van hetgeen hij al gezien heeft, ten koste van een geheel
+gezelschap amuseert. "Ik ken geen stad in de wereld, waar men den
+beker van levensgenot, en zelfs van overdaad, zoo zonder ophouden
+kan drinken, zonder ooit den bodem te zien."
+
+"Maar toch, mij dunkt, Londen of Parijs, naar ik ten minste hoor,"
+waagt de een of ander te zeggen.
+
+"Wat zouden die?" vraagt Torteltak, met medelijden glimlagchende. "Ik
+ben nooit te Londen of te Parijs geweest, en ik verlang er niet naar,
+nu ik Milaan gezien heb." En nu begint hij door te draven, over de
+_Contrada di Roma_ met hare hemelhooge paleizen, ten minste van drie
+à vier verdiepingen; over de _Ambrosiana_, de _Arco della Pace_,
+de macaroni bij Rebecchino, de _Breza, de sorbetti_ in het _Café
+Réale_, de _Cenaculo di Leonardo da Vinci_, den _Duomo_, met zijn
+honderd torens en vierduizend beelden, de wit marmeren galerijen,
+die het dak vormen, en van waar hij het vruchtbare Lombardije overzag,
+begrensd door Alpen en Apennijnen, van wegen naar de beroemde steden
+der oude en nieuwe wereld doorsneden, beladen met vruchten en ranken
+en overwelfd door Italiës hemel. Van daar holt hij, niettegenstaande de
+gloeijende hitte in de straten van Milaan, naar het _Teatro la Scala_,
+en houdt niet stil, voordat hij in een calêche van Reichmann, tegen de
+donzen kussens aangeleund, in een file van duizende rijtuigen zijne
+promenade in den _Corso_ maakt. Het zou voor het gezelschap gelukkig
+geweest zijn, als Torteltak op dit tourtje maar in slaap geraakt was;
+dan hadden zij niet met hem de _revue_ behoeven te passeren van al
+de Milanesche schoonen, die in die duizende rijtuigen gezeten waren,
+en die, in weêrwil van den rijkdom van gitzwarte lokken, gloeijende
+oogen en fijne en volle vormen, waarmede zij allen zonder onderscheid
+prijkten, van wege hare onbekendheid nog al zoo weinig interesseerden,
+als het dagelijksch gezigtje van jufvrouw Antje of Keetje, dat men,
+zonder zich veel moeite te geven, zien kan als men wil.
+
+"Gunst, wat zijn de heeren toch raar! Het moet bij hen toch altijd
+wat vreemds wezen, wil het bevallen; en men zoekt dikwijls ver af,
+wat digt bij te vinden is!" valt nu de eene of andere deftige Mevrouw
+in, die de reden, waarom zij het niet ver af gezocht wil hebben,
+naast haar heeft zitten.
+
+"Misschien komt het," antwoordt Torteltak, die niet gaarne als
+ongevoelig voor de Hollandsche schoonen wil beschouwd worden, "dat zij,
+waar en wanneer men ze ziet, zoo lief, zoo los, zoo open gekleed zijn."
+
+"Misschien wat al té," zegt de dame.
+
+"Dat is te zeggen, niet veel anders dan bij ons de dames op concerten
+en bals. Maar zoo ziet men ze ook in den Corso en in haar huis."
+
+"In haar huis ook?" roept Mevrouw verbaasd, "en dat alle dagen? Gunst,
+dat is toch een beetje heel indécent!"
+
+"En gij troft uw vriend Van Aartheim weêr in Milaan aan?" vraagt een
+goede kennis van Torteltak, die, om de oude dame nieuwe ergernissen
+te sparen, het discours op iets anders wil brengen, en een verhaal
+uitlokt, dat hij pas drieëntwintig malen gehoord heeft.
+
+"Ja, dat was eene aangename ontmoeting," begint Torteltak te
+verhalen. "Het was juist den laatsten morgen van ons verblijf te
+Milaan. Wij gebruikten het ontbijt in het koele salon, dat aan
+onze apartementen aansloot, en deden ons te goed aan macaroni en
+fijne vruchten, en vergaten niet van tijd tot tijd de Malvoisy aan
+te spreken, die in een koelvat met ijs voor ons stond. Op eens
+gaat de deur open, en onze vriend de avonturier staat voor onze
+oogen. Wij hadden hem in een geruimen tijd niet gezien, en hij had
+ons haast tot de _dupes_ van zijne schaakhistorie gemaakt; maar
+toch, wij drukten hem hartelijk en vrolijk de hand. Hij was echter
+alles behalve opgeruimd; want hij had juist een plegtig vaarwel
+aan zijne schoone toegeroepen, en deze occupatie scheen hem niet
+erg te hebben opgevrolijkt. Wij hielden onze plagerijen, die wij
+hem hadden toegedacht, dus maar voor ons, en bepaalden ons in de
+eerste oogenblikken tot de gebruikelijke vragen: "Heden, ben jij
+het? Kom je zoo in eens uit de lucht vallen?" welke ontboezemingen
+hij met een kort _ja_ en _neen_ beantwoordde. En toen wij nu een
+poosje zamen geweest waren, en zoo weêr wat op den ouden voet kwamen,
+verhaalde hij ons, met de behoorlijke inleidingen en tusschenredenen,
+zoo veel van zijne geschiedenis, als hij goedvond dat wij wisten,
+en dat genoeg was om ons te bewijzen, dat het met die schaakhistorie
+ook niet alles _couleur de rose_ was. De arme jongen was in een
+mal parquet. Hij was het met _Miss_ Cleford zoo tamelijk eens, en
+de acht dagen, die hij met haar voor een groot deel _tête à tête_
+had doorgebragt, hadden hunne intimiteit niet verminderd. Van dien
+kant was dus alles in orde. Maar minder goed stonden zijne zaken
+bij haren voogd. _Sir_ Lurgrave was een soort van ellendeling,
+die scheen te leven om de familie Van Aartheim te kwellen. De vader
+van mijn vriend had een zeer aanzienlijken post in de Oost gehad,
+en de Engelschman, die zich daar ook eenige jaren ophield, had zich
+door aangenaamheid van omgang en het bewijzen van kleine diensten
+tamelijk bij hem ingedrongen. Het doel, dat hij daarbij beoogde,
+werd de schoone Mevrouw Van Aartheim al heel spoedig duidelijk; maar
+zij verzweeg het haren man, om hem verdriet te besparen, en wist den
+valschen vriend op een behoorlijken afstand te houden. Maar nu wil
+het ongeluk, dat Mijnheer Van Aartheim sterft. Mevrouw, erfgenaam
+van een vrij aanzienlijk vermogen, trekt met haar eenigen zoon naar
+Engeland, waar zij geboren en opgevoed is. Lurgrave volgt haar spoedig,
+en daar hare positie nu geheel veranderd is, legt hij er zich op toe,
+hare hand en te gelijk haar vermogen te vermeesteren. Vijf jaren lang
+verijdelt zij al zijne pogingen; maar nu, daar haar zoon zijne studiën
+voleindigt heeft, en zij den lastigen indringer niet kan ontvlugten,
+besluit zij den wijk naar Holland te nemen, waar zij het eerste jaar
+van haar huwelijk heeft doorgebragt. Zij betrekt een buiten in de
+omstreken van Utrecht. Maar nog is zij niet veilig. De Engelschman
+vervolgt haar ook hier, en om zijne eischen kracht bij te zetten,
+legt hij haar papieren voor, waarbij de Heer Van Aartheim verklaart
+aan den Heer Lurgrave eene som schuldig te zijn, die oneindig
+meer dan haar geheel vermogen bedraagt. Deze stukken zijn met de
+handteekeningen van de behoorlijke getuigen voorzien en volkomen _in
+forma_. Mevrouw Van Aartheim, die overtuigd is dat de papieren valsch
+zijn stelt alle mogelijke onderzoekingen in het werk, en schrijft
+aan de getuigen. Maar de een is kort na haar mans dood overleden;
+de ander heeft sedert eenige jaren de Oost verlaten, en niemand weet
+waarheen.--Lurgrave doet nog meer. Hij kent, even als de moeder,
+de liefde van mijn vriend voor zijne pupil, en hij verklaart dat
+deze verbintenis geheel afhangt van het besluit van Mevrouw Van
+Aartheim. Bijna had de liefhebbende, teedere moeder toegegeven,
+om haren zoon gelukkig te maken; maar deze verzet er zich tegen, en
+wil zijn geluk niet voor dat zijner moeder koopen. Kort daarna wint
+hij berigten in, die hem de hoop geven den getuige te zullen vinden,
+van wiens verblijf men onkundig was, en wiens verklaring alles zal
+afdoen. Lurgrave wordt ongerust en begint in te binden. Mijn vriend
+gaat op reis; maar de Engelschman houdt hem in 't oog en blijft op
+korten afstand van hem te meer, omdat zijne nicht zich juist in dezen
+tijd te Interlaken bevindt, van waar haar broeder, die haar begeleidt,
+een reis in het Oberland zou ondernemen. Te Baden had Van Aartheim
+gehoopt nadere berigten in te winnen omtrent den persoon, dien hij
+zocht; maar hij werd teleurgesteld, en dit ontging zijnen vijand, dien
+hij er ontmoette, niet. Te Lucern trof hem dezelfde teleurstelling,
+en toen hij daar Lurgrave ontmoette, was hij al gelukkig met dezen
+een contract te kunnen sluiten, hetwelk zijne moeder voorloopig van
+alle lastige en kwellende aanzoeken zou bevrijden, maar waartegen hij
+beloven moest, zich volstrekt niet met _Miss_ Cleford in te laten,
+ten zij haar voogd zelf hem door onwaardige behandeling daartoe
+aanleiding gaf. Die aanleiding volgde spoedig; want Lurgrave, wel
+inziende dat Van Aartheim in 't eind zou triomferen, had zijne plannen
+gemaakt, en gebruik makende van de afwezigheid haars broeders, wilde
+hij _Miss_ Cleford dwingen een huwelijk met een zijner vrienden,
+een Franschen losbol, schoon van goede familie, aan te gaan; en
+door geweld zou hij misschien zijn doel hebben bereikt, zoo niet Van
+Aartheim, in tijds onderrigt, door de schaakhistorie zijne plannen had
+doen mislukken.--Als nu mijn vriend de handen maar vrij gehad had,
+dan zouden wij misschien in Zwitserland bruiloft hebben gehouden;
+maar hij wist heel goed, dat zijne moeder nog in de magt van den
+Engelschman was, en daarom zorgde hij, dat deze kennis kreeg, dat
+hij het contract niet verbroken had, en zijne Jenny weêr aan haren
+broeder zou overleveren. Door de familie Hunshow liet hij dezen naar
+Milaan ontbieden, en daar scheidden de geliefden, niet wetende of
+zij elkander ooit zouden weêrzien."
+
+Het spreekt van zelve, dat, terwijl Torteltak dus aan 't verhalen is,
+de noodige aanmerkingen zacht of half overluid worden gemaakt als:
+"Neen! zulke monsters, als die Mijnheer Lurgrave, bestaan er toch
+niet."--"Maar waarom sprak Mevrouw Van Aartheim er dan niet eens met
+een advocaat over?"--"Maar hoe konden zij nu in Zwitserland trouwen,
+zonder papieren?"--"Gunst! die jufvrouw was toch een beetje heel ligt,
+dat zij zich zoo liet schaken, en dat wel door een jong heer; dat is
+al té," enz.--Gelukkig voor het gezelschap, als, wanneer Torteltak op
+deze hoogte van zijn verhaal gekomen, of als hij maar even begonnen is,
+de boodschap binnen komt: Daar is de knecht, om Jufvrouw T te halen,"
+of "de koets van Juffrouw U is voor;" want in de gegeve omstandigheden
+is het wel waarschijnlijk, dat die dames spoedig aan allen het sein van
+vertrekken zullen geven, "omdat mama doodelijk ongerust zou zijn," of
+"dat papa heel bang is, dat de paarden door het lang staan verkouden
+zullen worden."--De lezer, wij zijn er zeker van, stemt met de dames
+T en U in, en gunt gaarne aan Tortelzak, de rest van zijn verhaal
+voor zich te houden.
+
+In het reisjournaal van Polsbroekerwoud vinden wij weinig omtrent de
+curiositeiten van Milaan vermeld. De reden hiervan is, dat de goede man
+er niet heel veel van gezien had. Reeds te Ivréa was hij begonnen te
+klagen over matheid en lusteloosheid; te Vercelli was hij op den inval
+gekomen, dat het copieus gebruik van vruchten hem weêr op stel zou
+helpen; te Novara werd hij bang, dat hij zijne maag wat sterk verkoeld
+had, en zocht dit door eenige glaasjes Rosolio te herstellen: maar al
+zijne huismiddeltjes hielpen hem weinig; zijne _malaise_ nam steeds
+toe, en hij reed Milaan binnen, omtrent in even opgewekte stemming, als
+waarin een detachement gevangenen de poort van Woerden binnenrukt. Toen
+de vrienden nu in het _Albergo del Tudesco_ waren afgestapt, en de
+overigen zich tot eene wandeling door de stad gereed maakten, besloot
+Pols hen niet te vergezellen; maar, zich ten halve ontkleedende en,
+niettegenstaande de brandende hitte hem groote druppelen uit de poriën
+joeg, een wollen muts over het hoofd trekkende, vlijde hij zich op
+een bed neder, in hoop wat aan 't uitwasemen te raken. Maar ook deze
+kuur mislukte; want hoewel eene soort van cascade van zijne wangen
+op de kussens neêrstortte, zijne benaauwdheid nam toe en werd in
+'t eind zoo hevig, dat hij aan de schel trok en met drift uitriep:
+"Een doctor! cito een doctor!"--De doctor kwam en nam een paar dekens
+van het bed; dit gaf al eenige verligting aan den patiënt. "Ik zal
+u genezen", ging hij voort, "en wel op een zeer eenvoudige manier,
+zonder mixtuurtjes en dergelijke kwakzalverijen,--door olie, alleen
+door zuivere olie. Ik gebruik geen ander medicament, noch uit-
+noch inwendig. Olie verzacht, lenigt, zuivert, neemt elken prikkel
+weg. Alle ziekten ontstaan uit overprikkeling van een der deelen,
+en dus is olie een alles afdoend geneesmiddel." Terstond na het
+uiten dezer redenering ging Doctor Buonaventa tot de praktijk over;
+hij zelf gaf hem een lepel van het frissche en smakelijke vocht in,
+en riep eene oude dienstmaagd naar boven, die onzen vriend hoofd,
+borst en polsen met olie moest inwrijven.
+
+De doctor verliet zijn patiënt, en gelastte de oude meid, bij den
+zieke te blijven en hem zooveel olie toe te dienen, als zij hem in kon
+krijgen, en als hij ergens pijn gevoelde, het medicament uitwendig te
+appliceren.--Hij liet Pols in verbazing achter over deze eenvoudige
+manier van genezen, maar tevens met een vrij onaangenamen smaak in
+den mond, en iets in zijn binnenste, dat naar walging zweemde.
+
+"Geef mij toch een glas water!" vroeg hij na een poosje, met een
+benaauwd gezigt zijne oppaster aanziende, die naast zijn bed had
+post gevat.
+
+"_Si, Signore!_" antwoordde de oude vrouw, die hem niet verstond,
+maar die begreep, dat hij weêr eens wilde innemen; en eer hij er op
+verdacht was, goot zij hem een tweeden lepel olie in de keel.
+
+"Wijf, ben je razend?" riep Pols.
+
+"_Si, Signore!_" en de vrouw stond alweêr met de flesch gereed.
+
+"Terug!" riep onze vriend angstig. "O Hemel, ik word zoo wonderlijk!"
+
+De vrouw merkte op, dat hij klaagde en terwijl de hand op zijn hart
+hield. Zij goot olie op een wollen lap, en begon nu uit al hare magt
+de pijnlijke plaats te wrijven.
+
+Pols kon haar geen weêrstand bieden en zonk na deze kuur aemechtig
+op zijn kussen neêr. Hij bleef eenigen tijd in deze positie, totdat
+een dier vlugge en goêlijke huisdiertjes, die meermalen in dekens
+en bedden omspringen, zich opgewekt gevoelde, nadere kennis met den
+vreemden heer te maken, en daarom zijn hals tot tooneel verkoos voor
+eenige gymnastische en acrobatische oefeningen.
+
+Onze vriend was echter in dezen oogenblik niet tot dergelijke
+amusementen gestemd, en dus schielijk zijne hand uit het dek trekkende,
+trachtte hij het kleine kunstenaartje in arrest te nemen. Maar
+naauwelijks zag de getrouwe oppaster deze beweging, of zij begreep
+dat hier spoedige hulp noodig was, en dus den hals van den patiënt
+rijkelijk met het vette vocht besproeijende, stelde zij wederom de
+manoeuvre met den wollen lap in het werk.
+
+Pols begreep dat het best zou zijn, zich maar volstrekt niet meer
+te bewegen. Lang hield hij dit vol; maar eindelijk riep hij met eene
+angstige stem: "Ach, kwamen mijne vrienden mij maar te hulp!"
+
+"_Si, Signore!_" en de vrouw bragt hem den lepel weêr aan den
+mond. Maar nu was het geduld van Pols ten einde. Hij hield zijne
+tanden hardnekkig op elkander gesloten, en te gelijk opspringend,
+greep hij de vrouw bij den arm.
+
+Op dit oogenblik kwamen de vrienden van hunne wandeling terug. Zij
+bleven verbaasd staan over het schouwspel, dat zij zagen. Daar stond
+Pols ten halve ontkleed, met een dubbelen vlaggedoek om zijn middel
+gewonden, de blaauwe muts tot over zijne wenkbraauwen getrokken,
+zijn gelaat glimmende, en het vet, dat door zijne onverwachte
+beweging hem van de lepel in 't gezigt was gespat, van wangen en
+kin afvloeijende. Met geweld slingerde hij de vrouw van zich af,
+die hem angstig aanzag, en haar medelijden en verbazing in de meest
+gebruikelijke Italiaansche vloeken openbaarde. Wij zullen hare
+uitboezemingen hier niet herhalen, maar verwijzen den weetgierigen
+lezer naar den eersten den besten roman, waarvan Italië het tooneel is,
+en waarin hij eene profusie van zoodanige kunsttermen zal aantreffen.
+
+Het gelukte den vrienden de woede van Pols te matigen, door de
+gedienstige waakster weg te zenden; maar het was minder in hunne
+magt om de onaangename uitwerking der toegediende medicamenten tegen
+te gaan; doch hier kwam de natuur te hulp, en de maag van Pols gaf
+duidelijk te kennen, dat zij van al die vettigheid niet gediend
+beliefde. Den volgenden morgen was hij reeds weêr zoover hersteld,
+als toen hij den Doctor liet ontbieden, en toen deze hem een tweede
+bezoek gaf, verleende de vrees voor nieuwe kuren hem kracht om
+zich volkomen genezen te verklaren. Buonaventa verzocht hem, zijn
+systeem in Holland bekend te maken, en had de edelmoedigheid, zich
+met 20 liras voor twee visites te vergenoegen. Op de rekening van
+Reichmann was beleefdelijk melding gemaakt van eenige vetvlakken op
+beddengoed en tapijten. En toen de reizigers eindelijk vertrokken,
+zag Pols onder het aantal bedienden, dat met uitgestoken handen tot
+aan de poort van het hotel uitgeleide deden, nog eenmaal zijne waardige
+waakster weder. Met weêrzin gaf hij haar het kleinst mogelijke fooitje,
+waarvoor hij nu nog een krachtigen en zeer populairen vloek terugkreeg.
+
+De reizigers verlieten Milaan; en toen zij van eene kleine hoogte
+nog een laatsten blik op de prachtige stad sloegen, riep Veervlug in
+verrukking uit: "Het is een land, overvloeijende van melk en honig!"
+
+"En van olie!" voegde Pols er zuchtend bij.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXVII.
+
+    Waarin veel beredeneerd en weinig bewezen wordt, én waarin de
+    reizigers eene herberg aantreffen, waar op het uithangbord _vrij
+    wijn_ niet maar voor de leus geschreven is.
+
+
+	"De liefde tot zijn lant is ieder aangeboren,"
+
+
+zegt Vondel, en zijn levensbeschrijver merkt aan, dat hij het bewees,
+"weinig jaren voor zijn doodt naar Keulen reisende, en zijn vermaak
+neemende met op de bedtsteê te klimmen, daar hij ter weerelt quam." Men
+kan dit gezegde van onzen dichter maandelijks als motto aantreffen
+voor den Staat der runderen, schapen, varkens enz., die zich in de
+Bedelaarskoloniën van ons dierbaar vaderland bevinden. En zoo dit
+alles nog niet genoeg is, om dezulken te weêrleggen, die aan die
+aangeboren liefde twijfelen, of die andere landen boven het hunne
+verkiezen, zij worden krachtig, gemoedelijk en met zachtzinnigheid
+overtuigd door de schoone regelen van een later dichter:
+
+
+	"Dat hij verga, die, diep verbasterd,
+	Den vaderlandschen grond miskent."
+
+
+En met dat al, daar zijn voorbeelden van sommigen, die, in Holland
+gewonnen en geboren, terwijl zij, in zeer aangenaam gezelschap
+in den vreemde reizende, landen aanschouwden nog schooner dan
+het hunne, in sommige oogenblikken vergaten te juichen om hun
+voorregt, als "op Nederlandschen grond geteeld." Tot verbetering
+dier stemming kan misschien somtijds dienstig zijn eene zeer wijze
+en verstandige redenering, waarin het vaderland als het puikje
+aller landen wordt voorgesteld, en waarin al de voorregten worden
+aangetoond, die de bewoners van dat dierbaar en begunstigd plekje
+gronds bezitten. Maar meer nog dan al die redeneringen strekken vaak
+toevallige omstandigheden en ontmoetingen, om bij den verketterden
+of dwalenden reiziger de liefde tot zijn land weêr op te wekken. Als
+hij bij voorbeeld begint te bemerken, dat zijn geldbuidel slechts
+weinige sequinen meer bevat, en hij bedenkt, dat hij te huis nooit
+voor geldgebrek te vreezen heeft, of als hij na een vermoeijenden
+togt op een hard en morsig leger de rust te vergeefs zoekt, dan,
+ja dan zou ook hij gaarne "zijn vermaak neemen met op de bedsteê te
+klimmen, daar hij ter weerelt quam."
+
+Ook onder de vrienden van Polsbroekerwoud was het nu en dan niet
+pluis met de warme liefde voor het land "aan de baren ontwoekerd en
+door de voorvaderen vrijgestreden." Het ergst maakte het Veervlug,
+die altijd met vergelijkingen aankwam, als iets bijzonder schoons
+hun oog trof. Pols kwam dan wel tusschenbeiden met "daar is toch
+maar één Holland," of de alles afdoende uitspraak "Oost west, thuis
+best." Maar dan begon zijn vriend: "Wat! al heeft ook mijn wieg in
+een moeras gestaan, en al hebben mij bijna dertig jaren de nevelen
+van het Noorden de oogen verduisterd, ik vind het denkbeeld niet
+verschrikkelijk van een bruidsbed tusschen de bloemalpen een helderen
+zuidelijken hemel boven een grijs hoofd. Neen, het zou beleedigen
+worden van den Schepper om die drassige landen, door menschelijke
+kunst aangewonnen, door menschenhand omdijkt, de voorkeur te geven
+boven de bloeijende valleijen, door de hand der Almagt met een
+keten van bergen omgeven. Moge ik bewaard blijven voor zulk eene
+verblinding!"--Het zou Pols zeker gemakkelijk geweest zijn om zijn
+vriend in bondige en betoogende redeneringen te weêrleggen; maar hij
+vond bij zulke gelegenheden meer kracht van overtuiging in den uitroep:
+"Nu, ik blijf toch maar zeggen "Holland bovenal!" al heb ik er kind
+noch kraai, nu Mijntje dood is."
+
+Wij moeten het echter tot eer van Veervlug zeggen, dat, in weêrwil van
+al zijne bespiegelingen en uitboezemingen, in zijn hart altijd nog veel
+gevoel overbleef voor hetgeen hem aan zijn vaderland verbond. Bij
+al de voorstellingen van geluk, in die heerlijke vreemde landen
+te smaken, haalde hij eene menigte voorwerpen, waaraan hij zich
+verknocht gevoelde, en die met hem tot de landverhuizing zouden
+moeten besluiten; en dan zelfs twijfelde hij somwijlen, of hij op
+vreemden grond wel ooit zoo gelukkig zou kunnen wezen, als op de
+plaats, waaraan zich zoo vele aangename en teedere herinneringen
+verbonden. Maar het meest ontwaakte bij hem en bij al de vrienden
+de liefde en het verlangen naar zijn geboortegrond, toen zij Milaan
+verlatende, de terugreis aannamen. Tot nu toe hadden zij terwijl
+zij voortreizende de schoonheden van Duitschland en Zwitserland
+bewonderden, altijd nog één punt voor oogen, het grenspunt van hun
+togt. Hoe schoon zij alles vonden, hoe veel genoegen zij smaakten,
+daarheen wendde zich met verlangen hun oog; het was als het doel
+waarnaar zij streefden, dat elken dag de bereiking nader kwam, en
+dus steeds hun verwachting hooger spande. Dit doel was nu bereikt,
+en schoon zij ook op den terugtogt misschien nog evenveel nieuwe
+schoonheden zouden ontdekken en aangename gewaarwordingen gevoelen,
+zij moesten weêr een nieuw rustpunt voor oogen hebben, en dit was
+nu de terugkomst in het vaderland. Als op eenmaal deden zich nu weêr
+stemmen in hen hooren, lang onderdrukt of verdoofd. Een zoet verlangen
+ontwaakte, aangename voorstellingen van de vreugde des wederziens,
+van geluk en rust, kregen dagelijks meer en meer voedsel, en daar
+waren spreekwoorden noch uitroepen van Pols, noodig om de vrienden
+in eene behoorlijke vaderlandlievende stemming te houden.
+
+Tegen den middag van den eersten dag hunner terugreize kwamen zij
+te Sesto Calende aan, waar zij zich in de stoomboot inscheepten,
+om den tour op het Lago Maggiore te maken. Het was misschien wel
+beschamend voor Hollandsche jongelingen, waarvan sommigen nog niet hun
+geheel vaderland hadden doorkruist,--die het oostelijk gedeelte van
+Drenthe niet hadden gezien, en den heerlijken weg tusschen Breda en 's
+Bosch slechts bij reputatie kenden,--om zich in 't gezigt der kusten
+van het Lombardijsche meer te verlustigen, en de woeste majesteit,
+vereenigd aan de schoonheden van eene zachte en lagchende natuur te
+bewonderen; bij velen hunner kwam misschien een stil verwijt op, dat
+zij Schiermonnikoog nog niet kenden, terwijl zij op Isola Bella aan
+wal stapten; maar toch, in weelde en genot doorwandelden zij de lanen
+van laurier- en oranjeboomen; in stille verrukking rustten zij onder
+de hooge bloeijende cypressen, en lieten zij van de terrassen voor het
+marmeren paleis der Boromei hun oog over de blaauwe wateren weiden,
+waarin de welige bloemtrossen en het donker groen zich spiegelden.
+
+Het was al den vrienden aangenaam, dat Van Aartheim zich te Milaan
+weêr bij hen had aangesloten, en ten minste zeker tot Straatsburg met
+hen zou reizen. De achting en liefde, die zij voor hem gevoelden,
+was, nadat zij een gedeelte zijner lotgevallen kenden, niet
+verminderd. Onwillekeurig oefende zijne tegenwoordigheid eenen
+gunstigen invloed op hen uit, en een zeker _poids_, dat hij over
+allen had, liet zich zeer goed gevoelen, zonder dat het iemand hunner
+drukte. Maar De Morder beteugelde in zijn bijzijn aanmerkelijk zijne
+ontevredenheid, want Van Aartheim wist heel aardig zijne grieven te
+wegen en weg te redeneren; Holstaff was bang voor zijn spottenden
+glimlach; Torteltak gevoelde eerbied voor iemand, die meisjes
+zoover kon brengen, dat zij zich lieten schaken, en die daarin niets
+buitengewoons scheen te vinden: in één woord, allen beijverden zich
+minder om zich van hun slechtste of bespottelijkste zijde te doen
+zien, en hadden tevens de satisfactie al het goede, dat zij bezaten,
+te zien op prijs gesteld. Pols alleen bleef steeds dezelfde, omdat
+hij maar ééne zijde had waaraan hij zich kon vertoonen.
+
+Een ligt schuitje voerde de reizigers over de grondelooze watervlakte,
+die Isola Bella van het vaste land scheidt. Te Baveno stapten zij in
+een _albergo_ af, die de roeijers hun gerecommendeerd hadden, en die
+er uitwendig zeer schilderachtig, inwendig zeer morsig uitzag. De
+waardin begroette hen als _Eccellenza's_ en _Augustissimo's_, en
+gaf zich de moeite, om de bovenste laag stof van tafel en stoelen
+weg te nemen, de kippen, die in de kamer patrouilleerden, een wenk
+te geven om een ander vertrek te zoeken, en door eene manoeuvre
+met haar voorschoot eenige honderden insecten, die tegen glazen en
+muren een middagslaapje namen, om te brengen; welke laatste handgreep
+tevens het gelukkig gevolg had, dat de overige gevleugelde diertjes,
+klaar wakker geworden, onrustig begonnen om te zwerven, en zich door
+gonzende koorzangen wat op te vrolijken.
+
+In weêrwil van al deze bemoeijingen der goede waardin scheen het
+sommigen der heeren toe, dat hare receptiezaal geen zeer comfortabel
+verblijf was. De temperatuur scheen hun ook al zoo geschikt voor
+bloeijende aloës, als voor afgematte reizigers; zij zagen dus elkander
+aan, of zij hier wel blijven wilden: maar de gulle gastvrouw plaatste
+de stoelen zoo in hunne nabijheid, en verzekerde hun zoo dringend,
+dat zij van harte welkom waren en haar volstrekt niet geneerden,
+dat zij het zeker als eene onbeleefdheid zou hebben opgenomen, indien
+de heeren terstond weer vertrokken waren. Om hare redenen kracht bij
+te zetten, bragt zij ongevergd een paar flesschen wijn op tafel, en
+verzocht hare gasten, te doen of zij te huis waren. De goedhartige
+toon, waarop de oude vrouw dit alles zeide, bevestigde de vrienden
+in hun plan, om haar niet voor het hoofd te stooten. Zij plaatsten
+zich dus zoo veel op hun gemak, als in de gegevene omstandigheden
+mogelijk was, en maakten van den aangeboden wijn gebruik.
+
+"Daar is een vreemde smaak aan dien wijn," voegde De Morder de waardin
+toe; "iets van harst of teer."
+
+"Dat zou ik hopen," antwoordde zij: "ik heb ze in nieuwe vaten geperst,
+en die zouden niet veel deugen, als zij niet een beetje van dien
+smaak afgaven. Maar anders is de wijn goed, niet waar? Hij is van
+mijn eigen grond, en ik heb hem met mijne dochter alleen bereid;
+daar zijn geen andere handen aan geweest."
+
+Deze verklaring en de verschijning der dochter, wier wangen en vingeren
+getuigden, dat zij geen overdadig gebruik van waschwater maakte,
+bragt niet veel bij, om den heeren een _haut gout_ aan den flaauwen
+en troebelen landwijn te doen ontdekken. Zij hadden overigens te veel
+dorst en waren te lang op reis, om zich verder in bespiegelingen te
+verdiepen, wat er al met het vocht kon gebeurd zijn eer zij het in
+flesschen voor zich zagen.
+
+Na een uurtje poozens, wilden zij hunnen togt voortzetten; maar
+de gastvrouw scheen geheel andere plannen te hebben: zij wist de
+vrienden te overtuigen, dat zij eerst moesten dineren, en dan,
+als het wat koeler was, konden opwandelen. En terwijl spreidde zij
+reeds een servet over de tafel uit, dat misschien van den Maartschen
+bleek was gekomen, maar dan toch in dien tusschentijd herhaalde malen
+gebruikt. Hare dochter bragt de schotels, op welker randen zij de
+sporen harer lieve vingeren achterliet; en zelfs aan het opdoen der
+spijzen kon men bemerken, dat zij het gebruik van vorken en lepels bij
+zulke gelegenheden voor noodelooze weelde hield. "Nu maar toegetast,"
+riep de gulle waardin: "het is kostelijk eten, en alles met de beste
+olie toebereid."
+
+"Met olie?" riep Pols verschrikt: "alles? ook die macaroni?"
+
+"Neen, die is met Parmesaansche kaas gestoofd. Ik wil er nog wat
+meer op doen." Zij raspte de kaas en strooide ze met hare vingeren
+op den schotel.
+
+Terwijl zij aten, onderhield de waardin hare gasten over de menigte
+reizigers, die bij haar logeerden, en scheen er niet tegen te hebben,
+dat onze vrienden dit voorbeeld zouden volgen. "Ik heb boven fraaije
+apartementen, waar Prinsen en Graven en Baronnen geslapen hebben,
+en de aanzienlijkste reizigers uit alle landen hebben mij altijd
+hunne tevredenheid betuigd." De _Eccellenza's_ van heden gaven echter
+duidelijk te kennen, dat zij geen plan hadden, het getal dier tevredene
+logés te vergrooten, en stellig nog dien avond tot Fariolo moesten
+voortreizen. In het eind berustte zij in hun voornemen, maar begon
+nu uit te vorschen, welke landslieden zij aan tafel had. Zij begon te
+raden--Engeland, Frankrijk, Rusland, en zoo vele Europeesche staten,
+als haar maar bij naam bekend waren.
+
+"Ik zal het u maar zeggen," zeide een hunner: "wij zijn Hollanders."
+
+Zeer natuurlijk zouden de reizigers het gevonden hebben, als de
+waardin van Baveno nu gevraagd had, in welk werelddeel Holland te huis
+behoorde, daar men hun aan het Postkantoor te Milaan verklaard had,
+dit land niet te kennen, en een beroemd Historicus te Genève, het
+Groot-Hertogdom Holland onder de Duitsche Staten had opgeteld; maar
+tot hunne verbazing begon de vrouw op eens luide vreugdekreten voort
+te brengen, en eenige Heiligen aan te roepen om in haar blijdschap
+te deelen, terwijl zij hare dochter uit de keuken binnenhaalde,
+meer gillende dan sprekende: "Cilie, zie dan toch! het zijn, bij den
+Heiligen X., Hollanders!"
+
+"Toch niet van Leyden?" vroeg Cilie.
+
+Pols, den naam _Leyden_ hoorende, een der weinige woorden, die
+hij van het gesprek verstond, legde zijn vork neêr, en zijn mond,
+die zich voor een beet macaroni geopend had, bleef in deze positie,
+om moeder en dochter verbaasd aan te gapen. Torteltak tastte in zijn
+zak, of hij misschien zijn pas verloren had en die in de handen der
+vrouw was geraakt.
+
+"Ja, van Leyden," riep de moeder, die een der heeren had zien
+knikken. "Kent gij mijn zoon niet, mijn Piëtro, of mijn neef? Ja,
+gij moet ze kennen; want zij wonen in uwe stad."
+
+"Maar vertel dan toch, wie zijn zij? wat doen zij?" vroeg Veervlug.
+
+"Mijn neef handelt er, een mooije, rijke handel, in galanteriën. Hij
+woont er al lang; maar voor twee jaren schreef hij aan mijn zoon,
+die regter was te Locarno, maar niet rijk, dat hij naar Holland
+moest komen, dat hij daar eene uitmuntende betrekking voor hem wist,
+en dat hij in weinige jaren zoo rijk kon worden als de Boromeï."
+
+"_Santa Maria!_" riep de dochter op eens: "wat lijkt hij op Piëtro!" En
+zij trok hare moeder tot voor Torteltak, dien zij al gedurig met
+aandacht had beschouwd.
+
+"Als de eene engel den anderen," riep de moeder, hem verrukt aanziende.
+
+"Maar wie is dan toch die Piëtro?" vroeg Torteltak.
+
+"Wel mijn zoon, die naar zijn neef in Holland reisde, en die door
+zijn invloed terstond zeer voordeelig werd geplaatst als eerste
+élève bij een schoorsteenveger en rookverdrijver, en die nu zelf al
+schoorsteenvegersbaas is."
+
+"Zoo!" zeide Torteltak koeltjes, even alsof deze frappante gelijkenis
+hem niet ten toppunt van verrukking voerde.
+
+"Dan geloof ik, dat ik hem wel gekend heb," viel Veervlug in: "een
+mooije jongen, een beetje een fat; maar zijne handen gelijken veel
+op die zijner zuster."
+
+Torteltak moest, of hij wilde of niet, lagchen, en keek beurtelings
+zijne blanke handen en die van het meisje van Baveno aan.
+
+"Ja, gij kent hem," zeide de vrouw, met welgevallen de vrienden
+aanziende.
+
+"Kom, moeder! drink eens op de gezondheid van uw zoon!" zei van
+Aartheim, haar een glas aanbiedende.
+
+"Dank je wel, lieve, goede Eccellenza's!" zei de moeder, terwijl
+een traan in haar glas viel "Ik beveel mijn Piëtro wel aan uwe
+Eccellenza's aan. Hij is een brave, beste jongen..... En als de
+schoorsteenen van Uwe Eccellenza's vuil zijn."..... voegde zij er na
+eenige oogenblikken bij.
+
+"Wij zullen om hem denken, vrouwtje! en als ge misschien een lettertje
+aan hem wilt meêgeven..."
+
+"Dank je Eccellenza's wel; maar ik kan niet best schrijven, en mijn
+zoon niet best lezen. Maar druk hem eens hartelijk de hand voor mij;
+dat zal hij beter verstaan."
+
+Terwijl drukte de moeder de hand van Torteltak, en zij zou hem
+misschien wel hebben willen omhelzen, omdat hij zoo op Piëtro geleek;
+maar onze vriend zag hiervan de noodzakelijkheid niet in, te minder
+omdat hij die commissie dan toch niet letterlijk had kunnen volvoeren.
+
+Een half uur daarna namen de vrienden afscheid van hunne gulle
+gastvrouw. Toen zij de rekening inleverde, maakte een der vrienden
+haar opmerkzaam, dat zij den wijn had vergeten te noteren.
+
+"Ik zou mij voor Uwe Eccellenza's en voor alle Heiligen schamen,"
+antwoordde zij, "indien ik mij den wijn liet betalen, waarmeê mijn
+zoons gezondheid is gedronken."
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXVIII.
+
+    Hetwelk aantoont, dat het zeer gevaarlijk is, te digt langs een
+    afgrond te wandelen.
+
+
+Als men van Locarno of Bellinzona de reis naar het noorden wil
+ondernemen, en men besloten heeft niet den weg over den Simplon te
+volgen, dan steekt er niets wonderlijks in, dat men den St. Gothard
+overtrekt die een vrij gemakkelijken en gebaanden weg aanbiedt; want
+gelijk reeds in de vorige eeuw de _Duchess of Devonshire_ aanmerkte:
+
+
+	"'Midst tow'ring cliffs and tracts of endless cold
+	Th'industrious path pervades the rugged stone,
+	And seems................................
+	A granite girdle o'er the mountain thrown."
+
+
+en sedert het bezoek van de edele Georgiana heeft de kunst nog steeds
+het hare bijgebragt, om den weg te verbeteren en te verfraaijen.
+
+De zon begon reeds te dalen, voordat het reisgezelschap van
+Polsbroekerwoud den top des bergs had bereikt, en schoon zij zich
+aan het Hospenthal noch te Audermat ophielden, zagen zij duidelijk,
+dat zij moeijelijk vóór den nacht Amsteg konden bereiken, en trokken
+daarom met den meesten spoed voorwaarts. Reeds begon zich het licht aan
+de enge bergwegen te onttrekken, toen zij aan de plaats kwamen, waar de
+Reuss zich met donderend geweld van de rotsen afstort, en zij zagen de
+wateren, in de hoogte nog door de stralen der avondzon gekleurd, als
+zwarte stroomen door den afgrond inzwelgen. Het was een koude avond;
+de wind woei snerpend en dikke wolken rustten op de duizendvoetenhooge
+rotsen, of werden door de spitse toppen vaneengescheurd. In sombere
+stilte gingen de reizigers langs de afgronden en onder de duistere
+galerijen tusschen de Duivelsbrug en den Pfaffensprung voort; de woeste
+natuur vervulde hen met ernst en bijna met schrik. Schoon zij er aan
+gewoon waren, weinige menschen op hunne wegen te zien, zagen zij nu
+angstig om zich heen, of niet nog eenig levend wezen hen zou ontmoeten,
+als om hen de verzekering te geven, dat daarginds, aan het einde dier
+naakte rotswanden en akelige holen, eene lagchende en bloeijende vallei
+hen wachtte, waar herbergzaamheid en gezelligheid woonden. Doch niets
+hoorden zij dan het steeds afnemend gedruisch van den bergstroom;
+niets ontdekte hun oog dan vervaarlijke steenklompen, die over den
+weg neêrhingen en slechts een wenk schenen af te wachten om in een
+oogenblik het menschelijk kunstwerk van jaren te vernielen. Maar toen
+zij nu uit de lange en donkere galerij van de Schoellenen weêr in de
+vrije lucht kwamen, zagen zij op korten afstand voor zich eene witte
+gestalte, die zich bewoog.
+
+"Ik geloof dat ik menschen zie!" riep Veervlug vrolijk uit.
+
+"Als het in 's Hemels naam maar niet de geest van den monnik is,"
+zegt de gids.
+
+"Daar zijn geen spoken," zegt Pols, die wit wordt als een doek.
+
+Zij kwamen nader en Pols had gelijk; het was geen spook, maar eene
+jonge vrouw in ligte kleeding, wier sluijer om een kruis woei,
+waartegen zij geknield lag. Naast haar stonden twee mannen, die elk
+harer bewegingen gadesloegen. Op den achtergrond hield een rijtuig
+stil.
+
+Verwonderd bleven de vrienden op een afstand staan; maar nu zagen
+zij haar op eens haastig oprijzen en in woeste beweging de handen
+omhoogslaan. Zij doet een stap voorwaarts naar den steilen afgrond,
+en als belette haar eene hevige benaauwdheid te spreken, zegt zij op
+afgebroken toon: "Adolf--mijn Adolf--kom--geef mij mijn kind!--Ik
+wacht u, o God, ik wacht u--zoo lang!" En zij maakt een beweging,
+als wilde zij zich in de diepte storten.
+
+Holstaff zoekt naar zijn zakdoek. Pols merkt aan, dat die vrouw zeker
+niet bij haar positive was. Torteltak schiet toe; maar reeds hebben
+hare geleiders haar naar de andere zijde des wegs voortgetrokken. Op
+eens ziet zij den jongeling, en terwijl zij zich tracht los te rukken,
+roept zij: "Niet waar, gij komt van hem? maar waar is mijn kind?"
+
+Torteltak ziet haar verschrikt aan, en slaat angstig de oogen neder.
+
+"O God, is het dan waar? dood, dood, beiden dood!" en haar hoofd zinkt
+op den arm van een der mannen, en de kleur des doods verspreidt zich
+op haar gelaat. Zij ligt bewusteloos neder.
+
+Maar op eens, schoon nog hare oogen gesloten zijn, schijnt het
+leven in haar terug te keeren. Zij strekt haren arm uit, en drukt
+de hand aan haar hoofd. "O was die benaauwde droom maar uit!" riep
+zij. "Adolf! mijn geliefde! maak toch mij wakker!... Ha, daar hoor
+ik hem, ik hoor mijn kind, ja ik hoor u, mijn lieve zoete Anton! uw
+moeder komt!"
+
+En zij leunt tegen de hoogte aan, terwijl zij zich beweegt als wiegde
+zij een kind in slaap. Op eens begint zij met zachte stem te zingen:
+
+
+	"Schlummre sanft! Noch an dem Mutterherzen
+	Fühlst Du nicht des Lebens Qual und Lust;
+	Deine Träume kennen keine Schmerzen;
+	Deine Welt ist Deiner Mutter Brust."
+
+
+De maan, die langzamerhand over de bergen begon op te gaan, wierp
+een flaauw licht tusschen de rotsen, waar dit tooneel plaats had. In
+haar schijnsel vertoonde zich aan het oog der reizigers eene schoone,
+jonge vrouw, doch wier gelaat met een doodelijk bleek was overtogen,
+en wier oogen vol smachtende liefde op haren schoot waren gewend, waar
+zeker dikwijls een teeder knaapje had gerust, maar die nu ledig was.
+
+De schoone moeder slaat de oogen op, en daar ziet zij Torteltak weder;
+maar nu verschijnt er eene woeste vreugd op haar gelaat: zij vliegt
+tot hem, sluit hem teeder in hare armen. "Ha, ha, zijt ge daar,
+mijn geliefde, mijn dierbaarste!--Ja, ik wist wel, gij moest mij
+plagen--ik had u een kus geweigerd--maar o, ik was zoo ongerust!--ik
+had zoo veel pijn--hier,--hier!" Zij drukte de hand des jongeling
+met kracht op haar hart.
+
+Torteltak tracht te spreken; maar zij legt hem de hand op den
+mond. "St! st!--maak Anton niet wakker--hij slaapt, de lieve
+engel. Hier, zie hem!"
+
+"Mevrouw!" zegt Torteltak, sidderend van medelijden en schrik.
+
+Zij ziet hem aan, en een vreeselijke gil klinkt hem in de ooren. "Neen,
+ik ken u niet!--o God! het is dan geen droom!"--Een gloeijend rood
+bedekt haar geheel gelaat; vreeselijk wild rollen hare oogen; zij rukt
+zich los en vliegt naar den afgrond. "Ja, ik kom, mijne geliefden! gij
+hebt mij al te lang gewacht,--daar--in de diepte!"
+
+Maar de twee mannen, die met haar waren, en Torteltak, weêrhielden
+haar nog in tijds. Vruchteloos spande zij hare laatste krachten in,
+om zich los te rukken. "O God! help mij, mijn Adolf! ze willen mij
+van u scheiden, en ben ik dan Anton's moeder niet?" Maar nu zonk zij
+ook uitgeput in des jongelings armen, die haar in het rijtuig droeg;
+een der geleiders plaatste zich met Torteltak bij haar, en de calêche
+reed met spoed naar Amsteg.
+
+De andere der mannen, die met de overige vrienden te voet denzelfden
+weg insloeg, deelde hun nu mede, dat voor drie dagen in het logement
+_de Engel_ te Amsteg, waarvan hij de _Gastgeber_ was, een jong paar met
+een kind van twee jaren den nacht had doorgebracht. Zij hadden bij hem
+een rijtuig naar Bellinzona aangenomen en waren den berg opgereden;
+maar in de nabijheid van den Pfaffensprung waren zij afgestapt, om,
+voor het rijtuig uit wandelende, de woeste natuurtooneelen beter te
+kunnen opnemen. Aan de plaats gekomen, die zij nu verlieten, had de
+jonge moeder, die haar kind droeg, te digt langs den afgrond gewandeld;
+eene onverwachte beweging van het knaapje deed haar het evenwigt
+verliezen, en zij stortte naar de diepte neder. Gelukkig bleef zij
+met haar kleed aan een boomstronk hangen, en geen minuut verliep,
+of de man had haar reeds in zijne armen. Maar nu roept zij op eens:
+"Mijn kind!" De man ziet dat zij den lieven knaap niet meer op den
+arm heeft, loopt terug, ziet het in de diepte neêrgestort, en de
+ongelukkige, als had hij het levenlooze wicht nog kunnen redden,
+werpt zich in den afgrond. Op één rotsklomp hebben zij beiden den
+dood gevonden, en de bergstroom heeft hen heengevoerd, de Hemel weet
+waarheen. De vrouw, die op den weg als vastgenageld stond, werd door
+den koetsier in het rijtuig gedragen, en kwam weinige uren later
+op die plaats, die zij zoo gelukkig en vrolijk verlaten had, als
+kinderlooze weduwe terug. Zij zag strak voor zich neder, sprak niet,
+en gebruikte geen voedsel. Zij liet een houten kruis maken, dat zij
+zelve op de plaats wilde zien planten. De kastelein en zijn broeder
+vergezelden haar, en zij kwamen aan, weinige oogenblikken nadat het
+kruis was opgerigt. Maar toen nu de vrouw op de plaats kwam, waar
+het ongeluk gebeurd was, scheen zij op eens al hare bedaardheid te
+verliezen, zoo de toestand, waarin zij verkeerd had, dien naam kon
+dragen. Van het overige waren de reizigers zelve getuigen geweest.
+
+Dit verhaal en het voorgevallene had de vrienden zeer getroffen;
+vermoeid en treurig kwamen zij in _de Engel_ te Amsteg aan. Zij
+vonden Torteltak in de hevigste agitatie. De jonge vrouw was nog
+steeds zonder bewustheid.
+
+"Ik heb haar meer gezien," riep de jongeling "maar zij kan het toch
+niet wezen. Neen, dat is onmogelijk.--Kastelein, weet gij den naam
+ook van den ongelukkigen reiziger?"
+
+"De Heer Sindenton uit Aken," antwoordde deze.
+
+Torteltak zonk uitgeput op een stoel neder, en weende.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXIX.
+
+    Waarin de reizigers eenig oponthoud hebben, maar dat de lezer
+    zonder oponthoud kan eindigen.
+
+
+Treffende en treurige voorvallen, die den mensch ontmoeten, laten
+natuurlijk altijd eenigen indruk bij hem na. Indien hij nu zelf in die
+rampen en ongelukken betrokken is, dringt die indruk dieper door; maar
+het diepst, wanneer zij met zijne eigene omstandigheden, of zelfs met
+zijn leven, in naauw verband staan. Een smartelijk verlies, waarvoor
+de mensch misschien troost zou kunnen, de Christen moeten vinden,
+maar dat in zijne geheele manier van zijn en handelen eene merkbare
+verandering te weeg brengt, doet hem daarom misschien te langer
+pijn, omdat hij, bij het onaangename van ieder dier veranderingen,
+tot de oorzaak opklimt, die hem daartoe dwingt, en deze op nieuw in
+al hare verschrikkelijkheid voor zich ziet, terwijl bij een anderen,
+in wien het even treurige gewaarwordingen verwekt, maar minder in
+zijn leven indringt, en hem in dit opzigt laat wie hij is, spoediger
+het bittere der droefheid wordt weggenomen, en in zacht, weemoedig
+smartgevoel veranderd.
+
+De indruk der treurige scène, waarvan zij op den Saint-Gothard getuigen
+waren geweest, op de vrienden liet het langst sporen na bij Torteltak,
+als den eenigen, die tot Sindenton in naauwere betrekking had gestaan;
+en nog zult gij hem nooit over dit voorval hooren spreken, zonder
+dat hij daarbij eenige weemoedige treurigheid openbaart. Maar toch,
+daar waren door den dood des jongelings geene banden losgescheurd;
+want de betrekking, waarin zij tot elkander gestaan hadden, was meer
+eene gewoonte van omgaan geweest, dan eene teedere vriendschap. Indien
+hij zijn ouden kennis niet voor weinige dagen te Aken had ontmoet en
+zich niet zoo had verlustigd in zijn geluk, zou hij, bij het vernemen
+der treurmare, zich misschien vergenoegd hebben met den uitroep:
+"Die arme duivel! hij is er ook alweêr geweest. Hij was een beste
+jongen."--Maar nu was het hem, alsof een schoone schilderij, in welks
+beschouwing hij zich meermalen verlustigde, als hij zich in zijne
+verbeelding op den Louisberg verplaatste, op eens totaal voor hem
+was bedorven; en schoon hij ook oogenblikken had, waarin hij dacht,
+dat hij er waarlijk ongelukkig door was, zijn gevoel verdiende meer
+den naam van spijt dan van droefheid; het was voor hem meer jammer
+dan ongelukkig.
+
+Maar met dat al, de eerste dagen na de treurige ontmoeting was
+hij geheel onvatbaar voor de verschillende reisgenoegens, die de
+anderen langzamerhand weêr begonnen te smaken. Doch wel begrijpende,
+dat zijne vrienden niet op den duur sympathie met zijne smart konden
+hebben, was hij verstandig genoeg, zijne klagten voor zich te houden,
+uit vrees dat er bij hun medelijdend "ja, 't is heel naar en akelig,
+ook voor u," niet eindelijk onwillekeurig het denkbeeld zou opkomen:
+"maar toch ook voor ons, dat hij altijd met Jeremiades aankomt."
+
+Het was hem nu intusschen heel welkom, dat het in hun reisplan lag, om
+den retour vrij expediet af te leggen. Zij bezagen dan ook maar vlugtig
+het land, waar Willem Tell vóór ettelijke eeuwen zulk eene verbazende
+rol speelde schoon zij zich verwonderden, dat op de plaats zelve de
+historie een minder levendigen indruk op hen maakte, dan toen zij ze
+uit hunne kinderboekjes vernamen. Zij namen evenwel, als conscienteuse
+reizigers, de verschillende kapellen in oogenschouw, die te Burglen
+en op den _Tell's Platte_ ter eere van den grondlegger der vrijheid
+gesticht zijn, en die door smakeloosheid van bouworde uitmunten, en
+met minder schoone schilderstukken zijn versierd, dan de gravures,
+die wij er bij ons te land van aantreffen in plattelands-herbergen,
+of bij onze oude keukenmeid, die met een tuinknecht getrouwd is.
+
+Van Brunnen is men in korten tijd te Zurich, als de paarden goed
+loopen en maar een ligt rijtuig te trekken hebben. Dit ondervonden de
+vrienden, en zij hoopten nu ook zonder verder oponthoud te Constants te
+zullen komen, waarheen zij, boven op de diligence gezeten, 's morgens
+ten zes ure vertrokken.
+
+Geheel zonder oponthoud voleinden zij echter deze reis niet; want
+terwijl zij, door een lieflijken zonneschijn gestoofd, in een aangenaam
+dutje verzonken waren, waarschijnlijk om zich de streken, die zij
+doortrokken, zoo mooi als zij zelve wilden te kunnen voorstellen,
+werden zij op eenmaal in de nabijheid van Frauenfeld in hunne
+meditaties gestoord in toevallig juist een ondeelbaar oogenblik,
+nadat het breken van de as de diligence had doen omvervallen.
+
+"Zijn wij hier aan eene pleisterplaats?" vroeg Pols, die vrij vast
+geslapen had en nu vrij onzacht op den grond neêrkwam.
+
+"Ja, ik ben wakker, ik sta al op: maar schud me zoo niet!" riep
+Veervlug, die naast hem in een hoop zand werd geworpen.
+
+"Mijnheer! zie wat beter voor u!" zei een slaperig heer in den wagen,
+die een half dozijn passagiers op zijn lijf kreeg.
+
+"Ach, conducteur! laat er mij maar uit, want ik houd niets van
+ongelukken!" riep een dametje.
+
+"Ik ben dood!" schreeuwde een Franschman, met drift uit de cabriolet
+springende.
+
+En ieder der passagiers, die in en naast de omgevallene diligence
+lagen, scheen zich verpligt te gevoelen, door eene meer of minder
+gepaste phrase te kennen te geven, dat dit evenement niet onopgemerkt
+voor hem had plaats gehad.
+
+Weinige oogenblikken later stonden al de reizigers op den straatweg
+de paarden na te staren, die volstrekt niet verschrikt waren, maar
+begrepen, dat zij op hun tijd op het station Frauenfeld moesten
+aankomen. Bij de passagiers openbaarde zich nog eenige oogenblikken
+bezorgdheid voor hunne goederen; vooral het dametje, dat niet van
+ongelukken hield, nam informatiën naar hare hoedendoos maar de
+conducteur beloofde voor alles te zullen zorgen, en ook aan het
+verlangen der dame te voldoen, dat de doos toch vooral niet scheef
+gehouden werd. En daar de poort van Frauenfeld reeds in het gezigt
+was, besloten de reizigers niet op hun regt te staan, om daar in
+staatsie binnen te rijden, maar liever door eene kleine wandeling
+den schrik wat te verzetten. Allen konden zich verheugen goed van de
+reis te zijn afgekomen, met uitzondering van eene dame, die aan haar
+linkeroog de aanraking had gevoeld van de laars van haren overbuur,
+welke laars meer indruk op haar gemaakt had, dan de _oeuillades_,
+die hij haar sedert uren had toegeworpen.
+
+De waard uit _het Hert_, die de paarden op stal had zien aankomen,
+maar door dezen niet genoeg inlichtingen had kunnen bekomen omtrent
+het gebeurde, maakte nu uit de verschillende kreten en uitroepen op,
+waarom de diligence niet was meêgekomen, en de vrolijke _Kellner_
+Jacques, die ieder der reizigers een glas _kirschwasser_ opdrong om
+weêr wat bij te komen, verzocht al de passagiers geen rancune op de
+diligence te houden en familiaar in het hotel te blijven dineren.
+
+Het ontbreekt na dergelijke voorvallen zelden aan discoursen
+tusschen menschen, die elkander vroeger vreemd waren, maar door
+gemeenschappelijk ongeluk verbroederd worden. In afwachting van het
+_diner_ en de geschikte gelegenheid om verder te reizen, plaatsten
+zich nu de reisgenooten in een cirkel, waarvan zich echter een jong
+paar uitsloot, dat zich liever eenigzins op den achtergrond hield. Om
+echter hunne reisgenooten niet af te matten door gissingen, waarom
+zij zich schenen af te zonderen, gaven deze jonge lieden zich de
+moeite, elkander teeder aan te zien, de hand te drukken, zamen niet
+meer dan vijf kwart stoel in te nemen, en meer dergelijke zaken, die
+op vrijerij duiden. Zij maakten daarenboven zeer dikwijls gebruik
+van het privilegie van geëngageerden, om veelvuldig te fluisteren,
+een voorregt, dat vele jongelingen, die niet sterk zijn op het punt
+van lieve geheimpjes, somtijds zeer zwaar valt op den regten prijs te
+schatten. Gelukkig dat allen, die zich op het liefde plegen toeleggen,
+als het meer aankomt op dadelijke liefkozingen en dergelijke zaken,
+die het gezigt van een verliefd paar voor een toeschouwer regt
+onderhoudend maken, goed te huis zijn.
+
+"Ik gaf wel honderd _louis d'or,_ dat de diligence niet omgevallen
+was! want ik ben zeer gepresseerd!" zei de Franschman die dood was,
+en er uitzag alsof hij nooit honderd _francs_ te gelijk in zijn beurs
+had gehad.
+
+"Pah!" riep een Duitscher: "is dat omvallen, en zonder dat iemand
+armen of beenen breekt! Ik heb te Rome ook eens met de _Regio carriëro_
+omgelegen; maar toen waren al de reizigers er om koud, behalve ik."
+
+"Gij alleen over?" zei de Franschman: "dat was jammer."
+
+"Ik hoop dat de conducteur nu maar oppast en mijn hoedendoos regt
+houdt," riep het dametje; "anders zijn al mijn mutsen verkreukt."
+
+"Maar, beste! het was toch een heel ongeluk!" fluisterde de verliefde,
+die door Veervlug beluisterd werd: "ben je nu toch waarlijk niet
+geschrikt?"
+
+"Neen, heusch niet; maar heb jij nergens pijn?" was het antwoord.
+
+"Je bent toch een engel!" fluisterde de jongeling.
+
+Deze zelfde phrases werden vijf malen binnen den tijd van zeven en
+een halve minuut gewisseld. Toen werd de jongeling op eens pathetisch,
+en vroeg met hevige rolling zijner oogen: "Maar beste! als ik nu toch
+eens onder de diligence verpletterd was?"
+
+"Ach Hemel! dan was ik ook verpletterd."
+
+"Je bent toch een engel!" fluisterde de jongeling. "Maar wil je nu
+niets gebruiken? zijt ge waarlijk niet geschrikt?"
+
+"Waarlijk niet?" antwoordde het meisje, en zuchtte hoorbaar.
+
+"Ik woû dat ze nu met dat satansche eten kwamen!" riep de Franschman
+van de honderd _louis d'or_, eenen heer in de rede vallende, die van
+een omgevallen diligence te Marseille verhaalde.
+
+"Beste!" fluisterde de verliefde jongeling, die een poosje op een
+fluistergesprek had zitten peinzen: "wat denk je dat we eten zouden?"
+
+"Ja, dat weet ik heusch niet, dierbare! misschien coteletten."
+
+"Dat zou heerlijk wezen. Je bent toch een engel!" Maar nu ziet de
+jongeling een wijd veld tot lieve geheimen open, en gaat voort:
+"Waar houdt ge meer van, van rheevleesch of van faisanten?"
+
+"Ik weet het heusch niet. Wat vind jij het lekkerst?"
+
+"Ik rheevleesch."
+
+"Nu, dan ik ook." En het lieve meisje zag hem, na dit sterke bewijs
+harer liefde gegeven te hebben, met zoo teedere oogjes aan, dat het
+bijna in het geheel geen oogjes meer waren.
+
+"O Hemel!" zegt de jongeling: "zij is te edel en te groot voor de
+wereld!" En na zich hierin een oogenblikje verdiept te hebben, vraagt
+hij haar, terwijl zijne oogen van verliefdheid zijn hoofd schenen te
+verlaten: "Beste, houdt ge wel van een kalfskop?"
+
+"Kunt gij dat nog vragen?" zegt de schoone, hem even smachtend
+aanziende, als een schelvisch op het strand de middagzon.
+
+"Je bent toch een engel!" En de jongeling staat op het punt zijne
+schoone te kussen.
+
+Juist wordt het eten opgedragen, en het eerste, wat de verrukte
+minnaar voor zich op tafel ziet, is een schotel coteletten.
+
+Een traan van vreugde schittert in des jongelings oogen, die
+hij beurtelings op den schotel en op zijne geliefde slaat. Ook de
+Franschman van de honderd _louis d'or_, die nu zijne redenen meende
+te moeten openbaren, waarom hij het _diner_ met zooveel verlangen
+te gemoet had gezien, scheen het op de coteletten te hebben gemunt,
+althans hij laadde er een aanzienlijk aantal van op zijn bord. Maar
+eer nog de schotel tot het jonge paar was gekomen, en toen hij er nog
+maar drie had ingezwolgen, riep hij uit, dat het vleesch taai was als
+de duivel, waarmede hij wilde te kennen geven, dat het zeer taai was.
+
+De arme minnaar werd bleek van schrik, en zijn meisje dat vroeger door
+zijne al te teedere blikken op den schotel bemerkt had, dat haar hart
+wel eenigzins voor jaloezij vatbaar was, werd nu vervuld van innig
+medelijden in deze bittere teleurstelling voor haren jongeling;
+krampachtig drukte hij haar de hand, toen de eerste beet hem had
+overtuigd, dat de Franschman de waarheid had gesproken. Op gelijke
+wijze werd die handdruk beantwoord; doch na weinige oogenblikken
+fluisterde zij er deze lieve en vertroostende woordjes bij: "Beste! ik
+hoop u nooit zoo te leur te stellen; ik zal altijd mijn best doen u
+malsch vleesch voor te zetten."
+
+Een glans van genoegen en vreugde keerde weêr op des jongelings gelaat,
+en als twee illuminatieglazen schitterden zijne oogen, toen hij haar
+toevoegde: "Je bent toch een engel!"
+
+De Franschman ging voort met al het eten verfoeijelijk slecht te
+vinden en tevens van alles verbazende portiën te nuttigen, als wilde
+hij, zooveel in zijn vermogen was, die slechte spijzen van de aarde
+verdelgen. Hij ging tevens voort bij ieder zijner uitroepen onder
+verschillende benamingen den duivel aan te roepen, zoodat sommige
+leden van het gezelschap deze voor zijn beschermheilige begonnen te
+houden. De minnaar, die onder al dat afgekeurde eten, verschillende,
+zeer smakelijke zaken aantrof, liet zich geenszins onbetuigd; en wie
+dus in het gezelschap gemeend had, dat hij niets kon dan fluisteren,
+zag nu, dat hij den edelen jongeling deerlijk had miskend. Hij vond
+echter onder al deze werkzaamheden gedurig gelegenheid, om iets
+van zijne liefde te openbaren, en verstond meesterlijk de kunst,
+te gelijk met kakebeen en oogen te werken.
+
+Het _diner_ kenmerkte zich overigens, zoo al niet door vrolijkheid,
+toch door luidruchtigheid, vooral toen de reizigers bij het dessert
+zich verpligt gevoelden, hunne dankbaarheid voor levensbehoud en
+uitredding uit dreigend gevaar te betoonen door zich een halven
+roes te drinken aan besten Rijnwijn. Spoedig werden zij echter in
+deze hartverheffende pligtsbetrachting gestoord, daar de conducteur
+binnenkwam, en het gezelschap verzocht in de rijtuigen te klimmen,
+die hij te Frauenfeld had opgeloopen.
+
+"Maar, conducteur! staat mijn hoedendoos nu wel regt?" roept het
+dametje, dat niet van ongelukken hield.
+
+"Best, dame! en de mutsen, die er uitgevallen waren, heb ik er zelf
+weêr ingepakt."
+
+"En hebt gij voor mijn _effets_ gezorgd?" vraagt de Franschman van
+de honderd _louis d'or_.
+
+"Uw pakje ligt onder de bank in het eerste rijtuig."
+
+"Ben je nu toch waarlijk niet bang?" fluistert de jongeling.
+
+"Neen, heusch niet." En reeds zit de engel in den wagen.
+
+"Ik zal nu wakker blijven," zegt Pols, terwijl hij inklimt;
+"want ik zou niet gaarne weêr omvallen."
+
+En zonder verdere ongelukken ging de togt voort, en weinige uren later
+zag men de torens van Constants. Veervlug herkende ze dadelijk uit
+de decoratiën van de _Juive_, die hij in den Haag had zien opvoeren.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXX.
+
+    Waarin Pols een zeer mooien coup de théatre ziet mislukken,
+    en waarin Torteltak eene Dame in haar rijtuig helpt.
+
+
+Het is heel moeielijk, het iedereen naar den zin te maken. Dit
+ondervonden onder anderen, in het jaar 1415 de Heeren van het Concilie
+te Constants, toen twee der Pausen, die zij op pensioen gesteld hadden,
+en de eene nog wel op zijn eigen verzoek, dezen maatregel gansch
+niet vriendelijk opnamen, en de derde gepensioneerde dit gunstbewijs
+finaal afsloeg en zich tot zijn dood toe in active dienst aftobde.--Hoe
+weinig goedkeuring verwierven gemelde Heeren verder van het algemeen,
+toen zij, na vier jaren vergaderd geweest te zijn, uiteengaande de
+Hervormingsplannen, waarvan nog al veel verwachting was, in den steek
+lieten! En zoo zij niet de aangename bewustheid hadden meêgevoerd,
+dat zij de Kettersche stellingen van Joannes Huss en Hieronymus van
+Praag met kracht en vuur hadden weêrlegd en vernietigd, hoe gering zou
+dan ook nog hunne zelfvoldoening over het verrigte werk zijn geweest!
+
+Maar al liet nu deze Kerkvergadering bij sommige pausen geene zeer
+aangename herinneringen na, en al bevorderde zij de tijdelijke
+belangen van eenige ketters niet veel, en al leverde zij voor
+Kerk en Staat die resultaten niet op, die men gewacht had, zij was
+belangrijk voor diegenen, die er maar partij van wisten te trekken,
+en nog ten huidigen dage baant zij den weg tot onmetelijken rijkdom
+en onsterfelijken roem voor Johann Kastell, _Antiquar_ te Constants.
+
+Wanneer gij ooit in de beroemde Conciliestad komt, zult gij niet
+verzuimen den verdienstelijken oudheidkenner te bezoeken. Zijne
+schriften zal hij u tegen betaling van 56 cents aanbieden, en gij
+zult eigenaar worden van verschillende onuitgegeven brieven van Huss,
+die Kastell uit het werk van Van der Hardt in zijn geschrift heeft
+nagedrukt. Daarna zal de geleerde u uitnoodigen, om nog omtrent 73
+cents te betalen, voor welke u het gezigt der _Kunst und Altherthums
+Sammlung_ in de _Conciliums-Saal_ zal worden vergund. Gelukkige! dan
+zult gij langs een steilen trap naar den donkeren zolder worden geleid;
+daar zult gij in een hoek twee vermolmde stoelen zien staan, die gij
+met den naam van _troonen_ zult hooren bestempelen. Daarnaast ziet
+gij een kistje, voor één derde uit hout en voor twee derde uit stof
+bestaande; dat is het beroemde _Scrutinium_. Die ronde roestmassaas
+tegen den wand zijn de schilden der krijgers, die den vorstelijken
+troon omringden.--Is het u niet, als waart gij door een tooverslag
+uit de negentiende in de vijftiende eeuw verplaatst? als bevondt gij u
+in het midden der luisterrijke Kerkvergadering, omringd door vorsten
+en kardinalen?--Ziet gij daar op dat zoldertje die drie mannen,
+die onvermoeid met hunne armen roeijen, hun hoofd omdraaijen, meer
+dan ooit een ander mensch het vermogt, en op de maat hunne oogen
+doen rollen? Beteugel uwe verbeelding--zij leven niet; doe gerust
+een stap nader;--ja, het zijn de twee ketters wel, en Celestinus de
+Dominikaner monnik, die met hen disputeert; maar slechts geboetseerd in
+gele was. De beide eersten zijn al eens door een pruikmaker gestolen
+geweest, die den monnik, van wege de kaalgeschoren kruin voor zijn
+doel onbruikbaar, had laten staan; maar Kastell heeft ze uit den
+barbierswinkel naar zijn zoldertje teruggevoerd.--Maar nog hebt gij
+niet alles gezien. Daar in dien hoek staan twee steenen muren; dat
+zijn de muren der gevangenis van Johannes Huss, uit den kelder van
+het Franciskaner klooster gebroken, en nu op de Conciliezaal heel
+netjes weêr opgemetseld, om alles wat meer bij elkaêr te hebben. Het
+is eene ijselijke gevangenis. Zie, zij ontvangt geen ander licht,
+dan uit de hooge vensters van de zaal.--Gij opent de gegrendelde
+kerkerdeur en stapt eene schrede terug. In die kerker ligt op stroo een
+menschengedaante. Het is de ongelukkige. Vroeger figureerde het beeld
+onder den preekstoel in de _Munsterkirche_, als de aartsvader Abraham;
+een bekwaam schilder heeft het een weinig gemoderniseerd, en nu doet
+het in den kerker van den aartsketter Huss volkomen zijne dienst.
+
+Het spreekt van zelve, dat alleen hij, die als pelgrim naar Constants
+reist en inspectie _in loco_ houdt, zich eenigzins kan voorstellen,
+hoe het op die Kerkvergadering is toegegaan, en dat niemand dan
+de zoodanige een bevoegd beoordeelaar kan wezen van den invloed,
+of wilt gij _vis et efficacitas_, dien zij op Kerk en Staat heeft
+uitgeoefend. Begrepen alle geleerde _historici_ dat, hoeveel minder
+verschil van opinie zou er omtrent deze zaak bestaan! Werd eindelijk
+deze stelling in het algemeen toegepast, hoeveel grieven werden er
+bespaard! Of bleek het ook ons Hollanders niet, dat het gevoelen
+van sommige Duitsche en Fransche geschiedschrijvers, bij voorbeeld
+omtrent den moord van Willem I, den heldendood van Van Speyk, en de
+stoute daad van Hobein, zoo oneindig van het onze verschilt, omdat
+die onkundigen niet in de gelegenheid waren zoo diep in de zaken in
+te dringen, als wij, die in onze Museums den waarachtigen hoed en het
+waarachtige buis van Balthasar Gerards hebben aanschouwd, en die toen
+eerst de daden der dappere zeehelden regt leerden begrijpen, toen wij
+het lapje blaauw laken van wijlen Van Speyk's rok en den vlaggedoek
+van Hobein in het glazen kastje zagen ten toon gesteld?--Weg dan met
+historie zonder oudheden en rariteiten! Hoe zouden wij Nederlanders
+ooit zoo verbaasd veel licht hebben doen opgaan over de geschiedenis
+van Egypte, indien wij niet zoo vele en zoo aanzienlijke mummies in
+ons Leydsch Museum logeerden?
+
+Het gezigt van het meer van Constants is voor ieder Hollander treffend
+en verrassend. Wanneer hij van het hoofd bij de stad, ter linkerzijde
+van de kapel, in de vorm van een molen, die op alle plaatjes van
+Constants staat afgebeeld, zijn oog laat weiden op de watervlakte en
+het lage land, waartegen zij aanspoelt, dan is het hem, als stond hij
+aan de haven bij Hillegom, en als zag hij op eens het Haarlemmermeer
+voor zich. Maar slechts kort duurt deze begoocheling; want zoodra
+hij zich aan de tafel in zijn hôtel heeft neêrgezet, mist hij den
+schotel meerbaars, en met niemand der gasten kan hij zijn geliefkoosd
+discours aanvangen, hoe mooi en hoe aardig het toch wel wezen zal,
+als die groote kom eens geheel en al zal zijn drooggemaakt.
+
+Ofschoon nu onze reizigers aan de bezigtiging van al deze merkwaardige
+kunst- en natuurschoonheden vele aangename en nuttige oogenblikken
+te danken hadden, zij schenen er niet genoeg voedsel voor verstand
+en hart uit te hebben opgedaan, om er een geheelen dag op te kunnen
+teeren. Sommigen hunner merkten ten minste aan, dat zij nog wel
+gaarne iets anders zouden zien, dat levendiger indruk bij hen naliet;
+anderen vonden, dat de morgens te Constants veel langer duurden dan
+elders. En toch, zij deden alles wat in hun vermogen was om zich den
+tijd te korten. Zij doorkruisten herhaalde malen in een slenterpas
+de geheele stad, namen successivelijk alle huizen op, keken nu en dan
+over de balies van de brug in het water, vierden hunnen lust bot, om
+zich door geeuwen en gapen te vervrolijken, fixeerde de zon zoolang,
+tot zij aan het niezen raakten, en hielden hun horlogies elke tien
+minuten aan hun oor, om te onderzoeken of zij ook stilstonden. Doch
+toen zij eindelijk al deze genoegens tot overdaad toe gesmaakt hadden,
+besloten zij, voor de variatie, in hun logement voor de ramen te gaan
+zitten kijken.
+
+In hoeverre de uitvoering van dit plan aan de vrolijke verwachting, die
+men er misschien van had, beantwoordde, durven wij niet bepalen. Veel
+afwisseling leverde echter deze uitkijk niet op; want schoon het
+logement niet in de afgelegenste wijk der stad gesitueerd was, de
+geheele stad Constants is eigenlijk eene afgelegen buurt, en men ziet
+er gewoonlijk evenveel menschen op straat, als te Woerden in de uren,
+dat daar de diligence niet passeert. Binnen in de gezelschapskamer
+was ook niet veel rumoer, maar daar was toch nog iets om de oogen meê
+bezig te houden: een lief jong meisje namelijk en een bejaard heer, die
+zamen het _dejeuner_ gebruikten. De vrienden hadden juist den tijd en
+de gelegenheid om dit paar menschen eens goed op te nemen. Zij wisten
+dan ook naderhand allen precies de kleur der oogen en der lokken van
+het meisje, en hoe fijn haar mondje, hoe spits haar voetje was. Deze
+bijzonderheden hadden zij bij den bejaarden heer minder opgemerkt,
+schoon zij daarin overeenkwamen, dat de man een zeer gedistingueerd
+voorkomen had, en dat er een waas van melancholie over zijn gelaat
+lag. Zij schenen vader en dochter, schoon er in hunne gelaatstrekken
+geen enkele van gelijkenis te ontdekken was; maar de teedere blikken,
+die hij van tijd tot tijd op het meisje sloeg, en de liefde en eerbied,
+waarmede zij hem bejegende, duidde kennelijk eene naauwe betrekking
+aan; en schoon ook zij den bejaarden man vele attenties bewees,
+die kinderen dikwijls omtrent hunne ouders verzuimen, zij zag er te
+vrolijk en hij te verstandig uit, om bij het groote verschil hunner
+jaren, aan eene andere liefde dan die van vader en kind te denken.
+
+Misschien waren er onder de vrienden, die eene nadere kennismaking
+dan die der aanschouwers wenschten; maar daaraan viel niet te denken,
+althans zoolang de twee vreemdelingen zich zoo uitsluitend met het
+_dejeuner_ en met elkander bezig hielden, dat zij geene oogen schenen
+te hebben voor iemand, die zich in de zaal bevond. Gemakkelijker
+geraakten zij in gesprek met een ander heer, wiens voorkomen juist niet
+veel belang inboezemde, ten zij men een zeer rooden en zeer gezwollen
+neus en een aantal karbonkels voor interessante verschijnselen op
+een menschelijk aangezigt houdt. Deze heer, die waarschijnlijk door
+langdurige oefening de faculteit bezat, evenveel flesschen oud bier
+in te houden als een Nederlandsch fust nam bij deze affaire tevens
+die van kastelein waar, en om deze betrekking vond een der vrienden,
+die gaarne eens iemand vreemds wilde toespreken, de vrijmoedigheid
+hem te vragen, of er geen nieuws was.
+
+"Neen, wat wou er voor nieuws wezen," antwoordde Mr. Sorvels vrij
+knorrig: "althans geen goed nieuws, maar kwaads genoeg, ten minste voor
+mij." En na deze verklaring met een krachtigen vloek geverifieerd te
+hebben, liet hij een verbazenden bierstroom met bruisend geweld in
+zijn wijdgeopenden mond neêrstorten.
+
+"Maar je ziet er anders nog al niet uit, om zooveel verdriet te
+hebben," zei Veervlug; "'t zal nog al zoo'n vaart niet met je loopen."
+
+"Ge zoudt wel anders spreken, als je bijgewoond hadt, wat ik daar
+straks heb bijgewoond. Het is te verschrikkelijk om het uit te
+spreken."
+
+"Is je land overstroomd, of je schuur verbrand?" vroeg een der
+vrienden.
+
+"Is er een biervat gesprongen, of een brouwsel mislukt?" zei een ander.
+
+"Is je vrouw ziek, of een kind van je dood?" vroeg een derde.
+
+"Was het dat maar," riep de kastelein verdrietig uit; "dat zou nog zijn
+over te komen. Ik zal het je maar zeggen, maar het is een vervloekte
+leelijke historie. Mijn vrouw is van haar achtste kind bevallen."
+
+"Wel, daar filiciteer ik je meê," zei Pols heel goedig. "Als alles
+goed afgeloopen is, is het een groot geluk. Maar wat is het, een
+jongen of een meisje?"
+
+"Wat weet ik het!" riep de dikke heer vertoornd. "Een jongen of een
+meisje, het is een doodeter te meer; het is waarachtig of de ellende
+hier aan huis niet ophoudt. 't Is er net meê als met de kiespijn. Je
+weet wel wanneer het begint, maar niet wanneer het eindigt."
+
+"Maar kinderen krijgen is toch een groote zegen," merkte een der
+heeren zeer wijs aan.
+
+"Ik wensch je geluk met dien zegen," bromde de bierbuik. "Ik zie
+liever, dat mijne koeijen me een keer meer aan kalfsvleesch helpen,
+of dat ik den vetten os loot; dat helpt meer in het huishouden. Maar
+kijk! hier heb ik er nog een, die zal mij niet doodeten." En hij wees
+op een kind, dat voor het raam op de straat in een tafelstoel zat,
+en zich de handen op het blad bont en blaauw sloeg.
+
+"Was dat je jongste?" vroeg een der vrienden.
+
+"Dat is een klucht!" riep de vader, terwijl hij zijn bierkan weêr eens
+in zijn maag leêggoot en daarna in de hoogte zwaaide. "Dat hebben al
+meer vreemdelingen gedacht; en het is juist de oudste van allen."
+
+"Maar het jongetje kan toch nog geen twee jaren oud zijn!"
+
+"Een jongetje van twee jaar? ha, ha! het is een meisje van
+achttien. Maar ge hebt in uw leven zoo'n raar kind niet gezien:
+het is sinds haar eerste jaar niet gegroeid en doofstom, en nog
+onnoozeler als toen zij geboren werd. En zij kan niets binnen krijgen
+dan wat broodwater, dat ze door een pijpje inzuigt; dat is een goedkoop
+kostje, ha, ha! Maar ik houd het met mijn Duitsche bier!" En behalve
+met een vrij forschen eed, bevestigde hij dit laatste gezegde door
+een krachtige manoeuvre met de bierkan. Toen schoof hij het raam open
+en tikte het meisje op den schouder.
+
+"Bu, bu!" kreet het onwijze kind en hapte naar den stok, waarmeê het
+was geraakt.
+
+"Houd je snater, malloot!" riep de vader, "of ik kom je met den stok
+op je ligchaam!"
+
+Het kind, den opgeheven stok ziende, begon te janken als een hond;
+maar de vreemde dame, die bij het laatste gedeelte van het gesprek
+toegeluisterd had, vloog toe, en terwijl een gloed van toorn haar
+schoon gelaat bedekte, hield zij de hand des vaders terug.
+
+"Ik vraag u excus, schoone dame!" viel de dikke heer lagchend in:
+"ik speelde maar met het kind. Ze heeft zoo geen gevoel van tikjes;
+ze is zoo weekelijk niet opgebragt, als de rijkeluiskinderen."
+
+Het schoone meisje sloeg de oogen neder en keerde zich om. Een traan
+kwam in haar oog, toen zij den bejaarden heer omhelsde en kuste. "Ook
+ik ben achttien jaar, zeide zij, "en ik heb u tot vader."
+
+Mr. Sorvels ging echter, zonder zich aan zulke _scènes_ te ergeren,
+of zich in het minste om zijne gasten te generen, voort met proeven
+van zijne ouderliefde en teederheid van gevoel te geven. Zijne stem
+werd intusschen heesch en zijn gang moeijelijk. "Ja, ik heb ze allen
+onder appèl!" riep hij uit, terwijl hij op zijn duim floot, waarop uit
+verschillende deuren vier of vijf zeer morsige kinderen te voorschijn
+kwamen en vroegen wat hun papa beliefde.
+
+"Dat je allemaal weêr heengaat, waar je van daan gekomen zijt," riep de
+oude heer, "en die het laatst in de kamer is, sla ik de ribben stuk."
+
+Als door een tooverwoord verdwenen de kinderen, misschien omdat zij
+hun vader als een waarheidlievend man kenden.
+
+De bejaarde heer was intusschen met zijne dochter naar buiten gegaan,
+waar hij liever zijn rijtuig wilde afwachten, dan in het onderhoudend
+gezelschap in de zaal.--De vrienden, die ook liever _scènes_ van
+anderen aard bijwoonden verzochten den kastelein hun wat rust te laten,
+of een ander apartement aan te wijzen.
+
+"Wat rust?" riep de man, terwijl hij op zijne beenen voortwaggelde. "Ik
+sta je niet in den weg, maar ik ben hier in mijn eigen huis, en ik
+moet voor mijne kinderen zorgen; weet je dat met je rust? Maar ik zal
+heengaan, omdat ik mijn wereld versta, hoort ge? maar als ik blijven
+wou, dan bleef ik. Goeden dag!"
+
+En de man, die op den geboortedag van zijn achtste kind eenige uren
+vroeger, dan hij gewoon was, fusthoogte had bereikt, zeilde naar eene
+deur aan het eind van het vertrek, die hij achter zich geopend liet, en
+daardoor den vrijen inkijk in de kraamkamer aan de vrienden vergunde.
+
+"Leg je daar met je leelijke marmot?" was de eerste phrase, die hij
+zijne beminde wederhelft toevoegde.
+
+En hierop volgde een discours tusschen de beide echtelingen, dat met
+vrij veel levendigheid werd gevoerd. De vrouw begon met haren gemaal
+een beest te noemen, waarbij zij een epitheton voegde, dat kennelijk op
+den staat van beschonkenheid doelde. De gemaal weêrlegde dit argument
+met haar als een lui wijfjesvarken te begroeten, waarop de teedere
+echtgenoote eenige gillen slaakte, en iets van besterven sprak, bij
+welke gelegenheid zij een teug uit een flacon _kirschwasser_ nam,
+dat te Constants een zeer dienstige drank voor jonge kraamvrouwen
+schijnt te wezen. Hierop begon de lieve eerstgeborene te schreeuwen,
+en de gemaal proponeerde derhalve den telg der huwelijksmin in het
+meer te werpen; waarop weder de gemalin sprak van ontaarde vaders
+en menschen erger dan de beesten; welk gezegde de dikke heer zich
+aantrok, en een stok in de hoogte hield, waarop de jonge moeder een
+nieuwe teug _kirschwasser_ nam, en nu de flesch aan haren echtvriend
+voorhield, ten einde Z.Ed. de hersenpan in te slaan. Een paar oudere
+zoontjes der gelukkige echtelingen, waarschijnlijk meenende dat papa
+gefloten had, hingen hem nu aan de beenen, en een dochtertje stond
+aan haar moeders bed, en scheen de aandacht op het voorvallende te
+willen vestigen, door zeer voorbarig "moord" en zeer ontijdig "brand"
+te roepen, terwijl de oudste dochter in de tafelstoel zich de handen
+aan bloed sloeg, en harder dan ooit "bu, bu, bu!" riep. Het was een
+zeer levendig tooneeltje, doch dat als onopgemerkt passeerde voor de
+_kellners_, die daarin niets bijzonders schenen te vinden en intusschen
+met groote bedaardheid de tafel begonnen te dekken.
+
+"Zoo'n _scène_ toont je nu eens aan, hoe veel geluk het huwelijk
+oplevert!" riep de Morder, terwijl hem onwillekeurig de drie
+vergeefsche aanzoeken, die hij in der tijd tot dat einde gedaan had,
+voor den geest kwamen.
+
+
+	"Niet steeds is de liefde bestendig van duur,
+	Hoe snel zij den boezem deed jagen"
+
+
+begon Torteltak te reciteeren.
+
+"Bier is toch erger dan de cholera," zeide Veervlug.
+
+"Ik moet eens zien, dat ik dat misverstand doe ophouden," zei Pols,
+en met moed stapte hij de kraamkamer binnen.
+
+Zijne komst had evenwel niet terstond die uitwerking, die hij gewacht
+had; want de echtelingen gingen voort elkander zeer onvriendelijke
+gezegden toe te voegen; maar toen zij in diervoege elkander hun gemoed
+hadden uitgestort, begon de vrouw luid te weenen, en aan Pols te
+vragen, of hij ooit zoo'n ongelukkige en mishandelde vrouw gezien had.
+
+"En zou het wonder wezen, dat ik een ongeluk aan mijzelven
+beging?" vroeg de man.
+
+"En dat nog wel eene kraamvrouw!" snikte zij.
+
+"En dat nog wel op den dag, dat zij mij eene nieuwe dochter in huis
+heeft durven brengen!" riep hij woedend uit.
+
+Pols vond het evenwel geraden deze vragen der echtelingen niet te
+beantwoorden; maar, hetzij dat zijn eigen gevoel, of wel het recit
+van Torteltak dit idée bij hem verwekte, hij besloot de ouders door
+middel van hun kind te verzoenen. Hij nam derhalve het pas geboren
+wichtje uit de wieg, en het in de hoogte houdende, zeide hij op zeer
+aandoenlijken toon: "Dit onschuldig wicht smeekt om uw beider liefde."
+
+Dit gezegde had uitwerking: want de vader riep dadelijk uit: "Smijt
+het in het meer, en je zult zien, dat zij haar kind nog niet eens
+naspringt."
+
+"Hang het aan de beenen op," zei de moeder, "en het monster zal het
+nog niet eens afsnijden."
+
+Pols keek even verbaasd op, als de redenaar, die onder het uiten zijner
+meest oratorische passage het signaal tot neuzensnuiten en hoesten
+ziet geven. "Wat zal ik met u kindje doen?" vroeg hij met onrust.
+
+"Neem het meê," riep de vrouw: "dan redt gij het van zijn bederf en
+van zijn vader."
+
+"Wel ja, doe dat!" riep de man: "dan zijn wij het met fatsoen kwijt."
+
+Daar dit evenwel niet in het plan lag van onzen vriend legde hij het
+wichtje weêr voorzigtig in zijn wiegje neder, en stapte langzaam en
+treurig de kamer uit.
+
+"Ik geloof niet dat er iets is, dat die menschen tot rust en
+eensgezindheid kan brengen," zei hij teleurgesteld tot zijn vrienden.
+
+Maar hij vergiste zich; want naauwelijks had hij de kraamvrouw
+verlaten, toen de man, uitgeput en bedwelmd door zijn krachtige
+redeneringen en zijn nog krachtiger bier, op den grond neêrzonk en
+in een vasten slaap insliep.
+
+En toen de vrouw nog een teugje _kirschwasser_ genomen had, daalde
+ook de slaap over haar neder, en zij accompagneerde snurkende haar
+snurkende gemaal.
+
+Toen heerschte er rust en eensgezindheid bij de gelukkige echtelingen.
+
+Het voorgevallene in het hotel maakte slechts kort een onderwerp
+van discours uit tusschen de vrienden en den vreemden heer en dame,
+met welke zij zich voor de deur vereenigd hadden.
+
+Toen evenwel het gesprek, dat natuurlijk over Zwitserland, reizen,
+aangename ontmoetingen en dergelijke zaken gerouleerd had, een
+weinig levendig begon te worden, kwam het reisrijtuig van de twee
+vreemdelingen voor, en de vrienden maakten zich gereed om voor altijd
+afscheid van hen te nemen. Maar juist toen de dame in de calêche wil
+stappen, hoort zij den jongeling, die haar in het rijtuig helpt,
+door een zijner vrienden met den naam van Torteltak noemen. Met
+vrolijke belangstelling keert zij zich tot hem, en vraagt: "Is u
+Mijnheer Torteltak uit Holland?"
+
+De jongeling beantwoordde deze vraag, die hem verwonderde, toestemmend.
+
+"En hebt ge te Kleef Ambrosine Korenaar ontmoet?"
+
+"Ik had het geluk..." zegt de jongeling blozend.
+
+"Dan weet ik genoeg; dat is heerlijk. He, papa! Is dat niet
+toevallig? Die heer is Mijnheer Torteltak, die met Ambrosine Korenaar
+geëngageerd is!"
+
+"Dat is te zeggen...." valt de jongeling in.
+
+"Nu, nu, geen woord meer," zegt het meisje, hem met hartelijkheid
+de hand drukkende. "Wij moeten voort; maar gij gaat immers naar
+Straatsburg? Gij kunt ons vinden in het _Hotel de Paris_.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXXI.
+
+    Waarin een heer zeer vrolijk en een ander zeer melancholiek wordt.
+
+
+Nog nooit zoo veel te vroeg was Pols of een zijner vrienden aan
+eenige diligence, stoomboot of trekschuit gekomen, als heden het
+geval was aan den _eilwagen_, die des namiddags ten vier ure uit
+Constants vertrok. Was het daarom, dat zij zoo vergenoegd zagen,
+toen de postillon met zijn horen het sein tot vertrekken gaf? of
+was het, omdat zij smachtten eene plaats te verlaten, waar zij
+niets dan verveling en ergernis hadden ondervonden? Genoeg is het
+te melden, dat zij allen, naarmate zij zich van de oude en vervallen
+stad verwijderden, in vrolijkheid en opgewondenheid toenamen, en dat
+zij, toen in den laten avond in Stokach de diligence een uur van zijn
+eentoonig en vermoeijend rollen uitrustte, al het leed hadden vergeten;
+dat zij heden hadden gevoeld, en zich zelfs genoegen durfden beloven
+van een nog vierentwintig uren lang verblijf, als tusschen hemel en
+aarde, boven op de postkoets.
+
+De tour door het Schwartzwald, dien zij nu, door handelbaarder weder
+begunstigd, aflegden, wekte aangename herinneringen bij onze reizigers
+op. Indien Pols dus afgetrokken was, hij dacht misschien aan zijne
+schoone Ohlsbachsche, en het speet hem zeker, dat de _eilwagen_
+nu zeer weinig notitie nam van de boerenherberg, waar zij zoo goed
+waren onthaald geworden, en slechts aan de gewone stations stilhield,
+waar men zeer weinig met zeer veel geld moest betalen. De heerlijke
+landstreek, die al vruchtbaarder en bloeijender werd, hoe verder zij
+voortreisden, hield hen allen in eene zeer opgeruimde stemming, en
+zoo sommigen hunner reikhalzend naar Straatsburg uitzagen, het was
+heden niet, omdat zij iets tegen de landstreek, of het gezelschap,
+waarin zij zich bevonden, hadden in te brengen. Maar Torteltak
+brandde van verlangen om het schoone meisje van Constants weêr te
+zien; nog voelde hij den lieven druk harer vingeren; nog zag hij
+den vriendelijken en vertrouwelijken blik, dien zij hem schonk;
+en schoon hij dat alles danken moest aan hare veronderstelling,
+dat hij met een ander meisje geëngageerd was, ook dat denkbeeld,
+dat men hem bij die schoone reeds zoo ver geavanceerd hield, deed
+hem genoeglijk glimlagchen, en bevestigde hem in zijne opinie, dat
+hij toch wel _l'enfant chéri des dames_ mogt genoemd worden. Bij Van
+Aartheim was het verlangen naar de Fransche grensstad althans niet
+minder dan bij zijn vriend, schoon hij volstrekt niet aan drukjes en
+blikjes dacht, maar toch in vrolijke hoop leefde, daar zeer aangename
+en gewigtige ontdekkingen te doen.
+
+Twee dingen zijn er, die den reiziger naar Straatsburg reeds in
+tijds te kennen geven, dat hij de stad nadert; het eerste is de
+domtoren, die van wege zijne hoogte van zeshonderd voet boven al zijne
+medetorens uitsteekt; het tweede zijn de veelvuldige tamme ganzen,
+die in troepjes van honderd, onder het kommando van een jongsken van
+8 of 10 jaren, over de velden patrouilleren, waar zij niet zoozeer
+door de vorming van verstand en hart, als wel door die hunner lever,
+tot hunne bestemming worden opgeleid.
+
+Wie kent ze niet, die voortreffelijke producten van Straatsburg,
+die meesterstukken uit deszelfs fabrieken? _Paté de foie gras!_ gij
+zijt schoon; ja schoon zijt gij en heerlijk om te aanschouwen! Als
+van de terrine, waarin gij verscholen ligt, het sierlijke deksel wordt
+afgewenteld, en eene dartele hand den sluijer van sneeuwwitten reuzel
+wegrukt, dan vertoont zich, met een zedigen blos bedekt, uw liefelijk
+aangezigt; dan vervult gij allen, die u omringen niet met strengen
+eerbied, maar met warme liefde, met een zoet en nameloos verlangen! Gij
+zijt zacht, _foie gras_, als het dons; zacht voor het gevoel en zacht
+voor het oog! Het sneeuwwit hermelijn moge schitteren, en zijn glans
+moge verhoogd worden door de zwarte vlokken, waarmeê het bestrooid
+is; hoeveel liefelijker is uw rooskleurige gloed! hoeveel bevalliger
+wordt die verhoogd door uwe vereeniging met den edelen truffel, in het
+statig zwart gedost! Maar wat beteekent het u te zien, voor hem die u
+kent? Neen, gij verheft u niet op ijdele schoonheid, maar schittert
+door innerlijke waarde. Gij stelt de hoop niet te leur van hem, die
+verlangend zijnen mond ontsluit! Zacht en malsch als de liefdekus
+raakt gij de lippen aan; als een dauwdrop in een bloemkelk voor de
+zon, versmelt gij op de tong, die u verwarmt en koestert; en als de
+toonen des nachtegaal het oor, zoo streelt uwe geur het gehemelte.
+
+En toch, daar zijn er die u miskennen, _foie gras_! daar zijn er
+die u met smaad en schimp zouden willen beladen. Of heb ik het niet
+gehoord, dat men uw uitzigt vergeleek met dat der geestelooze pommade,
+uw smaak met dien van walgelijk kaarsvet? Ik ken er, die u niet willen
+zien, omdat gij uwe frischheid en uwe mollige rondheid gedeeltelijk
+dankt aan den wreeden ganzendans op de gloeijende roosters, schoon
+ik diezelfde beestenvriendinnen in kwade luim heb gezien, omdat de
+garnalen alweêr niet met koud water waren opgezet, en dus volstrekt
+niet hadden begrepen, wat het zegt, _gekookt_ te worden.--Maar wie
+u ook beleedigen of zijne verachting toonen moge, blijf niet terug
+uit Nederland, edele wezens, in Straatsburg geboren en gewonnen! Gij
+vindt er ook hier als elders, wie gij altijd welkom zijt, en die het
+zich steeds tot geluk en vreugde zullen rekenen, u eene eereplaats
+aan hunnen disch in te ruimen.
+
+Met deze en dergelijke bespiegelingen kortte Veervlug zich den tijd,
+toen hij zichzelven en zijne vrienden moê geredeneerd had. Hij liet
+zich niet uit zijne aangename stemming brengen door den vallenden
+avond en een opkomenden mist, of door vermoeijenis en vrees, dat men te
+laat zou aankomen, om goed te souperen, zoo als zijn vriend De Morder;
+evenmin matte hij zich af in wiskundige berekeningen, hoe veel menschen
+er zouden omkomen als de toren van Straatsburg eens onverwacht naar
+beneden kwam, zoo als zijn vriend Holstaff; maar moeijelijk viel het
+hem om vrolijk te blijven, toen de diligence meer dan twee uren voor
+de poort der stad moest ophouden, omdat de douanen, om de belangen
+der schatkist te bevorderen en hun eigen nieuwsgierigheid te voldoen,
+alle koffers en doozen uitpakten, en zelfs onder jassen en mantels
+onderzoek deden, wat er al zoo de stad werd ingevoerd. Daar is bijna
+geen treuriger reisinconveniënt dan een grenscommies, zonder zelfs
+muskieten en ander meer Noordelijk ongedierte uit te zonderen; en
+onaangenaam is het er bij, dat men zich eigenlijk billijkerwijze over
+dit ongemak niet beklagen kan. Als de wet spreekt, dient de onderdaan
+der wet te zwijgen; maar nergens gevoelt men als eerlijk man meer
+verdriet, dat er zooveel schurken zijn, als daar, waar men van het
+principe uitgaat dat iedereen een schurk is, of tracht te wezen. Ik
+geloof dan ook niet dat er iemand sterker aan de algemeene bedorvenheid
+van het menschengeslacht kan gelooven, dan zij, die als commiezen
+hun leven doorbrengen. Daar zijn intusschen weinig landen in Europa,
+waar men zich meer tegen den invoer van verboden zaken wapent en te
+weer stelt dan Frankrijk; misschien omdat men de overtuiging bezit,
+dat daar reeds genoeg verboden zaken plaats vinden. (Men vergelijke
+dit laatste gezegde met den brief van Veervlug aan zijn vriend L,
+geschreven te Straatsburg, den 11den Augustus 1837.)
+
+Een der eerste merkwaardigheden van Straatsburg, die Torteltak
+den volgenden morgen wenschte te zien, was de vreemdenlijst in het
+_Hôtel de Paris_, omdat hij daaruit hoopte te kunnen ontdekken of
+gissen, hoe de naam van het meisje was, dat hem hier verwachtte. Maar
+naauwelijks heeft hij de lijst in handen, of daar gaat een licht voor
+hem op, en hij noemt zichzelf een domkop, omdat hij vroeger niet op
+die gedachte gekomen was. Hij las namelijk den naam Darmold, en het
+verhaal van den ouden Heer Korenaar kwam hem in al deszelfs kleuren
+voor den geest. "Wel ja!" roept hij uit: "zij zijn het! Wie kan het
+ook anders wezen?"
+
+"Wie?" vroeg Van Aartheim, die naast hem zat.
+
+"Wel, Darmold en Emma, wie anders?" zegt Torteltak.
+
+"Hoe, wat?" zegt zijn vriend, van zijn stoel opspringende: "hoe weet
+gij het? heb ik ze genoemd? kent gij ze? waar zijn ze?" Dit was het
+begin van een serie andere vragen, in éénen adem uitgestort en te
+veel om op te noemen.
+
+"Wat! kent gij die ook al?" vroeg Torteltak. "Heeft zij bij u ook
+voor waarzegster gespeeld? Ik kon mij ook al niet begrijpen, dat zij
+zijne dochter was."
+
+"Neen, maar, ik bid u, waar hebt gij dien Mijnheer Darmold
+gezien?" vroeg Van Aartheim met drift.
+
+"Wel te Constants, daar gij hem ook hebt gezien, en waar ge nog een
+heel interessant discours over de Koningin Hortense met hem gevoerd
+hebt."
+
+"Wel, dat is vreeselijk! Was hij dat? En was ik dan met blindheid
+geslagen? Verbeeld u! ik reis maanden lang, alleen om hem te vinden,
+en ik kreeg tijding dat hij te Straatsburg zal komen; en ik zie hem
+te Constants en ik verzuim mijn kans."
+
+"Dan moet ge ze hier beter waarnemen," zeide Torteltak. "_Garçon_! waar
+logeert dat gezelschap, dat het laatst is aangekomen?"
+
+"In Nr. 9 en 10. Ik heb ze juist het _dejeuner_ gebragt."
+
+"De Hemel zij gedankt!" riep Van Aartheim, en met ongewone drift
+sprong hij door de kamer rond.
+
+"Ge doet het immers niet om dat Emmaatje?" zei Torteltak glimlagchende;
+"want, vriend! dan komt ge te laat; maar neen, ge hebt aan ééne
+schaakpartij wel genoeg."
+
+Weinige oogenblikken later werd Van Aartheim bij den Heer Darmold
+aangediend, en na eenige preliminairen openbaarde de jongeling
+hem, dat hij hoop had om van hem belangrijke inlichtingen te zullen
+inwinnen, omtrent zekere schuldbekentenissen van zijn vader, waarbij
+de Heer Darmold als getuige moest gediend hebben. De oude heer liet den
+jongeling alles uiteenzetten, en gaf hem toen hoop die zaak gemakkelijk
+te kunnen schikken, daar de papieren, door den Heer Lurgrave gebruikt,
+niet anders dan valsche stukken konden zijn. Hij deelde hem toen in
+vele woorden mede, hoe goed hij den ouden Heer Van Aartheim gekend had,
+en hoe hij zelf bij zijne komst in Oost-Indië aan dien waardigen man
+veel te danken had, en sprak in zulke bewoordingen van Mevrouw Van
+Aartheim, dat de jongeling hem met warmte de hand drukte.
+
+In het midden van dat gesprek bragt een bediende een kaartje binnen,
+waarop onze vriend met verbazing den naam Lurgrave vond. De knecht had
+in commissie, dat de heer van dien naam terstond Mijnheer Van Aartheim
+verlangde te spreken, maar dat hij geen lang uitstel verzocht, omdat
+hij niet veel tijd te verliezen had.
+
+"Hij komt of hij geroepen was!" zegt Darmold. "Verzoek Mijnheer hier
+te komen."
+
+Sir Lurgrave kwam binnen, en zonder zich aan den ouden heer, die
+een weinig ter zijde was gegaan, te storen, rigtte hij zich tot den
+jongeling, wien hij niet veel met complimenten, informatiën naar
+welstand en meer dergelijke zaken lastig viel, maar voegde hem op
+zeer hoogen toon toe: "Gij hebt ons contract verbroken, Mijnheer Van
+Aartheim, nu weet ook ik, waaraan ik mij te houden heb."
+
+"Ik heb alleen Miss Cleford voor uwe lagen behoed, Sir Lurgrave! Gij
+hebt haar en mij beiden misleid; ik rekende mij geregtigd en verpligt
+haar in veiligheid te brengen."
+
+"Noem mij de plaats, waar gij haar gebragt hebt!"
+
+"Nooit!" zegt Van Aartheim bedaard, maar met vastheid.
+
+"Dan haalt gij vloek over u, en ongeluk over uwe moeder!" roept de
+Engelschman woedend.
+
+De jongeling werd bleek, niet van angst, maar van toorn.
+
+"Zoo spoedig niet, Sir Lurgrave!" zegt Darmold, zich omkeerende en
+hem strak aanziende: "ik kan u zulke maatregelen, evenzeer als zulke
+gezegden, ontraden."
+
+Lurgrave ziet den vreemdeling aan, en heeft een brutaal antwoord voor
+hem klaar; maar toch eene zekere onrust overmeestert hem; misschien
+sprak zijn geweten, misschien een duister voorgevoel. Maar in het
+eind verzamelt hij al zijn moed en zegt: "Wie zijt gij, Mijnheer,
+die zulken toon tot mij durft voeren, en die u met zaken inlaat,
+die u niet aangaan?"
+
+"Gij zoudt echter wel wenschen dat zekere handteekening mij wat meer
+aanging. Herkent gij mij niet, Lurgrave? Mijn naam is Darmold."
+
+De Engelschman staat alsof hij door den donder getroffen is, en alsof
+de schrik al zijne leden verlamd heeft. Zijne oogen zijn onbewegelijk
+gevestigd op den man, die hem dus heeft toegesproken. Maar op eens
+springt hij op en terwijl hij een papier te voorschijn haalt en
+in stukken scheurt, roept hij uit: "In uwe magt ben ik niet; de
+bewijsstukken tegen mij zijn vernietigd."
+
+"Maar nog niet in zekere zaak van een voogd, die zich van het vermogen
+zijner pupillen op een onwettige wijze heeft meester gemaakt."
+
+"Gij zijt een vreeselijk mensch, Mijnheer Darmold!"
+
+"Dat kan er naar wezen, als het noodig is," zegt de ander koel.
+
+"Kan ik u een oogenblik alleen spreken, Mijnheer?" zegt Lurgrave,
+terwijl hij zijn partij angstig aanziet.
+
+"Mijnheer Van Aartheim is hier niet te veel; want de zaak gaat ook
+hem aan. Naar ik hoor, is hij de minnaar van _Miss_ Cleford."
+
+"Maar hij krijgt haar nooit. Gaat nu beiden u gang en brengt mij op
+'t schavot."
+
+En ijlings vliegt hij de kamer uit en in de postchais, die hem voor
+de deur wacht.
+
+"Hoe zal ik u ooit genoeg dankbaar zijn, mijn goede, lieve Mijnheer
+Darmold!" roept Van Aartheim uit.
+
+"Gij hebt zoo heel veel verpligting niet aan mij," zegt de oude heer;
+"maar ik wenschte dat ik meer voor u had kunnen doen. Want het zal
+nog heel wat moeite in hebben, de zaak met _Miss_ Cleford in orde te
+brengen; want hij is listig en slecht."
+
+"Maar mijne lieve moeder is gered," riep Van Aartheim. "De Hemel
+zij gedankt!"
+
+Kalmer dan het bovenstaande gesprek liep dat tusschen Torteltak en
+Emma aan de publieke tafel af. Want na hem eerst wat geplaagd te
+hebben, deelde het meisje hem mede, dat zij uit een brief van Mevrouw
+Korenaar vernomen had, dat zekere Mijnheer Torteltak, een heel lief
+jongmensch (dit zeggende keek Emma rijkelijk spottend genoeg, naar
+der jongelings zin), te Kleef al zeer lief met Ambrosine was geweest,
+en dat hij werkelijk al _acces_ gevraagd en dat dan ook verkregen had.
+
+"Ik wist waarlijk niet, dat ik al zoo ver gegaan was," zegt Torteltak
+verbaasd in zichzelven. "Mama Korenaar schijnt niet voor uitstel te
+wezen." Maar daar hij heel gaarne op den voet van intimiteit met de
+lieve Emma wilde blijven, hield hij al zijne aanmerkingen binnen,
+en bepaalde zich tot het maken van zoo veel lieve complimentjes, die
+ook weer zoo aardig beantwoord werden, als beide deze zaken aan eene
+publieke tafel en tusschen menschen, die elkaêr voor de tweedemaal
+ontmoeten, kunnen geschieden.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXXII.
+
+    Hetwelk tooneelen behelst, zeer ergerlijk voor de Nederlanders
+    in het algemeen, en voor de Haarlemieten in het bijzonder.
+
+
+	"'t Neêrland, Neêrland is 't, dat in de rei der volken
+	't Gelauwerd hoofd verheft door 't dundoek van de wolken,
+	En tot Europa roept: "Het licht dat u bestraalt,
+	De kunstrei die u volgt, is van mij afgedaald.
+	De lievling der Natuur zag op mijn' grond het leven!
+	Ik kweekte uw' Koster op! 'k heb hem aan de aard' gegeven."
+
+
+Met deze regelen heeft de Heer J. F. Helmers, die te Amsterdam,
+bij andere zaken, ook de dichtkunst waarnam anno 1804 de questie
+uitgemaakt, waar en door wien de Drukkunst werd uitgevonden. Hij laat
+het evenwel hierbij niet blijven; want nadat hij Haarlem verzocht
+heeft te juichen,
+
+
+	"Juich, Haarlem, die hem 't eerst' mogt in uw' arm ontvangen!
+	Hem als een' zuigeling zaagt aan uw' boezem hangen!"
+
+
+gaat hij over tot de mededeeling der mirakelen, die bij de geboorte
+van den kleinen Koster plaats grepen; hoe de Natuur hem met een lach
+begroette, en hoe het Spaarne, meer trotsch, de kruin opstak; hoe ook
+de zwanen met opgestoken hals terstond driemaal de stad rondzwommen,
+slaande met de vlerken en schaterende van vreugd; en hoe de bladen in
+den Haarlemmerhout puur van wellust begonnen te fluiten en te gorgelen;
+en hoe de Lente op zulk eene gelegenheid gewacht had om te komen; en
+
+
+	"Nooit steeg de Zonnegod met zulk een' gloed ten wagen,
+	En de uren, om zijn kar in 't bloemgareel geslagen,
+	Verspreidden als een' vloed van rozen in den wind,
+	En bloemen regenden op 't wiegje van het kind."
+
+
+Hij maakt echter geen gewag van den klopper voor de deur, die zeker
+ook wel opmerkelijk fraai zal zijn geweest. Te bejammeren is het, dat
+hij van de verbazing der goede Haarlemmers, en in het bijzonder van
+de oudelui Koster over al dat spectakel, geene andere melding maakt,
+dan in de woorden:
+
+
+	"En nieuwe levenskracht vloog door elks aadren om."
+
+
+Door een zamenloop van omstandigheden waren evenwel deze regelen in den
+jare 1837 nog niet te Maints bekend, en in deze gelukkige onwetendheid
+hebben onze Duitsche naburen met opgewondenheid het Gutenbergsfeest
+gevierd. 't Is nu maar te hoopen, daar de zaak toch niet meer te
+verhelpen is, dat de gedichten van Helmers nooit in het Duitsch worden
+vertaald; want de inwoners van _Moguntinum_ zouden zeker dood confuus
+worden, en te laat doen, wat Vondel nog in tijds van hen eischte:
+
+
+	"De Keurstadt kloppe op haer mont,
+	Als Haerlem spreekt: de fiere Rijn
+	Geef d'eere aan 't Sparen, met dien schijn
+	Van Recht, en zwijgh van Vuist, den zetter,
+	En Gutenberghs geroofde letter."
+
+
+Maar wat hier ook van zij, in den vroegen morgen van den 15den
+Augustus deden vijf Hollandsche jongelingen hun intrede in het "_Stolze
+Maintz, von Rom gegründet_," en kwamen dus juist in tijds om te zien,
+hoe de Duitschers Laurens Janszoon Koster van Haarlem miskennen en
+verguizen. Het was wel hard, voor menschen, wie Neêrlandsch bloed
+door d'adren vloeide, van dit schandelijk feit getuigen te zijn; maar
+sommigen hunner kwam het nog harder voor, de stad, die er in haar
+feestelijken dos regt sierlijk en vrolijk uitzag, zoo maar terstond
+weêr te verlaten. Daarom besloten zij het doel der feestviering uit de
+gedachten te zetten, iets dat eigenlijk altijd bij zulke gelegenheden
+twee derde der zaamgevloeide menigte doet, en zoo veel moois te zien,
+en zooveel plaisir te hebben, als zij maar grijpen en vangen konden. En
+hiertoe werden zij al dadelijk in de gelegenheid gesteld; want zij
+hadden het genoegen, met pak en zak beladen, de gansche stad Maintz
+in alle rigtingen te doorkruisen, en aan alle logementen te vernemen,
+dat er zelfs voor geen muis meer plaats was, iets dat iedereen die uit
+de algemeene menschenliefde die tot kasteleins niet uitsluit, om den
+wil van dezen hartelijk aangenaam moet wezen. Het deed intusschen den
+vrienden wel leed, dat ook zij niet in de gelegenheid werden gesteld om
+de _gastgebers_ voordeel te verschaffen, door etende en slapende geld
+te verteren; maar men had maar een blik op al de logementen te slaan,
+om te zien, dat zij van de vliering tot den kelder waren gevuld. In
+het eind arriveerden zij aan een hôtel veertienden rang. Hier waren
+zij gelukkiger; want de heer des huizes had nog juist gelegenheid om
+vijf personen te logeren op twee stoelen met kussens en drie dito met
+matten, in een soort van afgeschoten salon, of eigenlijk eene _suite_
+van de keuken.
+
+Hoewel nu zulk een apartement en zulke slaapplaatsen in gewone
+omstandigheden niet bijzonder naar den zin van reizigers zijn, in
+zulk een tijd is zoo iets nog eene verhooging van het genoegen: voor
+sommigen, die zich om die reden verpligt gevoelen den ganschen dag
+door te slenteren, en ook den nacht tot dag te maken; voor anderen,
+omdat zij naderhand, bij de opsomming van de genoegens, die zij
+gesmaakt hebben, ook zonder zich aan liegen te bezondigen, kunnen
+vertellen dat zij zich armelijk moesten behelpen, of in geen twee
+dagen een knie hebben gebogen. Voor onze vrienden had de situatie
+van dat apartementje, dat aan de andere zijde in het bureau uitkwam
+waar de juffrouw de notaas bijhield, dit nut, dat zij er een weinig
+door ingewijd werden in de logementsgeheimen. Zoo kwamen zij er
+in een half uur, dat zij met kleeden doorbragten, achter, hoe het
+toch komt, dat nooit iets, zelfs niet de geringste kleinigheid,
+op een nota vergeten is, daar de juffrouw, niet regt verstaande,
+of de koffij en het brood, dat naar boven gebragt werd, voor Nr. 8
+of 18 was, dezen post op beide rekeningen boekte. Te gelijk leerden
+zij doorgronden, waarom de knechts zoo dikwijls denken, dat er op eene
+andere kamer dan de uwe gescheld was, en dus niet komen voordat gij de
+manoeuvre een dozijnmalen herhaald hebt; want toen de schel van Nr. 4
+herhaalde malen vervaarlijk klingelde, vergenoegde zich de _kellner_,
+wien deze schel aanging, met zoo lang te zeggen "wacht je beurt af,"
+tot hij op zijn gemak zijn _dejeuner_ had gebruikt.
+
+Maar daar de vrienden niet bepaaldelijk te Maintz waren gekomen om
+zich met dit gewigtig onderwerp bezig te houden, haastten zij zich
+hun hôtel te verlaten, om in tijds op de _Liebfrauplatze_ te wezen,
+waar de onthulling van het Gutenbergs monument zou plaats hebben;
+zij hadden het geluk eene uitmuntende staanplaats te verkrijgen, waar
+de trein, uit den Domkerk komende, hen moest passeren, en tevens door
+een paar uren wachtens hunne verwachting behoorlijk te spannen. Daar
+klinken op eens hoornen en trompetten; zij komen; daar is reeds
+de voorwacht, een aantal jolende knapen en deftig voortstappende
+kerels, met vuile buizen aan het lijf, en dito handen in den zak. Met
+uitgerekte halzen zien onze vrienden den optogt te gemoet; maar juist
+in dien oogenblik komen de kurassiers om plaats te maken en rust te
+bewaren, en deze heeren beginnen zulke vreemde manoeuvres met paarden
+en sabels tegen al de belangstellende vreemdelingen, dat iedereen een
+goed heenkomen zoekt. Pols en de zijnen bleven echter zeer vooraan,
+en hadden dus het genoegen, toen de trein passeerde en de kurassiers
+zich in linie van bataille schaarde, in zeer naauwe aanraking met
+verscheiden regimentspaarden te komen en een rij blinkende kurassen
+te aanschouwen. Dit was echter alles; zij zagen niets van den
+_Burgemeister und der Gemeinderath_, van _die Polizei-Commissäre
+und die Mitglieder des Literatuur-Vereins und der naturforschende
+Gesellschaft_, geen enkele der _Buchdrucker_, _Schriftgiesser_,
+_Buchhändler_, en niet een der vele dozijnen Duitsche Vorsten, die
+allen in rokken, glinsterend door de nieuwheid van het laken of den
+rijkdom van het verguldsel, voor de kurassiers heentrokken.
+
+Wij zouden intusschen niet gaarne beweren, dat de teleurstelling onzer
+vrienden, die niets van den optogt gezien hadden, grooter was dan die
+der andere vreemdelingen, die het wel gezien hadden. Gewoonlijk toch
+valt zoo iets, waarvan een wijdloopig programma reeds dagen bekend
+is geweest, voor iemand, die zich goude galons en purper fluweel en
+veelkleurig laken, ook zonder het te zien, kan voorstellen, niet
+erg in de hand. Maar zeker is het, dat zij nu bewaard bleven voor
+het uiten van opinies omtrent de uitstekende schoonheid van dezen of
+genen rok, over het vreemde fatsoen der mutsjes, die de letterzetters
+op hun hoofd hadden, over de vriendelijkheid, waarmeê de burgemeester
+groette, en over meer dergelijke belangrijke zaken, waarmede men zich
+op de afgehuurde kamers, nadat de trein gepasseerd was, bezig hield.
+
+Maar toen nu al deze deftige personaadjes hunne eergestoelten hadden
+ingenomen, en het ook Pols en zijnen vrienden gelukt was, op de trappen
+der tribune plaats te krijgen, en de muziek ophield, nam de President
+der _Gutenbergs-Commission_ de _Rednerbühne_ in, en bragt eene groote
+rol papier te voorschijn, aan alle zijden volgeschreven, tot wanhoop
+van al die het zagen, en die het meenden te moeten aanhooren. Maar die
+wanhoop was te voorbarig; want de redenaar was niet wreed genoeg om zoo
+veel van hunne aandacht te vergen. Hij sprak zoo zacht, dat slechts
+drie à vier menschen, wier ooren bijna in aanraking met zijn mond
+kwamen, door zijne verhandeling slaperig werden; terwijl het al den
+anderen aanschouwers vrijstond, door welke middelen zij zelve verkozen,
+tot dien toestand te geraken. In minder dan twee uren sprak hij zijne
+geheele verhandeling uit, waarin hij het volgende had trachten aan te
+toonen: "_Die Kunst, welche den Griechen und Römern verborgen blieb,
+brachte eines Deutschen erfinderischer Geist an das Licht, und alles,
+was die Alten und Neuen erdacht haben und wissen, haben sie jetzt
+nicht mehr für sich, sondern für alle Völker erdacht_;" en toen hij
+dit bewezen had, boog hij, en het publiek applaudiseerde van vreugd,
+omdat het begreep wat die buiging beduidde, en de trompetten begonnen
+te schallen, en door het verbranden van het chemisch geprepareerd
+doek werd het Monument onthult, en allen die zamengevloeid waren
+om het te aanschouwen, begonnen te juichen, met uitzondering van
+drie individus, die door het verbazend gedrang onder den voet waren
+geraakt en vertrapt, en voor wie het dus jammer was, dat zij niet
+tot den volgenden dag gewacht hadden, om het beeld te gaan zien,
+dat waarschijnlijk vooreerst niet zou wegloopen, omdat zij het nu
+zeker nooit zouden zien.
+
+Toen nu deze plegtigheid zoo schoon en aandoenlijk was afgeloopen,
+en ook onze vrienden nog een geruimen tijd het heerlijk monument voor
+Gutenberg hadden aangegaapt, en Pols bij die gelegenheid gevraagd
+had, of het standbeeld in den Haarlemmerhout ook niet van Thorwaldsen
+was, begreep men elders fortuin te moeten zoeken. Dit fortuin zoeken
+beteekent eigenlijk op zulke feestdagen niets anders, dan al de uren,
+die niet aan openbare vermakelijkheden gewijd zijn, met flaneren
+doorbrengen, en zich door den prikkel van sterken drank in een
+betamelijk opgewonden stemming houden. Bij zulke gelegenheden merkt
+men eerst regt op, hoe nuttige inrigtingen koffiehuizen zijn, en hoe
+zeer men ze onregt doet, door ze niet bij de het een of ander schoons
+en edels bedoelende Gestichten of Maatschappijen op te sommen. Want
+waar wordt de vermoeide vreemdeling vriendelijker opgenomen? waar
+stelt men sterker en geestrijker maatregelen in het werk, om hem van
+geestdrift te doen gloeijen? waar hoort men ooit in opgewondener taal
+vaderlands- en vorstenliefde, en warm medegevoel voor al wat schoon en
+edel is, uiten? Als u dan de oogen schemeren, feestvierders, van al de
+vlaggen, die uit de huizen wapperen,--als uw mond lusteloos toevalt,
+van het aangapen van al de pracht en weelde,--als u de knieën knikken
+van de vermoeienis, die gij staande en loopende hebt opgedaan,--naar
+de koffiehuizen dan, naar de koffiehuizen! Ziet gij dien stoet daar
+uit de deur komen? Zij waren even uitgeput als gij thans; en welk
+een gloed is nu in hunne oogen! tot hoe vrolijk gejuich openen zich
+hunne lippen! hoe luchtig en sierlijk zwaaien zij u voorbij! Naar
+binnen dan, feestelingen! één glas, één bokaal, één toast, en gij
+zijt hun gelijk, en uwe insluimerende belangstelling voor het feest,
+tot welks viering gij u hier onder de vele duizende vreemdelingen
+hebt geschaard, zal weêr ontwaken.
+
+Dank zij deze maatregelen van voorzigtigheid, kwam 's avonds het
+gezelschap van Polsbroekerwoud, zeer luchtig en vrolijk gestemd,
+voor de deur van het Maintzer Theater, en offerde met de grootste
+bereidwilligheid een aanzienlijk aantal _Thalers_, om door vele
+kelen den lof van Gutenberg te hooren uitgalmen. Het was nog aan een
+bijzonder geluk te danken, dat zij werden binnengelaten, want reeds
+dagen te voren waren natuurlijk alle kaartjes opgekocht; maar daar
+men nu eerst vernomen had, dat er zestien Duitsche Vorsten minder
+zouden komen dan men gewacht had, werd een der voor hen bestemde
+loges aan de vrienden afgestaan, die daar nu op eene waardige wijze
+de Hollandsche Natie konden representeren.
+
+Weldra kwam het gewigtig moment. Tweehonderd heeren in 't zwart
+en tweehonderd dames in 't wit, met vierhonderd paar witte glacé
+handschoenen en vierhonderd bleeke gezigten, namen hunne plaats op het
+tooneel in. Op de voorste rij zetten zich vier andere heeren en ééne
+dame, in 't zelfde kostuum als de vorigen, doch met een extra strik van
+lichtblaauw versierd, en iets meer pommade in 't haar dan de anderen,
+waaruit bleek, dat zij Adolph von Nassau, Gutenberg, _Der Kläger im
+Erzbischöflichen Gericht_ en Maria Faust's _Tochter_ voorstelden. De
+Orchestmeester had intusschen al zijnen onderhoorigen de noodige
+wenken gegeven; de instrumenten waren gestemd; met het tooverstokje
+werd op den lessenaar getikt, de arm in de hoogte gezwaaid, en in
+een oogenblik zwollen al de wangen der blazers op, al de armen der
+strijkers bewogen zich naar denzelfden kant. Het voorspel is geëindigd:
+Gutenberg staat uit zijn fauteuil op, manoeuvreert eenige oogenblikken
+met een schitterende _foulard_ en op eens begint hij te zingen:
+
+
+	"_O lichte Mainz_," enz.
+
+
+en toen hij zesmaal zijn coupletje herhaald heeft, staan al de heeren
+op, en daverend klinkt het door de zaal:
+
+
+	"_O Stolze Mainz_," enz.
+
+
+maar naauwelijks hebben die heeren hunne vier regels uit, of Gutenberg
+begint weêr van voren af aan:
+
+
+	"_O lichte Mainz_,"
+
+
+en eer hij nog een halven regel ver is, vallen de anderen weêr in:
+
+
+	"_O Stolze Mainz_,"
+
+
+en zonder dat een der partijen het opgaf, zongen zij nu ieder om het
+hardst, totdat zij dood af waren, en weêr op hunne stoelen gingen
+zitten, waarop het publiek luid begon te juichen, en zeide dat de
+woorden en de muziek beiden heerlijk mooi waren.
+
+Maar naauwelijks gezeten, staan zij weêr op, en al de heeren zingen
+vragenderwijze:
+
+
+	"Klang hier nicht noch eine Stimme?
+	Steht nicht jemand dort im Dunkel?"
+
+
+waarop Faust begrijpt zich met het geval te moeten bemoeien, en ook
+opstaande, zingt:
+
+
+	"Halt! Wer bist du? Nenne dich!"
+
+
+En nu staat ook Gutenberg weêr op, en galmt uit!
+
+
+	"Gutenberg--Du kennst mich, Faust!"
+
+
+waarop deze beide heeren aan het redeneren raken, en elkander herhaalde
+malen dezelfde tweeregelige vragen en antwoorden toevoegen, totdat
+ook de dame met den blaauwen strik er bijkomt, en voor de variatie
+een aria zingt.
+
+De eerste afdeeling liep ten einde. Het geraas en geweld nam steeds
+toe, en ook onze vrienden waren reeds half doof, toen Pols, die
+intusschen zijne oogen over het schoone publiek had laten weiden,
+op eens een gil geeft, en zijn buurman in den arm knijpt. Het eerste
+werd gelukkig niet opgemerkt; want juist bulderde het koor met
+vreeselijke kracht:
+
+
+	"Du taufst das Kind im Traume;
+	Du taufest das Metall."
+
+
+Maar het laatste, dat ongelukkig een stalmeester van een regerend
+Vorst getroffen had, werd met een zeer barsch gezigt achtervolgd en
+met de vraag: "Wat beteekent dat?"
+
+"Ik vraagje excus, Mijnheer!" zegt Pols, "maar ik zag een neef en
+nichten van mij zitten."
+
+"Als je dan nog meer familie ziet, verzoek ik je aan den anderen kant
+te knijpen."
+
+En Pols maakte bij zichzelven de opmerking, dat die heer heel
+kwalijknemend was en zeker weinig familiezwak had; maar toen nu
+eindelijk "_das Kind im Traume getaufet was_," en er een moment van
+stilte volgde, nam Pols deze gelegenheid waar, om zijn bovenlijf
+over de balie der loge te buigen, en te kugchen en te hemmen, om de
+aandacht te trekken van de familie Blumengarten, die schuins tegenover
+hem in een andere loge zat; en toen dit nog niet gelukte, haalde hij
+zijn geruiten zakdoek voor den dag en begon te wuiven, en te gelijk
+rond te zien, waarover het publiek toch zoo lachte. Maar zijn vondst
+had effect: de familie Blumengarten knikte neef toe, en nicht wenkte
+zelfs, dat hij bij hen moest komen, waarop Pols eenige kamerheeren
+en kamerdienaren bijna omverliep en de corridor doorsnelde, om zijne
+familie op te zoeken. Van de _scène_ der ontmoeting werd evenwel
+de aandacht van het publiek afgetrokken, omdat de tweede afdeeling
+begonnen was, en de heeren met nieuwen moed aanhieven:
+
+
+	"Du taufst das Kind im Traume;
+	Du taufest das Metall;
+	An deines Mantels Saume
+	Liegt friedenreich das All."
+
+
+Het ware voor Pols en zijne familie te wenschen geweest, dat zij
+elkander wat later in den avond ontmoet hadden; want zij kregen het
+zoo druk met praten, dat de heerlijkste stukken van het Oratorium
+voor hen verloren gingen, en onze vriend was zoo oplettend voor zijne
+jonge nicht, dat hij geene oogen had voor de tweehonderd zangeressen,
+die onder aanvoering van Maria ook zeer aan het galmen raakten. Hij
+begreep niets van het discours tusschen den _Kurfürst_ en den _Kläger_,
+dat toch ook heel mooi was. Hij merkte naauwelijks of er _Ariosos_
+of _Chöre_ werden uitgevoerd; en eerst toen al de heeren en dames op
+het tooneel opstonden, en hunne laatste krachten inspanden, voor het
+
+
+	"Dreimal gesegnete
+	Stimmen der Scheidenden,
+	Stimmen der Bleibenden
+	Preisen dich laut, du gewallige Mainz!"
+
+
+en toen daarna een applaudissement volgde, zoo luid, dat een aardbeving
+hare inferioriteit zou hebben moeten toegeven, begreep hij, dat het
+einde dáár was van een zeer aangenaam doorgebragten avond.
+
+De familie Blumengarten en Polsbroekerwoud schenen elkander goed
+bevallen te zijn; althans den volgenden dag haalde onze vriend zijne
+bloedverwanten af, om de volksfeesten bij te wonen. Dit soort van
+amusement viel geheel in den smaak dier goede menschen; zij lachten
+zich dood, terwijl de Mainzers van de smalle gemeente allerlei
+vergeefsche sprongen maakten, om den hangende aal te vangen; zij
+juichten van plaisir bij het _Schifferstechen_, en gilden het uit van
+pret bij den _Entenfang_. Hiertoe droeg bij, dat de oude heer volstrekt
+niet hield van op een droogje te zitten, en dus verscheiden flesschen
+goeden wijn liet ontkurken. Pols glom van genoegen, en verklaarde,
+zijne jonge nicht helder aanziende, dat hij wel alle dagen zulke
+feesten zou willen vieren; waardoor hij toonde volstrekt niet meer
+boos te zijn, dat Maintz zich een regt aanmatigde het welke deze stad
+in het geheel niet toekwam.
+
+Het gevolg van dit alles was, dat toen Pols gearmd met zijn jonge
+nichtje, de _allgemeine Illumination_ in de stad en op de rivier
+bezigtigde, na zeer vele belangrijke aanmerkingen gemaakt te hebben
+over schoone sterren, door groene en gele en roode en blaauwe lampions
+verlicht, en over het sierlijke van latten met glaasjes om een
+geheel raam, en over licht in zulke vierkante, poort- en kolomvormige
+gedaanten, als alleen de kunst kan voortbrengen, geheel uitgepraat,
+misschien alleen om het discours op een anderen boog te wenden,
+begon te zeggen:
+
+"Lieve nicht Caroline, ik ben niet heel jong meer."
+
+"Dat is waar, neef!" antwoordde Caroline.
+
+"En ook niet schoon."
+
+De nicht zei niets, maar knikte toestemmend.
+
+"Ik ben niet rijk."
+
+"Zoo!" zei Caroline.
+
+"Maar ik heb toch een aardig stuivertje geld."
+
+"Dat is altijd een groot geluk!" merkte nicht aan.
+
+"En ik wou, dat gij met mij deeldet."
+
+"Maar, neef! hoe kom je nu zoo? ik heb immers volstrekt geen geld
+noodig."
+
+"Je begrijpt me niet, lieve nicht!" zei Pols: "ik wou nog meer. Ik
+heb wel eens gedacht, om te trouwen!"
+
+"Wel dat is goed!" zei Caroline, schoon toch eenigzins bevende,
+misschien door eene verwonderlijk sterke _Devinationsgabe_ begrijpende,
+waar het heen wilde. En toen voegde zij er bij: "Daar zijn vast in
+Holland meisjes genoeg."
+
+"Ja," zei Pols, "maar geen een zoo lief als jij!"
+
+"Heere, neef! wat praat je rare dingen!"
+
+"Ja, maar, lieve nicht! ik moet het je nu maar zeggen. Ik ben sinds
+gisteren avond zoo raar, en al sedert verleden maand, toen ik je voor
+het eerst zag. Je zoudt me een groot plaisir doen, als gij met mij
+trouwen wildet."
+
+"Maar neef Joachim! ik ken u nog zoo weinig."
+
+"Ach! noem mij niet meer neef, maar alleen Jochem; en als ge met mij
+trouwt, zult gij me wel beter leeren kennen."
+
+Toen zei het meisje een heel langen tijd geen woord, maar keek voor
+zich op den grond, en Pols begreep, dat hij nu een voetval zou moeten
+doen, maar het was zoo schrikkelijk vol op de straten, dat hij er geen
+plaats toe vond. In het eind, toen Pols haar zoo in de hand kneep,
+dat zij er misschien pijn van kreeg, zei het meisje:
+
+"Maar, neef! spreek er dan eens met papa en mama over."
+
+Toen zei Pols verrukt: "O mijne geliefde! noem mij dan maar eens bij
+mijn naam."
+
+En het meisje zeide, hoog blozende: "Jochem!" Maar juist toen onze
+vriend haar in verrukking de hand wilde kussen, kwam er een voetzoeker,
+door een jong en dartel Maintzenaartje afgestoken, tusschen zijn mond
+en haar hand, en Pols riep uit: "Dat is verduiveld onaangenaam!" en
+het meisje: "Foei! is dat schrikken!"
+
+De jongeling bragt zijn meisje zeer zedig naar haar logement, en toen
+hij afscheid van haar had genomen, verzocht hij de oude lieden nog
+een woordje, en legde zijn belangen bloot. Neef en nicht vonden de
+propositie zeer vereerend; maar daar zij zich verpligt gevoelden,
+eerst de noodige informatiën te nemen, beloofden zij, zoo spoedig
+zulks geschieden kon, hun antwoord schriftelijk te zullen meêdeelen.
+
+En toen Pols bij zijne vrienden terugkwam, deelde hij hun mede, dat
+zijne nicht Caroline een engel was, en hij hoopte hun spoedig nog iets
+te zullen meêdeelen, maar wat dat was, zouden zij nooit kunnen raden.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXXIII.
+
+    Hetwelk misschien voor sommige lezers zal ophelderen, wat het
+    titelvignet voorstelt.
+
+
+Daar zijn weinig zintuigen, die den menschen over het algemeen meer
+geld kosten, dan de smaak. Het ligt toch in de menschelijke natuur,
+om ze allen ten behoorlijken, en soms ook ten onbehoorlijken tijde in
+gelegenheid te stellen, om gestreeld te worden. Nu kan men de overige
+zintuigen nog al eens gratis het een of ander genoegen verschaffen. Het
+gezigt, bij voorbeeld, verlustigt zich kosteloos in een schoon
+landschap, op eene gepaste wijze door de zon verlicht, of, zoo dit niet
+in zijn _genre_ valt, in den windwijzer op de nieuwe Willemspoort te
+Amsterdam en de klok, waarvan de plaat, voor de variatie, in plaats
+van den wijzer ronddraait. Het gehoor wordt even kosteloos gestreeld,
+als de nachtegaal zijne minneliederen kweelt, of als de Secretaris van
+de pui van het stadhuis afleest. De genietingen des reuks in de geuren,
+die de bloemen des velds of de grachten (burgwallen) der hoofdstad
+uitwasemen, behoeven nooit te worden betaald, evenmin als die van
+het gevoel, bij de aanraking van een paar malsche lipjes (ieder heeft
+toch wel één paar in zijne familie), of van stuifzand, dat zich van
+den straatweg in het menschelijk oog verplaatst. Maar nu de smaak! Ik
+bid u, welke amusement kunt gij dit zintuig verschaffen, waarbij niet
+te gelijk uwe beurs in het spel komt? Een dikke, vochtige mist is
+misschien het eenige, dat zich tot dit doel geheel belangeloos bij u
+aanmeldt, daar hij aan den smaak van stervelingen die gewaarwordingen
+meêdeelt, welke buiten hem slechts Soester knolletjes vermogen op
+te wekken. Maar ook dit genoegen is slechts weggelegd voor weinigen,
+die de daartoe vereischte gelukkige en beminnelijke habitude hebben
+van altijd met een open mond te wandelen; ieder ander is genoodzaakt
+dagelijks van zijn rijkdom of zijne armoede ten offer te brengen, om
+niet door de blijken van ontevredenheid zijns smaaks te worden gekweld.
+
+Meestal is het de overtuiging en ondervinding hiervan, die velen zoo
+hevig doet ijveren tegen de genietingen, die men den smaak bereidt,
+en laag doet neêrzien op dezulken, die daarvoor nu en dan nog wel
+eens wat over hebben, terwijl dezelfde menschen veel verdraagzamer
+zijn omtrent de amusementen der overige zintuigen. Het denkbeeld
+"het genot is kort, en ieder voorwerp kan slechts eenmaal dat genot
+verschaffen" doet gewoonlijk dien ijver ontbranden en die minachting
+geboren worden. Bij de minsten dezer berispers komt het ooit op, dat
+deze genietingen de meest dierlijke, ja soms niets dan dierlijk zijn.
+
+Zonder zich echter in eenig opzigt met deze of dergelijke
+bespiegelingen in te laten, bestelden Polsbroekerwoud en zijne
+vrienden, op den top van den Johannisberg gekomen, eene flesch
+goudlak, en zonder zich aan den onmatig hoogen prijs van deze
+genieting te ergeren, savoureerden zij den eêlsten en beroemdsten
+van alle Rijnsche wijnen. Het spreekt dan ook van zelve, dat zij
+met zekeren eerbied de gevulde glazen opnamen, en deze op de reis
+naar den mond een kleinen omweg lieten maken langs den neus, die van
+het _bouquet_ genieten moest, en dat toen reeds de vrienden elkander
+veelbeteekenend toeknikten; ook dat toen de eerste teug in aanraking
+kwam met het verhemelte, eene soort van verrukking allen aangreep,
+zoo als ieder, die den duren kabinetswijn proeft en betaalt, gevoelt,
+of zich althans verpligt rekent te gevoelen. Het is opmerkelijk, dat
+eene flesch van dezen wijn, die toch waarlijk zooveel krachtiger niet
+is dan andere fijne Rijnwijnen, in staat is om een geheel gezelschap
+tot een hoogen trap van verheuging op te voeren, en dat reizigers,
+die voor een paar flesschen Bourgogne niet staan, na het gebruik van
+twee glazen Schloss-Johannisberger-kabinet-goudlak, wel weergaas goed
+gevoelden, dat zij wat gedronken hadden. Te meer nog verdient het de
+aandacht, dat de keldermeester als er wat veel bezoekers van den berg
+zijn, zich vaak genoodzaakt ziet een zeer gewonen ligten Rijnwijn
+in die goudlakflesschen op te disschen, en dat de verrukking en het
+bedwelmend effect altijd dezelfde blijven.
+
+Wat hier ook van zij, onze vrienden geraakten bij het gebruik van
+twee flesschen in eene vrolijk opgewonden stemming, zoo zelfs, dat
+Pols het meisje, dat licht voor de sigaren bragt, tweemaal vriendelijk
+toeknikte, en daarna zachtjes onder de kin streelde, waarop Torteltak
+aanmerkte, dat zijn vriend aanmerkelijke vorderingen had gemaakt in
+de kunst van minnekozen.
+
+"Ik hoop er wel spoedig in volleerd te worden," dacht Pols; doch
+hij zeide het niet, want zoolang de zaak van zijn engagement nog
+niet gedecideerd was, had hij besloten het diepste stilzwijgen te
+bewaren. Maar hij zag er geen gevaar in, zichzelven op te wiegen in
+vrolijke verwachtingen en hoop op geluk, als hij met zijne Caroline
+in den Oppert zou wonen, en hij haar gedurig zou verrassen, door
+wekelijks het houtvlotje van nieuwe bloemen te voorzien, en door zelf
+beste springlevende visch van de markt te halen. Hoe lief zouden zij
+daar zamen in de tuinkamer zitten--zij in den gemakkelijken stoel
+van zijn vader, hij op een stoofje aan hare voeten! Hoe zouden zij
+zich daar verbeelden buiten te wonen, als de geur der bloemen hun van
+het houtvlot tegenwoei, terwijl de leeuwerik en de vinken in kooijen
+sloegen en kweelden! Hoe veel vergoeding zou dit alles aan zijne jonge
+vrouw geven, die om hem haar schoon land verliet, en hoe verheugde het
+hem, dat hij juist daar woonde, waar hij, als zijne lieve van hare
+Rijn dweepte, met billijken trots op de Rotte kon wijzen, die langs
+zijn huis haren arm tot aan de boerenvischmarkt uitstrekte! Neen,
+zoo gelukkig was hij nooit geweest; zooveel geluk kon Mijntje hem
+niet geven, hoeveel zij ook van hem hield. En zelfs met Leentje,
+de dochter van den droogist uit Utrecht, die zoovele weken bij zijne
+nicht Van Schalen had gelogeerd, had hem zijn huis zulk een tempel
+van huwelijksgeluk niet kunnen worden. Het is waar, hij had dit
+Leentje meenen te beminnen; hij had zelfs bij den ouden droogist
+om hare hand aangehouden: maar hoe koel was dat antwoord geweest,
+dat zij hem wel hoogachtte, maar niet tot eene eerlijke verkeering
+met hem kon besluiten! Een nacht had hij er niet van kunnen slapen,
+schoon ook Mijntje, om hem over het verlies van dat meisje te troosten,
+zulke heerlijke varkenskarbonaden voor hem gebraden had. Maar hij had
+spoedig leeren inzien, waarom het meisje niet bevallen kon. Zij wilde
+hooger op; zij moest schitteren in de wereld; en daarom gaf zij kort
+daarna hare hand aan een tweeden Luitenant bij de Infanterie.
+
+Hoeveel beter dan deze was zijne tweede liefde! Caroline was niet
+cocquet, niet zoo ijdel; zij was naif, onschuldig, teerder; zij had
+hem uit achting haar hart geschonken; hij haar uit achting en liefde
+zijn hand aangeboden. Deze verbindtenis moest gelukkig wezen. Het
+was hier geheel anders toegegaan, dan met dezulken, die onder de
+hedendaagsche jongelieden op een bal gesloten worden, waar de liefde
+uit een wals geboren wordt, en waarvan de zinnelijkheid door gedurig
+herhaalde genietingen wordt onderhouden. Neen, hij had zijne beminde
+leeren kennen in de vrije natuur op een concert; hij had het eerst
+ontdekt, dat hij haar liefhad, bij een hartverheffend oratorium;
+hij had zijne plannen gevormd, om met haar gelukkig te zijn, terwijl
+zij zich zamen onder onschuldige volksspelen verlustigden, en bij
+eene vertrouwelijke avondwandeling hadden zij elkander hunne liefde
+beleden. Hij kende haar alzoo onder verschillende omstandigheden;
+hij had haar ook in den huiselijken kring gadegeslagen, toen hij
+met zijne vrienden bij de Blumengartens soupeerde. Zoo dus zulk eene
+liefde niet de bron werd van ongestoord huwelijksgeluk, dan kon er
+nooit huwelijksgeluk op de wereld bestaan.
+
+Onder den invloed van deze en dergelijke redeneringen, die allen tot
+dezelfde gelukkige resultaten leidden, volgde Pols zijne vrienden,
+die luidruchtig, vrolijk en dartel den berg afhuppelden, als wilden
+zij aan de geheele wereld toonen, dat zij niet maar voor de leus, of
+om het uitzigt, naar boven geklommen waren. Maar om aan den anderen
+kant te toonen, dat zij niet ongezind waren, om ook met andere wijnen
+kennis te maken, hielden zij stil voor de kleine herberg in het dorp,
+en riepen den kastelein toe, hun eene flesch Johannisdorfer voor de
+deur te brengen.
+
+Een paar boomen, voor het huis geplaatst, waarschijnlijk niet om
+binnen beschutting te geven tegen de brandende zon, iets waarvoor
+de kleine tralievenstertjes genoegzaam zorgden, maar meer, om door
+zekere kunstige leiding een prieel na te bootsen, boden den warmen
+reizigers eene koele rustplaats aan. De bewoners van de herberg
+schenen hieraan evenwel geen behoefte te gevoelen; want een driejarig
+knaapje zat, met een houten kolonel in de armen, zich in de hitte des
+middags te verlustigen, en zocht zich misschien daardoor schadeloos
+te stellen voor het gebrek aan waschwater, waarvan zijn gezigtje,
+handjes en beentjes duidelijke sporen droegen; de magere hond, met
+gesloten oogen den kop vooruitstekende, ving de stralen op, die de
+zon dien kant verkoos uit te zenden; en zelfs de dikke kastelein,
+met wien de vrienden een praatje maakten, plaatste zich zoodanig,
+dat het bladerrijk geboomte hem niet al de warmte ontroofde.
+
+"Wat een heerlijk land bewoont ge hier toch!" zei Veervlug, nadat hij
+eene poos zijne oogen had laten weiden over den schoonen _Rheingegend_,
+naar den kant van het nabijgelegen Bingen en Rüdesheim.
+
+"Dat schikt wel genoeg," zei de kastelein, "ten minste voor deze
+streken. 't Zou evenwel anders mijne verkiezing niet wezen."
+
+"Ge schijnt niet heel gemakkelijk te voldoen," zei de ander. "Laat
+eens hooren, waar zoudt gij het dan zoeken?"
+
+"Wel, ik koos het liever beneden Keulen, of nog lager. Het liefst
+van allen was ik in Holland."
+
+"Dat is ook een best land," zei Pols, in triomf zijne vrienden
+aanziende.
+
+"Men heeft er ten minste beter, wat een mensch toekomt," ging de
+kastelein voort: "maar dat heb ik hier ook; ik moet niet klagen. Maar,
+weet ge, het land is daar meer zoo als het behoort; ik wil zeggen,
+dat het er vlak en effen is, en dat ge er zoo met geen bergen te
+worstelen hebt."
+
+"Benijdt ge ons daarom?" riep Veervlug; "ik wou hartelijk, dat ge ons
+daarover beklaagdet. Het is misschien het eenige, dat mijn vriend in
+Holland anders zou wenschen; niet waar, Pols?"
+
+"En waarom?" zei onze vriend, die in dit gezegde al iets
+revolutionnairs meende op te merken: "wij hebben immers bij ons
+de duinen; en als ge iets uit de hoogte wilt zien, kunt ge op een
+toren klimmen."
+
+"Ge hebt een mooi land, Mijnheer!" viel de kastelein in: "ik ken het
+door en door; ik ben er menigmalen met de kar met glaswerk geweest. Ik
+vraag je, waar vindt ge in heel Duitschland zoo'n schoonen weg, als
+tusschen Gouda en Rotterdam, zoo effen en vlak, en waar men alles
+om zich heen ziet, juist zoo als het is. Ik vraag je, wat hebben wij
+aan al die bergen? Niets dan last en ongemak. Waarlijk, een mensch is
+niet op dat klimmen gemaakt; dan moest hij een ander fatsoen hebben,
+en niets zoo regtstandig. Ik weet wel, dat ik het niet zeggen mag,
+maar ik begrijp mij niet, waar al die bergen voor dienen, behalve voor
+de steenbokken en de eekhorentjes. Maar het minst van allen begrijp
+ik mij, wat al die reizigers er aan vinden, die als katten tegen die
+bergen opklauteren; want wat ze van al die ruime gezigten praten,
+dat is voor de vaak; een mensch kan maar één ding te gelijk zien;
+en de rest ziet er allemaal in de verte heel anders uit, dan het
+is. Ik zie liever de zaken in haar natuurlijken staat."
+
+"Ge moet volstrekt eens in Leyden komen, vriendje, en daar, 's avonds
+bij het quadrilletafeltje in _de Paauw_, wat gaan zitten koeteren. Ge
+doet daar zeker opgeld; 't is of ik een van dat partijtje hoor praten,"
+zei Torteltak. "Maar ik vind toch je land zoo kwaad niet, en daar
+groeit betere wijn, dan bij ons tusschen Gouda en Rotterdam. Vooral
+die van uw buurman, boven op den berg, is uitmuntend."
+
+"Daar hebt ge 't alweêr," zei de kastelein. "Nu is die wijn boven
+weêr beter; dat komt van die bergen. Nu doe ik en een ander evenveel
+moeite aan den wijnbouw; maar Prins Metternich krijgt toch den besten,
+en maakt grof geld, terwijl onze wijn in de vaten kan liggen verzuren."
+
+"Dat merk ik," zei Veervlug, terwijl hij een klein slokje van den
+wrangen landwijn opslurpte.
+
+"Nu, wees maar tevreden," zei Torteltak; "wij zullen er u wel wat
+doorhelpen. Als ik eens trouw, dan kom ik u nog eens opzoeken; dan
+wil ik met plaisir een paar dagen bij u logeren."
+
+"Ja," zei Pols, "dat is een goede inval; het moet hier wel aardig
+wezen, om met een jong vrouwtje een paar stille en rustige dagen door
+te brengen."
+
+"Pas maar op, dat het u geen ongeluk aanbrengt," zei de kastelein. "Ik
+heb eens een paartje hier bij mij gehad; daar is het niet best meê
+afgeloopen."
+
+"En laat eens hooren hoe?" vroegen de vrienden.
+
+"'t Is hier wel juist niet gebeurd," zei de _gastgeber_; "daarom kan
+ik het des te geruster vertellen, zonder dat het mij schade doet,
+maar toch, de jongelieden waren de eerste dagen hier aan huis. Gij
+moet dan weten, dat ik vroeger zooveel als eerste knecht was in een
+heerenhuis te Frankfort, bij Mijnheer Schmallheim."
+
+"Schmallheim? dien ken ik wel!" riep een der vrienden. "Hij heeft
+zijn buiten aan den Main."
+
+"Nu ja, dezelfde. Dan zult ge wel weten, dat hij drie dochters heeft,
+engelen van kinderen; maar daar wilde ik nu niet van spreken. Ik heb ze
+ook in geen tien jaren gezien; want het gaat nu aanstaande voorjaar al
+in 't elfde jaar, dat ik er uit huis trouwde met mijne tegenwoordige
+vrouw, die er zooveel als derde meid was. En toen wij getrouwd waren,
+trokken wij hier naar toe, in deze affaire, die Mijnheer voor ons
+gekocht had."
+
+"En waart gijlui toen dat ongelukkige paartje?" vroeg Veervlug
+lagchend.
+
+"Wel neen; daar zijn wij nog niet aan toe; dat zou ook wat moois wezen;
+dat is wel vijf jaren later geweest. Laat eens zien! Tien jaren ben ik
+nu van Mijnheer van daan, en het is nu metterhaast vijf jaar geleden,
+dat... Ja, het zal vijf jaar later geweest zijn, toen ik een brief
+van Mijnheer ontving."
+
+"Dan ging de correspondentie niet druk," merkte Torteltak aan.
+
+"Neen; maar dat wou ik ook niet zeggen. Weet ge, Mijnheer schreef
+mij, dat ik twee dagen later, met een rijtuig, digt bij zijn buiten
+te Frankfort moest wezen. Of het nu op een Donderdag of op een
+Vrijdag was, is mij ontschoten; maar dat zou ik nog kunnen nazien
+in den almanak, want het is nu vijf jaren geleden, en het was een
+schrikkeljaar."
+
+"Ga maar voort; dat kunnen wij straks nazien."
+
+"Nu dan! ik maakte, dat ik er was; want ik deed altijd alles wat
+Mijnheer mij zeide, of het goed was en of het kwaad was; maar kwaads
+gelastte hij mij nooit, in al de vijftien jaar, dat ik bij hem
+gewoond heb, en de tien jaren, die ik nu al van hem weg ben, dat in
+het voorjaar al elf jaar wordt.--Nu, zoo als ik zeide: ik stond 's
+avonds met het rijtuig op mijn post, en oude Johann kwam bij mij en
+zei: "Wilhelm, je krijgt straks een jonggetrouwd paar; maar je rijdt
+maar met hen door, tot je t'huis bent, en je logeert ze maar bij je,
+hoor!"--"Goed," zei ik, "als ze zich met mijn buitenherberg willen
+vergenoegen. Ik zal ze het beste geven wat ik heb."--En ik wachtte
+nog een uurtje, misschien wel anderhalf,--en ja wel, daar kwamen
+ze.--"Voort maar!" riep Johann, toen hij het rijtuig toegemaakt had,
+en ik lei er de zweep over, en ik reed door, of er niemand in zat,
+en ik zag niets van hen, en ik hoorde niets, want ik had er geen
+boodschap meê, wat zulke jongelui malkaêr te vertellen hadden. En zelfs
+onderweg, als ik water gaf, hield ik me maar, of ik niemand bij me in
+den wagen had; behalve te Beberich, toen kwam er de jonge Heer uit,
+en ik zei hem goeden avond; maar ik kende hem niet, en het stond mij
+niet voor, dat ik hem ooit bij Mijnheer aan huis gezien had; maar
+ik ontgaf het mij, want het was al vijf jaar, dat ik van Mijnheer
+weg was, en met het voorjaar wordt het er al elf; en ik reed weêr
+verder, en het was al heel laat in den nacht, toen ik hier stilhield,
+juist op het plekje, waar ik nu sta. En ik riep tegen mijne vrouw,
+dat ze met licht zou komen, en zij kwam ook, maar zonder licht, en
+zij hielp er het volk uit: en ik bragt de paarden naar den stal, en
+ik kwam weêr binnen. Maar toen kwam de jonge Juffrouw naar mij toe,
+en ze zei tegen mij, of ze mij mijn heele leven gekend had: "Ken
+je me dan niet meer, Wilhelm?"--"Wel neen," zei ik, "hoe wou ik je
+kennen?"--Maar toen ik ze eens regt aangekeken had, toen zei ik toch:
+"Het ontschiet me, of je haalt na Elize van Mijnheer Furchtbach."--En
+toen mijne vrouw ook: "Heden ja, het is Jufvrouw Elize, die zoo veel
+bij ons aan huis verkeerd heeft," altijd bij Mijnheer aan huis; maar
+het was al vijf jaar, dat ik bij Mijnheer van daan was, en ik moest
+ze altijd om zeven uur 's avonds te huis brengen; want Mijnheer was
+wat gestreng, en die wou nooit, dat zijne dochter of Juffrouw Elize
+nachtliepen.--Maar hoe wij allebei nu stonden te kijken, toen ze
+daar in het midden van den nacht voor onze oogen stond, en zoo groot
+geworden, waarlijk eene heele juffrouw, en toen ik dezen Mijnheer
+aankeek, en toen ik dacht, wat Johann tegen mij gezeid had, dat zij
+zamen getrouwd waren!--Maar toen deed zij er ons de uitlegging van,
+hoe die Mijnheer uit Holland gekomen was, en haar gezien had, toen
+hij bij oom Furchtbach aan huis kwam, om een wissel te incasseren;
+maar dat was alles na mijn tijd, want ik was toen al vijf jaren
+bij Mijnheer van daan. En toen was de Juffrouw goed aan Mijnheer
+bevallen, en zoo wederkeerig; en hij zocht verkeering over haar;
+maar haar oom had veel tegen hem, omdat hij geene zaken aan de hand
+had, en hij had toch geld genoeg om te leven, en goed ook; dus dat
+was onredelijk; en de mama van Juffrouw Elize had er niets tegen,
+maar zij zat ook al onder dien oom, en zij woonde daar in huis. En
+dus had de jonge Mijnheer geene gelegenheid om de Juffrouw te zien,
+dan als hij met een wisseltje kwam, om den hoek van de deur; want bij
+mijn Mijnheer, daar hij ze meer ontmoette, mogt ze ook al geen voet
+meer zetten; en toen kwam hij tweemaal in de week met een wissel;
+en toen had Mijnheer nog veel meer tegen hem, en zei, dat hij een
+doorbrenger was; en de jonge Juffrouw wierd er ziek van, maar dat kon
+niet baten; en Mevrouw had evenwel alleen regt over hare dochter,
+maar zij was te bang voor haren broeder. Maar toen moest Mijnheer
+Furchtbach op reis voor zijne affaires, en toen kwam mijn Mijnheer
+er bij, en die wist het met den jongen Mijnheer zoo mooi te praten,
+dat de mama toestond, dat zij nu in stilte zouden trouwen, terwijl
+de oom weg was, en mijn Mijnheer maakte de papieren in orde; en ik
+zou dat alles zeker bezorgd hebben, maar ik was toen al vijf jaren
+bij Mijnheer van daan. En toen gingen de mama en Juffrouw Elize 's
+morgens uit, en de jonge Mijnheer wachtte ze op op straat, en zij
+trouwden, zonder dat er een haan naar kraaide; en zij schreven een
+briefje aan Mevrouw Furchtbach, dat zij op reis gingen, maar die was
+er ook zoo niet tegen als Mijnheer; en toen was er bruiloft bij mijn
+Mijnheer buiten, en 's avonds--dat ik mij nu maar niet herinneren kan,
+of het Donderdag was of Vrijdag!--althans 's avonds moest ik met het
+rijtuig komen, en ik bragt ze bij mij in de herberg, zoo als ik u
+straks verteld heb--Maar nu zult gij misschien vragen, wat Mijnheer
+Furchtbach zei, toen hij te huis kwam?--Maar hij kwam niet te huis,
+althans niet voordat hij ze gezien had, want den tweeden dag, dat zij
+hier waren,--laat eens zien! dat was op een Zondag; nu, dan was het
+ook op een Vrijdag, dat ik ze gehaald heb; dat ik daar zoo even niet
+op kon komen!--gingen zij eens wandelen. Nu, dat mogten zij wel doen,
+want zij waren even wettig getrouwd, en zij verscholen zich maar
+hier, omdat Mijnheer Furchtbach in het begin zeker te veel geweld
+zou maken. Maar juist waren zij op den straatweg aan den overkant,
+en daar komt de oom in een rijtuig aan, en hij hield ze staande ook
+en hij schold den jongen Heer uit voor een maagdenroover; maar deze
+had de papieren in zijn zak, dat hij getrouwd was, en de oom moest
+optrekken, woedend van drift; maar hij kon er niets meer aan doen;
+en toen zijn de jonge luidjes nog twee dagen bij mij geweest--laat
+eens zien! ja, het was op een Dinsdag, toen zij heengingen; 't is nu
+al over de vijf jaren geleden,--waar blijft de tijd!--en toen zijn ze
+naar Aken gaan wonen, totdat het zoo bitter ellendig met die lieve,
+goede menschen is afgeloopen."
+
+"Ja, wij kennen de historie," viel Torteltak in, die in het begin
+het verhaal opmerkzaam had aangehoord, maar langzamerhand in treurig
+gepeins verzonken was. "Wij hebben haar op den St. Gothard ontmoet."
+
+"Zoo! dan weet gij het, hoe akelig het met haar gesteld is. Gij zoudt
+haar dan ook niet meer kennen, als gij haar nu zaagt."
+
+"Waar is zij dan?" vroeg Torteltak; "is zij al te Frankfort? Ik heb ten
+minste toen maatregelen genomen, om haar daarheen te transporteren."
+
+"Wel, zij is hier, hier in mijn huis," zei de kastelein, "al sedert
+eergisteren,--neen, laat eens zien! al sedert vooreergisteren; maar
+zij is geheel onnoozel. Toen zij te Frankfort kwam bij Mijnheer
+Schmallheim--want haar oom wou nu zelfs nog niets van haar weten,
+en hij zeide, dat het haar eigen schuld was; de arme vrouw--toen zou
+mijn Mijnheer haar zeker bij zich gehouden hebben; maar de pokken
+waren bij hem aan huis, en Juffrouw Clementine is er deerlijk van
+geschonden; en de doctor vond het goed, dat de arme Mevrouw Sindenton
+weêrgebragt werd naar de plaats, waar zij het eerst gelukkig geweest
+was, omdat zij misschien dan van hare verdooving zou terugkomen;
+maar het heeft niets geholpen; want zij was niets getroffen van de
+plaats, en zij kende mij niet meer, en mijne vrouw ook niet; en toch,
+wij hebben zoo veel jaren met haar verkeerd, en toen die vier dagen
+ook nog, dat nu vijf jaren geleden is; en zij zit maar stil; en wij
+hebben ze de boerinnenplunje maar aangetrokken, omdat zij dan minder
+in het oog zou vallen; maar ook daar heeft ze niets van gemerkt. Het
+eenige, daar zij nog meê bezig is, is met mijn jongetje, dat daar zit;
+somtijds streelt zij het nog wel eens, en zegt dan: Anton! maar als
+die er niet is, houdt zij zich met niets bezig en spreekt geen woord.
+
+Terwijl de kastelein deze laatste woorden zeide, zagen de
+vrienden eene boerin achter het huis aankomen. Verschrikt keken
+zij op. Torteltaks oogen ontmoetten de haren, die hem een oogenblik
+wezenloos aanstaarden. Maar zij ontroerde niet, en naderde zachtjes
+naar het kind, dat steeds aan den boomstam leunde. Zij kuste het voor
+het voorhoofd, en zette zich toen naast hem, en begon met den houten
+kolonel te spelen.
+
+De vrienden stonden spoedig op, en verlieten met ontroering de plaats.
+
+Twee maanden na hunne terugkomst ontving Torteltak een brief van
+den Heer Schmallheim, bij wien hij zich naar de weduwe zijns vriends
+geïnformeerd had, en die hem meldde, dat op zekeren avond, terwijl
+zij weêr met het kind en den houten kolonel speelde, een flaauwe
+gil den kastelein uit het huis had doen komen, en dat hij haar,
+tegen den boomstam gezonken, dood had gevonden.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXXIV.
+
+    Waarin Van Aartheim eene zeer treurige ontmoeting heeft.
+
+
+Van Aartheim was van Straatsburg alleen vooruitgereisd. Het was
+misschien hard voor hem, daar binnen twee dagen _Miss_ Cleford
+aldaar met haren broeder moest aankomen; maar toch, hij weifelde
+geen oogenblik. Het was voor hem van belang, vóór zijnen vijand
+in Holland te wezen; want uit hetgeen hij van hem ondervonden had,
+moest hij besluiten, dat Lurgrave nog een laatsten wanhopigen stap
+zou doen, al was het nu maar alleen om zich op hem en Darmold te
+wreken. Hoeveel spoed hij intusschen maakte, overal ontdekte hij,
+dat de Engelschman hem vooruitbleef, en bijna wanhoopte hij hem
+in te halen, toen hij 's avonds te Keulen aankwam, waar hij tot
+den volgenden morgen vertoeven moest, daar de stoomboot, die dan
+vertrekken zou, hem nog eerder in Holland kon doen aankomen, dan
+wanneer hij nu in postrijtuig vertrok. Lusteloos en vermoeid stapte
+hij in het Mainzerhof af, waar hij zich, met een nieuwspapier in de
+hand, in eenen hoek plaatste, om door niemand te worden gestoord. In
+plaats van zich echter met de politieke redeneringen in te laten,
+waarvan de _Kölnische Zeitung_ als naar gewoonte vervuld was, liep hij
+in zijne gedachten eens door, wat er in den laatsten tijd al in zijn
+hart was omgegaan, en hij vond daar zooveel strijdende magten van hoop
+en vrees, van vreugde en droefheid, van verwachting en teleurstelling,
+dat hij het met zichzelven niet eens kon worden, aan welke van dezen,
+in den tegenwoordigen staat van zaken, het opperbewind toekwam. Hij
+besloot dus, zoo als het best was, af te wachten tot hij meer licht
+in de zaken kreeg, en geen der strijdvoerende partijen te versterken,
+voor dat het zeker was, aan wie de zegepraal toekwam.
+
+Terwijl hij aldus philosopheerde, werd zijne aandacht onwillekeurig
+afgeleid door een verhaal, dat aan de gezelschapstafel werd
+meêgedeeld, en hetwelk een kortelings voorgevallen vreeselijk
+ongeluk betrof. Een duister voorgevoel, dat dit misschien met zijne
+zaken in verband stond, kwam bij hem op, en toen hij de woorden
+"Engelschman--vliegende ren--Holland" opving, voegde hij zich bij
+het gezelschap, waar hem werd meêgedeeld, dat 's morgens heel vroeg
+eene postchais in vollen ren van den kant van Bonn was gekomen, maar
+dat, bij het omslaan van eenen hoek, een der paarden gestruikeld
+en gestort was. De Engelschman, die met eene dame in het rijtuig
+zat, zonder op de reden van dit oponthoud te letten, voer in hevige
+vervloekingen tegen den postillon uit, en dreigde hem te vermoorden,
+zoo hij te laat aan de Hollandsche stoomboot kwam. De arme postillon
+deed wat hij kon, en het gelukte hem ook spoedig het paard te doen
+opstaan. Maar de Engelschman, ongeduldig wordende, rukt het portier
+open, en springt uit het rijtuig; doch ongelukkig juist, toen de
+postillon zijne paarden weêr in vollen ren zette. Hierdoor wordt de
+sprong den reiziger noodlottig; want zijn regterbeen haakt in het wiel,
+en hij wordt onder het rijtuig geslingerd. De dame gilt en schreeuwt;
+maar de postillon kan de paarden niet inhouden, voordat het wiel de
+borst van den Engelschman raakte en ook zijn hoofd zwaar wondde,
+terwijl zijn regterbeen geheel vermorseld was. Nu springt ook de
+dame uit het rijtuig, en geeft kermend en handenwringend last, dat
+men haren echtgenoot _zum Mainzerhof_ brenge. Onmiddellijk zijn de
+doctoren ontboden; maar bij de eerste schouwing hebben zij verklaard,
+dat de wonden doodelijk zijn, en dat hij geen vierentwintig uren meer
+te leven heeft. Onbegrijpelijk is het, dat de dame, terstond nadat
+zij deze verklaring gehoord had, met hare bagaadje, in een rijtuig,
+weêr naar Bonn is vertrokken, en haren echtgenoot aan de zorg van
+vreemden heeft overgelaten.
+
+De gissingen van Van Aartheim klommen door dit verhaal tot een
+hoogen trap van waarschijnlijkheid, en hij wendde zich dus terstond
+tot den kastelein, om nog nadere inlichtingen te bekomen. Uit de
+beschrijvingen, zoo van den Engelschman als van de dame, meende hij
+nu zeker te kunnen opmaken, dat het Lurgrave was, wien dit vreeselijk
+ongeluk getroffen had, en daar juist op dat oogenblik de doctoren
+inkwamen, volgde hij hen naar de ziekenkamer, om den lijder te
+zien. En waarlijk, daar zag hij den ellendige, het zwaar gewonde
+hoofd op de borst gezonken, al met de kleur des doods overtogen,
+en hoorde hij het akelig reutelen, als van iemand, die in hevige
+benaauwdheid sterft. Onze vriend was diep getroffen; het denkbeeld,
+dat hij, die daar lag, zijn bitterste vijand, zijn hevige vervolger,
+de verstoorder van al zijn geluk was geweest, kwam geen oogenblik bij
+hem op. Hij zag alleen zijnen medemensch; iemand dien hij van zoo nabij
+gekend had; dien hij kortelings nog zoo gezond en krachtvol gezien had;
+maar tevens iemand, wiens sterven men zich zelfs niet kan voorstellen,
+zonder met schrik en ontzetting vervuld te worden.
+
+"Het is nog geen sterven," zei een der doctoren, die tot zijn bed
+genaderd was: "de verwonding van het borstbeen is de oorzaak van dit
+benaauwd geluid. Ik zal trachten, door zijn hoofd lager te leggen,
+het hem wat gemakkelijker te maken."
+
+"Voort, voort!" riep Lurgrave, toen hij door deze aanraking als uit een
+sluimer ontwaakte, met eene benaauwde stem, maar toch met inspanning
+van al zijne krachten: "voort, postillon! of ik sla u met eigen hand
+de hersens in."
+
+"Houd u kalm, wat ik u bidden mag," zei de doctor, "en verzwaar uw
+lijden niet! Tracht wat te rusten."
+
+De lijder sloeg wild de oogen om zich heen; langzamerhand scheen
+het hem duidelijk te worden, waar hij zich bevond; maar toen de hand
+opheffende en met de vuist dreigende, riep hij: "Ha! waar zijt ge,
+slang! met wie ik mijn leven aan den duivel gewijd heb? Ellendige! hebt
+gij mij nu verlaten en bestolen, en mij op mijn sterfbed beschimpt
+en bespot? Wees vervloekt!"
+
+Deze uitroep scheen zijne trouwelooze maitresse te gelden. En o,
+de beschuldiging, die hij tegen haar uitbraakte, bleek naderhand
+maar al te gegrond te zijn. Neen! geen der misdrijven, waaraan de
+ongelukkige _Française_ schuldig staat, zal eens haar sterfbed zoo
+benaauwd en vreeselijk maken, als deze gruweldaad.
+
+Maar daar ontdekt zijn oog Van Aartheim. "Ook gij nog!" roept hij
+woedend uit, terwijl hij het verband van zijn hoofd losrukt, en hem
+met woeste gebaren dreigt. "Komt gij mij beschimpen en juichen?--Neen,
+ik wil niet sterven--ik zal niet sterven--spoedig--paarden--rijd
+voort--vlieg, postillon!--duizend guinjes, zoo gij dien ellendige
+voorblijft.--Neen, gij zult niet lang meer juichen!"
+
+"Om Gods wil, bedaar!" roept Van Aartheim, terwijl hij smeekend de
+armen naar hem uitstrekt. "Gij kent mij beter, Lurgrave! ik wil u
+helpen, kon ik u maar helpen ik wil uw lijden verzachten. O, indien het
+u troost geeft, zie, ik vergeef u alles, ik vergeet alles. Ongelukkige,
+ik wil uw vriend zijn..."
+
+Maar de lijder hoort hem niet meer; afgemat zinkt zijn hoofd op het
+kussen neêr; uitgeput en bedwelmd ligt hij na deze woedende inspanning;
+en het vuurrood, waarmeê de drift zijn voorhoofd en wangen geverfd had,
+maakt weêr plaats voor de bleeke en vale kleur des doods.
+
+De doctor herstelde het losgescheurd verband, en Van Aartheim plaatste
+zich zoo, dat hij door den stervende niet meer gezien kon worden;
+maar toch, hij bleef den geheelen nacht bij hem, bij afwisseling door
+een der doctoren bijgestaan. Wij zullen onzen Lezers de bijzonderheden
+van dien vreeselijken nacht niet mededeelen. Van Aartheim spreekt er
+nooit van, dan met de diepste ontroering, en met weerzin brengt hij
+zich die _horreurs_ voor den geest. In den vroegen morgen maakte de
+dood een einde aan het aardsche lijden van Lurgrave, en deed eene
+vervloeking, die hij uitbraakte, op zijne lippen versterven.
+
+"Het is een groot geluk voor hem, dat hij maar dood is," zei de
+kastelein, toen hij het berigt in de gezelschapszaal had medegedeeld.
+
+"Ja, wel is het een geluk!" stemden al de gasten toe; maar niemand
+hunner had hem zien sterven.
+
+Twee dagen later, in den vroegen morgen (eene voorzorg van den
+kastelein, om zijne gasten niet door zulke akelige dingen te
+indisponeeren) werd het lijk van Lurgrave naar het kerkhof buiten de
+stad gedragen. Niemand verzelde de baar van den vreemdeling, dan van
+Aartheim; niemand zou, zelfs in zijn vaderland, tranen van droefheid
+voor hem over hebben. Maar een traan van innig medelijden viel op
+de kist van den ongelukkige, toen die in de groeve der vertering
+nederzonk. Wee hem, over wie dan nog tranen van medelijden moeten
+worden geschreid!
+
+Nadat van Aartheim de zaken van den Engelschman had afgedaan,
+besloot hij den volgenden morgen, per stoomboot zijne reis naar
+Holland voort te zetten. In den namiddag ontmoette hij, op de
+schipbrug, Polsbroekerwoud en de andere vrienden, die van Coblenz
+waren teruggekeerd, en gezamenlijk reisden zij nu den volgenden dag
+naar Nijmegen.
+
+
+
+
+
+HOOFDSTUK XXXV.
+
+    Hetwelk het laatste is, behalve voor degenen, die al vroeger de
+    lectuur dezer reisontmoetingen hebben afgebroken.
+
+
+Het oogenblik, waarin men, na eene lange afwezigheid of eene reis van
+eenige uitgebreidheid, voor het eerst weder den vaderlandschen grond
+betreedt, of het land weerziet, waar men geboren is, en dat alles,
+wat ons dierbaar is, in zich bevat, is voor de meeste menschen in
+de voorstelling zeer aangenaam; en velen, die voor het eerst reizen,
+stellen zich de zoetste gewaarwording voor, die door een plotselingen
+overgang zal worden opgewekt. Jammer is het, dat gewoonlijk de
+uitkomst al bijzonder weinig aan die voorstelling beantwoordt. Want
+wat die overgang betreft, men bemerkt er meestal niets van; men is
+gewoonlijk in het vaderland, voordat men het weet, en men ziet in zulke
+oogenblikken, dat men de voorgestelde zoete gewaarwordingen niet eer
+kan smaken, voordat men zijn eigen woning binnentreedt. Welk genot
+is er, bij voorbeeld, voor den Hollander, om aan het Lobith aan te
+varen, of bij Westwezel de grenspaal voorbij te rijden? Zeker niet het
+gevoel van trotschheid, zulk een mooi land het zijne te mogen noemen;
+want schoon Holland niet als het Paradijs van Europa kan beschouwd
+worden, het ziet er binnen's lands over het algemeen heel wat beter
+uit, dan aan den grenscirkel. Of zou de vreugd te zoeken zijn in het
+ontmoeten van zijne landgenooten! Ach, wie zijn het, die hij het eerst
+aantreft! Commiezen, welke als gieren op zijn bagaadje aanvallen, en
+zijne nette koffers met baldadig geweld van de diligence smijten, of
+die met aanmatigende onbeleefdheid aan boord van de stoomboot stappen;
+policiebeambten, welke hem bewijzen vragen, dat hij geen schurk is,
+en aan wie hij toonen moet, dat hij permissie heeft, om zijn eigen
+land binnen te komen; schippers en loodsen, handlangers en knechts,
+die, terwijl zij elkander een touw toewerpen, of een baal voortsjouwen,
+zichzelven en elkander, bij wijze van stopwoordjes en tusschenwerpsels,
+het eeuwige oordeel toewenschen; in welke kunstige manier van spreken,
+wij moeten het onbevooroordeeld bekennen, onze Hollandsche sjouwers,
+schippers en werklieden, het gepeupel van alle andere landen verre
+achter zich laten. Al verder: gij gaat in een herberg, en betaalt
+uwe vertering, met een 5 franc of een thaler, of, zoo gij het nog
+hebt, een fatsoenlijk stuk Hollandsch geld; en voor hetgeen men u
+terug moet geven, regent het dertiendehalfjes, pietjes en blinde
+dubbeltjes in uwe hand.--Maar nu zijt gij dan eindelijk verheugd,
+dat gij toch weer op vaderlandschen bodem wandelt; nu stelt gij u
+voor, hoe gij het verliet; maar gij denkt ook onwillekeurig aan al
+het opgewisselde goud, dat toen uwe beurs bevatte, en het is alsof
+gij nu voor het eerst opmerktet, dat uw plunje er armelijk uitziet,
+en dat uw nieuw jasje wat al te versleten is, om daarmee in uwe
+eigene stad aan te komen. Maar gij ontmoet ook menschen, die gij
+half en half kent, die gij wel eens meer ontmoet; dat doet u plezier;
+maar hen, die hunne gewone manier van leven gevolgd hebben, en wiens
+niets bijzonders gebeurd is, treft deze ontmoeting volstrekt niet;
+of zoo zij misschien ook een tourtje gemaakt hebben, dan is het
+uwe grooter en interessanter, maar daar ligt hun niets aan gelegen;
+en zij beginnen u over Kleef en den Eltenberg te onderhouden, daar
+gij uwe mededeelingen omtrent den _Mont blanc_ kunt opzouten. Voorts
+vraagt gij met brandend verlangen naar nieuws omtrent allerlei zaken;
+en daar is niets nieuws voorgevallen, en alles gaat zijn gewonen gang,
+alsof gij niet weg geweest waart. En waartoe al de teleurstellingen
+opgesomd, die u treffen, als gij het genot smaakt den vaderlandschen
+grond te betreden? Daar is misschien geen enkel genoegen op aarde,
+dat zich met de voorstelling, die men er van maakt, kan meten.
+
+Nijmegen was de plaats, waar onze vrienden het eerst den vaderlandschen
+bodem weer betraden. Weinige uren te voren hadden zij elkander met
+veel deftigheid geluk gewenscht, toen zij eene Hollandsche vlag en
+Hollandsche uniformen aan den wal ontdekten. Daar was zelfs eene
+propisitie gedaan, om eene fijne flesch te drinken; maar niemand
+durfde er sterk op aandringen, omdat aller finantiële toestand veel te
+wenschen overliet, en sommigen zelfs niet begrepen, hoe zij Rotterdam
+konden halen. Het afscheid van Van Aartheim, die terstond naar Utrecht
+vertrok, liep dan ook zonder libaties, maar met hartelijke wenschen
+en vriendschappelijke handdrukken af, en de hoop om elkander spoedig
+weer te zien, verbande tevens alle droefgeestigheid en aandoening
+van deze plegtigheid.
+
+En nu ondernamen de vijf getrouwe vrienden den volgenden morgen vroeg
+den terugtogt naar Rotterdam, waar de reis volbragt zou zijn. Dezelfde
+stoomboot, die hen vóór twee maanden had overgebracht, lag weer
+gereed, en occupeerde zich met den overbodigen stoom snuivend uit te
+blazen; de kaai was weer met dezelfde soort van toekijkers gevuld,
+als altijd, en onder hen bevond zich een aanzienlijk aantal bedelaars,
+die niets vuriger verlangden, dan de waarheid te ondervinden van het
+spreekwoord: de morgenstond heeft goud in den mond. De hofmeester nam
+al de passagiers met scherpe blikken waar, of er ook onder waren, die
+hun leeftocht met zich voerden, of die al in hun logement gedejeuneerd
+hadden; de kapitein liep met zekere gewigtigheid over het dek heen
+en weder, zonder zich eenigszins met de passagiers of goederen in te
+laten, die hij als bijkomende zaken beschouwde, doch die met het doel
+zijner reize in geen het minste verband stonden; de stokers woelden
+in den voorraad steenkolen, waarover zij te disponeeren hadden,
+en brandden hunne zwarte aangezigten voor den gloeijenden oven; de
+commissionairs en kruijers verwisselden met groot genoegen den zwaren
+last, dien zij torschten, voor eenig klein zilvergeld; en de reizigers,
+zelfs die nog een kwartier te vroeg kwamen, verhaastten hunnen tred,
+zoodra zij de boot in het gezigt kregen, als hoorden zij in den
+sissenden stoom eene waarschuwing: "Pas op, dat ge niet te laat komt."
+
+Het was een zeer koele morgen, en de meeste passagiers vonden het
+dus geraden zich benedenwaarts te retireren. Ook Pols trok, toen hij
+gezien had, dat de stoomboot gelukkig omgekeerd en goed _en train_ was,
+naar de kajuit. Maar welk eene verrassing wachtte hem hier? Hij kon
+nauwelijks zijne oogen gelooven, toen hij zijn waarden neef en nicht
+van Schalen en hunne kolossale, blozende en gezonde dochter Truitje
+ontdekte. "Wel heden, neef!"--"Mijn lieve tijd, nicht!" waren de eenige
+woorden, die een paar omslagtige omhelzingen en luidruchtige kussen
+vooraf gingen. Maar toen volgde een stroom van uitboezemingen over
+de vreugde dezer ongehoopte ontmoeting, en eene reeks van opmerkingen
+over het zonderlinge en buitengewone, dat dit juist zoo trof, en het
+voorregt, dat menschen in zulk soort van rencontres boven bergen en
+dalen vooruithebben; en toen nicht aan het verhalen, hoe het kwam,
+dat zij juist heden in de stoomboot zat, en niet gisteren, zooals
+haar eerste plan geweest was; en hoe zij niet weg had kunnen komen van
+hare eigene zuster, die te Nijmegen woonde; en hoe zij de bruiloft had
+wezen bijwonen van eene nicht, waarvan zij moei, of, op zijn Fransch,
+tante was; en hoe die nicht een kostelijk huwelijk gedaan had met
+een knap mensch, die een post had bij een dijkcollegie, zij geloofde
+zooveel als bode; en hoe haar eigen man, die wel van een grapje hield,
+zich op die bruiloft had verkleed als een Jood, en op het dessert
+met een kruiwagen met amandelen om de tafel gereden had; en hoe zij
+zelve hem haast niet herkend had, zoo natuurlijk riep hij; "mangelen,
+beste mangelen!" en nog meer dergelijke vermakelijke grappen, waarvan
+haar man de aanlegger geweest was, maar alles in eer en deugd.
+
+Pols luisterde met goedhartige aandacht naar al deze belangrijke
+mededeelingen, en daarna met belangstelling naar een nader relaas
+omtrent de laatste ziekte en de begrafenis van Mijntje; hij vernam
+ook met veel genoegen, dat alles aan zijn huis toch goed en ordelijk
+was toegegaan, maar dat Pietje wat zou staan te kijken, als hij daar
+op eens voor haar stond, hoewel zij hem al sedert veertien dagen alle
+uur te wachten was; en toen verzocht nicht hem, om ook eens wat van
+zijn reizen te vertellen, en waar hij al zoo geweest was, en of hij
+nu waarlijk zulke bijzonderheden gezien had, als de reizigers altijd
+wel willen zeggen. Pols voldeed met genoegen aan haar verlangen,
+en sprak een poosje over hooge bergen en watervallen, waarvan nicht
+de handen in elkaâr sloeg, en waaronder neef in een gerusten slaap
+raakte. Maar toen sprong hij in eens met zijne gedachten tot Coblenz
+terug, en dit gaf hem aanleiding om te zeggen:
+
+"Maar nu zult ge nooit raden, wie ik onderweg ontmoet heb; het is
+nog iemand van de familie."
+
+"Toch neef Joris niet? maar die is al dien tijd niet uit Rotterdam
+geweest; of zijn broêrs weduwe? maar neen, die is al jaren dood. Neen,
+ik kan het niet raden."
+
+"Ik zal het dan maar zeggen: 't was nicht Mientje van Schalen van
+IJsselstein."
+
+"Wel, nu nog mooijer! Dat slechte schepsel, die niets had dan haar
+mooije gezigtje, maar die er zoo trotsch op was, als wat ben je me! Nu,
+ze zal ook wel in een mooije conditie wezen."
+
+"Neen, waarlijk, dat is alles heel goed te regt gekomen; ze is toen
+met dien Duitschen heer in het geheim getrouwd."
+
+"Een mooije heer, een grasmof, die half naakt in 't land gekomen
+is, om ons goede geld te winnen. En dat ze getrouwd zijn maakt mij
+niemand wijs; dan had ze in IJsselstein moeten blijven, en dan hadden
+de geboden moeten gaan, net als over mij en je neef, en over ieder
+eerlijk en fatsoendelijk mensch. Neen, het is ook altijd een ligt
+meisje geweest."
+
+"Ge oordeelt misschien wat te streng, nicht! Het was toen wel
+onvoorzigtig van haar gehandeld, maar zij zijn waarlijk getrouwd;
+en het is toen ook heel goed met hen gegaan; Mijnheer Blumengarten
+is tegenwoordig een groot koopman in Coblenz, en zit in goeden doen."
+
+"Dat zal dan ook wel niet alles in den haak wezen; niet dat ik iemand
+wil veroordeelen, maar het geld van weduwen en weezen is misschien ook
+niet te goed voor iemand, die zoo ligt over eene heilige zaak denkt,
+als toch het huwelijk is."
+
+Pols vond het geraden dit onderwerp maar niet langer te behandelen,
+hoewel hij plan had het als inleiding te doen dienen voor eene
+belangrijke confidentie, althans om zoo iets van zijne plannen in
+het verschiet te laten zien. Nicht Van Schalen bromde nog eenige
+liefderijke aanmerkingen, en sloot daarop hare oogen, om de schade
+van een slapeloozen nacht nog wat in te halen.
+
+Onze vriend entameerde dus een discours met Truitje, en na eenige
+woorden over onverschillende zaken gewisseld te hebben, dacht het hem
+niet kwaad, aan deze, die toch zeker zoo streng niet denken zou, iets
+van zijn voornemen omtrent Juffrouw Blumengarten meê te deelen. Hij
+schoof dus zijn tabouretje wat nader aan haar toe, en begon op half
+fluisterenden toon tot haar te zeggen:
+
+"Ik zal het nu wel eenig hebben in mijn ruime huis in den Oppert."
+
+"Ja maar, neef! u hebt zooveel vrienden; die zullen u nog wel eens
+opzoeken."
+
+"Ja maar, nicht Truitje! vrienden zijn ook maar vrienden; ik heb mijn
+gedachten al eens over een meisje laten gaan."
+
+Truitje zei niets, maar keek blozend voor zich.
+
+"Wel, nicht! wat zou je daarvan denken; daar is niets dat het mij
+belet, en ik heb een nichtje, dat er heel mooi uitziet, en dat ook
+heel lief is."
+
+Truitje werd nu eens voor de variatie bleek, doch zette toen weêr
+haar blozen voort.
+
+"Maar zeg dan toch eens, lieve nicht! wat zou je mij hierin raden?"
+
+Met een nieuwen gloed op de wangen, stotterde Truitje; "Neef
+Joachim! ik kan er niets van zeggen, zonder vader of moeder."
+
+"Maar dat is toch vreemd," zei Pols: "je kunt toch je eigen meening
+wel zeggen zonder vader of moeder?"
+
+"Neen neef! dat mag ik niet doen; je moet het mij niet kwalijk
+nemen. Ik ben het met moeder geheel eens, wat een meisje behoort te
+doen, en ge hoordet straks zelf, hoe ze zich uitliet omtrent nicht
+Mientje, die nu in Duitschland woont."
+
+Juist lag de stoomboot aan voor Tiel, en de botsing tegen den wal
+maakte neef en nicht Van Schalen wakker.
+
+"Wel, nu zal ik je krijgen!" riep neef, toen hij Pols en zijne dochter
+in een zoo vertrouwelijk discours zag. "Vrouw! je mag wel oppassen,
+of ik moet het kleed van den mangelenjood al gaauw weer aantrekken."
+
+"Houd je mond, lobbes!" zei nicht. "Wat praat je altijd malle
+praat! Maar, Trui-lief! wat hebt ge een kleur!"
+
+"'t Is hier vast wat benaauwd, moeder! ik wil eens naar boven gaan."
+
+Op den trap vroeg de moeder fluisterende aan de dochter: "Wat was
+dat toch, kindje?" En het kindje van bijna zes voet antwoordde:
+"Ik weet het niet, moetje! ik geloof, dat neef Joachim u en vader
+wel eens spreken wou."
+
+Gedurende dit gesprek had boven eene ontmoeting plaats, niet minder
+aangenaam, dan die tusschen Pols en de Van Schalens. Te Tiel zag
+Torteltak zijn eenigen broeder aan boord komen. Juichend drukten zij
+elkander de hand, en de glans van vreugde, die zich op beider gelaat
+vertoonde, duidde aan, dat zij niet alleen door den band des bloeds,
+maar ook door wederkeerige toegenegenheid en vriendschap aan elkander
+verbonden waren. Daar is gewoonlijk veel, dat zich tegen zulk eene
+naauwe vriendschap tusschen broeders aankant, misschien het meest,
+dat men elkander van der jeugd af al te naauwkeurig kent, eene proef,
+waartegen de meeste menschen niet bestand zijn. Maar wanneer, in
+weerwil van al die tegenkantingen, zulk eene vriendschappelijke
+betrekking bij broeders plaats vindt, dan kan er moeijelijk een
+vriendschap zijn, naauwer en inniger dan de zoodanige, moeijelijk
+eene vertrouwelijkheid, die grooter is en meer insluit, en die
+door de natuurlijke betrekking meer gewaarborgd is tegen botsingen,
+waartoe verscheidenheid van betrekkingen bij andere vrienden somtijds
+aanleiding zou kunnen geven.
+
+Frederik van Torteltak was twee jaren ouder dan zijn broeder, en in
+houding en gelaatstrekken zeer op dezen gelijkend. Alleen had hij
+iets meer deftigs en bedaards, en miste hij de misschien te groote
+ijdelheid van Eduard. Sedert een jaar had hij de Leidsche akademie
+verlaten, zonder evenwel terstond eene plaats in de maatschappij in
+te nemen. Hij behoorde tot die menschen, welke de voorregten van het
+akademieleven verloren hebben, en wien men die van het maatschappelijke
+nog niet toestaat. Hij was proponent, een dier benijdbaren, wier namen
+vier- of zesmaal 's jaars in lange lijsten achter de Boekzaal worden
+aangeplakt, even als die van dienstboden op een verhuurkantoor, en
+die van wijnen op eene prijscourant; een dier gelukkigen, welke nooit
+hunne betrekking kunnen noemen, zonder een medelijdenden glimlach of
+schouderophalen te ontmoeten; over wie iedereen, als over publiek goed,
+meent te kunnen en mogen oordeelen en beschikken, en die dat voorregt
+boven doctoren en advokaten zonder praktijk en kooplieden zonder zaken
+hebben, dat zij bij uitnemendheid als "arme stakkers" en "ongelukkigen,
+die niets om handen hebben," worden beschouwd. Vertoont zich een
+proponent in een gezelschap, iemand, die hem voor het eerst ontmoet,
+en die het zeer indiscreet zoo rekenen, een jong doctor te vragen,
+of hij al patiënten heeft, vraagt hem terstond: "Hebt u al eenig
+uitzigt op eene plaats?" Hij maakt nooit eene visite bij een tante, of
+eene mevrouw, die de Boekzaal bijhoudt, of hij hoort ten minste drie
+keeren in het half uur van zijn bezoek: "Daar zijn ontzettend veel
+proponenten!" Heeft een jong meisje de onvoorzigtigheid zich met hem
+te engageren, hare vriendinnetjes maken toespelingen op minnarijen,
+daar nog geen eind aan te zien is, of verheugen zich, dat zij haar
+nog zoo heel gaauw niet zullen verliezen. Dit gaat zelfs verder:
+de persoon, aan den proponent verbonden, wordt zelve een voorwerp
+van deernis, even als de ongelukkige, aan wien zij zich opoffert. Is
+de proponent treurig of ernstig: "hij zal zich nog doodkniezen," of
+"wie wil met zoo'n stijven Klaas te doen hebben?" Is hij vrolijk
+en opgeruimd: "hij trekt het zich niet veel aan; 't kan hem niet
+schelen; hij is nog ongeschikt voor zijne betrekking."--Maar waartoe
+al de voorregten, aan dezen stand verbonden, opgesomd! Waarom
+gesproken van de philantropische vertogen en voorstellen, om hun
+lot te verbeteren, en die misschien nog wel zullen leiden, om er
+kerkeknechts en doodgravers van te maken! Met erkentenis voor den
+goeden wil van allen, die zich zooveel aan hen laten gelegen leggen,
+zouden de meeste proponenten wel onder hunne namen willen schrijven:
+"Verzoeke van brieven en betuigingen van beklag verschoond te blijven."
+
+Torteltak had in een van de Geldersche waarden zijne gaven doen hooren;
+hij liet zich evenwel volstrekt niet uit over zijne verwachtingen, en
+daar Pols nog al veel met zijne familie bezig was, viel ook niemand
+hem daarmeê lastig. De broeders hadden veel te praten en veel meê
+te deelen: "en je hebt mijn brief te Straatsburg ontvangen?" vroeg
+Frederik.--"Ik heb geen brief gezien na Constants van u, noch van
+iemand."--"Dan weet ge ook het nieuwtje nog niet: ik ben geëngageerd,
+en je kent het meisje ook; maar nu zeg ik je niet met wie, voor gij
+haar ziet."--"Toch niet met Elize L.?--"Met Elize, noch met Sophie;
+maar nu zeg ik niets meer."--Torteltak raadde nog twintig namen; maar
+hij was altijd mis; dus besloot hij de zaak af te wachten. Hij deelde
+intusschen aan zijn broeder meê, dat ook hij misschien geëngageerd was,
+doch dat hij nog onderweg moest informeren, of het werkelijk zoo was,
+maar dat hij niet wist, of hij het verlangde ja, dan neen.--Voorts
+liepen de gesprekken over vele familiezaken; Veervlug informeerde met
+veel belangstelling naar hunne zuster, maar vernam niets bijzonders,
+dan dat zij springlevend, gezond en nog even dartel als vroeger was.
+
+Pols vond in den loop des morgens, toen hij met zijne oude nicht alleen
+in de kajuit was, nog gelegenheid een woordje ten voordeele van Mevrouw
+Blumengarten te spreken, en daar deze door sommige voorstellingen,
+die zij sedert het discours op den trap had beginnen te scheppen,
+in eene meer vergevensgezinde bui was geraakt, verklaarde zij nu
+het huwelijk als wettig te beschouwen, en best te willen gelooven,
+"dat dat eigenste losse en wilde Mientje toch nog wel eene goede
+en brave huismoeder kon geworden zijn." Onze vriend was zoo voldaan
+over deze omkeering, dat hij besloot terstond zijne confidentie te
+doen volgen, en hij maakte haar alzoo in diep geheim bekend, dat hij
+plegtig om de hand en het hart van Caroline Blumengarten had verzocht,
+en hoop had binnen kort zijnen wensch vervuld te zien.
+
+Nicht Van Schalen werd, even als vroeger hare dochter, beurtelings
+rood en bleek. "Je doet me schrikken, neef Joachim! en weet je wel,
+dat je dan een Duitsche deern in je Rotterdamsche huis krijgt?"
+
+"Ja," zei Pols; "maar zij zal zich best bij ons kunnen schikken,
+en ge zult zien, zij zal u uitmuntend bevallen."
+
+"En was het dat, dat je me zeggen woudt?" zei nicht, hem sterk
+aanziende. "Truitje... ik dacht, dat je me iets hadt meê te deelen.'"
+
+En zonder zijn antwoord af te wachten--want juist kwam Truitje
+beneden--nam de moeder hare dochter onder den arm en ging naar
+boven. Op den trap fluisterde zij haar in: "Het reizen heeft neef
+Joachim, geloof ik, heelemaal mal gemaakt."
+
+"Dat geloof ik ook," zei Truitje, toen de moeder haar de aanleiding
+tot deze gissing meêdeelde.
+
+Ten een ure lag de stoomboot voor de Boompjes te Rotterdam stil. Pols
+nam al de bagaadje en drie zijner vrienden terstond meê naar huis;
+maar Torteltak werd door zijn broeder meegetroond, die hem hier tot
+getuige van zijn geluk wilde maken. Niet ver van de aanlegplaats
+schelden zij aan een groot huis aan, en de proponent sleepte zijn
+broeder onaangediend naar boven. De deur eener zijkamer werd geopend,
+"Hier is zij!" riep Frederik verheugd uit. "Eduard! zie hier mijn
+meisje!" En Torteltak stamelde zijne broederlijke gelukwenschen uit
+voor Ambrosine Korenaar.
+
+"Wel heden, Mijnheer Torteltak! dat vind ik nu eens heel aardig,
+dat gij ons terstond komt bezoeken; en wat zegt gij nu van die
+jongeluidjes? Ja, het kan wonderlijk in de wereld loopen. Wij
+ontmoetten uwen broeder te Kleef, juist acht dagen nadat gij ons
+verlaten hadt, en wij konden het terstond zoo best met hem vinden. En
+nu wordt Ambrosine nog eene domineesvrouw! Nu, het is wel mijne eigen
+dochter, maar ik durf gerust zeggen, dat er weinige zulke lieve en
+geschikte meisjes ook daarvoor gevonden worden."
+
+Torteltak was in de eerste oogenblikken door deze ontmoeting een weinig
+uit het veld geslagen, en hij stond eenige oogenblikken in beraad,
+om nu als een wanhopig minnaar te gaan kwijnen, en met liedjes in het
+genre van: "_Fare thee well!_--_Non, je ne t'aime plus._--_So willst
+du treulos von mir scheiden!_" en dergelijke te gaan occuperen;
+maar toen hij zijn hart eens goed onderzocht had, bleek het hem,
+dat hij, zonder zich ongelukkig te maken, Ambrosine heel goed aan
+zijn broeder kon afstaan. Hij ontwaarde geen pijnlijker aandoening,
+dan die hij altijd gevoelde, als hij zag dat een mooi en lief meisje
+zich aan een ander naauwer verbond dan aan hem. Toen dus de oude Heer
+Korenaar bovenkwam, viel hij dadelijk in dien goeden toon, en sprak met
+gemelden grijsaard zeven kwartier over den Engelschen en Hollandschen
+koophandel, dronk aan tafel een vrolijken toast, en maakte bij zijn
+afscheid van zijn broederlijk regt op Ambrosine met vreugde gebruik.
+
+En 's avonds was er feest in den Oppert, het feest der behouden
+terugkomst, en het afscheidsmaal van vijf getrouwe reisgenooten. Pols
+presideerde het souper, in den stoel van zijn vader, met zijn
+gemakkelijken huisjas en zijne gevoerde pantoffels versierd. De
+goedhartige vergenoegdheid, die op 's mans gelaat te lezen was, deelde
+zich aan al de vrienden mede. "Daar is toch maar één Holland!" riep hij
+uit, toen hij het laatste van vele glazen krachtige Portwijn uitdronk,
+en toen hij zijne eigen leden op zijn eigen bed uitstrekte, murmelde
+hij half sluimerend: "Oost west, 'thuis best!"
+
+
+
+Hier eindigt het relaas der Reisontmoetingen van Joachim
+Polsbroekerwoud en zijne vrienden. Wij weten het dat wij onze Lezers
+weinig belangrijks en buitengewoons hebben meêgedeeld; maar het is
+moeijelijk, indien men de waarheid getrouw wil blijven, zoo iets
+uit hedendaagsche reizen te putten. Die, in weerwil van dat al, deze
+ontmoetingen tot den einde toe gevolgd heeft, wordt bij deze bedankt
+voor zijn geduld, en ontvangt tot toegift, hetgeen wij, omtrent het
+wedervaren onzer personen, sedert hunne tehuiskomst vernomen hebben.
+
+Pols is na zijne terugkomst nog bijna een maand in onzekerheid geweest,
+hoe het met zijn engagement zou afloopen. De Heer Blumengarten, die
+zich als vader verpligt rekende omtrent den minnaar zijner dochter
+behoorlijke informatiën in te winnen, wendde zich, met medewerking
+zijner Overheid, tot de Regeering van Rotterdam, om inlichtingen
+aangaande dien persoon te verzoeken. Deze renvoyeerde het stuk aan
+de Policie, en het antwoord, dat teruggezonden werd, luidde, dat
+gemelde Polsbroekerwoud geenszins voor een verdacht persoon gehouden
+kon worden. Hiermede was de schoonpapa tevreden; en op aandringen
+van zijne vrouw, die zoo gaarne haar vaderland eens wilde weêrzien,
+ondernam hij met zijne familie de reis naar Rotterdam. Op eenen morgen,
+in het laatst van September, werd er bij Pols een brief gebragt, dien
+hij begeerig opende, maar dien hij, van wege het Duitsche schrift,
+niet lezen kon. Hij spoedde zich dus naar een beëedigd translateur, die
+hem met den volgenden inhoud bekend maakte: "De Heer Polsbroekerwoud
+wordt verzocht dezen middag ten 2 ure in het Zwijnshoofd te komen
+dineren bij zijne familie uit Coblenz." Onze vriend was zichzelven
+nauwelijks meester, en zijne vreugde kende geen palen, toen de oude
+Heer hem als _Herr Sohn_ en de broeder als _Herr Bruder_ begroette,
+en Caroline hem blozend de hand toereikte. In Mei 1838 is dan ook
+het huwelijk te Coblenz voltrokken; de Van Schalens zijn geheel met
+de Blumengartens verzoend, vooral nadat deze hun een oxhoofd goeden
+Rijnwijn hebben toegezonden. Mevrouw Polsbroekerwoud schikt zich
+goed naar de Rotterdamsche levenswijze. Om harentwil is Pols lid
+geworden van den Doelen, waar zij geen enkel zomerconcert verzuimen,
+en waar de jonge vrouw zich doet opmerken door haar blanke _teint_
+en het overmatig gebruik van boterhammen met gerookten zalm. Sedert
+eenigen tijd fluisteren de buren in den Oppert van iets, dat op til
+zou wezen; althans, dat er eenige stukken mandenwerk en oogjesgoed,
+benevens kousjes en slaapmutsjes van het kleinste soort, aan het huis
+van Polsbroekerwoud zijn bezorgd.
+
+Torteltak is gepromoveerd en wacht op een post. Hij is nog altijd een
+_enfant cheri des dames_, en kleedt zich voortdurend heel netjes. Hij
+schijnt zich evenwel nog niet te kunnen decideren, wie der vele lieve
+meisjes, die hij kent, door hem gelukkig zal worden gemaakt. Zijn
+broeder is nu geplaatst, en Ambrosine vindt het buitenleven heel
+aangenaam, hoewel mama Korenaar zich niet kan begrijpen, dat het
+lieve meisje zich daar niet doodkniest.
+
+Veervlug maakt tegenwoordig minneliederen, met wonderlijke aardige _jeu
+de mots_ omtrent _tortels op een tak_. Hij is vlug als een veertje,
+sedert de dartele zuster van zijnen vriend deze minneliederen in
+genade aanneemt. Tusschen beiden pleit hij ook _pro Deo_ en is een
+gezocht advokaat door degenen, die bij voorkeur gratis consulteren.
+
+Holstaff had vroeger plan gemaakt nog eens een reisje naar Frankfort
+te maken, om Clementine Schmallheim te zien; maar sedert hij vernomen
+heeft, dat dit lieve meisje hevig door de kinderziekte geschonden
+is, maakt hij zich ongerust, dat dit gezigt hem te veel treffen zou,
+en stelt dus deze reis van dag tot dag uit.
+
+De Morder is gepromoveerd, na het verdedigen van een _Specimen_,
+handelende over verschillende misbruiken en ongepermitteerde wettelijke
+bepalingen. Hij staat op het trouwen met een weeuwtje, hoewel hij zich
+lang op dien stap bedacht heeft, omdat hij het beroerd onaangenaam
+vond, dat juist, als hij eens zin kreeg in een meisje, een ander al
+eens met haar getrouwd was geweest.
+
+De vrienden, en vooral Torteltak, ontvangen goede berigten van Van
+Aartheim. De oude Heer Torteltak, een kundig procureur, die reeds
+vroeger eens de partij van Mevrouw Van Aartheim tegen Lurgrave had
+opgevat, heeft hem den gemakkelijksten weg aangewezen, om al de zaken
+van _Miss_ Cleford en haren voogd te ontwarren. De gelukkige man woont
+met zijne jonge vrouw en zijne moeder op een buiten in Kent, waar hij
+rustig leeft en bemind is, door allen die met hem in aanraking komen.
+
+En hiermede eindigt dit Hoofdstuk, en dit Boek.
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+INHOUD.
+
+
+Hoofdstuk I.--Kennismaking met de hoofdpersonen
+
+Hoofdstuk II.--De stoomboot van Rotterdam naar Nijmegen.--Ontmoetingen
+met bekende en onbekende personen.--Polsbroekerwoud occupeert zich
+met vele menschen en zaken.--Torteltak wordt verliefd.--Veervlug
+heeft onaangenaamheden.--Holstaff weent met de weenenden
+
+Hoofdstuk III.--Een rustige avond en een onrustige nacht te Nijmegen
+
+Hoofdstuk IV.--Verblijf der reizigers te Kleef.--Zij maken kennis
+met interessante landgenooten en naburen, spreken over menschen
+en zaken in gebonden en ongebonden stijl, en bereiden zich voor,
+te worden vergast op een verhaal van den ouden Heer Korenaar
+
+Hoofdstuk V.--Het verhaal van den Heer Korenaar, dat misschien nog
+met de verdere reisavonturen van Polsbroekerwoud en zijne vrienden
+in verband zal staan
+
+Hoofdstuk VI.--Aken en Borcetti.--Torteltak ontmoet een oud vriend.--De
+Louisberg.--Hij ziet dat zijn vriend gelukkig is.--De Courzaal.--Hij
+vindt de vrouw van zijn vriend lief
+
+Hoofdstuk VII.--Keulen.--Bonn.--Men ontmoet interessante levenden,
+maar nog interessanter dooden
+
+Hoofdstuk VIII.--Waarin de reizigers vele merkwaardige plaatsen
+bezoeken onder veelsoortige gewaarwordingen, en waarin Polsbroekerwoud
+en de Amsterdamsche familie in zeer onaangename positiën voorkomen
+
+Hoofdstuk IX.--Beginnende met eene stoombootreis naar Coblenz,
+en eindigende met de _illustre rejeton_ der familie van Schalen
+
+Hoofdstuk X.--Een Hoofdstuk, waarin de nieuwsgierige lezer, die gaarne
+vernemen wil, hoe de reizigers over de badplaatsen naar Frankfort
+trekken, zeer teleurgesteld wordt en dat verder zeer geschikt is om
+overgeslagen te worden door menschen, die niet gaarne kennis willen
+maken met Frankfortsche families
+
+Hoofdstuk XI.--Waarin de reizigers meer dan twintig mijlen afleggen
+zonder eenig avontuur, maar waarin zij naderhand in een klein bestek
+velerlei genoegens smaken
+
+Hoofdstuk XII.--Vermeldende, hoe Veervlug naar zijn pas zoekt, hoe
+hij zich in zijne eenzaamheid tracht te amuseeren, en hoe hij eerst
+te Darmstadt plaisir krijgt
+
+Hoofdstuk XIII.--De nieuwe vriend van Veervlug komt op het tooneel,
+en legt veel Duitsche plaatsen- en menschenkennis aan den dag
+
+Hoofdstuk XIV.--De reizigers bezoeken twee badplaatsen; op de eene
+maakt Pols eene schitterende vertooning, op de andere blijft hij
+geheel onopgemerkt
+
+Hoofdstuk XV.--De tour door het Schwartzwald.--Pols maakt kennis
+met Engelsche dames bij onweder, en met Ohlsbachsche bij feestmuziek
+
+Hoofdstuk XVI.--Aankomst in Zwitserland en verblijf te Schaffhausen;
+bevattende tevens belangrijke opmerkingen omtrent den invloed van
+een nieuw schoeisel op lichaam en ziel.
+
+Hoofdstuk XVII.--Bevattende eene al te lange beschrijving van eene
+voetreis, en eene al te korte van een watertogtje
+
+Hoofdstuk XVIII.--Hoe de reizigers den Rigi beklimmen, en hoe het
+Holstaff tegen zijne verwachting toch nog gebeuren mag, de zon aldaar
+te zien opgaan
+
+Hoofdstuk XIX.--Waarin Pols in zijne verwachting, om een der schoonste
+dagen van zijn leven in vreugde te vieren, door veelvuldige rampen
+bitter wordt teleurgesteld
+
+Hoofdstuk XX.--Waarin zoovele zaken voorkomen, dat het moeijelijk zou
+wezen, de verschillende opgaven in een korten inhoud te vereenigen
+
+Hoofdstuk XXI.--Geeft de redenen op, waarom voor Polsbroekerwoud en
+zijne vrienden het verblijf te Bern geene aangename souvenirs heeft
+achtergelaten
+
+Hoofdstuk XXII.--Een zeer kort hoofdstuk, dat voornamelijk over den
+voorvluchtigen van Aartheim handelt
+
+Hoofdstuk XXIII.--Waarin de lezer een geruimen tijd in het Kerkerhol
+van Chillon moet verzuchten
+
+Hoofdstuk XXIV.--Geleidt de reizigers van Geneve over Sallenches naar
+Chamounix en vandaar naar Martigny, en is eenigszins in afgebroken
+journaalstijl geschreven
+
+Hoofdstuk XXV.--Waarin aangetoond wordt, dat een interessante tour
+niet altijd een gemakkelijke is
+
+Hoofdstuk XXVI.--Waaruit blijkt, dat de reisavonturen van Joachim
+Polsbroekerwoud nog na zijne aankomst te Milaan vervolgd worden
+
+Hoofdstuk XXVII.--Waarin veel beredeneerd en weinig bewezen
+wordt, en waarin de reizigers eene herberg aantreffen, waar op
+het uithangbord _vrij wijn_ niet maar voor de leus geschreven
+is
+
+Hoofdstuk XXVIII.--Hetwelk aantoont, dat het zeer gevaarlijk is,
+te digt langs een afgrond te wandelen
+
+Hoofdstuk XXIX.--Waarin de reizigers eenig oponthoud hebben, maar
+dat de lezer zonder oponthoud kan eindigen
+
+Hoofdstuk XXX.--Waarin Pols een zeer mooijen _coup de theatre_
+ziet mislukken, en waarin Torteltak eene dame in haar rijtuig
+helpt
+
+Hoofdstuk XXXI.--Waarin een heer zeer vroolijk en een ander zeer
+melancholiek wordt
+
+Hoofdstuk XXXII.--Hetwelk tooneelen behelst, zeer ergerlijk voor
+de Nederlanders in het algemeen, en voor de Haarlemieten in het
+bijzonder
+
+Hoofdstuk XXXIII.--Hetwelk misschien voor sommige lezers zal
+ophelderen, wat het titelvignet voorstelt
+
+Hoofdstuk XXXIV.--Waarin van Aartheim eene zeer treurige ontmoeting
+heeft
+
+Hoofdstuk XXXV.--Hetwelk het laatste is, behalve voor degenen,
+die al voorlang de lectuur dezer reisontmoetingen hebben afgebroken
+
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Reisontmoetingen van Joachim
+Polsbroekerwoud en zijne Vrienden, by Vlerk
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REISONTMOETINGEN VAN JOACHIM ***
+
+***** This file should be named 26100-8.txt or 26100-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/6/1/0/26100/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/26100-8.zip b/26100-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..098a609
--- /dev/null
+++ b/26100-8.zip
diff --git a/26100-h.zip b/26100-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..7fc4f4c
--- /dev/null
+++ b/26100-h.zip
diff --git a/26100-h/26100-h.htm b/26100-h/26100-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..803b133
--- /dev/null
+++ b/26100-h/26100-h.htm
@@ -0,0 +1,12483 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijne Vrienden</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="Vlerk">
+<meta name="DC.Creator" content="Vlerk">
+<meta name="DC.Title" content="Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijne Vrienden">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+/* Standard CSS stylesheet */
+
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+h3, .pseudoh3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h4, pseudoh4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left:10%;
+margin-right:10%;
+
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:0 10% 1.58em;
+}
+
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+
+p.line
+{
+margin:0 10%;
+}
+
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+
+
+div.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+
+.epigraph .bibl
+{
+text-align: right;
+}
+
+.epigraph .poem
+{
+margin-left: 0;
+}
+
+.epigraph .line
+{
+margin-left: 0;
+text-indent: 0;
+}
+
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+
+a.noteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+
+
+.red
+{
+color: red;
+}
+
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align:left;
+width:2em;
+}
+
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.centertable
+{
+/* center the table */
+margin: 0px auto;
+}
+
+.poem
+{
+margin-left:5%;
+position:relative;
+text-align:left;
+width:90%;
+}
+
+.poem h4
+{
+font-weight:normal;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+margin:0 5%;
+}
+
+.poem .i0
+{
+display:block;
+margin-left:2em;
+}
+
+.poem .i1
+{
+display:block;
+margin-left:3em;
+}
+
+.poem .i2
+{
+display:block;
+margin-left:4em;
+}
+
+.poem .i3
+{
+display:block;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .i4
+{
+display:block;
+margin-left:6em;
+}
+
+.poem .i5
+{
+display:block;
+margin-left:7em;
+}
+
+.poem .i6
+{
+display:block;
+margin-left:8em;
+}
+
+.poem .i7
+{
+display:block;
+margin-left:9em;
+}
+
+.poem .i8
+{
+display:block;
+margin-left:10em;
+}
+
+.poem .i9
+{
+display:block;
+margin-left:11em;
+}
+
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+
+
+.caps
+{
+text-transform:uppercase;
+}
+
+.fraktur
+{
+font-family: 'Walbaum-Fraktur';
+}
+
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+
+.poem
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+
+
+ul { list-style-type: disc; }
+ol { list-style-type: decimal; }
+ol.AL { list-style-type: lower-alpha; }
+ol.AU { list-style-type: upper-alpha; }
+ol.RU { list-style-type: upper-roman; }
+ol.RL { list-style-type: lower-roman; }
+.lsoff { list-style-type: none; }
+
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+
+
+
+
+
+/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml
+" */
+
+
+
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+
+.figureHead, .noteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of Reisontmoetingen van Joachim
+Polsbroekerwoud en zijne Vrienden, by Vlerk
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijne Vrienden
+
+Author: Vlerk
+
+Commentator: W.F.C. van Laak
+
+Release Date: July 21, 2008 [EBook #26100]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REISONTMOETINGEN VAN JOACHIM ***
+
+
+
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="front">
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/front.jpg" alt="Oorspronkelijke voorkant." width="472" height="720"></div><p>
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p class="aligncenter">Reisontmoetingen<br>
+van<br>
+Joachim Polsbroekerwoud<br>
+en zijne Vrienden.
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e100" href="#xd0e100">3</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p000.jpg" alt="" width="601" height="600"></div><p>
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e106" href="#xd0e106">4</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/titlepage.gif" alt="Oorspronkelijke titlepagina." width="459" height="720"></div><p>
+
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="titlePage">
+<h1 class="docTitle">Reisontmoetingen<br>
+van<br>
+Joachim Polsbroekerwoud
+</h1><br><h2 class="docTitle">en zijne Vrienden.</h2>
+<h1 class="docTitle"></h1>
+<h2 class="byline">Uitgegeven<br>
+door<br>
+<span class="docAuthor">Vlerk.</span></h2>
+<h2 class="docImprint"><i>Ge&iuml;llustreerd.</i>
+<br>
+Arnhem&#8212;Nijmegen,
+<br>
+Gebrs. E. &amp; M. Cohen.
+</h2>
+</div><div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><p class="aligncenter">Gedrukt bij Karel F. Misset, Arnhem.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e146" href="#xd0e146">V</a>]</span></p>
+</div>
+<div class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Voorwoord.</h2>
+<p>De &#8220;Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijne vrienden&#8221; werden in 1840 te Amsterdam voor het eerst uitgegeven.
+In twaalf nummers van 24 bladzijden kwamen de afleveringen uit, elk voorzien van eene plaat en van een omslag met geestige
+randversiering.
+
+</p>
+<p>Het geheel valt merkwaardig in het genre van Dickens: hoofdonderwerp, stemming, stijl, platen en titelversiering. Bij den
+eersten oogopslag herkent men de uitgave van de Pickwick! Hendrik Frijlink te Amsterdam, die deze twaalf afleveringen &agrave; 30
+cents uitgaf, heeft gezorgd voor eene keurige en smaakvolle uitvoering, weelderig genoeg voor dien tijd, terwijl de octavobladzijden
+met eene kleine, maar fraaie, scherpgeteekende letter zijn afgedrukt. Een boek, dat &#402;&nbsp;3,60 gekost heeft en dat dus den uitgever
+van het Leeskabinet tot eer en tot voordeel kon strekken.
+
+</p>
+<p>Hoe ging mijn hart open, toen ik die afleveringen na eene halve eeuw wederzag! In mijn prille jeugd had ik ze op eene bovenkamer
+in mijn vaders huis tusschen andere letterkundige en nuttige boeken gevonden en voor den dag gehaald. Gij kunt begrijpen,
+dat een knaap van een tiental of een twaalftal jaren het eerst naar de boeken grijpt, die door prentwerk aantrekkelijk gemaakt
+zijn! Ik kende toen reeds het een en ander van Dickens uit de vertaling, die in tal van afleveringen van het &#8220;Leeskabinet&#8221;
+voorkwam, een allergezelligst maandschrift, dat ook door Frijlink uitgegeven werd en waarvan enkele jaargangen op denzelfden
+zolder lagen opgestapeld. De platen in het Leeskabinet en die van de &#8220;Reisontmoetingen&#8221; hadden iets van elkaar en zoo meende
+ik toen reeds iets van de <span class="pagenum">[<a id="xd0e156" href="#xd0e156">VI</a>]</span>navolging te bespeuren. De prentjes brachten mij aan &#8217;t lezen; ik las toen rijp en groen, en de humor van dit boek boeide
+mij.
+
+</p>
+<p>Die humor deed mij te meer pleizier, omdat ik er weldra eenige inlichtingen bij ontving van vader en moeder.
+
+</p>
+<p>Ja, ja, zoo werd mij gezegd, dat was dat grappige boek van Oome Bernard, van Bernard Gewin, die het als student of proponent
+geschreven had en die nu reeds lang een deftig predikant was.
+
+</p>
+<p>De schrijver was wel niet rechtstreeks van de familie, maar het scheelde toch niet veel, want hij was de zwager van eene tante
+van mij. Hij kwam als student nog al eens op de pastorie te Oudshoorn bij Leiden een bezoek brengen en was dan zeer vriendelijk
+voor mijne zuster, toenmaals nog een kind. &#8220;Oome Bernard&#8221;,&#8212;zoo werd hij nog dikwijls genoemd&#8212;was dus een huisvriend, aan wien
+men ook later gaarne dacht. Hij studeerde te Leiden in dezelfde jaren, toen daar ook nog twee andere Theologen waren, zijne
+vrienden Nicolaas Beets en Johannes Petrus Hasebroek; dit drietal ging ook vriendschappelijk om met J. Kneppelhout, die evenwel
+een jurist was, zonder examens te doen. Zij vormden een soort van clubje en hielden veel van letterkunde. Zij hadden als talentvolle
+jonge mannen iets later elk een boek geschreven onder een&#8217; aangenomen naam. De een was Hildebrand, de ander Jonathan, de derde
+trad op als Klikspaan.
+
+</p>
+<p>Hij, Gewin, had den naam van Vlerk aangenomen. Toen zij, of ten minste een paar van hen, een reisje langs den Rijn en naar
+Zwitserland gedaan hadden, had Gewin daar eene beschrijving van gemaakt, natuurlijk met allerlei bijwerk en verandering van
+namen en omstandigheden.
+
+</p>
+<p>Die goede, vroolijke Gewin was een liefhebber van grappen. Had hij niet als student een&#8217; grooten brief aan mijne ouders geschreven,
+een&#8217; brief zoo ontzaglijk, dat het vel sterk en dik papier wel eene geheele tafel bedekte? Daarin had hij schertsend in Bijbelstijl,
+in de tale Kana&auml;ns, allerhande nieuwtjes medegedeeld, aardig te zamengebracht, met geestige afwisseling van het een op het
+ander overgaand.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Nu ligt dat boek over Polsbroekerwoud hier voor mij als eene vriendelijke herinnering aan de roemvolle dagen der vernieuwing
+onzer Letterkunde.
+
+</p>
+<p>Het werk is zeldzaam geworden. Het zou menigeen moeilijk vallen er een tweede exemplaar naast te leggen! Zelfs oude bezitters
+van dit <span class="pagenum">[<a id="xd0e174" href="#xd0e174">VII</a>]</span>werk zijn het allengs kwijt geraakt. Ook wijlen de Heer J. Kneppelhout op den Hemelschen Berg bij Oosterbeek, niet ver van
+Arnhem, had het vroeger in zijne boekerij, maar het is er niet meer te vinden: een herdruk is het eenige middel om het aan
+de leesgrage wereld weder in handen te spelen.
+
+</p>
+<p>Buitendien is een herdruk niet ongewettigd. Dit boek immers vertegenwoordigt met eenige andere uit denzelfden tijd, een belangrijk
+tijdperk uit de geschiedenis onzer vaderlandsche Letterkunde.
+
+</p>
+<p>Ik denk hier aan het optreden der Romantische school in ons land. Met het woord school bedoel ik hier eigenlijk alleen eene
+richting, een overhellen tot wat toenmaals nieuw was in Europa.
+
+</p>
+<p>Sedert de dagen der zestiende en zeventiende eeuw, de bekende Herleving der Letteren, was de geestdrift voor het schoone der
+Klassieke Grieksche en Romeinsche oudheid eenigszins bekoeld.
+
+</p>
+<p>De navolging op slaafschen trant van steeds dezelfde verhalen in telkens denzelfden vorm begon bij mannen van gunstigen aanleg
+walging te verwekken. Geruimen tijd had men begrepen, dat de wereldbeschouwing en de nieuwerwetsche gevoelens evenals de met
+het heidendom van Rome en Griekenland niet meer strookende begrippen onmogelijk in de oude phraseologie te persen waren. De
+geleerden hadden het weliswaar nog lang volgehouden er behagen in te scheppen, als zij eenige volzinnen tegenkwamen, die geheel
+of gedeeltelijk uit de oude schrijvers vertaald of nagevolgd waren, maar het groote publiek bleef daar koud voor en liet zich
+op den duur niet bedotten.
+
+</p>
+<p>Ook zij, die met de oude letteren niet bekend waren, begonnen in de nieuwe talen als dichters en schrijvers roem te oogsten.
+Sommigen werden alom gevierd, ja wereldberoemd, die nooit Grieksch of Latijn hadden verstaan.
+
+</p>
+<p>Andere voortbrengselen van den menschelijken geest begonnen daarom meer de aandacht te trekken. Zoowel de stukken oude po&euml;zie
+uit de Middeleeuwen, als andere uitingen van het Europeesche genie werden nog eens voor den dag gehaald en geprezen. Stukken,
+die in den boezem des volks waren ontstaan en die menigmaal onder de mindere bevolking in onooglijke blauwbloekjes een bijna
+verborgen leven leidden, ja, die soms in de verhalen der dorpelingen een gebrekkig voortbestaan hadden gevonden of slechts
+leefden in den mond der zangers in achterhoeken of kermisbuurten, zulke stukken nationaal volksleven waren reeds lang in Frankrijk
+en later in Engeland en Duitschland door geleerden of wijzen aan de kenners aangeprezen. Deze werden nu voortaan bestudeerd.
+
+</p>
+<p>Po&euml;zie scheen iets nationaals te zijn geworden en bleef niet langer <span class="pagenum">[<a id="xd0e190" href="#xd0e190">VIII</a>]</span>een soort van geleerdheid van een enkel individu, behoorende tot de &#8220;Republiek der Letteren&#8221;.
+
+</p>
+<p>En toch bleek ook weder, dat de Po&euml;zie iets internationaals was, meer dan eenige zaak ter wereld. Maar men lette nu ook op
+de dichters van het verre Oosten en legde opnieuw de hand op den ouden, bekenden Bijbel, maar om daar het <i>menschelijke</i> te bestudeeren, als een product van dezelfde dichterlijke geestdrift, die ook elders werkzaam geweest was. Men stelde zelfs
+eene vergelijking in van het schoone, dat zich overal bij Perzen en Indi&euml;rs, bij Mohammedanen en heidenen evenals bij de oudste
+Germaansche stammen had voorgedaan.
+
+</p>
+<p>Ja, overal had men po&euml;zie gevonden, en alle volken hadden, zoo bewees men, hunne eigen opvattingen en vormen gehad, en zelf
+gevonden, terwijl het eene volk niet uitsluitend een voorrecht bezat boven alle andere.
+
+</p>
+<p>Zoo werd nu niet langer <i>de tijd der Middeleeuwen</i> verwaarloosd en in de verschillende landen werd <i>het echt nationale</i> weder opgezocht. De deftigheid en stijfheid, die men zich eigen had gemaakt, denkende, dat dit bij de Grieken en Romeinen
+zoo was en die men dus ook had willen nabootsen als de eenige, ware, orthodox klassieke manier, ze werd eenvoudig uitgelachen
+en ter zijde gesteld.
+
+</p>
+<p><i>De natuur</i>, die men niet meer door de oogen der Grieken of Romeinen, der geleerden of pedanten bekijken wilde, maar die de gansche wereld
+door Buffon had leeren kennen en door Rousseau had leeren liefhebben, de natuur, en <i>de rede</i>, beide door de Fransche omwenteling op den troon gezet, ze werden voortaan met ongekende geestdrift als eene nieuwe ontdekking
+geprezen en gevierd.
+
+</p>
+<p>Er was een geslacht opgetreden, dat groote dingen had gedaan of groote omwentelingen had bijgewoond en eene reuzenworsteling
+had doorleefd. Met den durf der vermetelheid werd veel over boord geworpen, dat lang voor heilig en onaantastbaar gegolden
+had.
+
+</p>
+<p>Geen wonder dat men lachte met de regelen der klassiek gevormde geleerden, dat men brak met de uitspraken van Boileau, dat
+de Fransche Acad&eacute;mie niet meer alle gezag behield en dat men in brutalen overmoed of dichterlijke dweepzucht alle vormen schond
+van conventie of pruikendienst.
+
+</p>
+<p>Het was in de hoogste mate schokkend voor sommige bedeesde zielen, maar er was niets meer aan te doen: een ongekende maat
+van <i>vrijheid</i> begon zich overal baan te breken.
+
+</p>
+<p>Het proza en de po&euml;zie vertoonden er dagelijks de sporen van.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e225" href="#xd0e225">IX</a>]</span></p>
+<p>Wij stippen slechts even aan, wat er gebeurde in de drie voorname genres van letterkunde: in &#8217;t lyrische, in &#8217;t epische en
+in &#8217;t dramatische deel der moderne po&euml;zie.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Daar, waar de dichter zijn eigen gevoel te kennen wilde geven, zijn vreugde en zijn leed, had hij het steeds gedaan en bleef
+hij dat doen naar de mate zijner kracht<span class="corr" id="xd0e232" title="Niet in bron">.</span> Maar met een hartstocht, nimmer voorheen vertoond, trok hij zich thans de meest onderscheidene dingen aan, verheugde zich
+met al wat op aarde schoon, goed of waar was en was in zijn gansche ziel geroerd over &#8217;t minste dat betreurd kon worden in
+&#8217;t rijke leven van plant, dier of mensch. Zelfs &#8217;t leven van gesteenten en delfstoffen in hun opkomen en vergaan scheen eene
+echo te vinden in &#8217;t kloppen van &#8217;s dichters hart. Zoo was het op &#8217;t gebied der <i>Lyriek</i>.
+
+</p>
+<p>Waar zich in vroeger jaren de schrijver voornamelijk beijverde avonturen van oorlog of liefde als geheel persoonlijk te schilderen
+en alleen in hoogsten ernst te behandelen, daar werd voortaan in den roman het <i>nationale</i> opgezocht, de <i>historische waarheid</i> weergegeven, de <i>plaatselijke kleur</i> aangebracht en <i>de humor</i> van den schrijver geopenbaard. Zoo werd <i>het epische</i> geheel tot iets anders gemaakt.
+
+</p>
+<p>Met het Tooneel ging men nog veel meer revolutionair te werk. De oude comedie was niets dan scherts geweest, de klassieke
+tragedie niets dan hooge ernst.
+
+</p>
+<p>Reeds de achttiende eeuw begon met de drama&#8217;s van Shakespeare op te hemelen en alle eer werd hun weldra gegund: die drama&#8217;s
+hadden weinig gemeens met de oude Grieksche en werden meer en meer als voorbeelden van dichterlijk schoon gehuldigd.
+
+</p>
+<p>Het werd een vast gebruik, dat geestigheden en vroolijke zetten niet geweerd behoefden te worden uit welk tooneelstuk dan
+ook. Niet de vorsten alleen bleven de helden der ernstigste stukken, ook de kleinen en armen werden soms onder de hoofdpersonen
+opgenomen. De tijd, waarin de gebeurtenissen plaats hadden, werd geheel genomen, zooals men het noodig oordeelde, zoodat een
+tiental van jaren soms verliep tusschen het eene bedrijf en het ander. De schrijvers durfden alles te doen, wat zij maar wilden.
+
+</p>
+<p>Groote dichters waren daarin voorgegaan. Zoo werd het Drama aan willekeur prijsgegeven.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e263" href="#xd0e263">X</a>]</span></p>
+<p>Onder de mannen, wier naam verbonden werd aan al deze vernieuwingen of aan sommige er van, werden met evenveel geestdrift
+als bewondering Byron en Walter Scott genoemd, Goethe en Schiller, Lamartine en Victor Hugo.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Geen wonder, dat menig student aan onze Akademi&euml;n een groot deel van zijnen tijd afzonderde om te doen wat men noemde met
+eene uitdrukking, die niet meer tot dien tijd behoorde: &#8220;offeren aan de Muzen!&#8221;
+
+</p>
+<p>Zooals de jongelui in de zestiende eeuw, die in de nationale letterkunde van hunnen tijd slechts wansmaak en gebrek aan stijl
+konden aantreffen, zich met hartstocht wierpen op de schriften der Grieken en Romeinen, zoo wilden de beschaafde jongelui
+in de jaren van 20 tot 40 der negentiende eeuw, de geniale schrijvers, daareven opgenoemd, als de hoofdleiders erkennen van
+allen goeden smaak en als de profeten van het ware, schoone en goede.
+
+</p>
+<p>Zelfs Bilderdijks leerlingen en bewonderaars moesten naar deze groote geesten luisteren.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>De vier Leidsche studenten, in den aanvang van deze inleiding genoemd, dweepten met de helden der nieuwe letterkundige richting.
+Zij lazen zoo mogelijk ieder nieuw geschrift, dat in denzelfden geest viel en zij schaamden zich niet de producten uit den
+vreemde te importeeren. Menige bladzijde, die hen aantrok, werd vertaald, menige, gedachte, die hen trof, werd overgenomen!
+Ja, zij oefenden zich onwillekeurig in het navolgen van dezelfde wijze van doen.
+
+</p>
+<p>Wat Jacob van Lennep en Iza&auml;k da Costa niet hadden kunnen laten, hoe zouden Hildebrand, Klikspaan en Jonathan dat hebben kunnen
+doen?
+
+</p>
+<p>Hildebrand en Jonathan waren in hunne prozavorming geheel onder den indruk geraakt van wat de Engelschen <i>humor</i> hebben genoemd. Het was dat spelen van den geest met den ernst en met de scherts, met het groote en het kleine, met het roerende
+en het potsierlijke. Het was het opmerken van de waarheid en van het natuurlijke in alle dingen en onder iedere omstandigheid.
+Het was vooral de wijsheid <span class="pagenum">[<a id="xd0e285" href="#xd0e285">XI</a>]</span>van den hoogontwikkelde en daarmede gepaard de hartelijkheid en innigheid van den zedelijk gemoedelijken mensch.
+
+</p>
+<p>Zij, de toekomstige Zondagspredikers, men zou haast zeggen: bij de gratie Gods, ze konden niet de gelegenheid verloren laten
+gaan om in het letterkundige alledagpredikers te worden door hun vriendelijk humoristische critiek op het dagelijksch leven
+van vele alledaagsche menschenkinderen in hunne omgeving.
+
+</p>
+<p>Al heeft hun vriend Vlerk het niet zoover gebracht in het aantal herdrukken tot nog toe als zij, zoo moeten wij hem toch in
+&eacute;&eacute;nen adem met hen noemen.
+
+</p>
+<p>Hoe men hem ook beoordeele,&#8212;en een man als Potgieter, eens de criticus van &#8220;de Gids&#8221;, beoordeelde hem niet zacht, Vlerk heeft
+nog meer dan zijne vrienden getoond in welke letterkundige atmosfeer hij leefde.
+
+</p>
+<p>Hij schijnt zich te hebben voorgesteld in dit boek over Polsbroekerwoud en zijne vrienden bij elkander te geven ongeveer al
+wat de Romantiek in dien tijd eigenaardigs had.
+
+</p>
+<p>Eigen, persoonlijke opmerkingen overal, humoristische uitweidingen, afgewisseld door de stelselmatige opsomming van de vier
+of vijf oordeelvellingen der vier of vijf reizigers omtrent al wat ze zien of beleven. Daarbij de zoete dweperij van een der
+vrienden, die een echt ontvlambaar jong hart bezit. Tot tegenstelling laat zich bij iedere gelegenheid de zwaartillende Holstaff
+hooren, die de donkerste schakeeringen der melancholie alom weet aan te brengen met een stillen wellust, eene betere zaak
+overwaardig. Dat alles gelijkt nu en dan op een van te voren opgemaakt stelsel, dat in alle onderdeelen uitgevoerd is naar
+een onwrikbaar besluit.
+
+</p>
+<p>Zoo moeten er dan ook onverwachte avonturen plaatshebben, schaking, moeite met de policie en minstens &eacute;&eacute;n erg hartstochtelijk,
+hoogst tragisch tooneel. De persoon van Polsbroekerwoud wandelt tusschen dat alles door als een type van het oude Hollandsche
+burgermannetje. Dat hij een der gepromoveerde vrienden is, gewezen student en Rotterdammer van geboorte, is misschien eene
+kleine vergissing, want hij is veeleer een jongere broeder van Stastok, dan een vriend uit den kring van Hildebrand.
+
+</p>
+<p>Doch, zooals hij daar treilt en zeilt, is hij een van de personen, die leven brengen en afwisseling in deze Romantische brouwerij.
+
+</p>
+<p>Het zal menigeen niet berouwen deze reisontmoetingen te hebben ter hand genomen, ja enkelen zullen met dankbaarheid in den
+schrijver den opgeruimden zin herkennen van Veervlug zelven, die onder den naam van Vlerk al zijnen humor heeft willen laten
+uitrazen, v&oacute;&oacute;rdat <span class="pagenum">[<a id="xd0e303" href="#xd0e303">XII</a>]</span>hij als Bernard Gewin een beroep aanvaardde naar een stil en nederig dorp.
+
+</p>
+<p lang="la">Sic transit gloria mundi!
+
+</p>
+<p>Hij zal weldra aan andere dingen moeten denken. &#8220;Nu moet ik Pols nog afmaken, want Frijlink wil absoluut, dat het afkomt.
+Uit zijn boekverkopersoogen gezien, heeft hij gelijk. Ik wou dat het uit was&#8221; zoo schrijft hij aan zijnen vriend Kneppelhout.
+En een weinig verder: &#8220;Wat zitten die vrienden H. en B. stil. Daar komt nooit meer iets van hen uit.&#8221; Dit doelt natuurlijk
+op Hasebroek en Beets, reeds lang vo&oacute;r hem op hunne dorpspastorie. Nu, in deze vergiste hij zich: er zou nog wel iets van
+hen uitkomen. Maar van Vlerk zou de Pers niets meer zien. &#8220;Ik bewaar liefst mijn incognito&#8221;, schrijft hij in een&#8217; anderen
+brief aan den man, die nooit zou ophouden te schrijven, dan wanneer het hem onmogelijk worden zou.
+
+</p>
+<p>Voortaan zou Bernard Gewin de deftigheid bewaren voor het groote publiek en doen alsof hij nooit den luchtigen Vlerk gekend
+had.
+
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps">Arnhem</span>, Augustus 1902.
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps">W. F. C. van Laak.</span>
+
+
+
+
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="pb13" href="#pb13">13</a>]</span><div id="ch1" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk I.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Kennismaking met de Hoofdpersonen.</p>
+</div>
+<p>Ik ken vreemdelingen, die, van de Schiezijde Rotterdam binnenkomende, volstrekt niet verrukt waren over de entr&eacute;e van den
+Oppert. En toch, de straat is lang en nauw en drok, de huizen zijn hoog en smal, en in een aantal derzelve wordt een koek-
+of broodbakkersaffaire uitgeoefend; eene menigte niet al te zindelijk gekleede kinderen beweegt zich op de stoepen, en vele
+moeders, die Mietje of Jantje of Klaasje roepen, stellen hare longen op eene zware proef, daar bijna altijd overrijwagens,
+met rammelend ijzer beladen, over de ongelijke keisteenen voortrollen. Zoo is het evenwel alleen in het begin: een weinig
+verder is het gewoel minder en ziet men deftige woningen het hooge dak verheffen, en vooral aan de zijde van het Turfmarktje
+zijn er zulke, dat men verwonderd staat, hoe zij in dit gedeelte der stad zijn verdwaald geraakt.
+
+</p>
+<p>Die verwondering houdt evenwel op wanneer men bespeurt, <span class="pagenum">[<a id="pb14" href="#pb14">14</a>]</span>dat deze huizen van achteren aan de vaart voor groente- en marktschepen uitkomen, en dat aan de meesten een houtvlotje annex
+is, op palen in het water vastgeheid. Deze vlotjes zijn met hekjes omgeven, en over die hekjes hangen gewoonlijk theedoeken
+of luiers te droogen, en achter die doeken staan potten met bloemen en hier en daar eene tuinbank, en om de illusie nog te
+vermeerderen, hangt aan sommige achtermuren eene leeuwerikkooi of duiventil. Dit alles hebben de Oppertbewoners aan de Turfmarktzijde
+vooruit boven de Oppertbewoners aan de Slijkvaartzijde.
+
+</p>
+<p>Het was dus niet vreemd, dat de oude Heer Polsbroekerwoud, toen hij na vele jaren handelens rijk was geworden, de weinige
+jaren, die hem tot rusten overbleven, besloot door te brengen in een huis, met houtvlot en erve, gelegen aan de oostzijde
+van den Oppert. Hoe gaarne had de goede grijsaard daar in zijn eigen woning zijne gade, die met hem had gezwoegd en met hem
+was oud geworden, bij zich gezien! Maar helaas! daags na den aankoop van het huis, stierf zij; zij zag Kana&auml;n, en mogt het
+niet binnengaan. Eenzaam leefde hij dus, maar toch gerust en gelukkig, en in de zomervacantie kwam zijn eenige zoon, die een
+geleerde moest worden, en dus in Leyden op kamers woonde, zijne rust met hem deelen. Acht jaren mogt de oude man al dat geluk
+smaken. Elken dag zagen de buren hem op zijne buitenplaats, zoo als hij zijn houtvlotje noemde, te voorschijn komen, en met
+welgevallen staren op zijne potjes met palm, primula veris, goudsbloemen en balsamines, die elkander afwisselden en tusschen
+de groenhouten bakken met oguba en hortensia waren geplaatst.&#8212;En toen hij nu op een zomer-avond, onverwacht en zonder smart,
+op zijne buitenplaats de eeuwige rust inging, was hij gelukkig in het denkbeeld, dat zijn lieve Joachim, die juist volleerd
+van de Akademie was te huis <span class="pagenum">[<a id="pb15" href="#pb15">15</a>]</span>gekomen, de vruchten van zijnen arbeid mogt plukken, en een zorgeloos en rustig leven leiden.
+
+</p>
+<p>En Joachim, die goed was als zijn vader, en rust beminnend als deze in het laatst van zijn leven, en huishoudelijk als zijne
+moeder, betrok de woning in den Oppert. Daar leefde hij een weinig minder eenvoudig dan de oude Heer, daar hij aan de Akademie
+geleerd had, dat een mensch meer noodig heeft, dan een burgerman wel vermoedt; maar toch, hij was matig en bedaard. Hij behoorde
+tot die gelukkigen, die verwonderlijk weinig hartstogten te bestrijden hebben, die eene gemakkelijke ledigheid de aangenaamste
+occupatie rekenen, en die even weinig dorst naar genot als naar kennis hebben.
+
+</p>
+<p>Op een warmen zomer-avond, eenige jaren na zijne komst in Rotterdam, liep onze vriend de tuinkamer langzaam op en neder, en
+liet met welgevallen zijn oog gaan op de keurige rangschikking van vijf Goudsche pijpen, die met tabaksdoos, komfoor en andere
+rookbehoeften op de tafel waren geplaatst. Eene flesch Rijnwijn, die den hoogdravenden naam <i>Johannisberger</i> op de etiquette voerde, maar, blijkens den prijs en de onbekrompen vermenging met waterdeelen, waarschijnlijk niet uit den
+slotkelder van Metternich ontboden was, stond, door een vijftal groene glazen omringd, op een blaadje, naast de pijpen, op
+de tafel.
+
+</p>
+<p>&#8220;Heeft Mijnheer nu nog iets verders te belasten?&#8221; vroeg Mijntje binnenkomende, terwijl zij met haar voorschoot een overgebleven
+stofje van een mahonijhouten stoel verwijderde.
+
+</p>
+<p>Mijntje was eene bedaagde dienstmaagd, die reeds bij den ouden Heer Polsbroekerwoud gewoond had, die met vele andere zaken
+aan Joachim als erfdeel was nagelaten, en steeds met een oog van welgevallen den Jongenheer Joachim aanschouwde, dien zij,
+o zoo klein! had gekend, en nog wel op den arm had gedragen. De Jongeheer was evenwel sinds dien tijd veel veranderd, want
+hij was nu <span class="pagenum">[<a id="pb16" href="#pb16">16</a>]</span>een volwassen (schoon nog geen vijf voeten lang) persoon van 34 jaren; maar Mijntje was nog dezelfde, althans in hare gedachten,
+schoon de bakkersknecht zoo veel praatjes niet meer met haar maakte, en de slager niet meer zoo ondeugend was als voor 32
+jaren. Maar in trouw en eerlijkheid en liefde voor de familie Polsbroekerwoud was waarlijk Mijntje nog dezelfde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik dank u, kind!&#8221; zeide Joachim, terwijl hij een knoop van zijn lichtblaauw jasje losmaakte, waardoor zijn zwart cachemiren
+vest zich geheel vertoonde, zonder evenwel iets meer van den merinossen (luchtigen en toch deftigen) pantalon te doen zien.
+&#8220;Ik dank u; de Heeren kunnen nu komen, als zij willen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Dit konden evenwel de Heeren, die verwacht werden, niet; want zij zaten in de diligence, die naar Rotterdam reed, en de aankomst
+aldaar hing meer af van den voerman, die de paarden voortzweepte, of misschien van de paarden, die aan de zweepslagen lang
+gewoon waren, dan van den wil der in de builkast voorthotsende Heeren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar, Mijntje!&#8221; dus ging Joachim voort: &#8220;gij weet nu, dat wij morgen op reis gaan.&#8221; (Dit gezegde van Joachim was volkomen
+overbodig, daar Mijntje het reeds wist, toen voor vier maanden het reisplan gemaakt was, daar zij het daarenboven in de laatste
+dagen bij het inpakken van ieder stuk reisgoed had gehoord, daar zij bij elke commissie had moeten zeggen, dat het haast had,
+omdat Mijnheer Donderdag op reis ging, enz.) &#8220;Dus, Mijntje! is nu alles goed in orde?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, Mijnheer! alles is klaar; uw koffer gepakt; uw valies gesloten; op uw ransel heb ik de laarzen gebonden. Maar ... wat
+ik zeggen wilde, Mijnheer! daar is hier eene houten pijp bezorgd. Is dat ook voor Mijnheer? UE. rookt immers niet?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, kind! dat is nu wel zoo, maar op reis leert men <span class="pagenum">[<a id="pb17" href="#pb17">17</a>]</span>dat misschien aan. En hier in dit land kan men al die dingen zoo goed krijgen. In Duitschland weet ik niet, of ze wel van
+die moffenpijpen verkoopen. In allen gevalle, ik h&egrave;b ze nu vast. Steek ze maar in het zijzakje van mijn ransel.&#8221;
+
+</p>
+<p>Daar werd gescheld; Polsbroekerwoud keek door het raam naar beneden, en zag de vier verwachte reis-compagnons op de stoep
+staan, terwijl Mijntje met ijver de trappen afslofte, om de voordeur open te doen.
+
+</p>
+<p>De Heeren nu, die gescheld hadden en per diligence van Haarlem en Leyden kwamen, om gezamenlijk met hunnen vriend Polsbroekerwoud
+een reisje naar Duitschland en Zwitserland te ondernemen, waren de volgende:
+
+</p>
+<p>Eduard van Torteltak, een jongeling van 23 jaren, schoon van aangezicht en bevallig van statuur, aardig in gezelschap, maar
+van die schoonheid en bevalligheid en aardigheid ook ten volle bewust. Hij had het reisplan, door een der vrienden geopperd,
+gretig aangenomen, ja wel, omdat hij gaarne Duitschland en Zwitserland ook eens zien wilde, maar toch ook, omdat hij het effect
+van zijn persoon op de vreemde meisjes wilde observeren. Daarom was het hem ook niet onaangenaam, dat de compagnons, die hij
+bij zich zag, alle kennelijk minder mooije jongens waren en zich met minder smaak kleedden dan hij. Hij had zijn zoogenaamd
+los en gemakkelijk reiskostuum aan, dat hem tot nog toe evenwel zeer ongemakkelijk was; want de polonaise, die zijne taille
+heerlijk deed uitkomen, deed ook menigen zweetdroppel, welke zich anders die moeite niet zou gegeven hebben, uit zijne pori&euml;n
+te voorschijn komen.
+
+</p>
+<p>August Holstaff, van den ouderdom van Torteltak, maar ook slechts in dit opzigt aan hem gelijk; want hij was een ingedrongen
+persoontje, op wiens gelaat monumenten voor eens geheerscht hebbende kinderpokken waren opgerigt. Hij had dan ook niet veel
+met zijn persoon op, gelijk <span class="pagenum">[<a id="pb18" href="#pb18">18</a>]</span>hij trouwens met niemand hoog liep, die een gewoon en dragelijk gelukkig mensch was<span class="corr" id="xd0e372" title="Niet in bron">.</span> Maar was men een weinig ongelukkig, bijzonder indien men smart van eenen po&euml;tischen aard had, o! dan was hij medegevoelig
+en medelijdende. Maar hij bleef overigens, naar den smaak van ongelukkigen, wat al te lijdelijk. Hij gevoelde niets voor de
+natuur, zoolang de zon helder scheen; maar als de maan was opgegaan, dan was het heerlijk. Eene bloeijende roos trok zijne
+aandacht niet; maar waren de bladeren door een toeval, liefst door hagel, afgevallen, dan ... o, dan!&#8212;Een heerlijk gebouw
+ging hij met verachting voorbij; maar eene ru&iuml;ne! ... o, eene ru&iuml;ne!&#8212;Zijne vrienden verweten hem wel eens, dat hij voor niets
+dan voor ziekelijkheid sympathie had, en dat hij nooit een frisch, bevallig meisje, maar eene sukkelende, teringachtige schoonheid
+voor zijne gade zou verkiezen.&#8212;August Holstaff was anders een goed mensch, alleen een weinig onbruikbaar in de zamenleving.
+Hij had lange, geelblonde, sluike haren, en was nooit naar de mode gekleed.
+
+</p>
+<p>Jan Veervlug was, behalve Joachim Polsbroekerwoud, de oudste van het reisgezelschap. Hij was evenwel niet zulk een bedaard
+en bezadigd jongeling als deze, maar zeer opgewonden en vurig. Ontvankelijk voor den indruk van ieder oogenblik, uitte hij
+zich terstond, en was daarom niet altijd consequent; maar hij wist dit, en maakte daarop ook geen aanspraak. Hij gaf zichzelven
+geen rekenschap van de indrukken, die hij ontving, en bespaarde zich daardoor de onaangename gewaarwording van te ontdekken,
+dat hij met niets zijn voordeel gedaan had. Hij was een bewonderaar van al wat groot en edel was, omdat het hem trof. Hij
+staarde met verrukking schoone natuurtooneelen aan, wanneer ze niet te lang achtereen voor hem geopend waren: want slechts
+<i lang="fr">en gros</i> kon hij genieten; <i lang="fr">en detail</i> had hij er niets aan. Daarom was nieuwheid voor hem altijd eene <span class="pagenum">[<a id="pb19" href="#pb19">19</a>]</span>bekoorlijkheid. Hij kon nooit luisteren naar de bezadigde taal van zijnen vriend Joachim, dat deze hem moeijelijk vergeven
+kon; trouwens, hij kon naar niemand luisteren, ook niet naar zichzelven. Hij las veel en onbegrijpelijk schielijk, omdat hij
+onbegrijpelijk onattent las. Hij dweepte met krachtige dichterlijke taal, maar ook met hoogdravende ondichterlijke bombast.
+Voor het overige had hij nu en dan een aardigen inval, maar hij studeerde veel op calembourgs, en vooral op namen<span class="corr" id="xd0e385" title="Niet in bron">.</span>
+
+</p>
+<p>Dionysius de Morder had, behalve dat hij een weinig scheel zag, niets opmerkelijks<span class="corr" id="xd0e390" title="Niet in bron">.</span> Hij was wel goed, maar had veel onaangenaams. Hij was wantrouwend en ontevreden. Somwijlen in kleine dingen teleurgesteld,
+had hij het zich in het hoofd gebragt, dat hij in alles moest teleurgesteld worden. Gebeurde dit nu en dan, o ja! hij had
+het wel gedacht! Maar gebeurde het niet, en liep alles mee, dan was hij ontevreden, omdat het niet uitkwam, zooals hij gedacht
+had. Hoe het ook ging, daar hij nooit het aangename en gelukkige opmerkte, maar zich bij voorkeur bij het contrarie bepaalde,
+scheen hij, anderen gelukkig en vroolijk ziende, zichzelven toe een rampzalige speelbal van een balsturig noodlot te zijn.
+Daar hij bij dat alles scheel zag, meende hij, dat alle menschen hem scheel aanzagen. Zag hij fluisteren, hij vreesde dupe
+te wezen; hoorde hij een gesprek, waarvan hij het onderwerp niet begreep, men zou hem wel bespotten. Dit een en ander maakte,
+dat de man voor zichzelven niet direct gelukkig was; hij was dan ook zoo gewoon, om zich ongelukkig te gevoelen en alle smarten
+en rampen als zijn privaat erfdeel te beschouwen, dat, was er iemand, die zijn been brak, hij zich verwonderde, dat hij zelf
+nog gaan kon. Brandde er een huis af, hij begreep niet door welk toeval het zijne gespaard was. Met dat al, hij was goed en
+hield veel van zijne vrienden, deed zelf niemand iets onaangenaams aan, en was tevreden, <span class="pagenum">[<a id="pb20" href="#pb20">20</a>]</span>als hij op den duur maar iemand had, die zijne klagten wilden aanhooren. Hij ging nu reizen, schoon hij overtuigd was, dat
+allerhande akelige reisontmoetingen zijn deel zouden zijn; dat het weer voortdurend slecht zou wezen, diligences zouden breken,
+logementen afbranden, steden overstroomd worden, rotsklompen hem zouden verpletteren, sneeuwvallen op hem neerstorten, gidsen
+moorddadige aanslagen doen, rooverbenden hem uitplunderen, en eindelijk dat niets van hetgeen hij zien zou, mooi of belangrijk
+zou wezen, juist omdat hij het zich mooi of belangrijk had voorgesteld.
+
+</p>
+<p>Deze waren de personen, die vergezeld van koffers, valiezen en ransels, zich op de stoep bij den Heer Joachim Polsbroekerwoud
+bevonden, en, na door Mijntje te zijn opengedaan, niet zonder gedruisch te trappen opstoven.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dag, Pols! Dag, Pols! Dag, Joachim!&#8221; klonk het uit vier monden te gelijk.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dag, goede vrienden!&#8221; zei Pols zeer goedig; en nu&#8212;om iets te zeggen, dat waar doch onnoodig was, want Polsbroekerwoud zei
+gaarne iets dat waar doch onnoodig was&#8212;&#8220;de diligence is, dunkt mij, juist op zijn tijd aan.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat moet wel zijn,&#8221; zei Holstaff, &#8220;want de koetsier sloeg de paarden onmenschelijk. Ik had in mijne ziel deernis met de arme
+dieren. Ik dacht, dat zij zich dood zouden loopen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Als zij dan dood toch maar geloopen hadden,&#8221; zei Veervlug, niet zonder dit gezegde nog al aardig te vinden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Nu, die is goed, Jan!&#8221; zei Torteltak; &#8220;maar het stoof verduiveld in die menschendoos.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat komt,&#8221; zei Joachim, &#8220;omdat het zeer warm geweest is en in geen vier dagen geregend heeft.&#8221; Deze opmerking van Polsbroekerwoud
+was zeer juist.
+
+</p>
+<p>&#8220;Pols, wat zijn hier weinig mooie meisjes in de stad!&#8221; <span class="pagenum">[<a id="pb21" href="#pb21">21</a>]</span>ging Torteltak voort; &#8220;ten minste, ik heb niets dan dagelijksche gezigtjes gezien.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Je moet ook op Zondag komen, om Zondaggezigtjes te zien,&#8221; grinnikte Jan.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, maar,&#8221; redeneerde Dionysius de Morder, &#8220;het zou ook wel raar zijn, indien <i>wij</i> juist de mooije meisjes gezien hadden. Ik houd mij verzekerd, dat er vele zullen zijn, maar die hebben zich juist, nu wij
+er zijn, niet vertoond. Het is of alles er op aangelegd wordt, om mij tegen te werken. Daar is nu het weer. Nu wij het niet
+noodig hadden, is het helder en mooi. Wacht maar! als wij het behoeven voor een heerlijke landstreek, dan zou het mij verwonderen
+als het niet regende of mistte.&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze redenering van Dionysius de Morder was zoo in zijn gewone manier en werd niet ge&iuml;nterrumpeerd, daar Torteltak terwijl
+zijne polonaise met een klein zakborsteltje schoonmaakte, en zich niet kon begrijpen, dat de spiegel bij Polsbroekerwoud in
+zulk een donkeren hoek hing; daar Holstaff nog altijd aan de arme paarden dacht en zuchtte; Veervlug op een <i lang="fr">jeu de mots</i> peinsde, dat niet lukken wilde, en Joachim veel te goedhartig was, om iemand in de rede te vallen, en daarenboven niets wist
+om zijn vriend in een goede luim te brengen.
+
+</p>
+<p>Intusschen kwamen de Heeren tot zitten, tot pijpenrooken en tot Rijnwijndrinken. De goede Polsbroekerwoud voorzag in alle
+behoeften, en ging daarin met de meest mogelijke bedaardheid, maar tevens met zijne gewone bedrijvigheid te werk. Eindelijk
+kwam hij tot rust, en nu op zijn gemak gaande zitten, of liever op zijnen stoel wippende, hingen zijne beenen met eene zekere
+ongedwongenheid van dezelve neder, en eindigden in een paar groote voeten, met hooge schoenen omgeven, tusschen zich en den
+grond juist zooveel plaats overlatende, als een soort van voetbankje voor den particulier gemakkelijk zoude doen schijnen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb22" href="#pb22">22</a>]</span>Evenwel zonder voetbankje wist hij toch zijn evenwicht te houden, en daarom te gemakkelijker, daar hij zijn linkerarm om de
+achterleuning van zijn mahonijhouten stoel had geslagen. In die positie dacht het aan Joachim Polsbroekerwoud goed, tot de
+verzamelde Heeren te zeggen: &#8220;En zoo gaan wij dan morgen op reis.&#8221;
+
+</p>
+<p>En nu volgde een zeer lang discours tusschen de vijf reiscompagnons over allerhande zaken, die vroeger reeds besproken waren
+en nu nog nader werden bepaald. Nu onderzocht men elkander, of er niets vergeten was, en Joachim bleek degene te zijn, aan
+wiens equipement niets ontbrak; hij had in alles voorzien, wat maar ooit te pas kon komen. Zijne kleederen waren de kleinste,
+en toch was zijn koffer de grootste van allen; maar ook hij alleen had een potje Spijkerbalsem en een doosje linnen, indien
+een van zijn vrienden soms in Zwitserland van een berg mogt vallen en zich bezeeren; hij alleen had Hofmansdroppels, voor
+die zich niet zou bezeeren, maar schrikken; hij had Schotsche pillen en magnesia; veiligheidskoorden, indien er in een logement
+brand mogt komen; hulpmiddeltjes tegen ongedierte; bouillonkoekjes en poederchocolaad, en de Hemel weet, wat er meer in den
+koffer, het valies en den ransel van Joachim Polsbroekerwoud te vinden was.
+
+</p>
+<p>De reis zou den volgenden morgen per stoomboot beginnen. Pols had den klapperman doen waarschuwen, dat hij wekken zou; Veervlug
+wou opblijven; Torteltak vond, dat men dan te veel ge&euml;chaffeerd zou wezen. De opgewondenste van de reizigers dweepten over
+hetgeen zij zien zouden; de Morder bereidde zich voor op de hem wachtende teleurstellingen; Pols keek zijn lijstje van de
+beste logementen nog eens na.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ha!&#8221; riep Veervlug uit: &#8220;daar zullen geen acht dagen verloopen zijn, voordat wij &#8220;het kleed van bloemen, wingertsblad en
+arien zaamgeweven,&#8221; waarmee Duitschland <span class="pagenum">[<a id="pb23" href="#pb23">23</a>]</span>den koningsvloed omgordt, aanschouwen. Dan zullen wij den doorluchtigen Rhijn met de woorden van onzen grijzen Bard gegroeten:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Gij schijnt een aerdsche regenboogh,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Gekleet met levendige kleuren,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>En tart den hemelschen omhoogh,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Die hierom nijdigh schijnt te treuren.
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>De blaeuwe en purpre en witte druif
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Verciert uw stedekroon en lokken,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>En muskadelle wijngertkuif;
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>De vlieten staen met wijngertstokken
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Rontom u, druipende van &#8217;t nat,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>En offren elk hun watervat.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>&#8220;En dan,&#8221; zuchtte Holstaff, &#8220;zullen wij op Rolandseck aan den getrouwen Ridder denken, die twee jaren uit zijne hermitage
+op Frauenwerth tuurde, waarin zijne geliefde Hildegond verkwijnde. En dan zullen wij den nacht in het somber en eerwaardig
+klooster van Nonnenwerth doorbrengen....&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen,&#8221; viel Pols hem in; &#8220;daar is het duur en slecht. <i lang="fr">Belle-Vue</i> te Godesberg is een oneindig beter logement.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Voor het goedkoop moet men nooit in hotels gaan,&#8221; zei de Morder, <span class="corr" id="xd0e467" title="Niet in bron">&#8220;</span>en al geeft ge handen met geld uit, &#8217;t is er nooit dragelijk, laat staan aangenaam.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Het meest stel ik mij voor,&#8221; zei Torteltak, &#8220;van Ems en Baden-Baden, die ruime fashionable courzaals, die schitterende bals,
+en dan bovenal de lieve delicieuse badgasten, die coquette Fran&ccedil;aises, die smachtende Duitschen, die levendige Itali&euml;nnes.
+Wacht maar, lieve kinderen! Wij spreken elkander nader:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="fr">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Quand mon coeur a fait un choix,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>La belle doit se rendre.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>ging hij neuri&euml;nde voort, zijne donkere lokken opstrijkende.
+
+</p>
+<p>&#8220;En dan het Schwartzwald en de Rigi,&#8221; ging Veervlug voort.
+<span class="pagenum">[<a id="pb24" href="#pb24">24</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Als de Haarlemmerhout en de Hemelsche Berg maar niet interessanter zijn!&#8221; bromde de Morder. &#8220;Het zou mij verwonderen, als
+dat alles zoo heel mooi was.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Als wij daar de zon zien opgaan,&#8221; ging Veervlug voort, &#8220;en dan langzamerhand die reuzengebergten in volle pracht en majesteit
+te voorschijn komen, en wij Zwitserland als ware het &eacute;&eacute;ne vallei vol meeren en stroomen aan onze voeten zien.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat moet toch nog al een koude expeditie zijn,&#8221; zei Pols; &#8220;ten minste ik heb wel gehoord, dat de reizigers zich dan van de
+wollen dekens als jassen bedienen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Veervlug hoorde hem niet, maar ging voort: &#8220;O mijne vrienden! als wij na afloop der reis nog eens bij elkander zitten, zooals
+wij hier zijn.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Zal wel wonder zijn, als wij allen behouden terugkomen,&#8221; mompelde de Morder.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan zullen wij ons al die heerlijke tafereelen, die onze oogen aanschouwd hebben, nog eens voor den geest roepen. Dan verplaatsen
+wij ons nog eens op de Vierwaldst&auml;dtersee met haar water, helder als kristal en blauw als het azuur des hemels. Hoe zal dan
+onze verrukking zijn, als wij maar den naam <i>Zwitserland</i> noemen!&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols maakte een einde aan die uitroepen en bespiegelingen, door aan de vrienden te vragen, of zij van garnalen hielden, en
+gaf intusschen aan Mijntje den last, om die met de salade en het koude vleesch boven te brengen. Hij zou wel voor een soup&eacute;tje
+gezorgd hebben, maar dat zou bezwarend zijn, en zij moesten vroeg op. De vrienden namen in alles genoegen, en na een en ander
+genuttigd te hebben, legden zij zich in ledekanten, bedsteden en kermis bedden ne&ecirc;r, en Polsbroekerwoud sliep in het volle
+vertrouwen in, dat de klapperman Mijntje, en Mijntje hem, kwart voor vier ure zou roepen, om klokke zeven op de stoomboot
+te kunnen zijn.
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb25" href="#pb25">25</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch2" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk II.</h2>
+<div class="argument">
+<p>De stoomboot van Rotterdam naar Nijmegen.&#8212;Ontmoetingen met bekende en onbekende personen.&#8212;Polsbroekerwoud occupeert zich met
+vele menschen en zaken.&#8212;Torteltak wordt verliefd.&#8212;Veervlug heeft onaangenaamheden.&#8212;Holstaff weent met de weenende.
+</p>
+</div>
+<p>Polsbroekerwoud sliep evenwel weinig. Het denkbeeld van zulk eene reis te aanvaarden was voor den bedaarden burgerman te veel,
+dan dat hij daarvan het effect niet in zijne droomen zou gewaar worden. Voeg hierbij de garnalen, waarvan hij dol veel hield
+en die hij copieus gebruikt had, en gij zult u niet verwonderen, dat de man een slapeloozen nacht had, zich gedurig omkeerde,
+zijn hoofd uit het bed stak, om te zien of de dag nog niet aanbrak, en dan we&ecirc;r poogde een klein slaapje te nemen. Maar als
+het hem dan na veel woelens gelukte, dan benauwden akelige droomen zijn geest: nu eens hoorde hij de schel van de stoomboot
+luiden, en hij kon onmogelijk klaar komen; dan weder kwam Mijntje, zoo hij meende, boven, daar hij wakker genoeg was, om te
+merken, dat hij nog geheel ontkleed was, en zij zag hem <i lang="fr">en profond neglig&eacute;</i>, en Mijntje bloosde, en Joachim zelf bloosde. Met een schrik ontwaakte hij, en <span class="pagenum">[<a id="pb26" href="#pb26">26</a>]</span>gelukkig! hij was alleen, en het was nog donker. Niet voor op het laatst van den nacht sliep hij gerust in, en hij zou zich,
+met al zijne onrust en bezorgdheid, nog verslapen hebben, indien de nachtwacht niet aan de commissie van Mijntje en het toegezegde
+kwartje had gedacht. Maar toch, die publieke spreker, die altijd weet, dat hij weinige, en dan nog gewoonlijk slaperige of
+onopgewekte, toehoorders heeft, verlangt steeds, dat zijne welluidende stem gehoord en zijne vertrouwelijkheid met de stadsklok
+bekend worde aan wie het maar hooren wil, en bezit de middelen om zijne woorden ingang te doen vinden bij den hardnekkigsten
+sluimeraar. In &#8217;t kort, Mijntje was spoedig wakker en gekleed; ook Pols ontwaakte, toen de welbekende stem hem wekte, en eenigen
+tijd daarna zat hij met zijne vrienden aan de ontbijttafel, schoon de meesten bleek zagen, geeuwden, en er een was, die dat
+vroeg opstaan een akelig reisinconveni&euml;nt vond.
+
+</p>
+<p>Nu marcheerde het vijftal op. Mijntje kon nauwelijks een traan bedwingen, toen haar brave Heer voor zoo lang wegging, en dacht
+dat zij het wel eenig zou hebben. Pols vond Mijntje toch eene goede meid; de andere vrienden waren zeer weinig gevoelig voor
+hare verdiensten, en zeiden dus niets; maar allen stapten zij met stevigen tred naar de stoomboot: Pols zorgde voor de bagage,
+en nu wachtte men maar met ongeduld, tot het sein van vertrekken zou gegeven worden.
+
+</p>
+<p>In de meeste reisbeschrijvingen, die in de laatste jaren het licht zagen, staat aangeteekend, dat een opmerkzaam aanschouwer,
+bij het vertrek van diligences en stoombooten, veel kan opmerken omtrent karakters van menschen; dat men uit de wijze van
+afscheidnemen soms het doel der reize kan gissen enz. Zoo zal het nu dan ook geweest zijn, daar de stoomboot, met vele passagiers
+beladen, ook vele betrekkingen van die passagiers op den kant achterliet; <span class="pagenum">[<a id="pb27" href="#pb27">27</a>]</span>maar daar geen onzer reizigers zich bepaaldelijk heeft bezig gehouden met de waarheid dezer opmerking te onderzoeken, heeft
+ook geen hunner mij iets bepaalds dienaangaande medegedeeld, hetwelk mij reden genoeg is om er hier niets bepaalds over ne&ecirc;r
+te schrijven.
+
+</p>
+<p>Ik zeide reeds, dat er vele passagiers aan boord waren. Met de meesten occupeerde de hofmeester zich meer dan onze vijf reizigers;
+sommigen evenwel zullen ons nader bekend worden. Onze vrienden vonden in &#8217;t begin, dat zij zich onderling genoeg konden bezighouden;
+maar&#8212;hoe het aankwam weet ik niet&#8212;het discours kwijnde spoedig. Nu en dan keek men naar een medereiziger, die een vreemden
+pet droeg, of door iets dergelijks attentie trok; men wandelde eens heen en weder; sommigen gingen eens beneden kijken, en
+zoo geraakten de vrienden langzamerhand uiteen, behalve Pols en Dionysius, daar de laatste in een lange redenering aan den
+eersten betoogde, dat eene stoomboot niet gauw voortging en een onaangenaam vaartuig was; dat eene diligence dan toch nog
+beter wijze van vervoer was, en dat men dan zoo geen nood had, dat de ketel sprong. Hij beweerde, dat de boot voor Sliedrecht
+wel zou vast raken, schoon het water nog al hoog was, en wat dies meer zij van aangename verwachtingen. Joachim luisterde
+lang, en wederlegde nu en dan eens met goedhartigheid, zonder evenwel ooit zijnen vriend tot andere gedachten te brengen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar mijn lieve tijd!&#8221; (dit woord &#8220;lieve tijd&#8221; was een favoriet-woord van Pols, die, nooit vloekende, deze aanroeping aan
+den Tijd evenwel zeer gepast vond, en daardoor toonde, dat hij van het werkje der Maatschappij Tot Nut van &#8217;t Algemeen, <i>Schuitpraatje over het vloeken</i>, misschien eenig nut, maar van het <i>Koffiepraatje over de Stopwoorden</i> zeker geen nut gehad had) &#8220;maar mijn lieve tijd! is dat mijn vriend Dikhorst niet?&#8221; En werktuigelijk stak <span class="pagenum">[<a id="pb28" href="#pb28">28</a>]</span>Pols zijn kleinen arm uit, en bood zijne hand den naderenden Dikhorst aan.
+
+</p>
+<p>Dikhorst nu was een van die menschen, die alleen geschikt zijn om op stoombooten, diligences of publieke plaatsen te ontmoeten.
+Ik geloof daarom niet, dat er velen waren, die iets <i>tegen</i> den man hadden, maar ik zou ook niemand kunnen opnoemen, die iets bijzonders <i>voor</i> hem gevoelde, behalve misschien zijn oude tante, wier eenige bloedverwant hij was,&#8212;zijn barbier, wiens hulp hij dagelijks
+behoefde,&#8212;en de hondenvriend, die tweemaal &#8217;s weeks zijn poedel, Caro geheeten, moest wasschen; want Dikhorst was even zindelijk
+op zijn hond, als op zichzelven, en dus kon men beiden tweemaal &#8217;s weeks gewasschen en helder aanschouwen. De man had in Leyden
+gestudeerd, en zes jaren lang daar met Caro geleefd. Hij dronk dagelijks een bittertje op de Societeit, wandelde elken middag,
+na op zijne kamer gegeten te hebben, een Leyderdorperhekje om, en wandelde nog veel meer, maar binnen de stad, doch altijd
+alleen vergezeld van Caro; zoodat men de gewoonte had, als men hen beiden zag aankomen, te zeggen: &#8220;Daar komt de club van
+Dikhorst aan!&#8221; Caro evenwel had, gedurende zijn verblijf in Leyden, veel conversatie aangeknoopt met andere Akademische honden.
+Men zou zich vergissen, indien men om dit alles dacht, dat de man volstrekt in verachting was. O neen! iedereen groette hem.
+&#8220;<i lang="fr">Bonjour</i>, Dikhorst!&#8221; zeide elk oud en jong student, die hem tegenkwam; maar het viel niemand in, om nader kennis met hem te maken,
+en Dikhorst zelf scheen daaraan geen behoefte te hebben. In de Societeit vroeg hij wel eens om de post van de courant, keek
+nu en dan eens naar een paar dominospelers (schoon hij in zijn Akademietijd zich daaraan niet schuldig maakte, want Caro,
+veel ongeleerder dan zijn medepoedel, de beroemde Munito, verstond dat spel slecht), vroeg wel eens aan Toon, of er geen nieuws
+was, en verliet <span class="pagenum">[<a id="pb29" href="#pb29">29</a>]</span>dan de Societeit, fluitende en roepende: &#8220;Hier, Caro!&#8221;&#8212;Polsbroekerwoud, die ook in Leyden gestudeerd had, Dikhorst gedurig
+op straat ontmoetende,&#8212;want ook hij wandelde veel&#8212;vond zich gedrongen om kennis met hem te maken. Op zekeren tijd liet hij
+zich op den Leyderdorpschen weg door hem achterhalen, en beantwoordde zijn groet van &#8220;<i lang="fr">Bonjour</i>&#8221; met een: &#8220;Zoo, Dikhorst! hoe maakt gij het?&#8221;&#8212;Deze <i lang="fr">recontre</i> bevreemdde den baas en verbaasde den hond. De eerste kwam schichtig naar hem toe; de laatste snuffelende. Pols entameerde
+een discours, door het we&ecirc;r in deszelfs aangezicht te prijzen,&#8212;zette dit voort, door naar Caro&#8217;s ouderdom te informeren,&#8212;en
+zoo, daar een en ander beantwoord werd, wandelden de nieuwe vrienden de Hoogewoerdspoort binnen, over de dingen van den dag
+redenerende, in welke wijze van redeneren Pols ongemeen te huis was. Zoo kwamen zij voor de kamers van Joachim, die, nu stilhoudende,
+op eens tegen zijn wandelcompagnon zeide: &#8220;Gaat gij me&ecirc; theedrinken?&#8221;&#8212;&#8220;Met plaisir,&#8221; zeide de ander, die Caro riep; doch deze,
+hieraan ongewoon, wilde geen vreemden trap opklimmen, zoodat zijn baas gedwongen was hem naar boven te slepen. Maar nu bedacht
+Dikhorst zich onder weg, dat hij nog geen een der menigvuldige aangeknoopte en we&ecirc;r afgebroken discoursen begonnen had, en
+hij rekende het zich tot pligt, ook iets in het midden te brengen. Daar hij nu een Litterator was, en nog al veel nieuwe Oude
+Litteratuur las (met regt de nieuwe Nieuwe litteratuur verachtende, als misselijke voortbrengselen van &#8220;Cabriolenmakers&#8221;),
+zei hij tot Pols, zoodra hij op de kamer kwam: &#8220;Kent ge Hirschig over <i>Seneca</i>?&#8221;
+
+</p>
+<p>Nu was deze vraag voor Joachim zeer moeijelijk te beantwoorden; want hoe goed Jurist hij ware, daar hij al de dictaten in
+het net overschreef, Litterator was hij niet. En daarenboven, door de menigte dictaten, die hij bezat, was <span class="pagenum">[<a id="pb30" href="#pb30">30</a>]</span>hij langzamerhand in het denkbeeld geraakt, dat gedrukte boeken minder noodig waren voor studerenden, en had hij ook in die
+overtuiging het Kosterfeest met ongemeen weinig opgewondenheid gevierd. Maar zijne vriendschap voor sommige Boekverkoopers,
+bij wien hij nu en dan thee dronk, hield hem terug dit gevoelen aan anderen me&ecirc; te deelen. Integendeel, hij had bij die theeschenkende
+vrienden vele titels van boeken gezien en hooren noemen, en maakte van die kennis nu en dan gebruik; maar helaas! Hirschig
+over <i>Seneca</i> had hij nooit gezien, nooit hooren noemen. Wat nu te antwoorden? Ha! hij had nog, meende hij, met Hirschig gestudeerd, en
+dus kalm en peinzende zeide hij: &#8220;Hirschig, bij naam, ja<span class="corr" id="xd0e560" title="Niet in bron">.</span>&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Een gulden boeksken! een gulden boeksken!&#8221; zei de andere. &#8220;Hier, Caro!&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols vond het ongepast dit discours verder voort te zetten, en door zijn gordijntje open te schuiven, kreeg hij aanleiding
+tot Dikhorst te zeggen: &#8220;Hoe vindt ge het uitzigt hier?&#8221;&#8212;Dikhorst vond het mooi; want door een hoekspiegeltje kon men de geheele
+Papengracht, van Gravenstein af tot de Breedestraat toe, zien. Pols vond het daarenboven nog al een kalme stand, niet te veel
+passage; en toen hij met zijn nieuwen vriend dit onderwerp afgehandeld had, sprak hij over de wijze van theezetten, over het
+preferabele van armstoelen boven anderen, over het beter koop van pleeten theelepeltjes dan zilveren, over melk, melkboeren,
+melkemmers en schalkachtige anecdotes van melkmeisjes, en vele andere zaken, die aan Pols kwamen in te vallen.&#8212;Dikhorst vertrok;
+Pols beloofde hem ook eens op te zoeken, en gedurende de nog overige Akademiejaren, voor den Litterator twee in getal, toen
+hij privaat promoveerde, en Caro terwijl hij den hondenvriend zond, is Pols nog viermaal bij Dikhorst, en deze nog driemaal
+bij Pols geweest.
+<span class="pagenum">[<a id="pb31" href="#pb31">31</a>]</span></p>
+<p>Daar zagen zij elkander na vijf jaren afzijns weder. Welk een wederzien! Dikhorst greep de hand van zijn besten Akademievriend,
+en schudde die met groote schudding. &#8220;Wel Pols, hoe gaat het je?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Mij stilletjes, man! Ik woon te Rotterdam<span class="corr" id="xd0e572" title="Niet in bron">.</span> Ik ben gepromoveerd, maar ik practiseer niet.&#8212;Waar hang jij uit?&#8221;
+
+</p>
+<p>Dit was nog een losse studententerm van Pols, die evenwel begrepen werd door zijn vriend, en beantwoord in een verhaal, hoe
+hij eerst huisonderwijzer geweest was, daarna een jaar niets om handen had gehad, en nu Praeceptor was in Zeeland; en hoe
+hij in de groote vacantie eens een uitstapje ging doen naar Gorkum, en over Woerkum zou terugkeeren. Op eens brak hij zijn
+verhaal af door te roepen: &#8220;Hier, Caro!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat! leeft Caro nog?&#8221; zei Pols. En waarlijk, daar kwam Caro aan; maar, ach! hij was oud geworden, en hij werd in Zeeland
+zoo dikwijls niet gewasschen als zijn baas; dus was Caro in verval, en had juist een schop gekregen van een reiziger, omdat
+hij, de eens zoo zindelijke Caro, nu niet meer zindelijk was.
+
+</p>
+<p>Maar daar Dikhorst laat naar bed was gegaan, ging hij nu nog wat slapen, om frisch in Gorkum aan te komen, en Pols vervolgde
+zijn discours met Dionysius, die nog veel ten nadeele van stoombooten had in te brengen.
+
+</p>
+<p>Terwijl was Torteltak, die eens naar beneden gegaan was, om te kijken, beneden gebleven, en eerst toen men Dordrecht was voorbijgevaren,
+kwam hij we&ecirc;r boven, maar niet alleen. Een oud Heer, met een wijden, zwarten rok, ridderorde, bril, hoed met breeden rand,
+lichtblaauwen pantalon, eenigzins opgeschort, en lage schoenen, <span class="corr" id="xd0e583" title="Bron: verzelde">vergezelde</span> hem. De vrienden, die Torteltak in zulk gezelschap zagen arriveren, waren verbaasd, want slechts zeer zelden werd hij met
+een oud Heer gezien, en hunne verbazing nam <span class="pagenum">[<a id="pb32" href="#pb32">32</a>]</span>nog toe, daar zij opmerkten, dat hij z&oacute;&oacute; beleefd en voorkomend voor den man was, als hij alleen voor minder jaren en liever
+sekse gewoon was te zijn. Maar Pols, die nieuwsgierig een weinig was vooruitgedrongen, deed hunne verbazing eindigen, door
+me&ecirc; te deelen, dat Torteltak aan den ouden Heer gezegd had: &#8220;Dunkt u niet, het zal voor de dames boven warm genoeg wezen?&#8221;
+
+</p>
+<p>De oude Heer, die met onzen vriend bij den stuurstoel genaderd was, scheen het met dezen eens te wezen; doch minder driftig
+en ge&euml;mpresseerd dan hij, vond hij het niet noodig, zoo terstond we&ecirc;r in de kajuit ne&ecirc;r te dalen, maar keek terwijl hij den
+rand van zijnen breed geranden hoed nog met zijne hand verbreedde, met een zeer deftig gelaat het luchtruim in, als wilde
+hij zich ori&euml;nteren, welke manoeuvre, door Torteltak nagevolgd wordende, hem, die zijne hand niet gebruikte, en geen breeden
+rand om den hoed had, belet werd door de stralen der helderschijnende zon. De oude Heer keek zeer lang, en even wijs als wijlen
+de Phenicische schippers bij nacht den sterrenhemel fixeerden, om hunne rigting niet uit het oog te verliezen. Eindelijk daalden
+zijne oogen tot de aarde neder, en het zij de blaauwe lucht, het zij de nabij zijnde torenspits, hem op dat denkbeeld bragt,
+hij uitte de gissing: &#8220;Wij moeten niet ver van Sliedrecht zijn!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Willen wij dan de dames niet waarschuwen, Mijnheer?&#8221; vroeg Torteltak ongeduldig; &#8220;want zoo iets geeft nog eenige variatie.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel ja, dat kunnen wij straks wel doen,&#8221; antwoordde de oude Heer heel geduldig. &#8220;Maar wat ik zeggen wilde, UEd. gaat van
+daag ook naar Nijmegen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo is ons plan,&#8221; zei de ander, tot den trap der kajuit genaderd.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb berekend,&#8221; sprak de oude Heer, tot wanhoop van Torteltak de kajuit voorbij stappende, &#8220;dat wij er tegen vijf ure kunnen
+zijn.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb33" href="#pb33">33</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ja, dat moet wel wezen,&#8221; zei de jongeling, steeds op zijne plaats blijvende staan, en nu besluitende den ouden Heer tot hem
+te doen komen. Maar deze, die nog steeds geen de minste haast had om naar beneden te gaan, riep Torteltak, met wien hij reeds
+gemeenzaam geworden was door een anderhalf uur lang discours in de kajuit, waarin hij hem ontwikkeld had, in hoeverre de Engelsche
+handel aan den Hollandschen nadeelig was. Deze had alles met een engelengeduld aangehoord, om den wil van de zeer aardige
+dochter des handelaars, die ondertusschen in eene aangename rust gezonken was, schoon de oogen des verliefden jongelings alles
+in het werk gesteld hadden, om de dame eer onrustig dan rustende te doen worden. Hij was daarom door deze eerste mislukking
+niet uit het veld geslagen, en beklaagde het lieve kind in zijne ziel, dat zij, in plaats van haars vaders handelsdiscoursen,
+niet liever <i>zijne</i> vleijende complimenten mocht aanhooren. Hij had eindelijk den ouden Heer naar het dek gelokt, zich voorstellende, in de vrije
+lucht bevrijd te zullen worden van verdere mededeelingen, en bereidde zich om een vervelend kwartier met mama te passeeren,
+in hoop van daarna een triomf op het hart der dochter te behalen. Maar helaas! de vader was te zeer ingenomen met des jongelings
+oplettend toeluisteren. Hij verbeeldde zich, schoon zijne gade hierin met hem van gevoelen verschilde, dat zijne jaren, pruik
+en bril hem interessant maakten. Hij gevoelde al &#8220;het belangrijke van een zestigjarigen leeftijd,&#8221; en, schoon hij nooit iets
+in de wereld gepresteerd had, hij kon spreken van de revolutie van &#8217;95; hij had den vreeselijken Tiran, in ik weet niet welk
+jaar, door de havens van Rotterdam zien varen; hij wist van een tijd, toen men cichorei voor koffie gebruikte, en de suiker
+zoo duur was, dat iedereen verbitterd werd. Wat wonder dus, dat hij zich een hoogst belangwekkend wezen beschouwde voor een
+jongeling, die <span class="pagenum">[<a id="pb34" href="#pb34">34</a>]</span>nooit eene revolutie had beleefd dan die van 1830, die nooit een tiran gezien had, die nooit cichorei had gedronken, en nooit
+suiker gebruikt, duurder dan 50 cents het oude pond. Ach! hij vergat, dat zoovelen, helaas! van dien tijd wisten te spreken,
+en dat nooit papa&#8217;s, ooms, neven, bejaarde nichten, goede kennissen, schoolmeesters, bakers, en allen, die maar eenigzins
+belangrijk oud zijn, verzuimen, den jongelieden deze wetenswaardige zaken me&ecirc; te deelen. De oude heer Korenaar (want hij was
+het, die, met zijne gade en dochter Ambrosine, door Torteltak was aangetroffen) had dus niet nagelaten, in het belangrijk
+gesprek over den Engelschen en Hollandschen handel, deze dingen in te vlechten, en Torteltak had hem met een goedwillig: &#8220;ha,
+hoe interessant!&#8221;&#8212;&#8220;ijselijk, hoe duur!&#8221;&#8212;&#8220;ach, hoe treurig!&#8221;&#8212;ondersteund.&#8212;Maar was het dan nu ook vreemd, dat de jongeling
+met papa naar beneden wilde gaan en de dames naar boven inviteren?&#8212;En toch, hij moest nog langer geduld hebben; maar &eacute;&eacute;n belangrijk
+ding moest de oude Heer mededeelen: voor de machine moest hij aan Torteltak bekend maken, dat in zijne jeugd de stoombooten
+nog niet waren uitgevonden; dat men toen twee lange dagen noodig had om van Rotterdam naar Nijmegen te reizen; dat men in
+een bolderwagen naar <i>die</i> plaats, in een wagen van zessen over <i>dien</i> zandweg moest, dat het zooveel geld kostte; dat de herbergen op weg nog niet waren ingerigt als de tegenwoordige; en toen
+dit alles afgeloopen was, besloot de veel sprekende oude Heer, met aan den zwijgenden jongeling te vragen: &#8220;En hoe oud ziet
+ge mij nu aan?&#8221;&#8212;Torteltak hield hem voor diep in de zestig, maar daar hij wist, dat men, na de vijf en twintig jaar gepasseerd
+te zijn, gewoonlijk liever voor jonger aangezien wordt dan men is, antwoordde hij zeer beleefd: &#8220;Zoo wat een vijftig jaren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, Mijnheer!&#8221; zei de oude Heer: &#8220;doe er nog een <span class="pagenum">[<a id="pb35" href="#pb35">35</a>]</span>kruisje bij, dan ben je er nog niet; ik ga in het najaar in mijn vierenzestigste.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak wilde juist zeggen, dat dit hem frappeerde, dat hij zijne jaren met eer droeg, of iets dergelijks, toen hij eensklaps,
+tot zijne verbazing en vreugde, de dames aan zijne zijde zag, en mama, die de laatste phrase verstaan had, hoorde zeggen:
+&#8220;Ja, het is al een heele leeftijd; wij verschillen ook achttien jaren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Zoo was het dan op eenmaal aan Torteltak duidelijk geworden, welken ouderdom de Heer en Mevrouw Korenaar bereikt hadden; en
+daar Mevrouw later in het gesprek te kennen gaf, dat zij een zoon had, die ouder was dan Ambrosine, en twintig jaren telde,
+en nog eene dochter, die de jongste was, van bijna achttien, meende hij daaruit veilig te kunnen opmaken, dat hij in Ambrosine
+eene negentienjarige schoonheid aanschouwde. Deze leeftijd had altijd iets heel aanlokkelijks voor hem, en hij verschilde
+hierin met zijn vriend Polsbroekerwoud, die bij voorkeur zijn hof maakte aan dames boven de dertig, omdat deze hem in het
+discours te gemoet kwamen, zijn persoon niet zoo bijzonder klein schenen te vinden, en evenmin op te merken, dat hij tot die
+rampzalig ongelukkigen behoorde, die altijd onder een slechten kleermaker gebukt gaan.
+
+</p>
+<p>De wenschen van Torteltak waren nu vervuld. Mama en dochter waren boven en bleven boven; men liet vouwstoeltjes komen, zocht
+een plaatsje, waar het niet erg tochtte en de zon niet te fel brandde, hoedanigen men op eene stoomboot weinig vindt; en de
+oude Heer scheen wat van zijn discoureren te zullen rusten, daar hij uit een schildpadden koker een cigaar en gouden pijpje
+deed te voorschijn komen, terwijl hij met een schaartje de punt van het tabaksrolletje afknipte. En nu zich in rookwolken
+hullende, bereidde hij zich, als een gehoorzaam gemaal, die 18 jaren ouder is dan zijne dierbare wederhelft, om, terwijl <span class="pagenum">[<a id="pb36" href="#pb36">36</a>]</span>deze sprak, aan te hooren, of ten minste te zwijgen.
+
+</p>
+<p>Mama Korenaar deelde nu, in vele bijzonderheden tredende, aan onzen jongen vriend mede, hoe zij, 20 jaren oud zijnde, haren
+tegenwoordigen echtgenoot had leeren kennen. &#8220;Ik logeerde toen,&#8221; zoo sprak zij op een langzamen toon, aan alle syllaben den
+vollen eisch gevende, en vooral de laatste, die op <i>n</i> eindigden, bijzonder drukkende, &#8220;bij eenen oom, bij wien Korenaar heel groot aan huis was; en, zoo als het dan bij jonge
+menschen gaat, het eene woord kwam uit het andere, en eer ik er aan dacht, waren wij ge&euml;ngageerd. Ik had wel partijen kunnen
+doen met jongeren; maar ik heb altijd op ware verdiensten gelet, en Korenaar had een uitgebreiden zeehandel, schoon die in
+de laatste jaren niet vooruitgegaan is; maar anders, klagen hebben wij Goddank niet, en wij kunnen onze kinderen ook nog wel
+een stuivertje me&ecirc;geven, en dat is ook genoeg. Die groote rijkdommen brengen niet altijd geluk aan.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak knikte toestemmend, sprak van andere dingen, die wezenlijk geluk aanbrengen, en gluurde naar de dochter, die bescheiden
+voor zich zag.
+
+</p>
+<p>&#8220;En daarenboven, het is niet alles goud wat er blinkt,&#8221; ging mama voort. &#8220;Ik ken er wel, die den naam hebben van heel rijk
+te zijn, en als men het eens op den keper kon beschouwen, zou het misschien bitter tegenvallen.&#8212;Och, Ambrosine! wil je eens
+even mijn parasol van beneden halen; want het is toch nog al zonnig.&#8221;
+
+</p>
+<p>Ambrosine ging naar beneden, hoewel Torteltak natuurlijk opvloog, en zich zeer gelukkig zou gevoeld hebben die dienst te bewijzen.
+Maar mama zeide, dat haar dochter hare parasol kende en hij zich ligt zou vergissen, en nam de gelegenheid waar om tegen Torteltak
+van hare lieve dochter te spreken. &#8220;Die Ambrosine is zulk een goed meisje, Mijnheer! Niets is haar ooit te veel. Wanneer ik
+haar iets vraag, zij is altijd gereed. Nu, indien ik het zeggen <span class="pagenum">[<a id="pb37" href="#pb37">37</a>]</span>mag, wij hebben haar ook eene goede opvoeding gegeven. Zij spreekt zoo beelderig Fransch, en kent wat Engelsch ook. Zij teekent
+zoo heel lief, en speelt waarlijk mooi op de piano, schoon zij nog zoo jong is. Mijnheer Bax, de dansmeester, zegt, dat hij
+nooit zoo gracieus heeft zien dansen; en de catechiseerjufvrouw&#8212;Korenaar, hoe heet die catechiseerjufvrouw ook weer?&#8212;nu, die
+zegt, dat ze ook heel godsdienstig is<span class="corr" id="xd0e637" title="Niet in bron">.</span> Ik zeg altijd, het is wel mijn eigen dochter, maar als Ambrosine ooit trouwt, dan kan de man, die haar krijgt, wel zeggen,
+dat hij een lot uit de loterij heeft getrokken. Ze is ook zoo huishoudelijk, dat ik mij haast met niets te bemoeien heb, en...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Daar, mama, is de parasol. Wilt u ze ook opzetten?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dankje, lieve Ambrosine! de zon is nu al weer een weinigje weg. Maar &agrave; propos! heb je geen teekeningen bij je? Ik geloof
+gemerkt te hebben, dat Mijnheer veel van teekeningen houdt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O, indien het niet te veel gevergd ware!&#8221; zei Torteltak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar, mama! denkt u, dat ik die nu me&ecirc;genomen heb? en daarenboven, ik ken er zoo heel weinig van!&#8221;
+
+</p>
+<p>Hier waagde de heer Korenaar het, om dit discours af te breken, door op den toren van Gorkum te wijzen, en iets over de vestingwerken
+te zeggen, welke interruptie door de dochter met eenen lieven glimlach beantwoord werd, en door de moeder met een dito, minder
+lief dan grimmig; doch de oude Heer, die zoodanigen reeds velen gezien had, gedurende den langen tijd, dat hij gehuwd was
+geweest met zijne egade, die achttien jaren jonger was dan hij, ontroerde niet bijzonder sterk. Torteltak vond, dat gezegde
+gezigtsplooi aan mama geen nieuwe charme bijzette.
+
+</p>
+<p>Mijnheer Korenaar vond het gepast, op te staan en naar het voorste gedeelte der stoomboot te gaan, om alzoo eene scheepslengte
+dichter bij Gorkum te wezen. Hij schaarde zich daar onder de menigte, die op stoombooten altijd belang <span class="pagenum">[<a id="pb38" href="#pb38">38</a>]</span>stelt in de plaatsen, welke men passeert; en zijne wederhelft verzelde hem, na aan Torteltak en Ambrosine verzocht te hebben
+hunne plaatsen te bewaren. Nu mogt dan de jongeling eindelijk zelf het discours leiden; en daar hij alleen door stilzwijgen
+en toeknikken het hart der oude lieden gewonnen had, gevoelde hij, dat hij een anderen weg moest inslaan, om dezelfde overwinning
+bij de dochter te behalen. Gaarne zouden wij onze lezers veel van dit gesprek me&ecirc;deelen; maar het had geene getuigen, en Torteltak
+hield het voor ons steeds geheim. Wij weten dan ook niets, behalve dat Pols, die nieuwsgierig om hen heen gedwaald had, bij
+zijne eerste omwandeling Torteltak heeft hooren zeggen, &#8220;dat hij zou wenschen haar nooit gezien te hebben, zoo deze eerste
+maal ook tevens de laatste moest zijn;&#8221; en bij zijne tweede omwandeling Ambrosine: &#8220;Gij zult papa altijd aangenaam wezen.&#8221;&#8212;Misschien
+zal het vervolg der geschiedenis ons nadere opheldering geven.
+
+</p>
+<p>Men was Gorkum voorbijgevaren. Eenige passagiers waren tegen anderen uitgewisseld. Voor Dikhorst, vier <i lang="fr">commis-voyageurs</i>, drie tweede luitenants, twee bejaarde dames en Caro, had men een Rus, een bejaard majoor met zijn vierjarig klein dochtertje,
+en een koopman, die voor zijn genoegen en geheel zonder wasdoeken pakjes reisde, terug ontvangen. De oude Korenaar en zijne
+gade bekwamen gelukkig nieuwe vouwstoeltjes, want de anderen waren door de jonge lieden onattent bewaakt; maar de goede mama
+Korenaar was hierover niet knorrig. Ieder ging voort met zich op zijne wijze te amuseren, of niet te amuseren. Pols was nu
+ook tot zitten gekomen, en in gezelschap met Veervlug, De Morder en een Luitenant van de koloniale troepen. Men praatte, lachte,
+morde en streek de knevels op. Veervlug was heel vrolijk, en dronk zijn tweede glaasje bitter, daar zij Loevestein voorbijvoeren,
+op Hugo Grotius, of, gelijk hij hem noemde, den Grooten <span class="pagenum">[<a id="pb39" href="#pb39">39</a>]</span>Huig, die een type was van de harmonie der vijf faculteiten. Pols, als een oud student, riep: &#8220;Bravo!&#8221; De Luitenant van de
+koloniale troepen boog met een verbaasd gelaat. Pols begon een discours met hem over de garnizoensplaatsen, en vroeg hem,
+of hij w&eacute;l gecantonneerd geweest was; de Luitenant vroeg hem excuus, en zeide, dat hij bij de troepen voor de Koloni&euml;n diende.
+Pols vroeg of hij campagnes gemaakt had; de Luitenant vroeg hem andermaal excuus, en zeide, dat hij steeds te Harderwijk was.&#8212;Alles
+ging goed; maar, helaas! daar ziet Veervlug bij toeval, dat de Luitenant rood haar, een bleek gelaat en een blaauwen uniformhals
+heeft, en kan niet nalaten aan De Morder eene aardigheid van eene Hollandsche vlag in te fluisteren. De luitenant hoort het
+woord <i>Hollandsche vlag</i>, en ziet de vrienden, vooral Veervlug, uitbundig lachen, denkt dat de vlag beschimpt wordt, en meent voor het wapperend dundoek
+partij te moeten trekken. Verwoed staat hij op: &#8220;Ik ben Officier in Hollandsche dienst, Mijnheer! Ik zal de Hollandsche vlag
+tot mijn laatsten ademtocht verdedigen!&#8221; Pols tracht hem te bevredigen en op zijn stoel terug te trekken. De Luitenant stoot
+hem terug; het vouwstoeltje kantelt&#8212;Pols verliest zijne balans&#8212;zijn stroohoed vliegt in het water&#8212;zijn lichtblaauw jasje scheurt.
+Een edeldenkend <i lang="fr">commis-voyageur</i> raapt hem op, en verwijdert zich voorzichtig met hem van de plaats des gevechts. Maar Joachim wil terugkeeren, om nog meer
+te bevredigen; doch gelukkig is de strijd spoedig ge&euml;indigd. De woede van den Luitenant is geweken; want Veervlug heeft zich
+zoo goed mogelijk verontschuldigd, en daarenboven, de Officier was buiten adem (zoo als Veervlug naderhand grinnekende aan
+Torteltak vertelde); dus had hij de vlag tot zijn laatsten ademtocht verdedigd. Pols kwam dus juist bij tijds, om de Madera
+voor de verzoeningsdronken te bestellen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb40" href="#pb40">40</a>]</span></p>
+<p>Torteltak had dit alles in de verte aangezien, als iemand, die zich over het gedrag zijner vrienden schaamt, en wenschte zich
+(evenwel m&egrave;t Ambrosine) honderd mijlen ver. Intusschen, wij moeten het tot zijne eer zeggen, indien het geval erger geworden
+was, hij zou zich niet aan het gevaar onttrokken hebben; want was hij een onstandvastig minnaar, toch was hij een standvastig
+vriend.
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p040.jpg" alt="Het avontuur op de Stoomboot." width="526" height="720"><p class="figureHead">Het avontuur op de Stoomboot.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Holstaff had evenwel niets van dat alles gemerkt; want hij zat in de voorkajuit. Hij had namelijk, van het begin der reize
+af, naar menschen gezocht, die hem interessant voorkwamen, dat is: die hij voor ongelukkig mocht houden. Maar hij had op het
+dek niets dan vrolijke gezigten gezien, en beneden zag hij Engelschen, die verachtelijk gerust sliepen; zijn ergernis steeg
+ten top, toen hij een gelukkig jong paar zag, dat dus (naar de Morders berekening) nog geen volle week kon gehuwd zijn. In
+eene onaangename stemming verliet hij de eerste rangen, en hoopte in de voorkajuit gelukkiger te zijn, waar hij meer ongeluk
+vooronderstelde, schoon, helaas! daar moeijelijker van po&euml;tischen aard. Bijna waren evenwel al zijne nasporingen vruchteloos,
+toen hij eindelijk duidelijk hoort zuchten. Pijlsnel daalt hij neder, en waarlijk, daar ziet hij aan de tafel eene vrouw niet
+jong meer, want zij heeft rimpels, en grijze haren komen door haar mutsje te voorschijn. &#8220;Zij zal toch nog niet oud zijn,&#8221;
+denkt hij; &#8220;maar de smart zal dat, eens zoo gladde, voorhoofd doorploegd hebben; die haren kunnen in &eacute;&eacute;n nacht grijs zijn
+geworden.&#8221; Zuchtende neemt hij plaats tegenover haar, en ziet haar van tijd tot tijd aan. In het begin had de oude vrouw hem
+naauwelijks opgemerkt, maar toen zij den welgekleeden jongeling aanziet, rijst zij uit hare achtelooze houding op, en wil
+het op den schoot gevallen breiwerk opnemen. Nog &eacute;&eacute;n oogenblik, en alle illusie ware voor Holstaff verloren geweest; want
+het denkbeeld van eene <i>breijende ongelukkige</i> wilde er niet <span class="pagenum">[<a id="pb41" href="#pb41">41</a>]</span>bij hem in. Was het nog <i>borduren</i> geweest bij een ellendig lichtje, met verzwakte oogen en vermagerde vingeren; maar <i>breijen</i>....
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, neen vrouwtje! laat mijne komst u in uwe overdenkingen niet storen! Ik eerbiedig uwe smart; want gij zijt ongelukkig.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O ja, dat ben ik wel!&#8221; zuchtte de vrouw.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ongeluk is ons deel, moedertje! wij zijn op aarde om te lijden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar men kan toch gelukkig wezen, Mijnheer! Ik was het zelve eens; en daar zijn er, die nooit behoeven te treuren. Maar ik
+wil ze niet benijden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, wat ik u bidden mag, benijd ze niet! Het is ongelukkig om altijd gelukkig te wezen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De vrouw zag bevreemd op. Zij begreep hem niet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Niet waar?&#8221; ging Holstaff voort: &#8220;toen gij gelukkig waart, hebt gij u niet kunnen begrijpen, dat er zooveel zoets in de smart
+is.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat weet ik niet, Mijnheer! maar dit weet ik: eens was ik heel gelukkig; nu ben ik heel ongelukkig.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar toch, gij moet u daarom niet beklagen; gelukkig, wie voor ongeluk vatbaar is! Maar kan ik door medelijden u troosten?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ach! wat zoudt gij mij troosten, Mijnheer! misschien is uw hart wel goed. Gij ziet, Mijnheer! ik ben oud (Holstaff schrikte;
+dus niets van subiete vergrijzingen enz.); het zal zoolang niet meer met mij duren; dit is mijn beste troost. O, kon ik maar
+iets voor mijn zoon, voor mijn goeden Pieter gedaan hebben!&#8212;Ja, Mijnheer! ik had voor drie jaren nog vijf kinderen, en voor
+zes jaren mijn man nog, en wij leefden zoo vergenoegd, en wij hadden ons dagelijksch brood. Maar toen mijn man dood was, toen
+is de zegen uit mijn huis gegaan. Mijne drie meisjes en mijn Willem zijn aan de cholera gestorven, en toen hield <span class="pagenum">[<a id="pb42" href="#pb42">42</a>]</span>ik niets over dan mijn Pieter. Een knappe jongen was altijd mijn Pieter, en iedereen hield veel van hem, en Domin&eacute; zei altijd,
+dat hij zoo heel best leerde, en hij zou acht dagen na Sint Jan in zijn zesentwintigste jaar gegaan zijn. Hij ging bij ons,
+te Nijmegen, op het schoenmaken, en de baas was ook zoo tevreden. Maar toen is die baas verleden jaar ook al gestorven, en
+toen is Pieter naar Rotterdam gegaan, daar hij een anderen baas kon krijgen, en toen moest ik te Nijmegen blijven, want daar
+had ik mijn vaste huizen, om aan de wasch te helpen en te strijken en te plooijen. En mijn Pieter schreef mij in het eerst
+alle maanden een brief met zijn eigen hand, en zoo kostelijk geschreven, dat mijn Neef Jacob altijd zei, dat hij voor ondermeester
+had moeten leeren. Maar op het laatst schreef hij mij niet meer, en ik hoorde niet meer van Pieter, dan zoo te hooi en te
+gras. Maar nu, overmorgen zal het veertien dagen worden, toen kreeg ik een brief van zijn baas, dat Pieter op den dood le&icirc;,
+en ik nam gauw het beetje spaargeld, dat ik had, me&ecirc;, en mijn mans horlogie nam ik ook me&ecirc;, dat ik Pieter na Sint Jan had
+willen geven voor zijn verjaardag, en ik ging naar Rotterdam, en toen ik er kwam, was hij net den vorigen avond gestorven.
+En, Mijnheer! ik heb mijn geld gegeven en mijn mans horlogie verkocht, om hem een eerlijke begrafenis te geven; en nu heeft
+de kapitein van de stoomboot, die mijn man en Pieter zelf nog wel gekend heeft, mij voor niet me&ecirc;genomen. En was de jongen
+nog maar dood, zooals mijn meisjes en mijn Willem! Maar de vrouw van den baas heeft mij gezeid, dat Pieter te Rotterdam op
+slechte paden gegaan is en dat hij geen Domin&eacute; heeft willen hebben, toen hij op zijn laatste leger le&icirc;. En de baas heeft zijne
+vrouw wel bekeven, omdat zij het me gezeid had; maar Pieter zou het er nu toch niet beter om hebben, al had ik het niet geweten.
+Zie je, Mijnheer! nu zeg ik, als <span class="pagenum">[<a id="pb43" href="#pb43">43</a>]</span>Koning David van Absalom: &#8220;Ach! ware ik in uwe plaats gestorven!&#8221; En Koning David is altijd bedroefd geweest over Absalom,
+meer dan over al zijne kinderen, die hij in het graf had, en zoo zal ik ook altijd over mijn Pieter treuren.&#8221;
+
+</p>
+<p>De oude vrouw had haar verhaal onder het storten van vele tranen ge&euml;indigd, en Holstaff had met haar geweend. &#8220;Ach!&#8221; zeide
+hij, &#8220;wat is de aarde een tranendal! Mochten dat al die vrolijke menschen begrijpen! Eene keten van jammeren verbindt de wieg
+des menschen aan zijn graf. Moedertje! geef mij de hand! ik lijd met u; ik wil met u weenen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheer! komt u dineren?&#8221; vroeg de hofmeester, binnenkomende. &#8220;De soep is gediend.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, ik ga <span class="corr" id="xd0e717" title="Bron: me&eacute;">me&ecirc;</span>.&#8212;Nu, vrouwtje, ik zal u straks nog wel eens komen bezoeken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wilt gij ook wat te eten hebben?&#8221; vroeg de hofmeester aan de oude vrouw.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dank je wel, kastelein!&#8221; zei de vrouw, want zij had geen geld; maar zij had toch ook geen honger.
+
+</p>
+<p>Het zou er in de groote kajuit schraal voor Holstaff hebben uitgezien; want daar waren overdadig veel gasten, en de hofmeester
+had niet overdadig veel eten. Maar Pols, die voor zijne vrienden, als eene moeder voor hare kinderen, zorgde, had zich op
+twee stoeltjes naast elkander geplaatst, om er een voor Holstaff te bewaren. Hij had met hetzelfde doel twee borden soep genomen,
+en zoo vond August, binnenkomende, een warm stoeltje en koude soep. Zijne aandoeningen <span class="corr" id="xd0e726" title="Bron: belettenden">beletten</span> hem evenwel, om naar eisch dankbaar te zijn, schoon niet om zeer spoedig de vrienden in te halen en zich in tijds eene verbazende
+portie roastbeef toe te dienen. Al de vrienden aten smakelijk, schoon De Morder het eten infaam slecht vond, en het wel verwacht
+had, omdat hij het altijd zoo trof. Pols <span class="pagenum">[<a id="pb44" href="#pb44">44</a>]</span>vond, dat het waarlijk nog al schikte, en schoon er niet te veel eten was, prees hij den hofmeester, dat er niet nog minder
+was; alleen hinderde het hem, dat men zoo verbazend schielijk at. Veervlug merkte hierop aan, dat op eene stoomboot alles
+door stoom moest gaan. Holstaff zeide, dat zijne aandoeningen hem belettenden met smaak te eten, en vroeg eene tweede portie
+roastbeef. Torteltak at weinig; want hij zat naast Ambrosine, en Ambrosine was engelachtig.
+
+</p>
+<p>Na het <i>diner</i> spoedde men zich, om in de vrije lucht te komen; men voer Bommel voorbij, waar men den Luitenant van de Kolonialen verloor,
+die eene oude tante ging bezoeken. Pols vond het nog al aangenaam, dat zij van dien driftigen reisgenoot bevrijd raakten;
+want hij had vrees, bij eene nieuwe <i lang="fr">sc&egrave;ne</i> ook zijn paardenharen petje te verliezen, en het lichtblaauw jasje, dat door de hand van des hofmeesters vrouw luchtig aaneengehecht
+was, kon geen nieuwen aanval we&ecirc;rstaan. Het <i>diner</i> en een glas wijn had anders den goeden man we&ecirc;r tot zichzelven gebragt; doch hij kon niet nalaten er nog eens bedaard met
+Veervlug over te praten. Deze hield staande, dat niet hij, maar drie glaasjes bitter, de oorzaak van &#8217;s mans verbittering
+waren geweest, en Pols, die niets anders verlangde dan bevredigd te worden, berustte gemakkelijk in die explicatie.
+
+</p>
+<p>De nog overige uren tot Nijmegen werden door den ouden Heer Korenaar (wiens gade sliep) besteed, om eene zeer belangrijke
+geschiedenis uit zijne jeugd aan Torteltak mede te deelen; doch daar dezelfde oude Heer dezelfde historie nog eens, en nagenoeg
+in dezelfde bewoordingen, aan al onze vrienden te Kleef heeft verhaald, zullen wij ze op die plaats neerschrijven, daar dit
+Hoofdstuk toch nog al lang is geworden.
+
+</p>
+<p>Holstaff was nog eens naar de voorkajuit gegaan, maar had de vrouw in gesprek gevonden met den bejaarden <span class="pagenum">[<a id="pb45" href="#pb45">45</a>]</span>Majoor, die haar op de best mogelijke wijze troostte, die naderhand boven kwam, en, aan de passagiers de historie mededeelende,
+eene kleine ondersteuning voor de arme weduw vroeg. Velen gaven met genoegen eene aalmoes. Holstaff zeer misnoegd; want geld
+te geven aan ongelukkigen scheen hem toe, de smart te ontheiligen. Pols zeide, dat, indien de vrouw te Rotterdam kwam wonen,
+zij dan alle weken vrijdags, een dubbeltje bij hem kon halen, maar gaf nu toch met vreugd een halven gulden. Torteltak gaf
+veel; want hij was verliefd, en Ambrosine was getroffen. Mevrouw Korenaar raadde Mijnheer, om er te Nijmegen eerst naar te
+onderzoeken. De Morder gromde en liet een kwartje vallen; de edeldenkende <i lang="fr">commis-voyageur</i> raapte het kwartje op, en voegde er een pietje van zichzelven bij (hoedanige geldstukjes hij velen bij zich had). De bejaarde
+Majoor bracht zijne collecte aan de oude vrouw; en daar hij steeds voortging, om haar op eene verstandige wijze te troosten
+en zooveel mogelijk hoop voor haren Pieter te geven, was de vrouw, toen zij te Nijmegen aankwam, we&ecirc;r een weinig opgebeurd.
+Al de reizigers verheugden zich hierover, en bejegenden den bejaarden Majoor met veel achting. Maar Holstaff zuchtte en zeide:
+&#8220;Ja, wel te recht zegt La Fontaine: &#8216;Wij moeten het meest treuren, omdat onze smart niet eeuwig duurt.&#8217;&#8221;
+
+</p>
+<p>En weldra waren onze vrienden, benevens de familie Korenaar, in een druk en vrolijk logement ge&euml;tablisseerd.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb46" href="#pb46">46</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch3" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk III.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Een rustige avond en een onrustige nacht te Nijmegen.</p>
+</div>
+<p>De omstreken van Nijmegen hebben dit boven de stad zelve vooruit, dat zij bijzonder mooi zijn. Indien gij daar dus arriveert,
+en gij hebt een paar dagen den tijd, en een vriend, die het wel met u meent, dan zal hij niet verzuimen eene cal&ecirc;che te doen
+inspannen en met u naar Berg en Daal te rijden; is hij daarenboven gul en vrolijk, dan zal hij u in kennis brengen met den
+Steinberger kabinetwijn en den opgewonden kastelein aldaar; en wanneer gij over Ubbergen en Beek zult zijn teruggekeerd, en
+veel gesproken en gelagchen hebt, zult gij aangename souvenirs van uw Nijmeegsch tourtje verzameld hebben. Maar indien gij
+geen goede vrienden bezit en geen tijd hebt om een ordentelijk uitstapje te maken, dan benijd ik uw lot niet, zoo gij langer
+dan twee uren in Nijmegen moet vertoeven. Dit laatste was nu het geval met Polsbroekerwoud en zijne vrienden. Zij hadden besloten,
+zich goed te amuseren, en moesten zich tot eene wandeling naar Belv&eacute;d&egrave;re bepalen; en daar zij nog tijd over hadden, maakten
+zij het plan, om daarna een uurtje door het beroemde, maar hun onbekende <span class="pagenum">[<a id="pb47" href="#pb47">47</a>]</span>Kalverbosch te kruisen. Dit laatste werd evenwel niet ten volle ge&euml;ffectueerd, daar zij spoedig bemerkten, dat men dit bosch
+in minder dan vijf minuten door en door kan leeren kennen, en men, om langer tijd daarme&ecirc; door te brengen, &oacute;f steeds denzelfden
+weg moet gaan, &oacute;f den bedaarden tred der slakken aannemen, die zich in gemeld bosch in overvloed bewegen. Zij kwamen dus spoedig
+in hun logement terug, en hadden daar goede gelegenheid en ruim tijd om uit te rusten, eer het <i lang="fr">souper</i> werd aangerigt. De zakboekjes werden uitgehaald en het reisjournaal begonnen; maar men stond verbaasd, dat men zoo weinig
+had op te teekenen, en Polsbroekerwoud was genoodzaakt punctum te zetten op de vijfde bladzijde van zijn journaal in folio,
+hoewel hij eene beredeneerde opgave gedaan had van de waarde der spijzen en dranken, die men in den loop des dags, deels uit
+behoefte, deels uit weelde, deels uit verveling, had gebruikt. Uit welk oogpunt hij de vier flesschen Rijnwijn, die men nog
+v&oacute;&oacute;r het <i lang="fr">souper</i> gebruikte, beschouwd heeft, is mij niet uit zijne aanteekeningen gebleken. De wijn werkte bij deze gelegenheid meer op de
+oogleden dan op de tong, en het was nog geen half elf geslagen, toen zij de zaal verlieten en zonder verwijl hunne slaapkamers
+betrokken.
+
+</p>
+<p>Pols bemerkte dadelijk toen hij in bed kwam, dat Mijntje het niet voor hem had opgeschud. Hij deelde deze opmerking aan Torteltak
+mede, die met hem op &eacute;&eacute;ne kamer sliep. Maar deze sloeg hierop weinig acht; want hij bereidde zich voor, om van Ambrosine te
+droomen, en, aan haar denkende, wakker te worden.
+
+</p>
+<p>En Ambrosine?&#8212;Wij hopen, dat zij goed zal gerust hebben. Zij was pas negentien jaren oud, en zal dus later nog gelegenheid
+genoeg gehad hebben, om slapelooze nachten door te brengen.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+<span class="pagenum">[<a id="pb48" href="#pb48">48</a>]</span></p>
+<p>Omtrent middernacht scheen alles in een diepe rust verzonken te wezen. Zoo beschouwde het althans de knecht, die, zijne redenen
+hebbende om iedereen te doen ontwaken, zulk een geweld op de kamerdeuren begon te maken, dat de slaap bij alle reizigers oogenblikkelijk
+zijne heerschappij aan den schrik en de verwarring overliet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zeg eens, vriendje! wat moet dat?&#8221; zei Polsbroekerwoud, de deur van zijne kamer openende. &#8220;Het is duidelijk, dat gij u vergist,
+want wij hebben verzocht om niet voor zeven ure geroepen te worden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat vergissen!&#8221; zei de knecht: &#8220;ziet ge dan niet, dat het huis hiernaast in lichtelaaije vlam staat?&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols keek op, en zag in den gang geen brandend huis, maar door de ramen een eenigzins suspecten gloed. &#8220;Dat is weerga&ecirc;s lastig,&#8221;
+zeide hij; &#8220;dan zou dit logement ook wel eens gevaar kunnen loopen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dacht ik het niet!&#8221; riep De Morder, zijne kamer uitstuivende: &#8220;nu zullen wij allen nog levend verbranden. &#8217;t Is ongepermitteerd.
+Wij kunnen zeker de trappen niet meer af.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zeg immers niet, dat <i>dit</i> huis in brand staat,&#8221; riep de knecht, steeds op kamerdeuren bonzende. &#8220;Kleed u maar aan. Ik kan voor niets instaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is anders niets,&#8221; zeide Pols, &#8220;al is de trap afgebrand. Ik heb een veiligheidskoord bij mij, en wij kunnen het raam dan
+nog uit. Wij moesten daarvan in alle geval maar gebruik maken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Is er brand?&#8221; riep Torteltak. &#8220;Hemel, Jan! en die dames, daar van Numero 5?&#8212;Zeg dan toch, Jan! zijn die dames gered?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wees bedaard, mijn vriend!&#8221; riep Pols. &#8220;Hier heb ik het koord al.&#8221; En waarlijk, daar kwam de man aan, met een vervaarlijk
+groot kabeltouw, van knoopen en een haak voorzien.
+<span class="pagenum">[<a id="pb49" href="#pb49">49</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Loop naar den duivel met uwe koorden!&#8221; vloekte de ander, terwijl hij zijne elegante <i lang="fr">chamberlouc</i> omsloeg en in drift zijne lokken arrangeerde; &#8220;ik wil het lieve meisje redden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols vond dezen uitval van Torteltak wel niet heel lief, maar vergaf het hem toch gaarne, omdat hij in deze oogenblikken geene
+lieve gezegden kon verwachten; hij liet dus den jongeling voortspoeden om dames te redden, en bereidde zichzelven om voor
+het goed te zorgen, waarvan de anderen geen werk schenen te maken. Hij liet ze dus aan hun lot over, maar verzocht hen vriendelijk,
+om toch bedaard te wezen en zich niet te veel te agiteren.
+
+</p>
+<p>Daar heerschte evenwel noch onder de vrienden, noch onder de overige reizigers, de door Pols zoo zeer begeerde kalmte. Ook
+in de kamer der familie Korenaar scheen die te ontbreken. Daar evenwel was de mare niet zoo onverwacht gekomen. Mevrouw was
+wakker geworden, had eene ongewone drukte gehoord, en gemeend een brandlucht te bemerken. Ontsteld stond zij op, trok haren
+echtgenoot bij een arm het bed uit, en naderde met hem het venster. Daar zagen zij de vlammen, die het naaste huis verteerden.
+&#8220;Hemel, Korenaar! wat zijn wij in gevaar!&#8221; riep zij wanhopig: &#8220;dat komt ook van die Kleefsche reizen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar, bout! waart gij het dan niet, die zoo op dat reisje aangedrongen hebt?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar ik heb niet aangedrongen, om in een logement te gaan naast huizen die &#8217;s nachts uitbranden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Dit argument was te forsch voor den ouden Heer. Hij trachtte zich te verontschuldigen; doch Mevrouw verbood het hem: &#8220;Kleed
+u, in &#8217;s Hemels naam, maar aan, en maak voort; of wilt gij nu ook nog dat uwe vrouw en uw arm kind verbranden?&#8212;Ambrosine,
+lieve kind! word toch wakker!&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb50" href="#pb50">50</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Wat is er, wat is er?&#8221; riep deze, haar lief kopje uit de gordijnen stekende. O! had Torteltak haar z&oacute;&oacute; gezien met dat lieve
+blosje op de wangen, en die oogjes nog dronken van slaap, hij zou waarlijk hebben moeten bekennen, dat het nachttoilet haar
+beter stond dan Mevrouw hare Mama, schoon deze eene echte kant en Ambrosine maar een <i>neigetje</i> om de muts had.
+
+</p>
+<p>&#8220;Sta op, mijn kind! sta op! daar is brand. Schielijk! sla uwen mantel om.&#8212;Korenaar, wat talm je toch! haast u dan, in &#8217;s Hemels
+naam!&#8221;
+
+</p>
+<p>Bons, bons! klonk het op de deur. &#8220;Mijnheer, sta spoedig op!&#8221; riep de knecht.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dames, dames! haast u, wat ik u bidden mag!&#8221; riep weldra eene andere stem, die door Ambrosine herkend werd.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, wij komen!&#8221; riep Mevrouw, en deed de deur open. Torteltak nam Ambrosine bij de hand, en trok haar voort. Mama volgde,
+met pakjes beladen, nog roepende: &#8220;Korenaar, kom dan toch! maar vergeet je horologie niet.&#8221;
+
+</p>
+<p>Zonder hulp van veiligheidskoorden&#8212;want de trap stond nog zoo pal, alsof er in het geheel geen brand in de buurt was&#8212;kwamen
+al de reizigers beneden, en snelden de voordeur uit, om te zien, op welke hoogte de zaken stonden. Polsbroekerwoud had in
+den gang een kruiwagen opgemerkt, en begon nu al de koffers en valiezen van zichzelven en zijne reiscompagnons naar beneden
+te slepen. Hij was geheel gekleed, behalve dat hij zijne slaapmuts voor de nachtlucht had opgehouden; het veiligheidskoord
+had hij om zijn middel gewonden, om het altijd bij de hand te hebben. Met ongewone vlugheid klom hij de trappen op, waarvan
+hij telkens beladen we&ecirc;r ne&ecirc;rdaalde. Hij lette weinig op de menschen, die om hem heen woelden en draafden, als zij hem maar
+niet in den weg kwamen, en dan was het: &#8220;Wat ik u bidden mag, een weinigje plaats; maar wees toch bedaard! Op mijn <span class="pagenum">[<a id="pb51" href="#pb51">51</a>]</span>woord<span class="corr" id="xd0e832" title="Niet in bron">,</span> die agitatie is meer hinderlijk dan nuttig.&#8221;
+
+</p>
+<p>Eindelijk had hij alles bijeen op den kruiwagen, en krood nu den zwaren last met moeite voort, zich eenen weg banende door
+de menigte, die toegesneld was, om den brand te helpen blusschen, of door hunne tegenwoordigheid de blusschers in den weg
+te staan. Een eind wegs kon hij voortgaan; maar weldra zag hij zich aangehouden door een serjant van de schutterij, die in
+functie was, hoewel hij een phantasie-kostuum scheen te dragen, en die, de zilveren strepen op zijne mouw, dat teeken van
+uitgebreide magt, zoo lang daar geen zilveren schouderbladen present zijn, aan Pols vertoonende, met eene barsche stem vroeg:
+&#8220;Waarheen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat weet ik niet, vriend! Ik red mijn goed maar uit den brand!&#8221;
+
+</p>
+<p>De serjant scheen het uiterlijke van de koffers meer gedistingueerd te vinden dan dat van Pols; althans hij voegde hem toe:
+&#8220;Wat jou goed? Je ziet er mij wel naar uit, om met een dozijn zulke koffers te reizen. Laat jij dat goed maar staan, mannetje,
+en zoek een goed heenkomen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Dit zeggende, greep de serjant, ongewoon om magt uit te oefenen en nu verheugd een schitterend feit te kunnen verrigten, Pols
+bij den arm, en wilde hem van zijn goed verwijderen. Gelukkig evenwel kwam gedurende die worsteling een welgekleed Heer naderbij,
+en vroeg: &#8220;Wat is hier te doen?&#8221;
+
+</p>
+<p>De serjant keek den ondervrager eerst brutaal aan, maar veranderde weldra zijn gezigt, en nam zijne chacot zeer beleefd af,
+daar hij in dien heer iemand herkende, wiens kleederen hij poetste en wiens boodschappen hij verrigtte, wanneer er geen brand
+was, en hij dus geene schitterende uniform droeg.
+
+</p>
+<p>&#8220;Eene schreeuwende onregtvaardigheid,&#8221; riep Pols. &#8220;Ik <span class="pagenum">[<a id="pb52" href="#pb52">52</a>]</span>ben Joachim Polsbroekerwoud van Rotterdam. Ik ben hier voor mijn plaisir. Ik red mijn goed en dat van mijne vrienden, en deze
+soldaat hier wil mij hierin verhinderen. Maar ik zal naar den Burgemeester gaan. Ik wil dat mij regt geschiede.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Blijf maar hier bij uw goed,&#8221; ze&icirc; de Mijnheer, &#8220;of breng het naar uw logement terug. Zij zullen straks den brand wel meester
+worden. Stoffel! ik zou dien Heer maar laten gaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Alderbest, Mijnheer!&#8221; ze&icirc; de serjant, die in het dagelijksch leven Stoffel scheen genaamd te worden.
+
+</p>
+<p>Gedurende dit gesprek had een dienstvaardig Nijmegenaar, die geene klare denkbeelden van het <i lang="la">jus possessionis</i> scheen te hebben, den last voor Polsbroekerwoud een weinig verligt, en een der valiezen naar zijne woning, die ver van den
+brand in een achterbuurtje was gesitueerd, in veiligheid gebragt. Pols bemerkte dit eerst den volgenden morgen, toen hij,
+bij het nazien van het goed, zijn valiesje met linnen gevuld miste. Hij moest zich dit verlies getroosten; want daar de edelmoedige
+achterbuurtbewoner niet eens een fooitje voor het dragen had gevraagd, kon hij moeielijk zijn goed op het spoor komen, en
+hij droeg dit, om langdurig oponthoud voor te komen, ook maar niet aan de policie op.
+
+</p>
+<p>Terwijl dit eenige huizen van het logement plaats had, was er niet minder beweging voor de woning, die in lichtelaaije vlam
+stond. In kleine steden heeft men zoo weinig gelegenheid om dergelijke geimproviseerde illuminati&euml;n te zien, dat, als het
+dan ook eens plaats heeft, iedereen zich verpligt acht daaraan te adsisteren. In groote steden<span class="corr" id="xd0e860" title="Niet in bron">,</span> vooral in de hoofdstad, waar men zulke dingen meer gewoon is, verschijnen bij zoodanige gelegenheden alleen de stilzwijgend
+genoodigden; als daar zijn: de geattacheerden aan de brandspuiten, de schutters die het <span class="pagenum">[<a id="pb53" href="#pb53">53</a>]</span>piquet hebben, de zakkenrollers,&#8212;in &eacute;&eacute;n woord, de zoodanigen, die daar in functie moeten wezen. Onder de dilettanten ziet
+men gewoonlijk alleen de naaste geburen en heel enkele van de alleropgewondenste vuuraanbidders. Terwijl occupeert zich niemand
+van de overige inwoners met zulke zaken, die hen niet aangaan, behalve de torenwachters, die het alarmdeuntje wel slapende
+kunnen spelen, en de nachtwachts, wie het woordeke <i>brand</i> in de keel verroest is. Maar nu in Nijmegen! De gansche populatie was op de been. Niemand, dan die door gebrekkigen ouderdom
+of lamheid aan huis geconsigneerd was, bleef in zijne woning; dames <i lang="fr">en n&eacute;glig&eacute;</i>, zoo als zij zich anders alleen aan hare kameniers vertoonden,&#8212;kameniers <i lang="fr">en demi toilette</i>, zoo als zij gewoonlijk slechts door de lakeijen gezien werden,&#8212;mannen en vrouwen, in hetgeen zij maar het digtst bij de
+hand vonden, gehuld,&#8212;snelden naar het vroeger onopgemerkte, nu zoo belangwekkende huis. Zelfs de moeders meenden, dat zulk
+een schouwspel hare zuigelingen zou interesseren; althans zij drongen met zoodanige schepseltjes voorwaarts. &#8220;Het was op dien
+weg,&#8221; om in dagbladenstijl te spreken, &#8220;eene voortgolvende massa, een digte phalanx; de straat was eivol.&#8221;&#8212;Verscheidene particulieren
+wisten reeds zeker de oorzaak van den brand, schoon de bewoners van het huis zelve die nog niet gisten. Sommigen hadden den
+vorigen avond, ja &#8217;s middags al, iets branderigs geroken, en zoo veel wisten we&ecirc;r anderen van goederhand, dat het huis veel
+te hoog geassureerd was.
+
+</p>
+<p>Intusschen waren eenige brandspuiten in werking geraakt, en overstroomde het water, dat voor de brandende woning gedestineerd
+was, de straat; want eene kenmerkende eigenschap van de slangen eener brandspuit is, dat zij lek zijn. Een veel te groot aantal
+armen bewoog de pompen, en een veel te groot getal schutters, om orde te houden, was aanwezig. Het ontbrak ook geenszins aan
+commando&#8217;s, <span class="pagenum">[<a id="pb54" href="#pb54">54</a>]</span>die elkander lijnregt tegenspraken, en dus had ieder onderhoorige eene schoone gelegenheid om te gelijk gehoorzaam en ongehoorzaam
+te wezen. Verscheidene stemmen trachten elkander te overschreeuwen; in &#8217;t kort, het geweld en rumoer, dat een brandtooneel
+regt levendig maakt, ontbrak ook nu niet.
+
+</p>
+<p>Onder de menigte toeschouwers, die eene zoogenaamde goede plaats hadden, bevonden zich ook onze reizigers. Mijnheer Korenaar
+had zijnen bril opgezet, en sloeg met aandacht de vlammen gade, die zich om de balken kronkelden, totdat zij door de nederstortende
+zoldering voor een oogenblik werden uitgedoofd, om daarna met vernieuwde kracht we&ecirc;r te voorschijn te komen. Ambrosine leunde
+op den arm van Torteltak, en beefde van angst en ontzetting. Zij klemde zich nader aan den jongeling, als gevoelde zij bescherming
+te behoeven, en die liever bij hem te moeten zoeken dan bij Mama, die haar aan de andere zijde vasthield, en vele onnoodige
+jammerkreten uitte. De Morder stemde met haar in, dat het toch waarachtig eene ijselijkheid is, om wanneer men &eacute;&eacute;n nacht in
+eene stad logeert, dan zulke dingen te moeten treffen. Hij wond haar overigens op, door haar te verzekeren, dat men den brand
+nog in geen tweemaal vierentwintig uren zou meester worden, dat misschien de geheele stad wel eene prooi der vlammen zou worden,
+en dat straks zeker de brandende balken op de hoofden der menigte zouden ne&ecirc;rstorten. Veervlug staarde het tooneel met verrukking
+aan, sprak van den vuurkoning, die thans alle elementen beheerschte,&#8212;van massa&#8217;s water, die in vloeijende vuurstroomen werden
+opgelost,&#8212;en eindigde alle dergelijke uitboezemingen met den uitroep: &#8220;Prachtig schouwspel! Verrukkelijk! Heerlijk!&#8221;&#8212;Een zeer
+hardhandig Nijmegenaar naast hem, geenszins in zijne verrukking deelende, en van zijne overige uitroepingen niets begrijpende,
+vond het gepast <span class="pagenum">[<a id="pb55" href="#pb55">55</a>]</span>hem in deze uitroepingen te storen, door hem een klap voor den mond te geven, welke handgreep, Veervlug eenigzins pijnlijk
+aandoende, tot vrij hevige onaangenaamheden aanleiding gaf. Gelukkig was het, dat de <i lang="fr">foule</i> hen een weinig van elkander afdrong; anders weet ik niet wat de gevolgen zouden geweest zijn: want Pols, nog steeds met de
+koffers bezig, was niet tegenwoordig om te bevredigen. Holstaff stond, met &eacute;&eacute;n grooten traan in ieder oog, het akelig tooneel
+te aanschouwen. &#8220;Ach! ach! hoe ijselijk!&#8221; riep hij uit. &#8220;Die bloeden van kinderen, die nu in dit huis zullen verbranden, en
+die hopelooze ouders, die hunne dierbaarste panden op zulk eene vreeselijke wijs verliezen, en ze niet kunnen redden,&#8212;voor
+al het goud van de wereld niet kunnen redden! Die ongelukkige kinderen, geheel <span class="corr" id="xd0e885" title="Bron: omring">omringd</span> door onme&ecirc;doogende vlammen&#8212;den dood voor oogen&#8212;zonder hunne ouders&#8212;alleen&#8212;die arme, arme bloeden!&#8221;
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p055.jpg" alt="De gestoorde nachtrust." width="519" height="720"><p class="figureHead">De gestoorde nachtrust.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Hou toch je mond van die arme bloeden van kinderen!<span class="corr" id="xd0e894" title="Niet in bron">&#8221;</span> gromde een burger hem toe. &#8220;Denk jij, dat wij hier de menschen laten verbranden? Daar zijn geen kinderen in huis. Daar waren
+maar twee oude luidjes en eene meid, en die zitten al een uur in veiligheid.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Geen kinderen!&#8221; mompelde Holstaff: &#8220;een raar huisgezin zonder kinderen. &#8220;Nu, ik kan het niet helpen. Dan verliezen die menschen
+alleen hun goed. Ik dacht dat zij veel ongelukkiger waren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het huis was intusschen tot den grond toe afgebrand; doch daar het stil weder was, en men de noodige voorzorgen voor de andere
+huizen nam, bepaalde zich het onheil tot die eene woning. Ten half vier ure was men, den brand geheel meester, en zag men
+langzamerhand de menschen aftrekken. De reizigers keerden we&ecirc;r in hun logement; velen bleven uit voorzigtigheid beneden, waar
+eenigen op sofa&#8217;s en stoelen insluimerden, terwijl anderen, <span class="pagenum">[<a id="pb56" href="#pb56">56</a>]</span>onder een calmerend kopje thee, over den brand van dien nacht, over de oorzaken en gevolgen redeneerden, en ieder hunner een
+of meer dergelijke <i lang="fr">sc&egrave;nes</i> had bijgewoond, zeer geschikt om onder zulke omstandigheden te worden me&ecirc;gedeeld en aangehoord, maar ook evenzeer geschikt
+om verder geheel te worden vergeten.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb57" href="#pb57">57</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch4" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk IV.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Verblijf der reizigers te Kleef.&#8212;Zij maken kennis met interessante landgenooten en naburen, spreken over menschen en zaken
+in gebonden en ongebonden stijl, en bereiden zich voor, te worden vergast op een verhaal van den ouden Heer <span class="smallcaps">Korenaar</span>.
+</p>
+</div>
+<p>Het nachtelijk avontuur te Nijmegen behoorde voor onze reizigers niet tot de vermakelijkste ontmoetingen; maar hen daarom
+ongelukkig te noemen, zoo als sommigen hunner zich verbeeldden te zijn, is misschien een weinig roekeloos omspringen met een
+term, die op vele omstandigheden des menschelijken levens met meer regt kan worden toegepast. Het is wel onaangenaam, als
+men meer geld dan gewoonlijk besteedt, om &#8217;s nachts behoorlijk te kunnen slapen, die duurgekochte rust te moeten opofferen,
+om niet misschien levend te verbranden; maar moet men zulke brandtooneelen in een belendend huis zien opvoeren, dan heeft
+dat in een logement dit voor, dat men zich gemakkelijker en zonder veel schade kan verwijderen, terwijl iemand, die onder
+dezelfde omstandigheden rustig zijn eigen huis in zijne eigene stad bewoont, doorgaans te veel wil redden, en zich daardoor
+aan aanmerkelijke schade <span class="pagenum">[<a id="pb58" href="#pb58">58</a>]</span>blootstelt. En daarenboven vertrekt een reiziger den volgenden morgen, zonder dat hij lang aanschouwer behoeft te zijn van
+de treurige ru&iuml;nes en, wat bijna even erg is, toehoorder bij de menigvuldige verhalen, die nog wel een week na het ongeluk
+moeten uitgestort worden. Hij behoeft niet te vernemen, dat zijn goede kennis A bijna door een brandspuit overreden is, dat
+het bij B maar een duim breed gescheeld had, of hij was door een gloeijenden balk verpletterd; dat C brandgaatjes in zijn
+zwarten rok meent te ontdekken, schoon hij in zijn bruinen jas bij de vuursc&egrave;ne tegenwoordig was. Hij behoeft zijne deelneming
+niet te betuigen, wanneer zijne zenuwachtige vriendin P. hem verhaalt, dat zij zoo allerijselijkst geschrikt was, en dat zij
+niet anders meende, of haar eigen huis stond in brand. Hij is ontslagen om visites te ontvangen van Q of Z, die hem zouden
+vragen of hij den brand ook gezien had, dat hem vooral onaangenaam zou wezen, daar hij bijna door Q is omvergeloopen, en Z
+hem in de <i lang="fr">foule</i> zeer gevoelig op de teenen heeft getrapt. Hij zal niet bedroefd worden door op de societeit te ontdekken, dat Spanje en het
+Oosten vergeten, en het biljart en domino genegligeerd worden. In &eacute;&eacute;n woord, hij behoeft zich niet in zijne kamer op te sluiten,
+om niet van verveling te sterven.
+
+</p>
+<p>Gelukkig waren dus ook onze reizigers, die voor zoo vele rampzaligheden bewaard bleven, en reeds den volgenden middag, na
+een aangenaam tourtje, bij Roberts te Kleef aan de publieke tafel dineerden. Zij zaten daar rustig en op hun gemak; want daar
+het nog in het begin van het saizoen was, waren de logementen nog niet opgepropt vol. Het was daar nu beter voor menschen,
+die, om rust te genieten, het gewoel ontvlugten, dan voor die met hetzelfde doel het gewoel opzoeken. Mevrouw Korenaar scheen
+tot deze laatsten te behooren; althans zij vond, dat zij het heel ongelukkig troffen. Daar waren nog kamers <span class="pagenum">[<a id="pb59" href="#pb59">59</a>]</span><i lang="fr">au premier</i> te krijgen, behalve die zij besteld hadden, en de knechts hadden een lui leven, want zij konden het nog bijhouden om de <i lang="fr">log&eacute;s</i> te bedienen. Ambrosine vreesde heimelijk, dat zij in Kleef niet zulke aangename kennissen zou maken, als het geval geweest
+was op de Nijmeegsche stoomboot. Misschien oordeelde zij voorbarig; want zij had aan de <i lang="fr">table d&#8217;h&ocirc;te</i> toch reeds drie zeer solide gekleede Goudenaars en eene Delftsche familie met zeven kinderen ontmoet. Een der Goudenaars
+was zeer spraakzaam, en de zeven Delftsche kinderen waren zeer woelig, de Delftsche papa zeer kinderbedervend, en de Delftsche
+mama heel slordig. De Goudenaars verhaalden veel van de hemelhooge bergen, die zij bij Kleef beklommen hadden, en hadden het
+met de Eunomianen en vele kleine tourtjesmakers gemeen, dat zij het bereiken van den hemel voor heel gemakkelijk hielden.
+Zij hadden kennelijk vergeten, of misschien nooit geweten, dat Enceladus en zijne medereuzen, schoon zij ook bergen, van meer
+omvang dan de Kleefsche, op elkander gestapeld hadden, toch den hemel nog niet hadden kunnen beklimmen. Ook Ambrosine was
+misschien van deze proefneming onbewust; althans Mama had, bij de vroegere opnoeming van hare qualiteiten, niet van ervarenheid
+in de oude fabelleer gewag gemaakt; maar zij had toch wel eens gehoord van bergen, met eeuwige sneeuw en ijs bedekt, en misschien
+klopte haar hartje van angst, daar zij gehoord had, dat Torteltak zoodanigen moest beklimmen; dus kon zij weinig achting en
+opgewondenheid gevoelen voor de Goudenaars, daar zij ze vergeleek met den jeugdigen held, die met vreugde van zulke ondernemingen
+sprak, zonder nog eens hoog daarvan op te geven. Torteltak scheen met Ambrosine meer van de bergen dan van de lieve badgasten
+gesproken te hebben.
+
+</p>
+<p>De Delftsche familie had nog niets beklommen; want zij was gisteren pas gearriveerd. Zij had dien morgen een <span class="pagenum">[<a id="pb60" href="#pb60">60</a>]</span>wandeling van een half uur gedaan; maar toen waren vier van de zeven telgen ook tamelijk vermoeid, en de oudste, een jongen
+van 16 jaren, had ronduit verklaard, dat hij den weg van Delft naar de Kethel mooijer vond, dan dien van de Diergaarde naar
+Berg-und-Thal. Zijn vader, die in hem veel genie en een opmerkende geest meende te vinden, had dezen zet onbetaalbaar gevonden.
+De moeder had niets gezegd; want zij zwoegde onder haren driejarigen jongsten telg, die van het eerste oogenblik der wandeling
+had geroepen: &#8220;Dragen&#8212;dragen&#8212;Jantje wou niet loopen,&#8212;Mama stout&#8212;Mama Jantje dragen.&#8221;&#8212;Jantje was ten laatste redelijk zoet
+geworden, toen Mama aan zijn verlangen voldaan had. Deze berigten had Ambrosine ingewonnen, en zij verwachtte niet veel genoegen
+van de conversatie met de Delftsche familie.
+
+</p>
+<p>Na het <i lang="fr">diner</i> begaven onze vijf reizigers met de familie Korenaar zich naar Schwanenburg, en hoorden uit den mond van Holstaff de oude
+legende. Op de plaats zelve beviel dit verhaal vrij goed, als onder de veelvuldige legendes niet de naarste; maar toen zij,
+op hunne <i lang="fr">retour</i>, van den goeden Holstaff niets hoorden dan: &#8220;Hoe akelig was dat voor de arme Beatrix, dat toen de zwanenridder zoo op eens
+verdween, en hoe zal zij nooit een zwaan hebben kunnen zien, zonder aan hare noodlottige nieuwsgierigheid te denken?&#8221; toen
+wenschten velen der reizigers, dat Erlin nooit vertrokken was, en Torteltak hield ten laatste staande, dat hij van goederhand
+vernomen had, dat de ridder acht dagen later was teruggekomen en een <i>mooi cadeau</i> voor zijne gemalin uit Keulen had meegebragt.
+
+</p>
+<p>Toen zij in het logement waren teruggekeerd, sprak Mevrouw Korenaar van vroeg naar bed gaan; maar Torteltak zag haar zoo treurig
+aan, en Ambrosine slaakte bij die gelegenheid zulk een diepen zucht, dat Mama vermurwd werd. Mijnheer had nog een verhaal
+in zijn hoofd, dat hij <span class="pagenum">[<a id="pb61" href="#pb61">61</a>]</span>de vrienden gaarne wilde me&ecirc;deelen, en waagde het dus tot zijne gade te zeggen: &#8220;Nu, bout! wij zullen toch niet met de kippen
+op stok gaan.&#8221; En Mevrouw antwoordde nu, hare dochter de wangen streelende: &#8220;Neen, lieve! dat juist niet.&#8221; En alzoo werd er
+besloten, niet met de kippen op stok te gaan.
+
+</p>
+<p>De vrienden namen nu plaats in de groote eetzaal. Daar zaten, behalve de drie Goudenaars, de Delftsche papa en mama en vijf
+Delftsche kinderen, die dien avond mogten opblijven, en nog twee Heeren van Elberfeld, zoo even gearriveerd. Juist toen de
+familie binnenkwam, had een der Goudenaars, een schoolmeester en opgewonden vaderlander in <span lang="en">everlasting</span> jas, na een paar trekken van Duitsche gastvrijheid te hebben aangehoord, de daad van Van Speyk opgehaald, en sprak op een
+uithalenden toon, aan sommige van zijne stadgenooten als aan hem eigen: &#8220;Ja, Mijnheeren Duitschers! dat was een groot stuk
+van Van Speyk<span class="corr" id="xd0e959" title="Niet in bron">.</span>&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat was het wel,&#8221; zeiden de andere Goudenaars. Veervlug, die zich terstond bij dit gezelschap gevoegd had, kon niet nalaten
+te zeggen: &#8220;Ja, Mijnheeren! Van Speyk voerde zoo&#8217;n groot stuk uit, dat er maar een klein stukje van hem overbleef.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En onze dichters hebben hem bezongen,&#8221; zei de schoolmeester.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is ook zoo,&#8221; zeiden de andere Goudenaars.
+
+</p>
+<p>&#8220;En daar was er een,&#8221; ging Veervlug voort, &#8220;die, toen hem gevraagd werd, waarom hij Van Speyk niet bezong, antwoordde:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Bewondren kan ik hem!... tot zingen faalt mij kracht.<span class="corr" id="xd0e973" title="Niet in bron">&#8221;</span></span></p>
+</div>
+<p>Maar naderhand schijnt hij berouw gekregen te hebben; althans hij zingt in een liedje, <i>Rood en zwart</i>:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>&#8221;Die kleuren dekten eens het hart,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Des eedlen Wees in Amstels wallen;
+<span class="pagenum">[<a id="pb62" href="#pb62">62</a>]</span></span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Ach! weinig dacht dien Held toen nog,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Als &#8217;t geel (de kleur van snood bedrog),
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Zich daaraan paart, zal ik eens vallen.<span class="corr" id="xd0e992" title="Niet in bron">&#8221;</span></span></p>
+</div>
+<p>&#8217;t Was jammer dat de dichter maar alleen kon zeggen, wat de held <i>weinig</i> dacht; ik had liever geweten, wat hij <i>veel</i> dacht. Hij wist anders nog al wat van hem te zeggen, zelfs hoe het met zijne ziel afliep, blijkens het derde Van Speyk&#8217;s
+gedicht: <i>Aan ***, mij een pijpenkop vereerende, met de beeldtenis van</i> Van Speyk. (Wit porselein met gouden rand).
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>&#8221;Gewis men had geen ongelijk
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Om &#8217;t beeld van dapperen Van Speyk,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>In wit, met goud omzet, te malen;
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Zijn ziel zoo rein als &#8217;t zuiver wit,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Is in &#8217;t ontsterfelijk bezit
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; "><span>Van &#8217;t goud van &#8217;s hemels zalen.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Deze door Veervlug aangehaalde regels werden slechts door een klein gedeelte van het gezelschap uitbundig toegejuicht. De
+Goudsche schoolmeester zag den Elberfelder triomferend aan. Deze glimlachte, en &eacute;&eacute;n hunner zeide: &#8220;Bij ons zouden er nog wel
+menschen gevonden worden, die de daad van Van Speyk konden verrigten; maar geene die door zulke verzen zijne schim zouden
+verontrusten.&#8221; Dit zeggende, sloeg hij op de tafel, en kommandeerde nog eene flesch Hochheimer.
+
+</p>
+<p>De schoolmeester zag naar Veervlug met een <span class="corr" id="xd0e1022" title="Bron: veelbeteekend">veelbeteekenend</span> gezigt; maar daar deze terwijl met de Delftsche dame in discours was geraakt, vond zijn gelaat het gepast, maar we&ecirc;r de gewone
+onbeduidendheid aan te nemen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Heden, <span class="corr" id="xd0e1027" title="Bron: &#8220;"></span>Mijnheer!&#8221; zei de Delftsche dame: &#8220;watte mooije versjes zijn dat! En dat maar zoo op een pijpenkop? Ik weet heusch niet, waar
+de dichters het tusschenbeide van daan halen. Zoo heb ik ook een neef, die zulke alleraardigste versjes schrijft, en dat ook
+maar op alles, <span class="pagenum">[<a id="pb63" href="#pb63">63</a>]</span>wat je wilt; laatst nog op een kip, die in &#8217;t water gevallen was, bij ons op &#8217;t Oud Delft. Ik meende te scheuren van &#8217;t lagchen,
+toen hij &#8217;t me voorlas. Niet waar, Van der Kaas?&#8221; ging zij voort, haren man tot getuige roepende: &#8220;ik spreek van de versjes
+van neef Sander.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het is opmerkelijk, dat de meeste menschen een neef hebben, die wel versjes maakt, en die al heel dikwijls Alexander of bij
+verkorting Sander heet. Gelukkig, indien deze neven zich alleen tot boertige stukjes bepalen; die blijven nog al veel privaat
+eigendom van de familie. Maar gaan zij somtijds verder,&#8212;dichten zij nu en dan een wiegeliedje of grafschriftje, dat al heel
+lief is,&#8212;rijmen zij ook wel Hymnes aan den Tijd, of Odes bij gelegenheid van de Eeuwigheid, of Dithyrambes bij het afsterven
+van een onvermoeid Catechiseermeester en doorkundig Krankbezoeker, dan zijn, helaas! te dikwijls de gevolgen voor de Drukkers,
+Uitgevers en het lezend Publiek onberekenbaar.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel ja, wijfje!&#8221; antwoordde de Heer Van der Kaas aan zijne kolossale Delftsche wederhelft: &#8220;Neef Sander is er al heel ver
+in. Is dat ook niet van hem?
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;De zon rookte een cigaar; de maan borduurde een boordje.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>&#8220;Abuis, Papa!&#8221; viel de jongen van zestien jaren in, die veel genie en eenen opmerkenden geest had; &#8220;abuis, Papa! dat is uit
+dat gedrukte boek, dat van het begin tot het einde boertig is, en daar ook in staat van de trekschuit.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O ja, de trekschuit!&#8221; zei Mevrouw Van der Kaas; &#8220;dat is ook al heel aardig. Vindt uw&eacute; niet, Mijnheer? Dat is net, of je er
+in zit.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zit niet graag in trekschuiten,&#8221; antwoordde Veervlug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zulke verzen lees ik nu altijd met plaisir,&#8221; zei Polsbroekerwoud; &#8220;daar kan een bedaard mensch nog bij op zijn stoel blijven
+zitten. Soms zweven die dichters zoo geweldig hoog, dat men er geen oog op kan houden. Ik weet waarlijk niet, waarom ze zich
+dikwijls zoo vermoeijen; <span class="pagenum">[<a id="pb64" href="#pb64">64</a>]</span>ze moeten toch altijd we&ecirc;r op de aarde te land komen. Nu, daar zorgen de meesten ook wel voor, vooral als het naar etenstijd
+loopt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is net of ik Sander hoor,&#8221; zei Mevrouw Van der Kaas.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan merk ik,&#8221; riep Veervlug verontwaardigd uit, &#8220;dat uw neef nog al niet veel hinder heeft van zijn Po&euml;tisch gevoel.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen maar,&#8221; zei Mevrouw, &#8220;als het op stuk van zaken aankomt is hij extra gevoelig. Zoo herinner ik mij nog van een vers,
+dat hij gemaakt heeft, en dat heel aandoenlijk was: <i>Uitboezeming aan mijne overledene grootmoeder, bij het zien van haar breitobbetje</i>. De meid, die vijfenvijftig jaar bij de goede vrouw gediend had, heeft er bij staan huilen als een kind.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, vaak doet ons de dichter weenen,&#8221; merkte Holstaff aan; &#8220;althans zoo is het mij dikwijls gegaan, wanneer ik in den avond
+ronddwaalde, met mijn lievelings-auteur in de hand, terwijl ik, door het zachte maanlicht beschenen, nog eens de regelen van
+Eduard <i>aan de Maan</i> nalas, die mij anders toch ook wel in het geheugen gegrift waren:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Teedre maan! gij kunt mijn hart
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Nimmer we&ecirc;r bekoren&#8212;
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Teedre maan! uw vriendlijk schoon
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Is voor mij verloren!&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>En dan verder, daar hij schreijende zegt:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;En de beek ziet sta&acirc;g een traan.
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Met een golfje vlugten.</span></p>
+</div>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>Zilte tranen! spoeit vrij voort,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Fanny voelt u vlieden&#8212;
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Spoeit&#8212;een bleeke straal der maan
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Zal u slechts bespieden.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Jammer maar, dat in het laatste vers, waar Fanny op het graf van Eduard treurt, niet van een slepend koortsje gewag gemaakt
+wordt, dat haar ondermijnt, en hoop geeft, <span class="pagenum">[<a id="pb65" href="#pb65">65</a>]</span>spoedig onder de groene zoden naast haren Eduard te rusten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Je spreekt er over als een doodgraver,&#8221; ze&icirc; Pols; &#8220;je zoudt alle menschen maar in het graf willen helpen. <span class="corr" id="xd0e1093" title="Bron: Jufvrouw">Juffrouw</span> Fanny zal zich naderhand misschien nog wel wat getroost hebben. Wie weet of ze niet nog eens een goede partij gedaan heeft!
+Zulke dingen trekken nog wel eens bij.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;IJskoude ongevoeligheid!&#8221; bromde Holstaff, en hij besloot den geheelen avond geen woord meer te spreken.
+
+</p>
+<p>De vaderlandlievende Goudsche schoolmeester vond, dat het discours over Van Speyk een weinig te spoedig was afgebroken, en
+de rigting, die het in de laatste oogenblikken genomen had, kon hem maar niet bevallen. Hij wilde gaarne Hollands roem bij
+vreemdelingen handhaven, en daartoe scheen hem het best toe, met enkele particulieren, die een bijzonder goed figuur gemaakt
+hadden, voor den dag te komen. Hij doorzocht nu zijn geheugen, daar men over gedichten sprak, om het een of ander vaderlandsch
+stuk te vinden. Maar, helaas! daar wilde hem niets invallen; want po&euml;zij werd op zijne school niet geleerd, en was dus zoo
+zijn vak niet. Zijne reiscompagnons, die ook niet gewoon waren hem zoolang zwijgende te zien, schenen ook iets te verwachten.
+Eindelijk herinnerde hij zich nog een fragment van een vaderlandsch stukje. En dus zoodra er eene pauze was, wendde hij zich
+we&ecirc;r tot de Elberfelders:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, Mijnheeren Duitschers! zoo opgewonden de Hollanders zijn voor helden, die hun bloed voor de heilige zaak des Vaderlands
+veil hebben, zoo laag zien zij ne&ecirc;r op baatzuchtigen, die om eigen gewin die zaak afvallen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is wel waar,&#8221; zeiden zijne mede-Goudenaars.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo herinner ik mij,&#8221; ging hij voort, &#8220;een vers, door een onzer dichteren gemaakt, op een verrader des Vaderlands. Krachtige
+taal; hoor slechts het begin;
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb66" href="#pb66">66</a>]</span></p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;&#8217;t Was nagt, toen u uw moeder baarde,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Een nagt, zoo zwart als immer was.&#8221;....</span></p>
+</div>
+<p>&#8220;Met uw verlof!&#8221; viel Polsbroekerwoud in: &#8220;dat vind ik niet bijzonder krachtig gezegd; want de meeste kindertjes komen bij
+nacht ter wereld.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En,&#8221; voegde Veervlug er bij, &#8220;dat het een zwarte nacht was, bewijst alleen, dat het geen lichte maan was.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheeren,&#8221; riep de schoolmeester verontwaardigd, &#8220;op zulk eene wijze kunt ge alle verzen wel uitkleeden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat kunt ge ook,&#8221; zeiden de twee andere Goudenaars.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mits,&#8221; grinnikte Veervlug, &#8220;dat er eerst inkleeding heeft plaats gehad.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het goede plan van den schoolmeester, om Hollands roem bij vreemdelingen te handhaven, mislukte door deze interruptie geheel.
+De vrienden verzochten, om hem te bevredigen, wel, dat hij zou voortgaan; maar hij bedankte er voor, en hield zich stil. Zijne
+reiscompagnons vonden, dat hij gelijk had. Niemand vernam dus iets van &#8220;de helsche geesten, de krassende vogelen, de woedende
+zee en de verschrikte engelen;&#8221; en de Elberfelders waren van het genoegen verstoken, iets meer van Hollands roem te hooren.
+
+</p>
+<p>De Delftsche Mevrouw had met bewondering toegeluisterd. Haar gemaal had nu en dan gelagchen om zijn oudste zoontje, dat veel
+genie en een opmerkenden geest had; want hij had achter den stoel van den schoolmeester gestaan, en, als deze sprak, grimassen
+achter zijn rug gemaakt. Hij had ook nu en dan tegen de andere Heeren, die hem niet aanzagen, de tong uitgestoken. De overige
+kinderen liepen de kamer op en neder, plukten aan de stoelen, trokken aan de gordijnen, en kwamen nu en dan Mama aan den schoot
+hangen en een ulevelletje afdwingen om, na ontvangst daarvan, onderling te kibbelen en te harrewarren.
+
+</p>
+<p>Mevrouw Korenaar was gedurende de discoursen in eenen <span class="pagenum">[<a id="pb67" href="#pb67">67</a>]</span>zoeten slaap geraakt, en droomde zich misschien op de bruiloft van Ambrosine&#8217;s eersteling. De oude Heer had zijne tweede cigaar
+opgestoken en hulde zich in rookwolken. Torteltak sprak zeer druk met Ambrosine, en ook door de dichterlijke stemming, waarin
+de andere vrienden verkeerden, bezield, had hij alle mogelijke verzen, die hij zich herinnerde en die hij begreep dat een
+jong meisje uit zijn mond aardig in de ooren zouden klinken, fluisterende me&ecirc;gedeeld en te gelijk met zijne oogen meesterstukken
+verrigt. Hij was nu eens teeder, dan weder dartel, soms ook hoogst gevoelig. Het verwijt &#8220;aan den stroeven wijsgeer,&#8221; die
+niet erg veel met kusjes op had, werd niet vergeten; het speet hem, dat hij moeijelijk kon te pas brengen het:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Een wreede onpaslijkheid heeft mij aan huis gebonden:
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 6em; "><span>Wat heeft mijn ziel al ondervonden
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 6em; "><span>Van droefheid, smart en kommernis,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Vooral daar mijn vertrek zoo kort ophanden is.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>want hij vreesde, dat de eerste regel het effect van den laatsten zou benadeelen. Daarom bepaalde hij zich nu bij een ander
+gedicht, dat toch ook heel aandoenlijk was, na vooraf te hebben aangemerkt, dat men zich in sommige omstandigheden zoo gaarne
+de woorden van dichters zou willen toe&euml;igenen.
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; "><span>&#8221;Ja, geen der wreedste folteringen,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 6em; "><span>Die ooit den Stervling viel te beurt,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; "><span>Kan zoo het hart zijn moed ontwringen,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Als &#8217;t oogenblik dat ons een Zielsgeliefde ontscheurt!</span></p>
+</div>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; "><span>Helaas! wen eensbezielden voelen
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 6em; "><span>Hoe zalig ze in elkander zijn:
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 4em; "><span>Wen al het heil dat zy bedoelen,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 6em; "><span>Het deelen is van vreugde en pijn:</span></p>
+</div>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style="text-indent: 4em; "><span>Wen &#8217;t hart niet langer voor zich-zelven,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 6em; "><span>Maar voor zijn ander harte slaat;
+<span class="pagenum">[<a id="pb68" href="#pb68">68</a>]</span></span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>De zucht een afgrond schijnt te delven,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Die zijns Geliefden borst ontgaat.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Hier slaakte Ambrosine een diepen zucht, die echter bij deze bijzondere gelegenheid voor Torteltak geen afgrond scheen te
+delven, maar veeleer een demping te bewerkstelligen van den kleinen afgrond, die er nog tusschen hem en Ambrosine bestond.
+
+</p>
+<p>De aankomst van een Engelsch Heer en Dame brak hier deze gesprekken af, die anders misschien ook nog onder het <i lang="fr">souper</i> zouden hebben voortgeduurd en voor velen den maaltijd vergald. Terwijl de Heer naar boven ging om de kamers te bezigtigen,
+plaatste de Dame zich op een stoel aan het einde der zaal, na den groet van diegenen der reizigers, die haar begroet hadden,
+beleefd te hebben beantwoord.
+
+</p>
+<p>De Goudsche schoolmeester, die volstrekt geene notitie van haar binnenkomen genomen had, vond het gepaster dadelijk aan het
+gezelschap te zeggen: &#8220;Ik houd niet van Engelschen. Zij zijn mij te stuursch en onbeleefd.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is wel waar, dat zult ge altijd zien,&#8221; zeiden de andere Goudenaars, die misschien voor het eerst van hun leven Engelschen
+van zoo nabij zagen.
+
+</p>
+<p>Een der Elberfelders maakte de opmerking, dat dit toch eigenlijk meer in naam, dan inderdaad was; dat hij heel veel Engelschen
+ontmoet had, en nooit die bijzondere onbeleefdheid had ondervonden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan hebt u wel rare Engelschen ontmoet,&#8221; ze&icirc; de schoolmeester; &#8220;maar zoo veel is althans zeker, dat zij denken dat er geen
+een land boven Engeland gaat, en dat zij ondragelijk trotsch zijn op den roem van hunne natie.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En kunnen zij wel &eacute;&eacute;n Van Speyk opnoemen?&#8221; vroeg de Elberfelder.
+
+</p>
+<p>De schoolmeester antwoordde niet; want de knecht bragt <span class="pagenum">[<a id="pb69" href="#pb69">69</a>]</span>het <i lang="fr">souper</i> binnen, en allen plaatsten zich aan den disch, behalve de Engelschman, die, aan het einde der tafel gezeten, <i lang="en">tea for Mylady</i> en voor zichzelven een glas <i lang="en">brandy hot</i> besteld had, en eenige aanteekeningen in een zakboekje maakte, terwijl Mylady een <i lang="en">guide</i> doorbladerde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Die Engelschen lijken wel gek, dat zij niet souperen,&#8221; zeide de schoolmeester; &#8220;maar misschien zijn zij daar te gierig toe.
+Wat doen ze dan te reizen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar als ze nu geen honger hebben,&#8221; zei Pols.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat maakt mij geen mensch wijs, dat je &#8217;s avonds om tien ure geen honger zoudt hebben. &#8217;t Is te gek om van te spreken. Ik
+kan &#8217;s avonds wel een pond vleesch aan.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ook,&#8221; zeiden de andere Goudenaars.
+
+</p>
+<p>De andere reizigers vonden het nu maar gepaster, de Engelschen met hunne thee en cognac in vrede te laten, en zelve rustig
+te souperen; vooral scheen de lieve Delftsche jeugd geenszins onverschillig voor de praeparaten van den Kleefschen kok. Daar
+heerschte zelfs ongeduld en ongerustheid dat er niet genoeg zou zijn onder de jeugdige Van der Klaasjes. Mevrouw had het waarlijk
+druk met haar kroost, daar Geertje, voordat nog iemand gediend was, uitriep: &#8220;Mama! ik heb nog geen cotelettes,&#8221; en dus moest
+gerustgesteld worden, en Pietje spoedig daarna opmerkte, dat Aernout veel grooter stuk vleesch had dan hij, en waarschijnlijk
+niet zou gezwegen hebben, indien niet Mama een stukje van haar eigen bord ten behoeve van Pietje had afgestaan. De jongen
+van zestien jaren, die veel genie en een opmerkenden geest had, mogt zichzelven dienen en nam opmerkelijk groote porti&euml;n,
+en Papa dit ziende, kon niet nalaten, aan Mama te zeggen: &#8220;Die Evert is toch een olijke gast van een jongen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Toen het <i lang="fr">souper</i> afgeloopen was, zouden de lievelingen vertrekken, omdat zij niet langer blijven wilden. Maar toen zij tot vreugd van het
+gezelschap reeds op weg waren, <span class="pagenum">[<a id="pb70" href="#pb70">70</a>]</span>ontmoetten zij den knecht, die een schaal met aalbessen binnen bracht. IJlings vlogen zij naar hunne plaatsen terug en riepen
+eenstemmig, dat zij aalbessen moesten eten. Mama werd met deze luide kreten een weinig verlegen; maar Papa vond het nog al
+een aardige trek van zijne kinderen, dat zij zoo dadelijk, toen zij de vruchten zagen, waren teruggekomen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wou meer bessen,&#8221; riep Pietje.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb geen suiker genoeg,&#8221; riep Geertje.
+
+</p>
+<p>&#8220;Nou heb ik geen een trosje witte,&#8221; griende Aernout.
+
+</p>
+<p>De zestienjarige jongen, met genie en een opmerkenden geest begaafd, had opgemerkt, dat zijn zusje gewoonlijk schreeuwde,
+als hij haar onder de tafel in de knie&euml;n kneep, en scheen haar gaarne te hooren schreeuwen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Aw, Aw, je doet me zeer!&#8221; huilde Antje.
+
+</p>
+<p>&#8220;Is &#8217;t niet lekker, Pietje?&#8221; zei Polsbroekerwoud in eene heel kinderlievende bui.
+
+</p>
+<p>&#8220;Daar heb jij ook wat,&#8221; antwoordde Pietje, en smeet hem een steeltje toe.
+
+</p>
+<p>&#8220;Foei, Pietje!&#8221; zei Mama, en kreeg eene kleur.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Wordt ook al een gannefje,&#8221; zei Papa glimlachend.
+
+</p>
+<p>&#8220;Geeft u ze maar van die bessen, Mevrouw!&#8221; ze&icirc; Pols; &#8220;dat is gezond voor kinderen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja,&#8221; zei Veervlug, &#8220;gezond en frisch. Dit herinnert mij eene Ode aan de aalbes, van een onzer dichters:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;&#8217;t Lust mij zingend u te loven,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Ed&#8217;le bes, gezond en frisch!
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Heerlijk ooft van Ne&ecirc;rlands hoven,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Sieraad van der burgren disch!
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Mijne zangster, die haar toonen
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Aan &#8217;t eenvoudig-ed&#8217;le wijdt,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Zal ook met een lied u kroonen,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Die eenvoudig edel zijt.</span></p>
+</div>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>Andren zingen abrikozen;
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Perzik, uw verheven zoet!..&#8221;</span></p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="pb71" href="#pb71">71</a>]</span><p>&#8220;&#8217;t Is of ik Sander hoor,&#8221; riep Mevrouw Van der Kaas.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja,&#8221; ze&icirc; Veervlug, &#8220;ik kan het u niet geheel reciteren; maar nog &eacute;&eacute;ne passage klinkt zeer schoon.
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Juich, verhef u vrij, Germanje!
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Roem uw, druivenrijken Rijn!
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Juich Bourgonje, bral Champagne!
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>De aalbes schenkt ons ed&#8217;len wijn.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>&#8220;Mooi, mooi,&#8221; riep een der Elberfelders. &#8220;<i lang="de">Kellner</i>! hebt ge ook aalbessenwijn?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja wel, Mijnheer!&#8221; ze&icirc; de <i lang="de">Kellner</i>.
+
+</p>
+<p>&#8220;Geef <i>mij</i> dan nog een flesch Hochheimer. Die Hollandsche Mijnheer daar zal den bessenwijn waarschijnlijk prefereren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Veervlug scheen evenwel niet bijzonder nationaal te wezen; want hij hield zich met zijne vrienden bij den Rijnwijn.
+
+</p>
+<p>De Delftsche familie trok op. Mijnheer zou gaarne nog wat beneden gebleven zijn, maar Geertje riep met luider stem: &#8220;Papa
+me&ecirc;!&#8221; en Papa ging als een gehoorzaam vader me&ecirc; naar boven.
+
+</p>
+<p>Ook de Elberfelders vertrokken een weinig later; en de Goudsche schoolmeester zeide geeuwend, dat hij een beetje slaap kreeg.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ook,&#8221; zeiden de mede-Goudenaars, en bragten met veel moeite geeuwingen voort.
+
+</p>
+<p>Mevrouw Korenaar en Ambrosine vertrokken insgelijks, de laatste met een eenigzins treurig gezigt. Zij wist dat het reisplan
+der vrienden me&ecirc;bragt, om den volgenden morgen ten 6 ure Kleef te verlaten. Vier hunner namen met groote bedaardheid van de
+Dames afscheid; &eacute;&eacute;n hunner met bijzonder empressement; hij hoopte na zijn <i lang="fr">r&eacute;tour</i> het geluk te mogen hebben, bij de familie eene visite te maken. Hij nam met een eerbiedigen handdruk van Mevrouw, met een
+teederen dito van Ambrosine afscheid, en zoo wel hij, als het meisje, zuchtte bij deze gelegenheid hoorbaar.
+<span class="pagenum">[<a id="pb72" href="#pb72">72</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ik heb hoofdpijn, Mama!&#8221; ze&icirc; Ambrosine, bovenkomende;
+&#8220;ik ga dadelijk slapen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Misschien had zij waarlijk hoofdpijn, maar zij sliep niet dadelijk.
+
+</p>
+<p>Mijnheer Korenaar presenteerde aan de vrienden een cigaartje, en proponeerde nog een half uurtje op te blijven. Niemand had
+slaap, en dus bleef men zitten. Men sprak nog ter loops over de Goudsche, Delftsche en Elberfeldsche reizigers: maar spoedig
+geraakte men aan algemeene opmerkingen, en een van dezen, welke weten wij niet, werd door den ouden Heer opgevangen, die daarop
+zeide: &#8220;Ja, zoo heb ik eene ontmoeting gehad, die ik onlangs nog aan iemand, ik weet niet wien, me&ecirc;deelde,&#8221; (Torteltak wist
+wel aan wien, maar &#8217;t was hem nu om &#8217;t even, of hij oude of nieuwe verhalen hoorde) &#8220;die waarlijk nog al interessant is. Wil
+ik ze u eens me&ecirc;deelen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Heel gaarne,&#8221; riepen de vrienden.
+
+</p>
+<p>De Heer Korenaar legde zijn bril af, deponeerde zijn cigaar op een boord, en deelde de volgende geschiedenis mede.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb73" href="#pb73">73</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch5" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk V.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Het verhaal van den Heer Korenaar, dat misschien nog met de verdere reisavonturen van Polsbroekerwoud en zijne vrienden in
+verband zal staan.
+</p>
+</div>
+<p>&#8220;Het kan wonderlijk in de wereld loopen. Ik zat in het jaar 1800 op den 10<sup>den</sup> November op mijn kantoor. Ik weet den juisten datum nog zoo, omdat het de dag was na dien fameusen storm, daar de Heeren
+wel van zullen gehoord hebben. Het was de hevigste orkaan, dien ik ooit bijgewoond heb. Men wil nu wel zeggen, dat die van
+den 29<sup>en</sup> November verleden jaar even erg geweest is; maar, gelooft mij, die was maar een kind bij den vorigen. Alle menschen van jaren
+zullen dit met mij eens wezen; maar de jonge lieden willen tegenwoordig alles net zoo goed en misschien beter kennen dan menschen
+van jaren. Nu, dat daargelaten.&#8212;Ik zat op mijn kantoor in mijne zaken, en zag juist eene lijst na van goederen, die ik uit
+de Oost ontvangen had, toen een jong mensch van omtrent twintig jaren mij verlangde te spreken. Ik dacht natuurlijk dat het
+over zaken was, en zond hem mijn boekhouder in het spreekkantoortje; maar deze kwam spoedig terug, en <span class="pagenum">[<a id="pb74" href="#pb74">74</a>]</span>overhandigde mij een brief van den Heer Darmold, een correspondent uit Marseille, die mij dringend verzocht zijnen zoon, den
+overbrenger van dezen brief, gedurende zijn verblijf in Holland eenig genoegen te verschaffen, en zoo veel mogelijk verstrooijing
+te geven. Hij had, schreef mijn correspondent mij verder, een paar jaar gestudeerd, maar was door treurige lotgevallen in
+eene diepe melancholie vervallen, en deed nu, op raad der geneesheeren, een reisje door Europa. Ik verzocht dadelijk den jongen
+mensch bij mij op mijn kantoor, en zeide, dat het mij genoegen zou wezen, indien hij straks met mij naar huis wilde gaan;
+doch daar ik nog eerst eenige zaken in orde te brengen had, gaf ik hem intusschen de cargalijsten en scheepstijdingen, om
+eens in te zien. Ik vervolgde mijne werkzaamheden, maar bemerkte spoedig, dat hij zich weinig met de lectuur bezig hield,
+en begreep dus, dat hij een zwaar verdriet moest hebben: waar het hem evenwel haperde, wist ik toen nog niet; maar later,
+toen hij eenige dagen bij mij geweest was, ontdekte ik, dat het iets betreffende zijn hart was. Ik wil wel bekennen, dat ik
+bij de ontdekking niet regt wist, hoe daarme&ecirc; te handelen; want ik heb mij in mijn leven meer op de kennis der koloniale waren,
+dan op die van het menschelijk hart toegelegd. Maar daar zijn oude Heer mij verzocht had hem veel verstrooijing te geven,
+deed ik wat in mijn vermogen was: ik wandelde eens met hem naar de Plantage, deed ook een tourtje naar het Overmaassche, en
+liet hem de werf zien. Dit alles scheen evenwel zijne treurigheid niet te verminderen; hij kon uren lang zitten, zonder een
+woord te spreken; en als ik hem dan zeide, dat hij zoo niet in zichzelven gekeerd moest wezen, glimlachte hij wel, maar hij
+bleef dezelfde. Ik raadde hem aan, om niet meer zoo melancholiek te wezen en zich over de zaken heen te zetten, daar alle
+dingen toch te regt komen, en <span class="pagenum">[<a id="pb75" href="#pb75">75</a>]</span>bragt hem voorbeelden bij van twee speculati&euml;n, die mij mislukt waren, maar die ik naderhand toch gelukkig geredresseerd had.
+Alles vergeefs.&#8212;Ik was zelf toen nog jong en ongetrouwd, en dus nog heel vrolijk; al mijne vrienden waren opgeruimde menschen,
+en wij bragten dikwijls de avonden met elkander door onder een glaasje wijn en een potje commerce; maar ook hierin scheen
+Darmold geen genoegen te vinden. Zoo zal hij omtrent zes weken bij mij in Rotterdam geweest zijn, toen hij hoorde, dat er
+een schip, waarin ik aandeel had, naar Oost Indi&euml; zeilre&ecirc; lag. Hij verzocht mij, hem in de gelegenheid te stellen, met dat
+schip de reis te maken. Ik vroeg hem in het eerst wel, of hij gek was; hoe hij het verzon, om zoo in &eacute;&eacute;nen naar de Oost te
+gaan. Ik ried hem, om dit plan nog eens een jaartje te wikken en te wegen, en het <i>pro</i> en <i>contra</i> in aanmerking te nemen. Ik zeide hem, dat ik niet kon permitteren, dat zulke dollemanscoupen op een schip van mij gebeurden.
+Maar de man bleef onverzettelijk; hij sloeg mijn goeden raad in den wind, en daar zijn vader hem onbepaalde credietbrieven
+had me&ecirc;gegeven, en hem in alles vrijgelaten had, moest ik wel aan zijn verlangen voldoen: ik bezorgde alles voor zijne uitrusting,
+en weinige dagen later was hij op reis.
+
+</p>
+<p>&#8220;De reis naar Oost-Indi&euml; was in dien tijd eene belangrijke onderneming, en duurde verscheiden maanden. Tegenwoordig, nu men
+stoombooten heeft, die evenwel nog niet op de Oost varen, doet men den overtogt veel spoediger. Gij kunt dus begrijpen, hoe
+verwonderd ik was, toen ik vier weken later mijn gewezen <i lang="fr">log&eacute;</i> we&ecirc;r voor mij zag staan, ten minste zoo ik meende; schoon ik spoedig vernam, dat niet hij het was, maar zijn tweelingbroeder,
+die sprekend op hem geleek. Een van de eerste vragen, die deze mij deed, was, waar zijn broeder was. Ik antwoordde: &#8220;Aan boord
+van de <i>Johanna Maria</i>, op reis naar Oost-Indi&euml;,&#8221; <span class="pagenum">[<a id="pb76" href="#pb76">76</a>]</span>en terwijl ik de zeetijdingen nakeek, voegde ik er bij: &#8220;gepraaid in de Noordzee, den 15<sup>den</sup> November.&#8221; Ik bemerkte spoedig, dat deze tijding aan den broeder niet beviel; althans hij riep met droefheid uit: &#8220;Hemel!
+dus toch te laat! Alles te vergeefs!&#8221; Ik begreep in den beginne niets van deze uitroepingen; maar naderhand zag ik de zaak
+beter in, toen mijn nieuwe bekende mij het volgende me&ecirc;deelde.
+
+</p>
+<p>&#8220;In de stad H****, waar de jonge Darmold studeerde, woonde de familie Pereaux, die door het geven van <i lang="fr">diners</i> en bals, vooral bij de studerende jongelieden, in groot aanzien was. De Heer des huizes was eigenlijk een slecht echtgenoot,
+en nog al heel los; maar daar hij rijk en gastvrij was, zag men bij hem veel door de vingers. Onder de Heeren, die zijn huis
+frequenteerden, bevond zich ook Darmold, die, stil en ingetogen levende, minder spoedig het hart van den Heer Pereaux won,
+dan dat van zijne echtgenoot en zeventienjarige dochter. Hij scheen evenwel met zijn succes van dien kant tevreden, en benijdde
+degenen, die hoog bij Mijnheer stonden aangeschreven, hunne plaats niet. Het zou evenwel wenschelijk voor hem geweest zijn,
+indien Mijnheer Pereaux, hoe los hij dan ook was, hem minder als een houten Klaas beschouwd had; want toen Emma hem reeds
+hare liefde geschonken had, en hij bij het verzoek om hare hand grooten steun in hare Mama vond, weigerde Mijnheer volstrekt
+iets daarvan te willen hooren, en protegeerde een medeminnaar, een jong officier, op wiens moreel misschien wel wat was aan
+te merken; maar Mijnheer Pereaux zeide, op zijn eigen voorbeeld wijzende, dat zulke menschen doorgaans de beste echtgenooten
+worden; iets dat, evenwel zijn brave vrouw door de ondervinding geheel anders geleerd had.
+
+</p>
+<p>&#8220;Emma, die den officier om zijne losheid verachtte, en nu eenmaal haar hart op Darmold gesteld had, verzette <span class="pagenum">[<a id="pb77" href="#pb77">77</a>]</span>zich in den beginne wel wat sterker, dan eene dochter tegenover haren vader betaamt, tegen zijn gevoelen, maar later wendde
+zij het over eenen anderen boeg, en wist hem door tranen en smeekingen zoo ver te brengen, dat hij eindelijk zijne toestemming
+gaf, indien zij dan toch volstrekt hare dagen in verveling wilde doorbrengen.
+
+</p>
+<p>&#8220;De jonge Darmold was evenwel volstrekt geen vervelend mensch. Toen hij bij mij was, vond ik hem wel stil; maar hij was toen
+ook in zulke bedroefde omstandigheden en zijn broeder heeft mij verteld, dat hij vroeger altijd vrolijk en heel aardig was;
+maar daar hij zich heel weinig met de losbollen inliet, hielden deze hem voor een flaauwen jongen, en vooral de vrienden van
+den officier vatteden haat tegen hem op, toen hij Emma toch eindelijk kreeg. Hierdoor verbitterd, rustten zij niet, voordat
+zij zijn ongeluk bewerkt hadden, en zij schaamden zich niet daartoe de schandelijkste middelen te gebruiken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Darmold miste op zekeren dag den ring, dien hij van zijne Emma ontvangen had, en toen hij, zich hierdoor ongelukkig gevoelende,
+op den gewonen tijd zijne bruid wilde bezoeken, werd hij aan de deur afgewezen. De ring was aan den Heer Pereaux overhandigd,
+en een relaas, daarbij gevoegd, schijnbaar met onwedersprekelijke bewijzen gestaafd, overtuigde dezen, en deed zelfs zijne
+huisgenooten vreezen, dat Darmold een verachtelijke huichelaar was. Vergeefs trachtte hij zich te verontschuldigen. De Heer
+Pereaux wilde hem niet meer zien, en zelfs zijne brieven werden hem ongeopend teruggezonden. Zijn engagement met Emma was
+onherroepelijk verbroken.
+
+</p>
+<p>&#8220;De arme jongeling kwam te Marseille bij zijne familie terug, en werd door eene hevige ziekte aangetast, en schoon hij daarvan
+ook genezen was, het ongeluk deed hem in zulk eene <span class="corr" id="xd0e1369" title="Bron: melacholie">melancholie</span> vervallen, dat men voor zijn verstand begon te vreezen; voornamelijk toen hij eenige maanden <span class="pagenum">[<a id="pb78" href="#pb78">78</a>]</span>later hoorde, dat Emma weldra aan den officier Duchamps zou verloofd zijn. In dien toestand liet zijn vader hem, op raad der
+doctoren, eene reis ondernemen, en zoo kwam hij bij mij in Holland.
+
+</p>
+<p>&#8220;In dien tusschentijd werd de toestand van Mevrouw Pereaux, die reeds sedert eenige jaren aan eene gevaarlijke kwaal leed,
+zeer bedenkelijk, en de uitspraak der faculteit was, dat zij slechts weinige maanden meer te leven had. Toen zij nu haar einde
+voelde naderen, woog haar het lot van Emma zwaar op het hart, en daar het engagement met den officier nog zoo ver niet gevorderd
+was, als de geruchten verspreidden, deed zij nog eene poging om haren echtgenoot tot betere gedachten omtrent Darmold te brengen,
+en eischte, als een laatste bede, dat deze zich ten minste zou mogen verantwoorden. Mijnheer Pereaux, wien zijn geweten misschien
+veel verweet omtrent de vrouw, die hij weldra zou verliezen, durfde haar deze bede niet weigeren, en de broeder van Darmold,
+van dit besluit onderrigt, spoedde zich naar Holland, waar hij dezen nog meende te vinden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Toen hij mij deze omstandigheden had me&ecirc;gedeeld, begreep ik zeer goed, waarom mijn berigt omtrent de ondernomen reis naar
+Oost-Indi&euml; hem niet bijzonder aangenaam getroffen had. Ik trachtte hem evenwel zoo goed mogelijk te troosten, daar de zaak
+nu eenmaal zoo en niet anders was, schoon het geval ook mij waarlijk leed deed. Het bleek nu evenwel van achteren, dat ik
+gelijk had gehad, toen ik Darmold&#8217;s coup, om zoo in &eacute;&eacute;nen naar de Oost te gaan, dollemanswerk genoemd had, schoon ik ook van
+al deze omstandigheden niets wist.
+
+</p>
+<p>&#8220;Twee maanden later kreeg ik van den ouden Heer Darmold berigt, dat Mevrouw Pereaux overleden was, en toen ik weinig tijds
+daarna eene bezending goederen uit Marseille ontving, meldde hij mij in een post-scriptum, dat <span class="pagenum">[<a id="pb79" href="#pb79">79</a>]</span>Mijnheer de belofte aan zijne stervende vrouw vergeten had, en dat Emma spoedig met den Heer Duchamps in den echt zou treden.
+Hij had deze tijding ook aan zijn zoon gezonden, die op een vroegeren brief misschien zou zijn teruggekeerd, en die bij zijn
+<i lang="fr">retour</i> door deze nieuwe teleurstelling misschien tot wanhoop zou geraakt zijn.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik had in geen twintig jaar iets meer van deze menschen gehoord, ja het was bijna eenentwintig jaren geleden, want de oude
+Heer Darmold was gestorven en ik had een anderen correspondent te Marseille; ik was in dien tusschentijd getrouwd en had drie
+kindertjes in leven, behalve die al gestorven waren; net die kinderen, die ik nu nog heb, en waarvan uw&eacute; mijne dochter Ambrosine
+gezien heeft, die toen nog maar drie jaren oud was; toen in den zomer van 1821 een tamelijk bejaard Heer bij mij op het kantoor
+komt, en tot mij zegt: &#8216;Ik zal misschien niet meer bij u bekend zijn.&#8217;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Dat ik ten minste weet, niet,&#8217; gaf ik hem ten antwoord. &#8216;Wie heb ik eigenlijk &#8217;t plaisir te zien?&#8217;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Ik ben Darmold,&#8217; zeide hij: &#8216;ik heb nu twintig jaren geleden van uwe gastvrijheid geprofiteerd, en kom nu uit de Oost terug.&#8217;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Darmold?&#8217; zeg ik: &#8216;heden, je bent veranderd; maar &#8217;t is ook al een heele tijd, dat wij malka&acirc;r niet gezien hebben. Wel ja,
+ik heb je toen nog naar het schip gebragt. Jammer maar, dat je toen toch die reis niet een jaartje uitgesteld hadt.&#8217;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Ach ja!&#8217; zeide hij; &#8216;maar hierover wel nader. Ik moet hier twee dagen blijven om mijne bagage, en reis dan verder naar Pyrmont.&#8217;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Ja, en de oude Heer is ook zoo dood in dien tijd,&#8217; zeide ik.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Dat is nu al achttien jaar geleden,&#8217; antwoordde hij. Ik had juist mijn correspondentieboek voor mij, en keek <span class="pagenum">[<a id="pb80" href="#pb80">80</a>]</span>het eens na: het was achttien jaren en vijf maanden.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;En die Jufvrouw is toen, meen ik, getrouwd,&#8217; mogt ik zoo zeggen.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;En nu weduwe!&#8217; zei hij. &#8216;Zij is twintig jaren ongelukkig geweest.&#8217;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Dat is een heele tijd!&#8217; zei ik. &#8216;Ik ben nu zeven jaren gehuwd; maar mijne vrouw is wat jonger dan ik. Ik zal u bij haar
+brengen. Gij zult onze gast wezen.&#8217;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij nam mijne invitatie aan, en beviel mijne vrouw en mij bijzonder wel, schoon hij nog altijd stil was; en toen hij twee
+dagen later vertrok, noodigden wij hem uit, om zijn bezoek eens te hervatten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij beloofde dit, en hield ook zijn woord. Maar hij wachtte we&ecirc;r zestien jaren. In dien tusschentijd, vernam ik, was hij
+naar Pyrmont gereisd, waar Mevrouw de weduwe Duchamps woonde, welke daar eenige maanden met haren ziekelijken echtgenoot had
+doorgebragt, en hem daar ook verloren had. Zij was in haar huwelijk zeer ongelukkig geweest, en had alle hare kinderen verloren,
+behalve een meisje, dat nog maar twee jaren oud was, toen haar vader stierf.
+
+</p>
+<p>&#8220;Darmold kwam bij zijne oude geliefde aan, en schoon de tijd hen beiden eenigszins veranderd had, herkenden zij elkander nog
+zeer goed; hij drong bij haar op eene verbindtenis aan, en zij gaf twee jaren na den dood van haren echtgenoot hare toestemming.
+Zoo zouden die menschen, na meer dan twintig jaren tegenspoeds, malka&acirc;r waarlijk nog haast gekregen hebben; maar het scheen
+zoo niet te mogen wezen. De vrouw gevoelde zich voor het eerst van haar leven gelukkig; maar dit was ook haar veeg teeken.
+Zij werd door eene hevige ziekte aangetast, en weinige dagen voordat het huwelijk zou voltrokken worden stierf zij, haar eenige
+dochtertje aan de zorgen van Darmold aanbevelende.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb81" href="#pb81">81</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ik moet zeggen, dat hij aan zijne belofte trouw voldaan heeft: hij heeft Emma nooit verlaten; maar zoo als die Oost-Indienaars
+zijn, hij scheen nergens rust te hebben. Hij heeft zestien jaren lang geheel Europa doorkruist, en nu eens een winter in dit
+land, dan weder in dat, doorgebragt. Maar hij heeft eene beste opvoeding aan zijn aangenomen dochtertje gegeven, en ik weet
+niet hoeveel talen het meisje spreekt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheer!&#8221; zeide de knecht, binnenkomende, tot Mijnheer Korenaar; &#8220;Mevrouw wacht u boven.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, ik kom,&#8221; antwoordde deze, opstaande. &#8220;Nog een woordje, Mijnheeren! Zoo als ik zeide, Darmold heeft mij nog eens opgezocht,
+en hoe de dingen raar kunnen loopen! Hij kwam nu in &#8217;t voorjaar uit London terug, en heeft zes weken bij ons gelogeerd. In
+dien tusschentijd heeft mijn oudste zoon, die in mijne zaken is, en die, nu ik van huis ben, alles alleen waarneemt, de jonge
+Emma leeren kennen, en de jongeluidjes zijn malka&acirc;r goed bevallen. Ik had er niets tegen, want zij zal wel een goed stuivertje
+me&ecirc;brengen; en de oude Heer Darmold is van idee, dat men jonge menschen in hunne inclinati&euml;n niet moet tegengaan. Dus die
+twee zullen, als alles wel loopt, aanstaande Mei een paar worden. Darmold is nu nog met haar naar Itali&euml;, en zal binnen zes
+weken over Zwitserland terugkeeren. Misschien ontmoeten de Heeren hem nog wel; doet hem in dat geval mijn compliment, en in
+het bijzonder ook aan het lieve Emmaatje.&#8212;Goeden nacht, Mijnheeren! Goede reis en gezondheid!&#8221;
+
+</p>
+<p>De noodige handdrukkingen, buigingen, en afscheidstermen werden gewisseld, en ook onze reizigers verlieten weldra, tot vreugde
+der <i lang="de">Kellners</i>, de groote zaal.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb82" href="#pb82">82</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch6" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk VI.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Aken en Borcetti.&#8212;Torteltak ontmoet een oud vriend.&#8212;De Louisberg.&#8212;Hij ziet dat zijn vriend gelukkig is.&#8212;De courzaal.&#8212;Hij vindt
+de vrouw van zijn vriend lief.
+</p>
+</div>
+<p>Voor sommige menschen is reizen eene eenigzins omslagtige geographie-les. Ik bedoel hier de zoodanigen, die men altijd met
+eene <i lang="fr">Guide des Voyageurs</i> in de eene, en eene landkaart in de andere hand aantreft. Zij slaan hunne oogen nooit uit hun boek op, dan om den omvang
+der landstreek, de bogten in den weg, de ligging der dorpen en de kruiswegen met de afteekening te vergelijken. Zij schijnen
+hun eigen gevoel niet genoeg te vertrouwen, om de hen omringende landstreek mooi te vinden, en wachten zich dus wel, hieromtrent
+iets in het midden te brengen, voordat zij in hun boek zien aangeteekend: &#8220;<i lang="fr">environs pitoresques</i>&#8221; of &#8220;<i lang="de">entz&uuml;ckend sch&ouml;ne Gegend</i>.&#8221; Wanneer zij een dorp doorrijden, zijn zij verheugd, zoo zij hunnen reisgenooten kunnen me&ecirc;deelen, dat daar die fameuse
+slag tusschen <i>die</i> en <i>die</i> volken heeft plaats gehad, hoewel zij noch hunne reisgenooten misschien immer vermoed hadden, dat <i>die</i> en <i>die</i> volken het nu en dan niet regt eens geweest waren. Evenmin <span class="pagenum">[<a id="pb83" href="#pb83">83</a>]</span>verzuimen zij in steden, die zij passeren, verrukt te worden op het zien van het standbeeld van den geleerden X, die zoo veel
+tot de geestbeschaving van zijne tijdgenooten heeft bijgedragen; hoewel zij somtijds, bij wijze van, vergissing, door eene
+verkeerde markt over te rijden, niet het beeld van genoemden geleerde, maar dat van den Burgemeester N. N. zien, die riolen
+door de geheele stad heeft doen aanleggen. Komen zij dan verder in eene plaats, waar de <i lang="en">Guide</i> aanraadt zich langer op te houden, en men dus nachtkwartier dient te nemen, dan verheugen zij zich, dat het, op denzelfden
+grond waar zij zich nu bevinden, den Romeinen ettelijke eeuwen geleden in het hoofd kwam, eenen burg te stichten of eene legerplaats
+op te slaan; en zij pijnigen zich, om ten minste eenige uren den naam, die op <i>unum</i>, <i>untum</i>, <i>agum</i>, of op welk <i>um</i> ook, uitgaat, in het hoofd te houden. Bij dit alles laden zij in hunne somtijds zwakke hersenen gewoonlijk ook het jaartal,
+waarin het oostelijk of westelijk gedeelte der stad werd in de asch gelegd, en vergeten dat het onnoodig is, in steden, die
+men, passeert, een meer dan <i lang="fr">passager</i> belang te stellen.&#8212;Maar hielden hierbij de kwellingen nog maar op, die zulke ongelukkigen zich op den hals halen! Zij gaan
+verder. Naauwelijks hebben zij zich in hun logement een weinig verfrischt, of zij nemen, behalve den stommen gids dien zij
+bezitten, ook nog een praatachtigen huurling aan. Van dezen vergezeld, doorkruisen zij de stad, slaan hunne oogen op, waar
+het een der <i lang="en">guides</i> invalt iets merkwaardigs aan te wijzen, laten zich de deuren van alle kerken ontsluiten, zien somtijds beroemde, maar meestal
+van wege hare middelmatigheid geheel onbekende schilderijen, en kunnen zich overtuigen, dat van de minste kerken de bouworde
+iets merkwaardigs heeft. Zij laten zich gewoonlijk ook nog verleiden, om ademloos den top van een toren te bereiken, en al
+de pannen of leijen, die zich op de huizen der geheele stad <span class="pagenum">[<a id="pb84" href="#pb84">84</a>]</span>bevinden, gecombineerd te aanschouwen. Zij drentelen daarna (om maar van bibliotheken, paleizen, anatomische theaters, stadhuizen,
+kerkhoven, arsenalen, fabrieken, trafieken, wees-, oude mannen-, zieken-, dol- en pesthuizen, kazernes en burgerlijke gevangenissen
+te zwijgen) door een museum van <i>naturalia</i>, waar zij de beesten, in liggende positie opgezet, hun lot benijden, en een dito van schilderijen, waar zij de binnenhuisjes
+het meest bewonderen, omdat daar stoelen staan. En is dan eindelijk gelukkig alles gezien, dan vallen zij, in hun h&ocirc;tel teruggekeerd,
+dood vermoeid op een sofa neder, en mogen dan nog eens narekenen, hoeveel <i lang="fr">francs</i>, <i>drittels</i> of <i>shillings</i> de koster, dienders, torenwachters, custodes en loonbedienden successivelijk uit hunne beurzen hebben gejaagd. Zulke reizigers,
+die te huis veelal hun leven aan rust en werkeloosheid wijden, leeren in den vreemde duidelijk begrijpen, wat het zegt, in
+het zweet des aanschijns zijn brood te eten. Men kan ze vergelijken met de <i>Flagellantes</i> van de 13<sup>de</sup> eeuw, die zich ook vrijwillig en in &#8217;t openbaar teisterden en kastijdden. Beider doel is om daarna effect te maken; beiden
+zijn zij veelal onmagtig om op een waardiger wijze dit doel te bereiken.
+
+</p>
+<p>Gelukkig behoorden Polsbroekerwoud en zijne vrienden niet tot die soort van reizigers. Zij besparen ons dus de moeite om hunne
+berigten met die van geaccrediteerde <i>Guides</i> te vergelijken. Niet &eacute;&eacute;n hunner liet er zich aan gelegen liggen, toen zij Aken binnenreden, dat Ptolom&aelig;us reeds van die stad,
+onder den naam van <i>Veterra</i>, melding maakt, dat de Romeinen ze <i>Aquisgranum</i> noemden, dat de Duitschers vroeger <i>Aach</i> en nu <i>Aachen</i> zeggen, en de Hollanders <i>Aken</i>. Zij lieten er zich minder me&ecirc; in, dat Hendrik I de stad, door de Noormannen in 822 verwoest, we&ecirc;r opbouwde, en dat in 1224
+het grootste gedeelte we&ecirc;r afbrandde, dan dat er actueel in de oude en nieuwe <span class="pagenum">[<a id="pb85" href="#pb85">85</a>]</span>stad vele badgasten waren; en het was sommigen hunner onverschilliger, dat Karel de Groote daar waarschijnlijk in 742 geboren
+werd, dan dat Wilhelm Gorissen in 1837 een uitmuntend <i lang="de">Gastgeber</i> in het <i lang="fr">H&ocirc;tel de Charlemagne</i> was. Men zou zich evenwel vergissen, indien men daarom meende, dat zij ongevoelig waren voor de interessante herinneringen;
+die zich aan Aken hechten. De groote kerk werd reeds den eersten dag door hen bezocht, en alles, wat daar den trots uitmaakt
+van de inwoners der keizerlijke stad, werd met aandacht in oogenschouw genomen. Pols deed meer. Hij nam zelf plaats in den
+marmeren stoel, waarin 36 vorsten gekroond waren; en toen de vrienden den volgenden morgen naar Borcetti wandelden, merkte
+Veervlug aan, dat aan dien zetel, sedert de kroning van Ferdinand I, zeker nooit grooter eer was te beurt gevallen<span class="corr" id="xd0e1526" title="Niet in bron">.</span>
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar wat vertelde de koster toch met zoo veel opgewondenheid van Napoleon?&#8221; vroeg Pols &#8220;Die man sprak zoo schielijk, en zulk
+raar Hoogduitsch, dat ik hem niet best verstaan kon.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Gij hadt misschien liever gehad, dat hij wat meer Ne&ecirc;rduitsch had gesproken,&#8221; grinnikte Veervlug. &#8220;Wel, de man vertelde,
+dat ook Josephine eens in dien stoel had gezeten, en dat Napoleon er toen naast stond.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo? was dat al?&#8221; zei Pols; &#8220;dat vind ik zoo interessant niet.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ook niet,&#8221; viel Torteltak in. &#8220;Als ik niets anders van Napoleon wist, dan wat ik door deze en dergelijke anekdoten gehoord
+heb, zou ik hem even weinig voor een groot man houden, als ik dichters zou bewonderen, die ik alleen uit nalezingen of nagelaten
+werken kende.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar wat mooi is,&#8221; riep Veervlug, &#8220;het grafschrift op Karel, midden in de kerk, niets dan de woorden <i lang="it">Carolo Magno</i>. Dat is subliem.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik vind het hoofd en den arm van den Keizer veel <span class="pagenum">[<a id="pb86" href="#pb86">86</a>]</span>interessanter,&#8221; zei Holstaff; &#8220;zoo als die daar onder de reliqui&euml;n bewaard worden, vind ik er iets po&euml;tisch in.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja wel po&euml;tisch,&#8221; zei Veervlug, &#8220;om daar aan stukken en brokken vertoond te worden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Weet ge wat beroerd is,&#8221; zei de Morder, &#8220;dat die hatelijke Franschen de mooije graftombe van Otto III vernield hebben; die
+had ik nu juist zoo gaarne gezien. Nu schepen ze een mensch maar af met een platten steen, waarop je van de <i lang="la">atavorum pi&euml;tas</i> en de <i lang="la">funesta di&euml;s</i> kunt lezen. Dan zie ik liever in het geheel niets.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Nog meer jammer vind ik het van de sarcophaag van Parisch marmer,&#8221; zei Torteltak; &#8220;ik kan niet zeggen dat het Proserpina
+en de andere dames flatteert, dat men ze de neuzen heeft afgeslagen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar wat zegt ge toch van den massief zilveren pre&ecirc;kstoel?&#8221; vroeg Pols. &#8220;Jongens, dat is nog iets anders dan de pre&ecirc;kstoel
+van Roelevaartjesveen. Die is, meen ik, van vurenhout, met greenhout ingelegd.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hendrik II kon hem gemakkelijk geven,&#8221; bromde de Morder; &#8220;hij heeft hem nooit betaald.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan vond hij hem vast onbetaalbaar mooi,&#8221; grinnikte Veervlug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij hebben nog al veel interessants gezien,&#8221; zei Torteltak; &#8220;maar ik had ook nog dolgraag het instituut <i>St. Leonard</i> bezocht, waar de jonge dames van Aken hare educatie ontvangen. Ik vroeg gisteren avond nog aan den kastelein, of daartoe
+geene gelegenheid was; maar hij kon mij niet helpen. Hij wou mij wel een kaartje bezorgen voor dat van <i>Joseph</i>, waar 200 oude mannen en vrouwen op kosten van den staat onderhouden worden; maar dat heb ik nu ook maar tot eene volgende
+gelegenheid uit gesteld.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols vond zulk een gesticht toch ook nog al interessant, en Veervlug raadde hem daarom aan, het dien avond eens <span class="pagenum">[<a id="pb87" href="#pb87">87</a>]</span>te gaan bezigtigen, als hij met de andere vrienden naar de courzaal zou gaan.
+
+</p>
+<p>Terwijl wandelden zij met veel genoegen door de lieve streken, die de fabrieken en bronnen van Borcetti omgeven. Bij een der
+fonteinen genaderd, bood eene vrouw hun een glas van het heilzaamste warme bronwater aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel ja, vrouwtje, laat ons eens proeven!&#8221; zei Pols.
+
+</p>
+<p>Hij proefde; maar het effect, dat hij er van gevoelde, schrikte de anderen af om zijn voorbeeld te volgen. &#8220;Nu heb ik nog
+nooit zoo iets akeligs in mijn mond gehad,&#8221; riep hij op benaauwden toon uit; &#8220;mijn hart draait ervan in mijn lijf om.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan is dit water vast heilzaam voor menschen, wien het hart verkeerd geplaatst is,&#8221; merkte Veervlug aan.
+
+</p>
+<p>Een frissche teug minder heilzaam water bragt Pols we&ecirc;r op streek. Men zette de wandeling voort, en kwam langzamerhand in
+zeer naauwe en lommerrijke lanen, waar weinig wandelaars gevonden werden<span class="corr" id="xd0e1586" title="Niet in bron">.</span> Op eens vond Pols&#8212;die de vrienden gisteren van een bezoek in de courzaal had teruggehouden, omdat het laat geworden was,
+maar nu wel inzag, dat het dezen avond toch zoo ver komen zou&#8212;goed, om op ernstigen toon tot hen te zeggen:
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoeveel genot smaken wij nu in de heerlijke natuur! Hier wordt onze rust door niets gestoord. Maar hoe gansch anders zal
+het zijn, als wij dezen avond in het woeste gedruisch van de courzaal zullen wezen! Hoe...&#8221;
+
+</p>
+<p>Een pistoolschot, dat niet ver van de plaats, waar zij zich bevonden, gelost werd, stoorde Pols in zijne redenering<span class="corr" id="xd0e1593" title="Niet in bron">.</span> Hij liet dus de bedaarde phrase, die met <i>hoe</i> begon, varen, en riep op een eenigzins driftigen toon: &#8220;Wat is dat?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij zijn hier zoo digt bij de Belgen,&#8221; zei de Morder; &#8220;zou het ook een verraderlijke inval zijn?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Een moord misschien, een gruwzame moord,&#8221; fluisterde Holstaff.
+<span class="pagenum">[<a id="pb88" href="#pb88">88</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Of een Rotterdamsche <i>coup</i>&#8221; zei Veervlug.
+
+</p>
+<p>Een tweede pistoolschot werd gehoord.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Heeft al het air van een du&euml;l,&#8221; merkte Torteltak aan; &#8220;&#8217;t is hier voor zulke affaires eene uitmuntende gelegenheid.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar zoo midden op den dag?&#8221; vroeg Pols.
+
+</p>
+<p>&#8220;Misschien zijn het menschen, die niet matineus zijn,&#8221; antwoordde Eduard. &#8220;Maar ga voort; ge woudt iets zeggen van de courzaal.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols was evenwel door deze gebeurtenis geheel van zijn stuk gebragt. Hij begreep, dat zijne uitmuntende inleiding, om tegen
+de gevaren van het spel te waarschuwen, verloren was, en ging dus nu maar niet voort. Hij had spoedig reden om zich hierover
+te verheugen, toen hij twee menschen uit een zijlaantje zag te voorschijn komen, hun te gemoet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat, gij hier?&#8221; riep Torteltak op eens, zich tot een der nieuw aangekomenen spoedende: &#8220;moet ik mijn vriend Sindenton te
+Borcetti ontmoeten?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En gij dan?&#8221; zei de ander, met warmte zijns vriends hand drukkende. &#8220;Jongen, ik ben blij, dat je juist van daag hier wandelt.
+Anders, je weet het, kom ik v&oacute;&oacute;r het <i lang="fr">diner</i> nooit mijn huis uit.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En hoe dan juist nu?&#8221; vroeg Torteltak, deze ongewone wandeling van zijn vriend in gedachte met de gehoorde pistoolschoten
+vereenigende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ach ja!&#8221; zuchtte deze: &#8220;&#8217;t zou in mij nooit opkomen; maar ik had eene kleine <i lang="fr">affaire d&#8217;honneur</i>, en mijne partij en seconde hielden beiden vol, dat zoo iets v&oacute;&oacute;r het <i lang="fr">diner</i> moest afgeloopen zijn.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En gij zijt er beiden wel afgekomen, niet waar?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O ja, redelijk wel. Partij heeft een klein stukje vleesch uit zijn regterarm verloren. Dat behoeft hij nu al we&ecirc;r niet me&ecirc;
+te dragen. Maar kom! laten wij voortgaan! Ginder <span class="pagenum">[<a id="pb89" href="#pb89">89</a>]</span>staat mijn rijtuig. &#8217;t Zal langzamerhand tijd worden voor het <i lang="fr">dejeuner</i>.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Je bent nog de oude Sindenton,&#8221; glimlachte Torteltak. En hij had gelijk. De Oosterling, die op zijn twaalfde jaar in Holland
+gekomen was, om daar zijne educatie te ontvangen, en verder van zijn vrij groot fortuin te gaan leven waar het hem goeddacht,
+had een paar jaren te Leiden gestudeerd. Hij behoorde daar tot die studenten, die het bejammeren, dat er aan eene Akademie
+eigenlijk zoo weinig tijd tot werken kan gevonden worden. Gewoon om zeer op zijn gemak te leven, laat op te staan en bedaard
+te ontbijten, had hij met verontwaardiging de <i lang="la">Seri&euml;s Lectonum</i> op zijde gelegd, toen hij daar colleges ten 8 ure &#8217;s morgens geannonceerd zag; en daar hij bij nader onderzoek gemerkt had,
+dat men niets meer van hem eischte, dan dat hij dagelijks zes uren de lessen der hoogleeraren bijwoonde, had hij het moedig
+besluit genomen, om zich nooit in eenig opzigt met een professor in te laten. Het was hem dan toch ook physiek onmogelijk
+om &#8217;s morgens vroeg uit te gaan; want hij was in de handen gevallen van den studenten-oppasser Gwoen, die, in dien tijd veel
+heeren hebbende, nooit Sindentons kle&ecirc;ren kon schoonmaken v&oacute;&oacute;r elf ure. Wijselijk had hij zich dus naar de omstandigheden
+geschikt, en hij stond nooit op voordat Gwoen kwartier v&oacute;&oacute;r twaalven vroeg, of Mijnheew nog iets vewdews te belasten had,
+en hem tevens me&ecirc;deelde dat de Juffwouw het theewatew had bovengebwagt. Ten drie ure was hij volkomen gekleed, om op de Mare
+te gaan eten, en bestelde gewoonlijk met een paar vrienden, terwijl hij <i lang="en">after dinner</i> zijne Manilla-cigaar aanstak, eene koets, om hem naar <i>de Pauw</i> te rijden, waar hij een kwartiertje naar het biljartspelen keek, totdat de oude Frans hem kwam zeggen: &#8220;De whisttafel is
+klaar, goede Heer!&#8221; en hem tevens een snuifje aanbood, constant op de inscriptie van zijne doos <span class="pagenum">[<a id="pb90" href="#pb90">90</a>]</span>wijzende: &#8220;<i lang="de">aber nicht zu viel</i>&#8221;. Na een paar robbers whist gespeeld te hebben, nam hij sommige vrienden met zich mede, of vereenigde zich &#8217;s avonds op de
+societeit met eenige <i lang="fr">flaneurs</i> (schoon zijn schoenmaker onder eede zou kunnen verklaren, dat Sinderton nooit tot dat gild behoord heeft), en kwam gewoonlijk
+&#8217;s nachts tusschen 2 en 3 ure op zijne kamers op de Breedestraat. Zijne lamp stond dan op zijn bedtafeltje te branden, en
+de boeken van den dag werden &#8217;s nachts <i lang="la">in pace</i> door hem in zijn ruim ledekant gelezen, totdat hij zijne derde cigaar in rook en asch gemetamorphoseerd had. Daar was niets,
+dan eene nieuwe opera in de Haagsche komedie, of een bijzonder feest te Scheveningen of in den Haarlemmerhout, dat hem van
+deze geregelde levenswijs in iets deed afwijken; totdat hij ruim drie jaren v&oacute;&oacute;r deze ontmoeting met Torteltak, daar zijne
+hospita gestorven was, en hij tegen den last van nieuwe kamers te huren opzag, naar Frankfort was vertrokken, omdat hij hoorde,
+dat men in het logement <i>de Zwaan</i> aldaar zoo goed als te huis was. Sedert had Torteltak niets van hem gehoord; want brievenschrijven was hem veel te werkelijk
+en omslagtig.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar zeg me nu toch,&#8221; ging Torteltak voort, &#8220;hoe kom je nu te Aken? Ik zou je nog altijd in Frankfort gezocht hebben.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, man! dat is een heele geschiedenis. Wij zullen eens een verschen dag moeten nemen, om dat alles op te halen Ik dien nu
+met mijn antagonist te gaan ontbijten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar nog iets! Hoe kom jij tot du&euml;lleeren? Ben je zoo&#8217;n ruziemaker geworden?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ach neen! ik niet. Maar die mijnheer had goedgevonden mijne vrouw te beleedigen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Je vrouw, Sinderton? Hemel! ben jij getrouwd? <i lang="la">Omnia jam fient</i>.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ach ja, getrouwd, al bijna drie jaren, en daar is al <span class="pagenum">[<a id="pb91" href="#pb91">91</a>]</span>een stamhouder ook. O, man! ik heb zoo veel onrust gehad! Doch ik heb een lief, kalm wijfje; maar eer ik ze had, een schaakhistorie
+enz. Ik word mo&ecirc;, als ik er om denk. Kom van avond in de courzaal, dan zal ik je aan Mevrouw Sindenton voorstellen. Morgen
+moet je den heelen dag bij ons komen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Zij waren bij het rijtuig van Sindenton gekomen, en deze vertrok met zijnen seconde, een blond, ovaal Duitscher; en daar de
+du&euml;llisten op hetzelfde uur dejeuneerden, als de publieke tafel in het <i lang="fr">H&ocirc;tel de Charlemagne</i> begon, begaven onze vrienden zich naar het etablissement Gorissen.
+
+</p>
+<p>Na het <i lang="fr">diner</i> besloten zij de omstreken van Aken aan de noordzijde in oogenschouw te nemen, en na veel wandelens en klimmens kwamen zij
+op den top van den Louisberg. Het uitzigt van dat punt is ruim en zeer mooi. Men ziet langs de oude muren der Romeinen, over
+het vervallen gedeelte van Aken, op de witte gebouwen der nieuwe straten; daarachter verheft zich het boschachtig gedeelte
+aan de zijde van Borcetti, en meer regtsaf ziet men vruchtbare akkers en elegante buitenplaatsen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Verrukkelijk schoon, verrukkelijk!&#8221; riep Veervlug, nog buiten adem van het klimmen<span class="corr" id="xd0e1699" title="Niet in bron">.</span>
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is waarlijk charmant,&#8221; zei Pols. &#8220;Laat me eens zien! aan dien kant zoo wat moet ge ons logement hebben. Maar ziet ge wel
+voor ons, hoe oud en vervallen die huizen zijn?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat zijn de hutten der armoede,&#8221; zei Holstaff; &#8220;daar wordt geschreid, terwijl ginds alles gejuich is. Daar lijden menschen
+broodsgebrek, en hunne medemenschen, in de woningen der weelde, verkwisten hunne schatten op het groene laken. Hunne angstkreten
+worden verdoofd door de toonen der verwilderende muziek. Maar ik hoor u, ik beklaag u, ongelukkigen! geen uwer jammerklagten
+gaat voor mij verloren.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb92" href="#pb92">92</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Wilt gij satisfactie hebben van uw medelijden,&#8221; viel Torteltak in, &#8220;daal dan den berg af, en ga in de achterbuurten zelve
+huilen. De menschen kunnen van beneden je benaauwde gezigt niet zien. Maar wil je ze nog meer plaisir doen dan met medelijden,
+vergeet dan je Pruissische <i lang="de">Thalers</i> niet.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;IJskoude spotter!&#8221; mompelde Holstaff.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is toch waarachtig een ijselijkheid!&#8221; riep de Morder uit: &#8220;dit uitzigt zou zoo heerlijk mooi kunnen wezen, als er maar
+eene fatsoenlijke rivier door die velden heenliep; maar ja wel! daar is naauwelijks een slootje. Wat doet die Maas zoo ver
+<i>regts</i> en die Rijn zoo ver <i>links</i> te liggen? Ze konden de laatste althans wel missen, een beetje hooger op, tusschen Nijmegen en Dusseldorp. Ik moet ronduit
+zeggen, dat ik het beroerd vind.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O zie eens beneden u!&#8221; zei Torteltak tot Veervlug, op een tooneeltje wijzende, omtrent vijftig voeten lager dan zij stonden,
+op eene kleine vlakte, aan de helling van den Louisberg: &#8220;benijdt ge het lot van dien man niet?&#8221;
+
+</p>
+<p>Het tooneeltje, waarop Torteltak doelde, was waarlijk lief, en de man, op wien hij wees, benijdenswaardig. Hij lag daar, op
+den warmen zomermiddag, heel gemakkelijk uitgestrekt, en aan zijne zijde zat in het gras een jong vrouwtje, een lief, rond
+Duitsch gezigtje, open en vrolijk, met heldere oogen en een blank <i>teint</i>; de mond niet Duitsch groot, waaruit scheen te blijken, dat zij van het woordje <i lang="de">aber</i> niet dan een spaarzaam gebruik maakte. Tusschen hen speelde een kind, dat omtrent twee jaren oud scheen, een blond krullebolletje,
+blootshoofds, Engelsch gekleed, alleen met een kort jurkje en een paar sokjes aan, in het kostuum, dat sommige Hollandsche
+dames goed noemen om de kinderen te vermoorden. Indien men de liefde en te&ecirc;rheid van deze jonge moeder naar het warm kleeden
+moest afmeten, dan was zij een paar wollen en <span class="pagenum">[<a id="pb93" href="#pb93">93</a>]</span>en een paar katoenen kousjes, een roodbaaijen luur en een wollen broekje, een dikken halsdoek en twee mutjes te weinig lief
+en te&ecirc;r voor haar kind. Daar waren evenwel geene warmte-beminnende moeder present, en onze vrienden konden zich dus in dit
+gezigt verlustigen, zonder voor kindermoord bang te wezen. De kleine klom tegen papa op, die zijn gezigt achter zijne handen
+verborg, en trok die handen met zijne teedere vingertjes weg, om, zoodra het hem gelukt was, schaterende van lagchen het lieve
+kopje aan mama&#8217;s boezem te verbergen. Dit spel, honderdmaal herhaald, scheen het jongske nooit te zullen vervelen. Hij wisselde
+het alleen af, met zich door mama te laten liefkozen en die liefkozingen aan papa over te brengen, en wederkeerig de kusjes,
+die hij van zijnen vader ontving, op moeders blanken hals en blozende wangen te drukken. De teedere blikken, die de ouders
+elkander toewierpen, schenen te getuigen, dat ook zij in dat spelen geen verdriet hadden.
+
+</p>
+<p>Torteltak was door dit tooneeltje zeer getroffen. Ambrosine was hem levendig voor den geest, en het kostte hem zoo weinig
+moeite, deze <i><span class="corr" id="xd0e1737" title="Bron: scene">sc&egrave;ne</span></i>, althans in gedachten, over te brengen. Maar toch het gezigt alleen had een alleraangenaamst effect op hem. Hij gevoelde
+zich hier gelukkiger, dan hij ooit in het elegantste kostuum op het schitterendste bal geweest was.
+
+</p>
+<p>Ook Veervlug raakte opgewonden, en zou bijna door een luiden kreet alles verstoord hebben. Torteltak wenkte hem te zwijgen,
+en hij fluisterde dus zoo zacht mogelijk: &#8220;Wij moeten den <i>Louisberg</i> voortaan <i>Liefdesberg</i> noemen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols vond het waarlijk charmant, maar vreesde toch heusch wel een beetje, dat het kindje ko&ucirc; zou vatten. Het heugde hem wel
+niet, maar toch hij wist zoo goed, dat Moeder Polsbroekerwoud hem in der tijd zoo warmpjes had ingebakerd.
+<span class="pagenum">[<a id="pb94" href="#pb94">94</a>]</span></p>
+<p>Holstaff keek nog steeds naar de vervallen buurten, en droomde zich aan de zijde van eene stervende moeder, op eene handvol
+half verteerd stroo.
+
+</p>
+<p>De Morder kon niet nalaten te zeggen: &#8220;&#8217;t Zou mij verwonderen, indien die menschen getrouwd waren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak zag hem verontwaardigd aan, en nog meer, toen hij, een oog naar beneden slaande, in den gelukkigen jongen man zijnen
+vriend Sinderton herkende.
+
+</p>
+<p>Deze merkte evenwel volstrekt niet, dat men zijn geluk bespiedde. Daar zijn oogenblikken voor sommigen, waarin zij zich zoo
+zalig gevoelen, dat zij op de wereld, die om hen is, geen acht geven; en slaan zij dan soms een blik naar boven, dan staart
+het oog naar hooger punt, dan den top van den Louisberg.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijn vriend Torteltak uit Holland, Elise!&#8221; zei &#8217;s avonds in de courzaal Sindenton tot zijne gade, terwijl hij haar. den jongeling
+voorstelde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is mij aangenaam een vriend van mijn echtgenoot te ontmoeten,&#8221; antwoordde Mevrouw Sindenton, hare hand vriendelijk aan
+Torteltak toereikende.
+
+</p>
+<p>Deze had hierop met Jean-Paul kunnen zeggen, dat niets verrukkelijker is, dan de lieflijkheid, waarmede eene goede huisvrouw
+den vriend haars mans behandelt; maar hij vond deze introductie niet gepast, en hield niet bijzonder veel van boekenphrases
+in het dagelijksch leven te gebruiken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb u heden reeds zamen gezien, zonder gezien te worden,&#8221; zei hij.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hadt gij dan den ring van Gyges wedergevonden?&#8221; vroeg Sindenton lagchende.
+
+</p>
+<p>&#8220;De Hemel beware mij!&#8221; antwoordde Torteltak; &#8220;ik was op den Louisberg heel boven, en zag u van daar met uw allerliefst kind.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb95" href="#pb95">95</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ja,&#8221; zei Sindenton, &#8220;dat is een best plaatsje, om het na den eten wat af te leggen; dat bevalt mij eigenlijk nog beter dan
+het whisten in <i>de Paauw</i>.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Niet waar, wij hebben een lief kind?&#8221; vroeg Mevrouw Sindenton; &#8220;het maakt ons beiden regt gelukkig.&#8221; En zij zag haren man
+aan met een blik, misschien wat al te teeder voor getrouwden in het publiek.
+
+</p>
+<p>&#8220;Kom, ik ga een uurtje dobbelen,&#8221; zei Sindenton; &#8220;ik zie daar nog net een plaatsje le&ecirc;g. Maak gij terwijl kennis met mijne
+vrouw.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak wandelde met Mevrouw eenige malen de zaal op en neder, en plaatste zich daarna met haar bij een der balkons. Zij
+geraakten in een druk gesprek, en de jongeling werd meer en meer in het denkbeeld versterkt, dat Sindenton zijn geksten <i>coup</i> niet gedaan had, toen hij een wettig huwelijk aanging.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="fr">Messieurs, faites le jeu!</i>&#8221; klonk de eentoonige stem van den bankier. Eenige <i>drittels</i> en <i>thalers</i> werden op nommers en kleuren gezet.
+
+</p>
+<p><span class="corr" id="xd0e1800" title="Niet in bron">&#8220;</span><i lang="fr">Le jeu est fait</i>.&#8221;&#8212;Eenige goudstukken werden aan de genade van het lot prijsgegeven.&#8212;&#8220;<i lang="fr">Rien ne va plus!</i>&#8221; En het balletje rustte van zijne omwandeling op een bepaald nommer uit.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="fr">Trente et un</i>&#8212;<i lang="fr">Impair</i>&#8212;<i lang="fr">Rouge</i>&#8212;<i lang="fr">Passe!</i>&#8221;&#8212;Eenige <i>drittels</i> werden uitbetaald, eenige <i lang="fr">louis d&#8217;or</i> door de schopjes der <i lang="fr">croupiers</i> weggehaald.
+
+</p>
+<p>De vier vrienden, die niet met dames wandelden, tot groote ergernis van De Morder, stonden in het midden der zaal, met die
+uitdrukking op het gelaat, die ieder <i lang="fr">habitu&eacute;</i> bekend maakte, dat zij voor het eerst op dusdanige plaats present waren. Polsbroekerwoud was met huivering de trappen opgeklommen,
+en had met angst zijn hoed aan de deur afgegeven, toen zij er toch toe kwamen, om &#8220;de verderfelijke spelonk der menschelijke
+boosheid&#8221; in te <span class="pagenum">[<a id="pb96" href="#pb96">96</a>]</span>treden. Nu had hij zich een vreeselijk rumoer voorgesteld: hij had gedacht op aller gelaat afgrijselijke passies te zien uitgedrukt,
+verwenschingen te hooren, desolate <i lang="fr">sc&egrave;nes</i> te aanschouwen tusschen half geru&iuml;neerde heeren en hunne echtgenooten, en wat dies meer zij. Maar niets van dit alles<span class="corr" id="xd0e1841" title="Niet in bron">.</span> Kalme rust en stilte heerschten in de geheele zaal. Hij vernam geen geluid, behalve het gefluister van heeren, die dames
+courtiseerden; het zachte lagchen van meisjes, die elkander op ridicule toiletten opmerkzaam maakten; het eenigszins luider
+spreken om attentie te trekken, van mama&#8217;s, die misschien wat heel veel dochters hadden; en het gegrinnik van oude zondaars,
+die eene nieuwe <i lang="fr">beaut&eacute;</i> zagen, aan welke zij den vereerenden naam van &#8220;een lekker boutje&#8221; gaven. Aan de speeltafel niets van woede&#8212;want het valt
+aan weinigen te beurt, die woedende spelers aan te treffen; geene enorme verliezen&#8212;want zelden zijn de wanhopige Engelschen
+en verkwistende Franschen, die hun geheel fortuin wagen, te vinden. Een enkele <i lang="fr">louis d&#8217;or</i> of <i lang="en">sovereign</i> werd gezien, maar verscholen tusschen <i lang="de">thalers</i> en <i>drittels</i>; het zachte eentoonige &#8220;<i lang="fr">Messieurs, faites le jeu!</i>&#8221; scheen eer in staat te wezen alle passies te dooden, dan ze op te wekken. De spijt, die hij gevoelde, voordat hij binnenkwam,
+dat hij verhinderd was geworden zijne vrienden eenige raadgevingen tegen de speelwoede te geven, verminderde allengs zeer.
+Maar toch, toen hij Veervlug, die de eerste aan de groene tafel genaderd was, in drie keeren een geheelen <i>thaler</i> zag verliezen, zag hij in, dat men met klein spel, indien men lang aanhoudt, toch ook veel verliezen kan, vooral indien men
+maar matig van geld voorzien is, en begreep hij het best te zullen doen, indien hij op al de vrienden een weinig het oog hield.
+De Morder waagde twee <i>drittels</i>&#8212;hij won. &#8220;&#8217;t Is wel raar,&#8221; zeide hij, &#8220;dat ik winnen moet.&#8221; Hij won vijf keeren achtereen: bij de zesde gelegenheid waagde
+hij een <i>thaler</i>&#8212;hij verloor. <span class="pagenum">[<a id="pb97" href="#pb97">97</a>]</span>&#8220;&#8217;t Is waarachtig een ijselijkheid,&#8221; zei hij tegen Pols: &#8220;juist nu ik eens winnen wou, gaat mijn <i>thaler</i> weg. Die heele bankiersboel is allemaal dievenpak. Ik doe niet meer me&ecirc;.&#8221; En morrende en grommende stak hij de drie gewonnen
+<i>thalers</i> op, en begon al de spelers, die zich lieten bedriegen, in zijne ziel te verachten. Nu keek hij de zaal rond, en ergerde zich
+doodelijk, dat Torteltak alwe&ecirc;r met een mooi vrouwtje zat te praten, en dat hij ook nooit zulk een avontuurtje had; en Pols
+kon hem in deze maar volstrekt niet troosten, schoon hij hem herinnerde, dat Torteltak nu toch maar met de vrouw van een vriend
+sprak, en bij die gelegenheid omtrent Mevrouw Sindenton den gedistingueerden term van &#8220;verkochte waar&#8221; bezigde.&#8212;Holstaff kon
+niet besluiten zijn geld voor den dag te brengen. Hij vond reizen al duur genoeg, om nu ook nog extra speelgeld te betalen.
+Dan gaf hij het nog liever aan eene hongerige, arme ziel. Het liefst van allen scheen hij het eigenlijk in zijne beurs te
+houden; want toen hij &#8217;s avonds de courzaal verliet, ging hij verscheiden armen voorbij, zonder dat het in hem opkwam om milddadig
+te wezen.
+
+</p>
+<p>Toen Sindenton een uurtje gespeeld had, stond hij op, en animeerde zijne vrouw en Torteltak om ook iets op te zetten. Zij
+deden dat met diezelfde onverschilligheid, waarmee Sindenton dagelijks eene kleine som waagde. Men liep nog een weinig in
+de zaal op en neder, en Torteltak, die den volgenden dag niet aan de uitnoodiging van zijn ouden vriend kon voldoen, daar
+hij &#8217;s morgens vroeg Aken reeds we&ecirc;r verliet, ging nu met hem mede, om nog eens van oude tijden te spreken, en iets meer van
+zijne avonturen na hunne scheiding te vernemen. Een weinig later namen ook de andere vrienden afscheid van de courzaal, en
+trokken naar hun hotel.
+
+</p>
+<p>Toen zij zich den volgenden morgen aan het ontbijt vereenigden, zeide Torteltak, dat de geschiedenis van Sindenton, <span class="pagenum">[<a id="pb98" href="#pb98">98</a>]</span>na zijn vertrek uit Leyden, zeer interessant was, en vooral de wijze, waarop hij zijne vrouw gekregen had. Hij zou het hun
+later in een verloren uurtje wel eens me&ecirc;deelen, maar kon dit nu niet doen, omdat de diligence, die hen naar Keulen zou overbrengen,
+op het punt stond om te vertrekken.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb99" href="#pb99">99</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch7" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk VII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Keulen.&#8212;Bonn.&#8212;Men ontmoet interessante levenden, maar nog interessanter dooden.</p>
+</div>
+<p>In het h&ocirc;tel <i lang="fr">Belle-vue</i>, over de schipbrug te Keulen, zaten Polsbroekerwoud en zijne vrienden, op den tweeden en laatsten dag van hun verblijf aldaar,
+aan de publieke tafel, in de nabijheid van eene familie, die zij spoedig bemerkten tot hunne landgenooten te behooren. Zij
+bestond uit man, vrouw en mans zuster, allen van een tamelijk gevorderden leeftijd. Mijnheer Dufduin was eigenaar van een
+zwart pruikje, dat zijne vroeg verdwenen haren remplaceerde. Hij had een weinig-sprekend, zeer gewoon gelaat, zoo men mond
+en ooren uitzondert, wier vorm geheel beantwoordde aan het model, dat Cats voor deze deelen des aangezigts aan die &#8220;wil reysen
+door het lant,&#8221; voorschrijft, als hij zegt:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Hebt vooreerst een esels oyr,&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>en
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Hebt dan nogh een verkensmuyl.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Voorts was de man echtgenoot, maar geen vader, rijk <span class="pagenum">[<a id="pb100" href="#pb100">100</a>]</span>aan wereldsch goed, maar niet aan wereldkennis, en reisde hij voor het eerst van zijn leven. Hij was een Amsterdammer van
+ouder tot ouder, rentenierde, en bezocht van tijd tot tijd uit liefhebberij de Beurs. Zijne vrouw was meer zwierig dan smaakvol
+gekleed, en wekte, bij gebrek aan <i lang="fr">beaux restes</i>, geen spijt op, dat de schoonheid eene bloem is, die ras verwelkt. Zij was niet stom, maar maakte verwonderlijk weinig gebruik
+van haar spraakvermogen. Juffrouw Dufduin, de vleeschelijke zuster van den Amsterdammer, scheen wat oud om diep in de veertig
+en wat jong om even in de vijftig te wezen. Zij had dit boven haren kinderloozen broeder vooruit, dat zij ook nooit gehuwd
+was geweest. Zij behoorde tot de vetste menschensoort. Het eenmaal dunne huidsatijn, dat misschien vroeger doorschijnend geweest
+was, scheen haar nu als een goedgevoerde kamerjapon om de spieren te sluiten. Hare oogen hadden v&oacute;&oacute;r dertig jaren welligt
+gloeijende vonken uitgezonden, maar lagen nu, in de wangen gezonken en door dikke oogleden overdekt, als uitgebrande kolen
+in een doofpot; de meeste harer overige ledematen schenen op nonactiviteit gesteld te zijn, met uitzondering evenwel van hare
+tong en haar gehemelte, daar de eerste voortdurend de gewaarwordingen der laatste verkondigde. Hare lippen schenen niet voor
+den kus, maar voor den soeplepel gevormd; iets, dat daarom vooral goed was, omdat hare laatste en misschien eenige liefde
+<i>de volmaakte Kok</i> was. Aan hem was haar hart, hare ziel, haar verstand gewijd. Aan hem denkende, sliep zij in; van hem droomende, sliep zij
+door; naar hem verlangende, ontwaakte zij. Zijne raadgevingen vervulde zij met nauwgezetheid; zijne uitvindingen wekten hare
+bewondering op; zijne handelingen waren haar eerwaardig. Geene Astarte of Isis zag zeker ooit met grooter welgevallen ne&ecirc;r
+op de voor haar ontstoken offervuren, dan zij op den keukenhaard, waarboven een Amsterdamsche <span class="pagenum">[<a id="pb101" href="#pb101">101</a>]</span>kalfskop of een goedgeklutste pudding te koken hing. Haar geheele aanzijn droeg de kenteekenen, dat zij &#8220;den mensch een volmaakbaar
+wezen&#8221; beschouwde.
+
+</p>
+<p>&#8220;De Heeren schijnen ook Hollanders?&#8221; zei Mijnheer Dufduin, zich tot Torteltak wendende, &#8220;maar zeker niet van Amsterdam.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak beantwoordde het eerste toestemmend, het laatste ontkennend.
+
+</p>
+<p>&#8220;En de Heeren gaan zeker ook een Rijntourtje maken? Zoo is ook ons plan. Ik zei in &#8217;t voorjaar tegen mijne vrouw: &#8220;Kind! wij
+konden ook wel eens gaan reizen, want daar doen het wel minderen dan wij, en om het geld behoeven wij het niet te laten. Mijne
+vrouw was het met mij eens. Wij vonden het wel jammer om Amsterdam zoo met den zomer vaarwel te zeggen; want wij wonen op
+de Prinsengracht, en die is in dezen tijd net als een Engelsche tuin, als de boomen groen zijn, en de leeuwrikken, die ik
+in kooijen voor mijne deur heb, zingen. Maar toch, wij moesten ook eens iets meer zien dan regtuit. En morgen zal het drie
+weken worden, toen zaten wij nog hoog en droog in Amsterdam, en nu zitten wij al in Keulen. Wanneer zijn de Heeren uit Holland
+gegaan?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Verleden Donderdag,&#8221; was het antwoord van een der Heeren: &#8220;wij komen nu van Aken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Te duiker!&#8221; riep Mijnheer Dufduin, &#8220;dat noem ik vlug reizen. Neen, wij leggen het langzaam aan. Wij zien den Rijn op ons
+gemak, en hebben ook nog een uitstapje naar Munster gemaakt. Dat &#8217;s wel een aardig stadje, dat Munster; maar &#8217;t is Amsterdam
+niet.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En je eet er ook zoo goed niet, als te Amsterdam,&#8221; zei de zuster, die tot nu toe met zeer veel attentie soep gebruikt had.
+&#8220;Verbeeld u eens, Mijnheer!&#8221; zich tot Pols wendende: &#8220;daar hadden wij slaboontjes, doorgebroken, net of het dikke inmaakboonen
+waren, en met peterselie gestoofd. <span class="pagenum">[<a id="pb102" href="#pb102">102</a>]</span>En dan geef ik u te raden, wat voor groente wij nog meer hadden, in dezen tijd van &#8217;t jaar?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Misschien doperwtjes,&#8221; zei Pols heel goedig.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, Mijnheer! je raadt het nooit. Witte kool; zoo zondig als ik hier naast u zit,&#8212;witte kool, in de maand Juli!&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols was verbaasd, niet zoozeer over de na&iuml;ve bekentenis, dat Jufvrouw Dufduin zondig naast hem zat, of over de witte kool
+in Juli, als over de verontwaardiging, waarmede deze woorden geuit werden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar in Dusseldorp hebben wij waarlijk goed gegeten, altijd voor een Duitschen pot; want dat zal iedereen mij moeten toestemmen,
+dat de Hollandsche keuken boven alles gaat. Dat hoor ik dan ook, dat alle vreemdelingen zeggen. Maar in Dusseldorp hadden
+wij eene heerlijke ossentong en een ontzettend lekkeren pudding, misschien wel met wat veel eieren, maar dat kan geen kwaad
+in een pudding.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat lastig is,&#8221; zei Mijnheer, &#8220;dat je hier geen <i>Handelsblad</i> hebt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En geen nieuwe haring,&#8221; viel Juffrouw Dufduin in. &#8220;Hebt u daar ook iets van gehoord? Ik heb een brief van een goede vriendin,
+dat ze van &#8217;t jaar ontzettend zout is. Ik had anders de reis nog gaarne een paar weken uitgesteld; want ik hou dol van nieuwen
+haring, en wij krijgen alle jaar een vaatje uit Rotterdam present, van den eersten jager.&#8212;Maar wat is dat nu we&ecirc;r voor vleesch,
+dat die knecht mij daar geeft, met die gekookte biet en peterselie? Ik geloof, zoo zondig als ik hier zit, dat ze daar al
+eens soep van gekookt hebben.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols en Torteltak waren geheel van hare opinie omtrent de voorgediende <i>bouilli</i>.
+
+</p>
+<p>&#8220;En hebt u de Cathedrale gezien?&#8221; vroeg Veervlug aan Mijnheer Dufduin: &#8220;vindt u die niet heerlijk mooi?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, gezien heb ik ze, voor zoover ze voltooid is,&#8212;<span class="pagenum">[<a id="pb103" href="#pb103">103</a>]</span>let wel: voor zoover ze voltooid is. Ik houd niet van kerken, die niet voltooid zijn. &#8217;t Is net daarme&ecirc;, als bij ons met de
+Amstelkerk.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar de bouworde, Mijnheer! puur Gothisch! hebt u ooit zulke zwaarmoedige, plegtige lijnen gezien?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja wel, &#8217;t is heel mooi, dat moet ik toestemmen, alles zoo als u zegt; maar de Nieuwe Kerk bij ons is ook mooi, en die is
+geheel voltooid, en de pre&ecirc;kstoel is superber.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En wat zegt u dan van de schilderij van Rubens in de Pieterskerk?&#8221; vroeg Holstaff.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, die geloof ik niet dat wij gezien hebben; ten minste daar staat mij niets van voor. Maar ik heb in mijn leven zooveel
+schilderijen gezien; die hebben we bij ons op het Trippenhuis bij uitstek mooi.&#8221;
+
+</p>
+<p>Successivelijk maakte Juffrouw <span class="corr" id="xd0e1967" title="Bron: Duifduin">Dufduin</span>, die copieus dineerde, hare aanmerkingen op al de spijzen: het een was te bruin gebraden, het ander te veel gestoofd, het
+derde niet door en door gaar; alleen het reevleesch keurde zij de eer eener derde portie waardig, en de pudding was zoo overheerlijk,
+dat zij den <i>Kellner</i> verzocht haar daarvan het recept te bezorgen.
+
+</p>
+<p>Mijnheer ging steeds voort, Keulen met Amsterdam te vergelijken; maar onze vrienden stonden spoedig op, daar het rijtuig,
+dat hen naar Bonn zou brengen, ingespannen was. Juffrouw Dufduin sloeg hare handen ineen, dat de Heeren v&oacute;&oacute;r het dessert vertrokken.
+Haar broeder verheugde de vrienden door de mededeeling, dat ook zij nog dienzelfden dag naar Bonn vertrokken, en vond het
+vooruitzicht, daar alwe&ecirc;r Hollanders te zullen ontmoeten, alleraangenaamst.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Naauwelijks hadden Polsbroekerwoud en zijne compagnons hunne namen in het Hollandsche album van het logement <i lang="de">Zum Stern</i> te Bonn geteekend, en den kastelein op het <span class="pagenum">[<a id="pb104" href="#pb104">104</a>]</span>hart gedrukt om het <i>Handelsblad</i>, dat zij daar aantroffen, toch dadelijk aan den Hollandschen Heer, die een weinig later zou aankomen, te presenteren, of
+zij wandelden op, om nog dien avond Clemensruhe en de Kreutzberg te bezoeken. Zij hadden op deze wandeling het geluk meer
+dan drie uren te dwalen; en na dus maar met een vlijtig oog de eerste der genoemde merkwaardigheden gezien te hebben, spoedden
+zij zich naar den Kreutzberg, aan welks voet zij niet arriveerden, voordat de avond reeds gevallen was. Dit hield hen evenwel
+niet terug den berg te beklimmen, om toch nog de kerk en den merkwaardigen grafkelder te bezigtigen, en Veervlug vond iets
+fantastisch in het denkbeeld, daar met flambouwen te zullen ronddwalen. Bijna aan den top genaderd, ontmoetten zij eene familie,
+die naar het haar wachtende rijtuig stapte, en hoe groot was hunne verbazing, toen zij in die personen de Dufduins herkenden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat zijn wij de Heeren voor geweest,&#8221; riep Mijnheer. &#8220;Kijk! dat moet je gaan zien, &#8217;t is waarlijk heel aardig; maar ik moet
+toch eens onderzoeken, of wij te Amsterdam ook zulke grafkelders niet hebben.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En let eens,&#8221; fluisterde Juffrouw Dufduin Pols in, &#8220;op het <i lang="fr">souper</i> van dien koster. Zoo zondig als ik hier voor je sta, ze eten daar gebakken aardappelen met zuring en krenten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Tot we&ecirc;rziens!&#8221; riep Mijnheer de vrienden na.
+
+</p>
+<p><span class="corr" id="xd0e1997" title="Bron: &#8220;"></span>Torteltak mompelde tot antwoord:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="en">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Fare thee well! and if for ever,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Still for ever, fare thee well!&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Het oude klooster op den Kreutzberg is geheel verwoest, en alleen de kerk is in stand gebleven. Met eene flambouw in de hand,
+ging een twee&euml;nnegentigjarige grijsaard het laat aangekomen reisgezelschap in die kerk voor, en ontsloot hun daarna de deur
+van den merkwaardigen grafkelder, <span class="pagenum">[<a id="pb105" href="#pb105">105</a>]</span>waarna zij nog zestien trappen afdaalden, en zich toen in het midden der dooden verplaatst vonden.
+
+</p>
+<p>De vrienden zagen eenige oogenblikken zwijgende het ongewone schouwspel aan, totdat Veervlug fluisterende zeide: &#8220;Het is toch
+vreemd, dat de stilzwijgendheid der dooden, en gedeeltelijk zelfs hunne onbewegelijkheid, zich aan de levenden mededeelt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar het is niet vreemd,&#8221; zei Torteltak, &#8220;dat het gezigt van lijken alle stervelingen tot ernst stemt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Met uitzondering van lachende hyena&#8217;s en doodgravers,&#8221; viel Veervlug in.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik word altijd met treurigheid vervuld, wanneer ik ontslapenen zie,&#8221; zei Holstaff; &#8220;maar toch, daar is iets zoets voor mij
+in die treurigheid, iets rustigs, iets dat mij aantrekt en niet dan met moeite doet besluiten om tot de wereld der levenden
+we&ecirc;r te keeren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Behalve wanneer de sporen der ontbinding ons met we&ecirc;rzin het hoofd doen afwenden,&#8221; zei De Morder.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, daar is wel iets van aan,&#8221; merkte Pols op. &#8220;Hoort eens! ik kan wel dooden zien, als het noodig is; maar zonder noodzaak
+vind ik het toch nog al akelig.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar wat is hier dan akeligs?&#8217; vroeg Veervlug: &#8220;zoo ergens, dan kan men hier den dood een slaap noemen. In dezen grafkelder
+heeft het verderf geen magt over de dooden. Ziet ze maar aan in hunne kribben! Kunt gij het wel gelooven, dat sommigen daar
+al eeuwen liggen uitgestrekt? Zijn hunne gelaatstrekken nog wel iets veranderd? En zou niet de koude wind, die om ons waait,
+ons bijna in het denkbeeld brengen, als wij hun gelaat en handen betasten, dat wij eene andere koude dan die des doods gevoelen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Niet waar?&#8221; zei de grijsaard, die zich intusschen op den rand eener ledige kribbe had neergezet, terwijl hij met bevende
+hand de flambouw naar de nabijzijnde dooden <span class="pagenum">[<a id="pb106" href="#pb106">106</a>]</span>uitstrekte: &#8220;niet waar? zij rusten hier goed. Het is hier beter dan onder de aarde. Geen worm knaagt het vleesch van hun gebeente.
+Geen verscheurend dier zou hunne rust kunnen verstoren.&#8212;Maar,&#8221; ging hij zuchtende voort, &#8220;niet altijd zijn zij voor de menschen
+veilig. Ziet gij daar aan de regterzijde broeder Fhilippus, den naamgenoot van onzen Heiligen Benitius van Florence? Hij had
+400 jaren rustig doorgeslapen; maar toen kwam v&oacute;&oacute;r drie jaren een Engelschman, en terwijl ik mijn hoofd naar mijne vrienden
+hier had gekeerd, sneed hij hem een vinger af, om dien als een antiquiteit mede naar zijn land te nemen. Ik zag het niet voordat
+hij vertrokken was; maar toen ik het bemerkte, beefde ik terug voor zulk eene gruweldaad. Nu, de ongelukkige is dan ook wel
+gestraft. Twee jaren lang is hij gekweld geweest door de wroegingen van zijn geweten, en misschien ook door de verachting
+van zijne medemenschen. Toen kon hij het niet langer uithouden, en hij zond mij verleden jaar den vinger terug, en verzocht
+mij in eenen brief, dien aan den doode we&ecirc;r te geven. Ik heb ook voor den berouwhebbende gebeden; en ik hoop dat ook broeder
+Philippus het hem om zijne boete zal vergeven hebben, en niet eenmaal als getuige tegen hem zal optreden.&#8221;
+
+</p>
+<p>De vrienden zagen werkelijk in de verminkte hand van den doode een verzegeld pakje liggen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ziet gij hier,&#8221; ging de grijsaard na eenig stilzwijgen voort, &#8220;deze drie jonge menschen? Die heb ik er zelf in helpen dragen.
+Die daar, broeder Zartmann en broeder Florens, zijn nu bijna zestig jaren geleden gestorven. En die laatste, broeder Bastian
+<i>de Gartner</i>, met den palmkrans, is mijn beste vriend; hij rust daar nog pas vijfenveertig jaren. Hij zou mijn broeder geworden zijn,
+want hij was de bruidegom mijner zuster; maar toch, hij was mij al meer dan een broeder. En toen zij nu als zijne bruid <span class="pagenum">[<a id="pb107" href="#pb107">107</a>]</span>stierf en in de aarde is moeten begraven worden, toen trad broeder Bastian ook in de orde der Serviten, en zoo konden wij
+te zamen over mijne zuster weenen. Hij is maar 46 jaren oud geworden, en droeg het zwarte kleed ter nagedachtenis van den
+weduwstaat der Gezegende Maagd niet langer dan twintig jaren bij zijn leven; maar nu rust hij daarin reeds bijna eene halve
+eeuw; en ziet, de palmkrans, dien ik hem op den dag zijns doods op het hoofd zette, is nog niet verdord. Ik bezoek hem dagelijks
+en dat is sedert langen tijd mijn eenige troost; want zij hebben ons klooster vernield, en ik mag zelfs het gewijde kleed
+niet meer dragen; maar toch naast mijn broeder Bastian zal ik eens rusten. Zij zullen mij toch mijn regt op deze kribbe niet
+betwisten. Ik hoop, dat als gij in een volgend jaar hier eens we&ecirc;rkomt, gij mij dan op mijne plaats zult vinden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Leef nog lang, goede grijsaard!&#8221; wenschten de vrienden hem toe, daar zij het grafgewelf verlieten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoolang het de Heilige Maagd believen zal, dat ik haar op aarde dien,&#8221; antwoordde de oude man.
+
+</p>
+<p>In het logement teruggekeerd, maakte Holstaff een vers getiteld: <i>De frissche Dooden het verwelkte Leven</i><span class="corr" id="xd0e2043" title="Niet in bron">.</span> Het is ongelukkigerwijze verloren geraakt, maar men kan er onderscheidene fragmenten van vinden bij dichters, die v&oacute;&oacute;r Holstaff
+geschreven hebben, en dus niet gezegd kunnen worden, hem te hebben bestolen.
+
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb108" href="#pb108">108</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch8" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk VIII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin de reizigers vele merkwaardige plaatsen bezoeken onder veelsoortige gewaarwordingen, en waarin Polsbroekerwoud en de
+Amsterdamsche familie in zeer onaangename positi&euml;n voorkomen.
+</p>
+</div>
+<p>Wanneer gij op eenen schoonen vroegen zomermorgen bij de ru&iuml;nes van het kasteel op den Godesberg nederzit, en uwe oogen van
+daar slaat op het heerlijk panorama dat voor u ligt uitgestrekt, terwijl de dorpelingen van alle kanten zamenkomen en zich
+in de eenvoudige kerk, een weinig lager op den berg gelegen, vereenigen, dan zult gij zoo gij niet al te veel wereldling of
+wijsgeer zijt, gaarne met het <i lang="la">Te Deum</i> instemmen, dat door de geloovigen wordt aangeheven, en gij zult bij die gelegenheid misschien met vreugde gevoelen, dat de
+mensch voor verhevene aandoeningen vatbaar is. Maar wanneer gij dan in die oogenblikken een uwer medemenschen, dien gij reeds
+als een bekrompen schepsel hebt leeren kennen, tot u ziet naderen, gehuld in een witten stofjas (een soort van kleedingstuk,
+dat een gedistingueerd, zoowel als een gemeen gelaat zeer sterk doet uitkomen), en gij den zoodanigen alles zonder <span class="pagenum">[<a id="pb109" href="#pb109">109</a>]</span>eenige opmerkzaamheid ziet voorbijgaan, en gij uit zijnen mond de aanmerking hoort; &#8220;te duiker! dat is nog een andere klim
+dan eene Amsterdamsche sluis!&#8221; dan zult gij met leedwezen bemerken, dat een groot deel uwer betere gewaarwordingen spoedig
+verdwijnt; voeg hierbij, dat zoodanigen mans zuster, zonder een oog aan het heerlijk uitzigt of een oor aan de zuivere kerkmuziek
+te wagen, den uitval doet: &#8220;zoo zondig als ik hier sta, ik geloof dat de aardbeien hier in het wild groeien,&#8221; dan wordt het
+u spoedig duidelijk, dat de mensch toch waarlijk ook tot de dierlijke wezens behoort.
+
+</p>
+<p>Het genoegen, dat onze vrienden eenige oogenblikken op den Godesberg gesmaakt hadden, was door de Dufduins totaal bedorven;
+het minst evenwel voor Polsbroekerwoud, wien het misschien al wat lang geduurd had; althans hij had een paar malen van opstaan
+gesproken, en was nu bezig in zijn zakboekje eene fooi op te teekenen, die hij vergeten had te noteren, maar die hij toch
+gegeven had aan den portier van de Akademie te Bonn. Hij behoefde zich dus geen bijzonder geweld aan te doen, om het praatje
+met de Amsterdamsche familie voort te zetten, en om het hart der vette dame te winnen, voegde hij haar toe: &#8220;Daar zal een
+ontbijt op smaken!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat zal het wel,&#8221; antwoordde zij. &#8220;Wij hebben ook thee met de machine besteld; anders is die hier in dit land niet te drinken.
+En de knecht zou eens informeren, of de kastelein ossentong in huis had; want dat vind ik bij het ontbijt ontzettend lekker.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Het uitzigt,&#8221; zei Mijnheer Dufduin, eindelijk eens een oog rondom zich slaande, &#8220;heeft hier wel iets van dat uit de Nieuwe
+Stadsherberg, behalve dat het Rijntje zoo bevaarbaar niet is, als bij ons het Y. Ha, wat zeg je, te duiker! ze moesten hier
+eens met een driemaster aankomen.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb110" href="#pb110">110</a>]</span></p>
+<p>Pols was het met het laatste gedeelte dezer aanmerking eens, maar was niet genoeg met Amsterdam bekend, om de frappante gelijkenis
+met het uitzigt op het Tolhuis te vinden.
+
+</p>
+<p>De vier andere vrienden waren reeds vooruitgegaan naar beneden. Pols vergezelde de Dufduins, die spoedig tevreden waren, en
+Mijnheer voegde zijne vrouw toe: &#8220;Zie zoo, wijfje! dat hebben wij alwe&ecirc;r gezien.&#8221;
+
+</p>
+<p>Mevrouw knikte toestemmend, en men keerde naar het logement terug, terwijl Pols de zeer juiste opmerking maakte, &#8220;dat dalen
+toch eigenlijk gaauwer ging dan klimmen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Na het ontbijt, waaraan, tot grootste ergernis van Juffrouw Dufduin, de ossentong ontbroken had, maar door overheerlijke <i lang="fr"><span class="corr" id="xd0e2076" title="Bron: saucise">saucisse</span> de Bologne</i> geremplaceerd was, wandelden de vrienden op, terwijl de cal&ecirc;che voor de Amsterdamsche familie voor de deur stond, die even
+als zij het plan had, een tourtje naar het Zevengebergte te maken. De Drachenfels is maar een groot uur wandelens van Godesberg;
+dus besloot men deze reis te voet af te leggen, en de Dufduins aan hun lot over te laten. Pols evenwel, die met het afklimmen
+van den berg zijn regtervoet een weinig bezeerd had, was een ezel magtig geworden, die met bedaarden tred naast de vrienden
+voortstapte. Zoo ging het voorwaarts; maar naauwelijks waren zij driehonderd passen van het logement verwijderd, toen eene
+Engelsche reiskoets, met vier postpaarden bespannen, hen in vollen ren passeerde. De ezel van Pols, met grooten eerbied voor
+vierspannen koninklijk-Pruissische postpaarden bezield, maakte eene soort van ontwijkende beweging, die den <i lang="fr">cavalier</i> wat onverwacht voorkwam, en hem tegen zijn verlangen uit den zadel op den gemacadamiseerden weg ne&ecirc;rzette. Deze verplaatsing
+had gelukkig geene arm- of beenbrekende gevolgen, en met een grootheid van ziel, aan <span class="pagenum">[<a id="pb111" href="#pb111">111</a>]</span>sommigen in het ongeluk eigen, stelde hij zijne vrienden gerust met een bedaard uitgesproken: &#8220;het is niets,&#8221; en nam oogenblikkelijk
+zijne plaats op den zadel we&ecirc;r in. Maar dit ongeluk (door het vierspan aangerigt) was niet het eenige; weinige schreden verder
+ontmoette het Engelsche rijtuig de cal&ecirc;che van de familie Dufduin. De Godesbergsche paarden sloegen volstrekt geen acht op
+hunne fiere en vlugge broeders van de koninklijke post, en weken geen stap ter zijde. Het gevolg hiervan was, dat de achterwielen
+der beide rijtuigen in een strijd raakten, die evenwel spoedig beslist was; want het stevige Engelsche rijtuig rolde overwinnend
+voort, en het Godesbergsche bleef op het slagveld. Een der achterwielen was verbrijzeld; de cal&ecirc;che, ongewoon op drie wielen
+te staan, verloor haar evenwigt, en de Dufduins rolden over en onder elkander, ieder op zijne wijze door schreeuwen en zuchten
+te kennen gevende, dat zij het onaangename van hunnen toestand gevoelden.
+
+</p>
+<p>Het tooneel had digt bij het wandelende reisgezelschap plaats. Ook sommigen hunner vonden het gepast eenen gil voort te brengen.
+Holstaff hield de handen voor zijne oogen, en doorzag terstond al het verschrikkelijke van op een reisje voor plaisir, ver
+van huis, in eene omvallende cal&ecirc;che zijn dood te vinden. Veervlug was oogenblikkelijk bij de hand, en zonder op eenig gevaar
+te letten, sprong hij voor de paarden, zijne beide armen uitstrekkende, om hun voorthollen te voorkomen. Maar de goede Godesbergsche
+dieren dachten er geen oogenblik aan, om zulke dolle coupen te beginnen. Zoodra de cal&ecirc;che omgevallen was, en de koetsier,
+door van den bok te storten, de teugels een weinig aangetrokken had, bleven zij stilstaan, hunne koppen ter aarde buigende,
+en ook zonder tusschenkomst van Veervlug, die bijna tot den grond moest bukken, om de fiere genetten bij de teugels te grijpen,
+zouden zij <span class="pagenum">[<a id="pb112" href="#pb112">112</a>]</span>geen poot meer verzet hebben. Terwijl De Morder met een opgeheven vuist het Engelsche rijtuig nastaarde, en het ongepermitteerd
+vond met een vierspan te rijden, indien men zooveel ongelukken berokkende, was Torteltak naar de cal&ecirc;che gesneld, om de dames
+zijne hulp aan te bieden. Allen waren onbezeerd gebleven; Mijnheer was over de dames heengerold en spoedig we&ecirc;r op de been,
+de aanmerking makende, &#8220;dat zoo iets met een Amsterdamsch sleetje niet ligt gebeuren zou.&#8221; Mevrouw bedankte door eene stilzwijgende
+buiging Torteltak voor zijnen bijstand. De laatste, die gered kon worden, die de onderste lag, was Dufduins waardige zuster.
+Blazende en zuchtende kwam zij te voorschijn, en voelde zich wel, zoo zondig als zij daar stond; maar zij gaf terstond aan
+Torteltak hare ongerustheid te kennen, dat aan twee koude kippen, die zij uit het logement had me&ecirc;genomen om &#8217;s middags te
+nuttigen, misschien eenig leed we&ecirc;rvaren was. Torteltak was spoedig in de gelegenheid, de bezorgde kippenvriendin mede te
+deelen, dat de gebraden schepsels geene nieuwe kneuzingen aan poot of vleugels hadden bekomen.
+
+</p>
+<p>Polsbroekerwoud had, zoodra hij het ongeluk bemerkt had, zijn ezel aangespoord om naar het logement terug te keeren, en kwam
+nu in draf terug, met een potje Spijkerbalsem en een fleschje Hofmansdroppels in de hand. Een knecht met een karaf water en
+glazen volgde hem. Op herhaalde uitnoodiging namen de dames van den aangelengden &aelig;ther een teugje; maar wat den Spijkerbalsem
+betrof, zij verzochten den menschlievenden Pols, hiervan, indien het noodig mogt wezen, liever op hare apartementen in het
+logement gebruik te mogen maken.
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p113.jpg" alt="Eene onaangename positie" width="515" height="720"><p class="figureHead">Eene onaangename positie</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Na de behoorlijke woordenwisselingen tusschen den Godesbergschen koetsier en den Koninklijk-Pruisischen postiljon, kwam een
+ander rijtuig voor. Pols, die, in zijn <span class="pagenum">[<a id="pb113" href="#pb113">113</a>]</span>ijver om de Amsterdamsche familie van dienst te zijn eigen leed vergeten had, bemerkte nu, dat de tuimeling van den ezel hem
+wel niet gevaarlijk had gekwetst, maar toch eene ontvelling veroorzaakt, die een nieuwen rid op den zadel minder begeerlijk
+voor hem maakte. Hij nam dus de uitnoodiging van de Dufduins aan, om de vakante plaats in hun rijtuig in te nemen, en liet
+zijne vrienden bedaard vooruit wandelen, na afgesproken te hebben, hen op den Drachenfels te zullen we&ecirc;rvinden.
+
+</p>
+<p>Toen de vier voetgangers, die op hun gemak waren voortgewandeld, en nog een weinig in het schuitje, dat hen naar K&ouml;nigswinter
+overzette, op den Rijn hadden gedobberd, den Drachenfels beklommen hadden, vonden zij de Dufduins en Pols in het <i lang="de">Wirthshaus</i> aldaar, zeer op hun gemak gezeten onder een glaasje Maydrank.
+
+</p>
+<p>&#8220;Welkom, Heeren!&#8221; riep de oude Heer hun toe: &#8220;wij zitten hier onder den kruiderwijn; maar &#8217;t is een ligt kostje. Zij zouden
+ons zulken dunnen wijn niet naar Amsterdam durven zenden. Nu, ze kunnen ook wel wat beters geven; want, te duiker! wij durven
+prijs besteden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Den wijn vind ik nog zoo kwaad niet,&#8221; zei de vette zuster van Dufduin; &#8220;maar de taartjes, die zij er ons bij gegeven hebben,
+zijn ontzettend oudbakken.&#8221;
+
+</p>
+<p>De wandelaars dronken met smaak het praeparaat van den Drachenfelschen kastelein, schoon Pols hen aanried, niet te schielijk
+te drinken, omdat zij nog al hevig transpireerden. Men besloot weldra den togt voort te zetten naar de ru&iuml;ne, nog weinige
+voeten hooger gelegen. De Heer Dufduin deed nu over zijn witten stofjas nog eenen uitvoerigen manteljas aan, en Pols verscheen
+spoedig met een mantel van den kastelein omgeslagen, en raadde de andere vrienden, om toch ook iets, al waren het maar schoudermantels,
+te zien te krijgen. Hij waarschuwde hen zeer tegen de koude lucht op de bergen. De roekelooze <span class="pagenum">[<a id="pb114" href="#pb114">114</a>]</span>vrienden sloegen dien goeden raad in den wind, en drongen door den naauwen toegang in de ru&iuml;ne, waar zij van het heerlijke
+uitzigt op de schoone en vruchtbare Rijnstreek jouisseerden, terwijl allen het uitmuntend effect van de eilandjes Nonnenwerth
+en Grafenwerth in den stroom opmerkten. Mejuffrouw Dufduin moest het bezoeken der ru&iuml;ne opgeven. De veelvuldige lekkernijen
+en ontzettende heerlijkheden, die de Hollandsche keuken, de beste van alle Europesche keukens, HaarEd. sedert onheugelijke
+jaren had aangeboden, hadden haar zulk eenen omvang gegeven, dat alle pogingen om zich door den nauwen toegang heen te wringen,
+vruchteloos waren. Pols kwam spoedig bij haar, om haar tot troost te doen opmerken, dat het uitzigt buiten de ru&iuml;ne toch ook
+allercharmantst was.
+
+</p>
+<p>Men keerde weldra naar het <i lang="de">Wirthshaus</i> terug, om af te rekenen, en was daar nog getuige van eene allerhevigste woordenwisseling tusschen de keukenmeid en den knecht,
+bij welke gelegenheid de eerste, al de beminnelijkheid van hare sekse vergetende, het gelaat eener furie had aangenomen, en
+met eene ijzeren tang haren antagonist wilde overtuigen, dat <i>zij</i> gelijk had. Pols sprak in zuiver Hollandsch een bedaard woordje op zijn pas; en dat, benevens eene bedreiging in plat Duitsch
+van den kastelein, dat zij ze beiden, zoo zij niet ophielden, de deur zou uitsmijten, deed de twistenden morrende en brommende
+uiteengaan. Veervlug merkte bij deze gelegenheid aan, dat de <i lang="de">Drachenfels</i> nog met volle regt haren naam mogt behouden.
+
+</p>
+<p>Op Nonnenwerth betrad Holstaff met heiligen eerbied den drempel van het eens zoo eerwaardig klooster; en toen hij, den langen
+gang intredende, een vrouwestem hoorde zingen, was het hem alsof hij de kooren der gewijde maagden nog eens zou vernemen.
+Maar, helaas! bij naauwer toeluisteren bleek het, dat het uit den mond van eene frissche, levenslustige boerendeern voortkwam;
+en dat het <span class="pagenum">[<a id="pb115" href="#pb115">115</a>]</span>geen lied was, uit het gezangboek der heilige nonnetjes ontleend, werd hem duidelijk uit het refrein van ieder couplet:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Und er erwidert meine K&uuml;sse;
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Welche namelose Lust!&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>En toen nu daarna diezelfde deern den bestelden Moezelwijn binnenbragt, en deze bleek tot de zuurste aller Moezelwijnen te
+behooren, losten zich al zijne Nonnenwertsche illusies in treurige zuchten op.
+
+</p>
+<p>Daar werd aan den voet van de rots van Rolandseck een <i>diner</i> gebruikt, en de koude kippen, die sedert het ongeval van het rijtuig steeds onder Mejuffrouw Dufduins bijzondere bewaring
+waren gebleven, werden tot &#8217;s avonds bespaard, omdat men meer <i lang="fr">delices</i> in het kleine logement vond, dan men verwacht had. De namiddag was, als de voormiddag, schoon, en werd door de Dufduins met
+middagslaapjes en theedrinken doorgebragt. Zij reden vroeg naar huis, want de avondlucht, had Mijnheer wel eens gehoord, was
+aan den Rijn zoo gezond niet, als in Amsterdam; maar Pols, die zich tot de terugwandeling wel we&ecirc;r in staat gevoelde, liet
+nu het plaatsje in het Godesbergsche rijtuig vakant.
+
+</p>
+<p>&#8220;Die Dufduins zijn toch verbazend duf,&#8221; zei Veervlug, toen zij de rots beklommen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zeg het zoo luid niet!&#8221; zei Torteltak: &#8220;ik geloof dat onze waardige Pols nog al van de dames gecharmeerd is.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen maar waarlijk,&#8221; zei Pols, &#8220;de menschen zijn nog zoo kwaad niet<span class="corr" id="xd0e2148" title="Niet in bron">.</span> Zij zijn nu juist geen overvliegers.....&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat heb ik wel kunnen merken, toen zij den berg opkropen,&#8221; viel Veervlug in.
+
+</p>
+<p>Zij waren bijna aan den top genaderd, toen een welluidend gezang hun in de ooren klonk. Torteltak arrangeerde zijne lokken
+een weinig. De Morder maakte de galante <span class="pagenum">[<a id="pb116" href="#pb116">116</a>]</span>opmerking, dat de Moffinnen nooit haren mond schenen te kunnen houden. Pols vond, dat zij het charmant troffen. Bij de ru&iuml;ne
+zat een groot gezelschap Duitschers, fatsoenlijke inwoners van Bonn, meest allen jonge menschen. Een allerliefst blozend meisje,
+met een paar levendige oogen, zat op een boomtronk; lichtblonde lokken speelden om een blanken hals, en twee rijen sneeuwwitte,
+tanden kwamen in hunne volle schoonheid te voorschijn, terwijl de zangeres met heldere stem eene vrolijke romance deed hooren.
+De mond was misschien wel wat groot om met een stuivertje te bedekken, maar toch de hoeken bleven op een eerbiedigen afstand
+van de ooren, dat waarlijk al heel veel is voor eene Duitsche <i lang="fr">chanteuse</i>.
+
+</p>
+<p>Juist toen de vrienden naderden, was het lied ge&euml;indigd. &#8220;Bravo! bravo! <i lang="de">Sch&ouml;n! wahrhaftig sch&ouml;n!</i>&#8221; klonk het uit aller monden. Die van een der Bonnsche heeren ging zelfs verder, en drukte een warmen kus op de blozende wangen.
+Torteltak vond het jammer, dat het meisje niet door een mooijer jongen gekust werd. Zij evenwel scheen tevreden met de liefkozingen
+van den bruin verbranden Duitscher, met lang vlasachtig haar en omgeslagen boorden.
+
+</p>
+<p>De reizigers zagen hunnen beleefden groet minzaam beantwoord, en plaatsten zich op een kleinen afstand van de vrolijke groep,
+die dartelde en schaterde, alsof er geene vreemdelingen in de nabijheid waren. Holstaff vond hen wat al te vroolijk op eene
+plaats, waaraan zich zulke treurige <i lang="fr">souvenirs</i> hechtten.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="de">Aber jetzt noch Ritter Toggenburg!</i>&#8221; riep eene stem.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i>O ja, Toggenburg!</i>&#8221; acclameerden allen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zou het mogelijk zijn? o Hemel!&#8221; zuchtte Holstaff, die zeer goed wist dat deze legende eigenlijk op Rolandseck te huis behoorde.
+Deze zucht dankte dus aan verrukking haren oorsprong.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="de">Wohlan! der Ritter!</i>&#8221; riep het meisje. Zij stemde hare guitar, en zong de treurige ballade van Schiller.
+<span class="pagenum">[<a id="pb117" href="#pb117">117</a>]</span></p>
+<p>Allen luisterden met aandacht en verrukking; Holstaff schreide voor verscheiden personen tranen, en wist niet waar hij zich
+bevond, toen de laatste toonen in de lucht wegstierven. De schoone zangeres had ook met zoo veel gevoel de laatste regels
+gezongen:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Und so sass er, eine Leiche,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Eines Morgens da;
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Nach dem Fenster noch das bleiche
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Stille Antlitz sah.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>De jongeling meende bijna zelf de ridder te zijn, en verwonderde zich dat hij nog leefde, toen het onstuimig <i>bravo</i> van het geheele gezelschap hem in zijne mijmeringen stoorde.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is waarlijk charmant,&#8221; zei Pols: &#8220;die dame zingt als een lijster.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Kon jij maar zoo&#8217;n lijster strikken!&#8221; grinnikte Veervlug.
+
+</p>
+<p>Holstaff werd bleek van ergernis.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="de">Es lebe unser Dichter! es lebe Schiller!</i>&#8221; riep een oud Heer.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="de">Und unsere sch&ouml;ne S&auml;ngerin!</i>&#8221; riepen hare jonge landgenooten, terwijl de jonge meisjes haar een krans, van eikenbladen gevlochten, op het hoofd plaatsten.
+
+</p>
+<p>De bruinverbrande Duitscher, met het lange vlasachtige haar, en de omgeslagen boorden, herhaalde de manoeuvre van straks.
+Torteltak vond hem nog leelijker dan den eersten keer.
+
+</p>
+<p>Het gezelschap van Bonn stond op, en maakte zich gereed, om dansende en zingende den berg af te dalen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat hebben wij netjes getroffen,&#8221; zei Pols.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is hemeltergend, dat zoo iets aandoenlijks met eene klucht eindigt,&#8221; zuchtte Holstaff.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat meisje is vast eene actrice,&#8221; zei De Morder.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="de">Erlauben Sie mir,</i>&#8221; zeide de oude Duitsche Heer, die de laatste aanmerking gehoord had. <span class="corr" id="xd0e2235" title="Niet in bron">&#8220;</span><i lang="de">Sie ist meine Tochter. Ich bin Professor Essenleben zu Bonn.</i>&#8221;
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb118" href="#pb118">118</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch9" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk IX.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Beginnende met eene Stoombootreis naar Coblenz, en eindigende met het wedervinden van een <i>illustre rejeton</i> der familie Van Schalen.
+</p>
+</div>
+<p>&#8220;Daar komt het logge vaartuig dan toch eindelijk aan!&#8221; sprak Dionysius de Morder, nadat hij eenige minuten aan den Rijnoever
+bij K&ouml;nigswinter zonder verpoozing zijne oogen naar den kant van Bonn gevestigd had. &#8220;Ik dacht niet, dat die verwenschte stoomboot
+ooit zou komen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Nu, het valt mij nog al heel wat me&ecirc;,&#8221; viel Pols in; &#8220;je kunt toch niet klagen, dat een kwartiertje wachtens te lang is.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat! een kwartier niet lang?&#8221; riep de Morder knorrig uit. &#8220;Het is vijftien minuten te lang. Je zoudt wel anders spreken,
+als je dien tijd aan de galg gehangen hadt.&#8221;
+
+</p>
+<p>Wij zouden de waarheid van deze laatste opmerking van De Morder minder in twijfel durven trekken, dan hare gepastheid. Ook
+wij voor ons, in zooverre wij Pols kennen, houden ons overtuigd, dat hij zijne tevredenheid niet zou hebben te kennen gegeven,
+na het vierde gedeelte van een uur met hangen te hebben doorgebragt, speciaal indien <span class="pagenum">[<a id="pb119" href="#pb119">119</a>]</span>een ervaren Regter van den Scherpen Zwaarde hierbij de manoeuvre van den strop om den hals had in &#8217;t werk gesteld. Pols, die
+blijkens de losheid, waarmede altijd zijn witte halsdoek was toegeknoopt, zich nooit met het denkbeeld van een toegenepen
+keel had gemeenzaam gemaakt, vond het ook nu maar beter, zich daarin niet te verdiepen. Hij wendde zich dus tot Veervlug,
+en maakte de aanmerking, &#8220;dat het charmant we&ecirc;r was om een watertogtje te maken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En om een togtje op het water te voelen,&#8221; antwoordde deze; &#8220;want hier merkt men geen zuchtje, of het moest van Holstaff wezen,
+die vast we&ecirc;r aan de laatste oogenblikken der kippen denkt, welke wij dezen middag zullen consumeren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wil ook wel bekennen, dat ik het rijkelijk warm heb,&#8221; zeide Pols.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij staan hier dan ook lekker in het zonnetje te stoven,&#8221; zeide Veervlug. &#8220;Ik hoop maar niet, dat wij menscheneters op de
+stoomboot zullen aantreffen. Zij zouden niet veel aan ons te prepareren hebben.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Die leelijke Rijnboot lijkt wel te kruipen, in plaats van voort te stoomen!&#8221; riep De Morder ongeduldig uit; &#8220;dan gaan onze
+trekschuiten toch nog gaauwer.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja maar, vriend! ze moeten hier al tegen een zwaren stroom opvaren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat doen zij dan tegen den stroom op te varen? Maar, wat we&ecirc;rga, is dat nu een gang voor eene stoomboot?&#8221;
+
+</p>
+<p>Gelukkig kwamen nu de veerlieden, om de passagiers naar de boot over te brengen. Pols wist ook geen raad meer met zijn knorrigen
+vriend. Weinige oogenblikken later waren zij aan boord van het logge vaartuig.
+
+</p>
+<p>De Rijnstoombooten zijn in het reissaizoen meermalen de trots en vreugde van de directeurs en actiehouders, van wege de groote
+menigte passagiers, die zich, door de kracht <span class="pagenum">[<a id="pb120" href="#pb120">120</a>]</span>van een ketel kokend water, tegen den stroom doen optrekken. Zelden evenwel is het voller op een <i lang="de">Dampfschiff</i> geweest, dan nu het geval was. Niet alleen waren alle stoeltjes en banken en koffers, die zich op het dek bevonden, door
+de passagiers bezet; maar alles wat dienen kon, om vermoeide leden eenigzins tot rust te brengen, was geprest. Op den boegspriet
+zat <i lang="fr">en cavelier</i> een Engelschman onbewegelijk, met Delkerkamps <i lang="en">Panorama of the Rhine</i> in de hand en een lorgnet in de oogholte vastgeschroefd; op de raderkasten zat een gezelschap Bonnsche studenten, met kielen,
+en knevels, en ransels, en vervaarlijke pijpen, en schoenen met spijkers, eene voetreis te maken; op kolenbakken waren kameniers
+en <i lang="fr">bonnes</i> bezig om kinderen zoet te houden en de Duitsche studenten ondeugend te maken; uitgestrekte kabels dienden, om hen, die voor
+kanap&eacute;s betaald hadden, tot zetel te strekken. En nog gelukkig dezulken; want een aantal anderen moest blijven staan; en hunne
+knikkende knie&euml;n en pijnlijke aangezigten duidden aan, dat zij het in die edele kunst nog niet zoover gebragt hadden, als
+wijlen Simeon Stylites. Hierbij kwam nog voor die ongelukkigen, dat de Kapitein actiever was dan de Hofmeester, en zij dus,
+des verkiezende, tweemaal het passagegeld mogten betalen en zesmaal de hun zoo noodige ververschingen kommanderen. Men had
+de gefolterden moeten zien, met hoeveel belangstelling zij der <i lang="de">Kellners</i> gangen gadesloegen wanneer deze met Rijn- en Moezelwijn uit de kajuit te voorschijn kwamen, en met hoe bittere teleurstelling
+zij telkens bemerkten, dat die verkwikking niet hun, maar anderen was toegedacht. Men had ze moeten zien vooruitdringen, wanneer
+maar iemand een oogenblik zijne plaats verliet, en nooit hun doel bereiken, voordat de vorige eigenaar reeds was teruggekeerd.
+Daar waren er, die zich morrende en klagende tot den Kapitein wendden; doch <span class="pagenum">[<a id="pb121" href="#pb121">121</a>]</span>deze had reeds met eene zelfopoffering, Van der Werf waardig, zijn kantoorbankje voor den dag gehaald en het der oproerige
+menigte aangeboden met de woorden: &#8220;Daar, zit op mijn eigen stoeltje!&#8221;&#8212;Voeg hierbij, dat geen enkel windje eenige verademing
+aanbragt, en dat Veervlug met volle regt had opgemerkt dat het zonnetje eene stovende kracht had; en men zal zich zeer goed
+kunnen begrijpen, dat onze reizigers met minder opgewondenheid ontvangen werden, dan zulks met eene enkele bank of vijf le&ecirc;ge
+tonnen het geval zou geweest zijn. Maar ook zij hadden niet meer genoegen dan hunne medereizigers, die insgelijks voor plaisir
+naar Coblenz voeren; wel was er voor hen nog staanplaats, maar niet dan om de schoorsteenpijp, en schoon de Kapitein onbaatzuchtig
+genoeg was, om hen geen meer geld voor extra verwarming te doen betalen, hij had van den anderen kant de voorzigtigheid, de
+twaalf Pruissische <i>Thalers</i> voor hun transport terstond te vragen, eer zij misschien geheel versmolten mogten wezen.
+
+</p>
+<p>Zoo ging het tot Oberwesel. Daar lag we&ecirc;r een schuitje, met achttien passagiers beladen, naast de stoomboot stil. Een luide
+kreet van schrik en ontzetting werd op de stoomboot gehoord: &#8220;Die menschen moeten maar naast ons voortzwemmen!&#8221; riep Veervlug.
+&#8220;Laat er ons maar af!&#8221; riepen de wanhopigsten. De Kapitein tastte met zijne handen in &#8217;t haar, als kon hij daar plaats maken.
+
+</p>
+<p>Het gevaar en de benaauwdheid was tot den hoogsten top gerezen. De redding was nabij. Voor Oberwesel lag eene andere stoomboot
+van de Maatschappij, die daar den vorigen dag ongemak aan de raderen bekomen had, en waarvan de passagiers per as waren vervoerd.
+De Kapitein riep den bijstand van zijn collega in, en het vuur werd in de pas herstelde boot aangemaakt. Een luid gejuich
+klonk van &#8220;de tot zinkens toe bezwaarde plank.&#8221; <span class="pagenum">[<a id="pb122" href="#pb122">122</a>]</span>Een gedeelte der passagiers werd verzocht op het andere vaartuig over te gaan, en het getal vrijwilligers tot deze expeditie
+was uitermate groot. De voetgangers verlieten hunne staanplaats; de Duitsche studenten hunne raderkast; de <i>bonnes</i> en kameniers zouden ook wel hebben willen me&ecirc;trekken, maar zij moesten bij hare mevrouwen achterblijven. Ieder, die eenige
+hoop op verbetering had, liep over; ja daar waren er, die goede zitplaatsen hebbende, deze verlieten, in hoop om nog betere
+te bekomen.&#8212;Pols had in een oogenblik het gevolg van deze manoeuvre doorzien en de vrienden geraden, zich niet onder de overloopers
+te scharen; hij zag redelijke zitplaatsen vakant worden, en had heimelijk idee, dat de oude boot beter geproviandeerd zou
+zijn dan de andere. Deze maatregel bleek van achteren zeer wijs te zijn. Het werd, na de lossing van zoo veel ballast, heel
+dragelijk op den <i>Friedrich Wilhelm</i>, en met statigen tred vervolgde hij zijne wandeling naar Coblenz.
+
+</p>
+<p>Daar waren nog omtrent tweehonderd menschen op de boot achtergebleven, de Engelschman me&ecirc;gerekend, die constant zijne plaats
+op den boegspriet had blijven behouden, en die, toen de Kapitein hem vroeg, of hij ook niet wilde overgaan, bedankt had. &#8220;Hij
+had zoolang voor des Kapiteins plaisir in die ongemakkelijke positie gezeten; hij wilde het nu verder voor zijn eigen plaisir
+doen.&#8221; De Kapitein gunde hem het genoegen dezer wraakneming. Pols was spoedig een stoeltje machtig geworden, en de tevredenheid
+was op &#8217;s mans gelaat te lezen. Ook de andere vrienden kregen gelegenheid om zich ne&ecirc;r te zetten, en maakten daarvan met vreugde
+gebruik. Torteltak behield nog eenige oogenblikken zijne plaats bij den schoorsteen; niet omdat hij nog niet door en door
+warm was, maar meer omdat hij, nu het uitzigt ruimer werd, zijne medereizigers eens in oogenschouw wilde nemen. Hij hield
+veel <span class="pagenum">[<a id="pb123" href="#pb123">123</a>]</span>van in oogenschouw nemen, vooral indien er dames in het spel waren, en die ontbraken bij deze gelegenheid niet. Daar waren
+er twee bij de deur van de kajuit gezeten, wier blankheid en blondheid haar dadelijk voor dochters van Albion zouden hebben
+doen herkennen, zoo al niet haar <i lang="fr">cavalier</i> een vorm van hoed, een knoop van das, eene snid van rok en een bijzonder soort van <i lang="fr">embonpoint</i> had geopenbaard, die hem onder duizenden als een echte Engelschman moesten onderscheiden. De gezigten kwamen aan Torteltak
+bekend voor, en weldra herinnerde hij zich, die familie bij den brand te Nijmegen te hebben ontmoet. Mijnheer wees ieder huis
+en toren aan zijne dames aan, en was verwonderlijk kundig in alle namen; iets, waarin het voor hem liggende <i>Panorama</i> hem zeer behulpzaam was; voor het overige <span class="corr" id="xd0e2323" title="Bron: lette">letten</span> de dames nauwkeurig op alles wat er te zien was, maar zonder dat eenige plooi in haar gelaat verrukking of teleurstelling
+te kennen gaf.&#8212;Geheel anders was het met een Duitsch gezelschap niet ver van hen, die geen heuvel zagen, zonder &#8220;<i lang="de">O, wie herrlich sch&ouml;n!</i>&#8221; geen dorp, &#8220;<i lang="de">o, wie l&auml;ndlich!</i>&#8221; geen woning zonder, &#8220;<i lang="de">wie gl&uuml;cklich!</i>&#8221; uit te roepen; zagen zij eenige minuten noch heuvel, noch dorp, noch woning dan bepaalden zich de uitroepen tot <i lang="de">himmlische Gegend</i> en <i lang="de">irdisches Paradies</i>. Ook de dames van d&eacute;ze groep waren blond, maar meer Celtisch en minder zacht dan het <i lang="fr">blond cendr&eacute;</i> van hare Engelsche buren.&#8212;Een geleerde met eene talrijke familie, aan velen van dat menschensoort eigen, deed aan zijne vrouw
+en kinderen eene beschrijving van de <i lang="fr">villa</i> van Horatius, en vergat daardoor al de <i lang="fr">villa&#8217;s</i> aan den Rijn, die meer onder haar bereik lagen. Zijn oudste zoontje, een jong mensch van vijftien jaren, las met gretigheid
+de <i lang="la">Amores</i> van Ovidius. De oude Heer sloeg met welgevallen het oog op dezen telg, die, zoo jong, reeds zulk een voorliefde voor de Classische
+Autheurs openbaarde.<span class="pagenum">[<a id="pb124" href="#pb124">124</a>]</span>&#8212;Niet ver van hem zat een opmerker met heel kleine oogjes en wijd opgespalkte ooren, nu eens door een fijnen glimlach aanduidende,
+dat hij van een piquanten zet zwanger ging, dan we&ecirc;r met veel zorg op iets na&iuml;fs en heel goedhartigs studerende. Hij was iemand,
+zoo als Torteltak later toevallig vernam, die er zich reeds acht jaren met de borst op had toegelegd, om een Humorist te worden.&#8212;Verder
+zaten een paar Brusselaren, met geruite jassen, heel mooi uitgemonsterd, die het hunnen kleedermaker dank moesten weten, zoo
+zij nog ooit iemands attentie tot zich trokken. Alle deze groepen hielden Torteltaks aandacht niet lang bezig; maar met veel
+opmerkzaamheid sloeg hij een gezelschap gade, dat niet ver van hem verwijderd was, en uit Hollanders scheen te bestaan. Een
+jong Heer, met een goed, fatsoenlijk voorkomen, zat aan de zijde zijner jeugdige gade, wier bloeijende schoonheid nog door
+de lieflijkheid van hare heldere oogen verhoogd werd. Zij scheen omtrent vijfentwintig jaren oud te zijn, waarvan zij zeker
+de laatste tien de oogen van alle jongelingen tot zich getrokken had. Hare fijne gestalte en haar geestig oog staken merkwaardig
+af tegen de plompe vormen en den zielloozen blik van een harer landgenooten, die nu en dan iets tot haar zeide, maar meestal
+zweeg, en wiens geheele uiterlijk dicteerde, dat hij in zijn veertigjarig leven zich zelden aan denken verslaafd, maar nooit
+het etensuur vergeten had. Een klein, levendig, druk heertje, van omtrent denzelfden ouderdom, scheen hem te onderrigten,
+wanneer hij een of ander mooi moest vinden, maar van den anderen kant ook we&ecirc;r bereid te zijn, om door zijn discipel onderwezen
+te worden, wanneer iets lekker moest gekeurd worden; van tijd tot tijd voegden zich bij dit gezelschap een paar jongere Hollanders,
+even als de Bonnsche studenten in een voetreis-kostuum gekleed, maar die door de fatigues nog niet schenen uitgeput. Zij hadden
+<span class="pagenum">[<a id="pb125" href="#pb125">125</a>]</span>kennelijk veel plaisir in hun leven, en aan opgewondenheid ontbrak het geen hunner. Zij waren misschien wel wat al te druk
+voor het jeugdige echtpaar, maar zeker onverdragelijk voor den bedaarden veertiger, die meermalen door hun gerammel in een
+aangenaam dutje gestoord werd. Torteltak kon moeijelijk van dit gezelschap zijne oogen afwenden. Hij bejammerde het, dat deze
+dame niet all&eacute;&eacute;n reisde en in moeijelijke posities kwam, waarin hij haar eminente diensten kon bewijzen. De oogen van zijn
+lief landgenootje deed hem menig interessant Rijngezigt onopmerkzaam voorbijzien. Eindelijk kon hij zich niet we&ecirc;rhouden tot
+zijne vrienden te zeggen: &#8220;Hoeveel prijs ik ook op uw gezelschap stel, voor zulk een compagnon liet ik u allen vier optrekken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat gezegde is meer liefderijk dan vriendschappelijk,&#8221; grinnikte Veervlug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Met uw verlof!&#8221; sprak een Heer, die digt bij hen zat, tot Polsbroekerwoud: &#8220;ik heb hier een questie met mijn dochtertje.
+Zij vindt den Rijnstroom mooijer dan de Maas, en ik ben van de tegenovergestelde opinie. Wat is hieromtrent uw id&eacute;e?&#8221;
+
+</p>
+<p>De Duitscher, die deze vraag deed, scheen een zeer bejaard man te zijn, naar de grijsheid van zijn hair, de rimpels in zijn
+voorhoofd en zijne gebogen houding te oordeelen; maar naar de wijze, waarop hij redeneerde en de jeugd zijner kinderen te
+rekenen, moest men hopen, dat hij nog zoo heel oud niet was. Hij reisde met zijne twee dochtertjes van vijftien en twaalf
+jaren, die te Neuwied aan de leiding van den Heer Merian waren toevertrouwd en op het Instituut der Hernhutters hare educatie
+ontvingen. In de vacantie had de vader ze langs den Moezel naar Braband gevoerd, had haar de Maas tot Luik leeren kennen,
+en zij keerden nu naar zijne woning bij Frankfort terug, om daar den overigen vacantietijd door te brengen.&#8212;Pols was <span class="pagenum">[<a id="pb126" href="#pb126">126</a>]</span>door de vraag, die door den Duitscher regtstreeks aan hem gedaan was, een weinig in het naauw gebragt, daar hij van den Rijn
+nog weinig kende, en de Maas niet verder dan tusschen Rotterdam en IJsselmonde. Hij antwoordde dus heel voorzigtig: &#8220;Voor
+zoover ik kan oordeelen, prefereer ik den Rijn verre.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheer schijnt Hollander te zijn; dus is de Rijn u misschien nieuw?&#8221; zei de ander.
+
+</p>
+<p>Men behoefde geene sterke <i lang="de">Devinationsgabe</i> te bezitten, om te bemerken dat Pols een Hollander was, indien men het geluk had gehad hem eens in oogenschouw te nemen en
+vooral Duitsch te hooren spreken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik,&#8221; ging de oude Heer voort, &#8220;ken deze omstreken niet van van daag of gisteren. De Rijn is mij oud; maar ik had met mijne
+dochters de Maas en Moezel wezen zien, en wilde haar nu eens comparaties leeren maken. Mijn eenig doel met reizen is, om mijne
+dochters met de wereld bekend te maken; want ik hou vol, dat, indien men zijne kinderen niet vroeg doet reizen en alles zien,
+men ze dan eene slechte educatie geeft.&#8221;
+
+</p>
+<p>De vrienden, die allen voor het eerst van hun leven reisden, bemerkten met vreugd, dat zij bezig waren door hun uitstapje
+eene onvergeeflijke fout van hunne respective ouders met betrekking tot hunne opvoeding te corrigeren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Reizen is zeker niet kwaad,&#8221; antwoordde Pols, &#8220;indien men de middelen bezit.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat middelen! Hoor eens, Mijnheer! men moet nooit opvoeden, indien men de middelen niet bezit.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar wat moet men dan met zijne kinderen aanvangen,&#8221; vroeg Pols verbaasd, &#8220;indien alleen zij, die reizen kunnen, hunne <span class="corr" id="xd0e2382" title="Bron: k&icirc;nderen">kinderen</span> goed opvoeden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan moet men geen kinderen hebben. Ik vraag het uzelven: zijn er al niet veel menschen, en is er niet veel te weinig geestbeschaving
+en wereldwijsheid? Ik vraag u <span class="pagenum">[<a id="pb127" href="#pb127">127</a>]</span>verder, wat moet er van kinderen worden, die in hunne jeugd altijd bij moeder thuis zijn, later steeds onder het opzigt van
+een bezadigden vader leven, geene andere menschen kennen dan hunne meesters en kameraden, en geen wereld buiten de stad, die
+zij bewonen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel,&#8221; viel Veervlug in, &#8220;dat is niet moeijelijk te beantwoorden. Daar groeijen we&ecirc;r huisvaders en huismoeders van, die bedaard
+en stil, in hunnen kring tevreden, op dezelfde wijze hunne kinderen opvoeden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat tevreden?&#8221; riep de Duitscher ongeduldig. &#8220;Misschien al te tevreden, misschien dom tevreden, misschien bekrompen tevreden,&#8212;alles
+negative tevredenheid.&#8221;
+
+</p>
+<p>Veervlug vond misschien domme, bekrompene, negative tevredenheid verkieselijk boven verstandige, liberale, positive ontevredenheid.<span class="corr" id="xd0e2395" title="Bron: &#8221;"></span>
+
+</p>
+<p>&#8220;Vooroordeelen van den bakerstoel, van de kinderkamer,&#8221; ging de oude Heer voort. &#8220;Mijne kinderen moeten de wereld zien, zij
+moeten de menschen doorgronden, zij moeten goed en kwaad leeren kennen, om met eigen verstand eene keus te kunnen doen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols vond de manoeuvre wat gewaagd, en vreesde dat zij nu en dan wel eens een slagtoffer, meer dan noodig was, zou maken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Goed, laat het zoo zijn; dan ziet ge meteen, wat er in de kinderen zit. Laat ze kwaad doen, als zij geen <i lang="fr">bons sens</i> genoeg hebben om het goede te verkiezen; maar, in &#8217;s Hemels naam geene vooroordeelen, geene blinde navolging, geen deugdliefde,
+omdat Mama deugdzaam was. Zij zijn menschen, die op zichzelve staan; zij moeten onafhankelijk wezen; dit denkbeeld prent ik
+altijd mijnen kinderen in.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar zou het dan nog niet beter zijn,&#8221; vroeg Veervlug, &#8220;om de kinderen, als zij loopen en spreken konden, maar terstond de
+wereld in te zenden? Dan zouden zij ook van de ouders onafhankelijk zijn.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb128" href="#pb128">128</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Dat zou het zeker, Mijnheer! hiervan geven ons de dieren zelfs het voorbeeld; maar de toestand der Maatschappij is te miserabel.
+Zij zouden misschien in handen vallen, die hen in nog meer bekrompenheid opvoedden?&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols sloeg verbaasd zijne handen ineen, en maakte de opmerking, dat de moeders veel tegen zulk eene handelwijze zouden in
+te brengen hebben, indien al de vaders zoo wreed konden zijn.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is het juist, Mijnheer! die moeders, die wijvenpraatjes van wreedheid, die laffe teerhartigheid. Het is eigenlijk jammer,
+dat de kinderen moeders moeten hebben.&#8221;
+
+</p>
+<p>De vrienden vonden beter het gesprek op een anderen boeg te wenden; want de Duitsche Mijnheer begon nu reeds in zijne hooge
+verlichtheid scheppingsfouten te ontdekken, en zij vreesden tot het resultaat te zullen komen, dat de Duitscher het jammer
+vond, dat hij de wereld niet geschapen had.
+
+</p>
+<p>Torteltak was terwijl in gesprek geraakt met de dochtertjes, die zoo liberaal opgevoed werden. &#8220;Hebt ge u nog al goed geamuseerd
+op uw tourtje?&#8221; vroeg hij aan de oudste.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ach ja, vrij wel,&#8221; antwoordde zij: &#8220;het land was mooi genoeg; maar Papa redeneert nu en dan wat sterk, en hij is wat oud.
+Ik stel mij veel meer plaisir voor, om eens zoo een tourtje te maken, als ik op mijzelve sta!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar het gezelschap van uw Papa was u toch zeker aangenaam?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;<span class="corr" id="xd0e2425" title="Bron: Dal">Dat</span> kan ik juist niet zeggen;&#8221; zei het meisje. &#8220;Ik harmonieer niet erg met hem in gevoelens. Ik hou over het algemeen niet van
+oude Heeren; zij zijn meestal te zeurig.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ge prefereert dus jongere menschen?&#8221; glimlachte Torteltak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat kan er naar zijn, als zij lief galant zijn. Dan ligt <span class="pagenum">[<a id="pb129" href="#pb129">129</a>]</span>het ook in den aard der zaak. Ach! ik gevoel mij nu eigenlijk nergens op mijne plaats. Vele Heeren behandelen mij nog net
+of ik een kind was. Ik verlang maar eenige jaren ouder te wezen, om mij met fatsoen te kunnen etablisseren, en ik zal dat
+naar mijne keus kunnen doen; want zooveel heb ik al gemerkt, als men geld heeft, kan men zijn zin krijgen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak merkte, dat de opvoedingsmanier van den Duitscher aan zijne oudste dochter de noodige vrijmoedigheid had bijgezet.
+Hij wendde zich nu tot de jongste, met de vraag, of haar de school te Neuwied nog al beviel.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo, zoo!&#8221; antwoordde de twaalfjarige. &#8220;Eene school is altijd een noodzakelijk kwaad. Zij zijn bij ons w&eacute;l genoeg; maar zij
+zijn wat dweepachtig in hunne godsdienst. Daar kan ik mij niet me&ecirc; vereenigen, en zij vinden niet goed, mijne ide&euml;n daaromtrent
+vrij te laten.&#8221;
+
+</p>
+<p>Onze vriend zette het discours maar liever niet voort. Hij had reeds menigen onwillekeurigen glimlach door een gevoel van
+medelijden onderdrukt, en dit vond hij op den duur niet de aangenaamste manier van glimlagchen te onderdrukken.
+
+</p>
+<p>Het <i lang="fr">diner</i>, dat boven op het dek der boot gebruikt werd, gaf eenige verpoozing, maar weinig verzadiging. Schoon de <i>Friedrich Wilhelm</i> beter geproviandeerd was dan de hulpboot, waar men zich met brood en dergelijke koude zaken moest behelpen, was er echter
+ook hier geen overvloed. De <i>Kellners</i> weigerden den hongerigsten een tweede portie van het een of ander aan te brengen, en <span class="corr" id="xd0e2451" title="Bron: scheepte">scheepten</span> hem met een &#8220;je hebt al gehad&#8221; af. Ook de thee, die zij later gebruikten, werd hun in schrale hoeveelheid toegemeten, en
+was waarschijnlijk van minder kwaliteit, dan die een der Hollandsche voetreizigers uit zijn ransel te voorschijn bragt en
+aan zijne schoone landgenoot aanbood. Torteltak dacht niet om de thee, maar benijdde alle <span class="pagenum">[<a id="pb130" href="#pb130">130</a>]</span>de Heeren van dat gezelschap, zelfs den slapenden veertiger, hunne plaatsen. Holstaff treurde, dat in zulk een mooi land,
+als Duitschland, zulke afzetters woonden. Veervlug zei, dat Joost of Heintje Pik hem halen mogt, als hij die thee voor <i>Joostjes</i> en <i>Pecco</i> hield. De Morder wist niet, wat hij laffer vond, het vocht of de aardigheid van zijn vriend. Pols trachtte aller gemoederen
+tot bedaardheid en tevredenheid te stemmen. En zoo kwamen zij, benijdende, treurende, grappen makende, knorrende en appaiserende,
+ten 7 ure te Coblenz aan.
+
+</p>
+<p>Na in het logement <i lang="de">zum Weissen Ross</i> dat gelukkige oogenblik genoten te hebben, dat men gewoonlijk smaakt, wanneer u vreemde kamers in een vreemd logement aangewezen
+worden, waar alles aanwezig is, behalve hetgeen waaraan men in die oogenblikken behoefte gevoelt, waar de vriendelijke blik
+van de <i lang="de">Gastgeberin</i> u het onvriendelijk aanzigt moet vergoeden, dat uwe apartementen hebben, voordat de ramen wijd opengeschoven zijn en de benaauwde
+lucht weggedreven is, voordat u waschwater en handdoeken zijn aangebragt, en de vale sprei op uw ledikant voor helder linnen
+heeft plaats gemaakt; na die oogenblikken doorleefd te hebben, begonnen onze reizigers zich een weinig te adoniseren en zich
+te bereiden om dien avond nog vele genoegens te smaken. Waarin die genoegens bestaan zouden, was evenwel onzeker. Men trad
+niet in de voetstappen der Engelsche medereizigers, die onmiddellijk de antiquiteiten en penningen van den Graaf Renesse Breitbach
+gingen doorsnuffelen: ook niet in die van eene Belgische familie, die, zonder uit te blazen, terstond de hoogte van Ehrenbreitstein
+beklom. Het laatste bespaarden zij zich tot den volgenden morgen; het eerste stelden zij tot een onbepaalden tijd uit. Aangenaam
+was het hun te vernemen, dat er in een tuin aan de Moezelbrug een concert zou gegeven worden, dat, naar des kasteleins verzekering,
+<span class="pagenum">[<a id="pb131" href="#pb131">131</a>]</span>de moeite der wandeling overwaardig was.
+
+</p>
+<p>De tuin was prachtig geillumineerd; althans verscheiden glaasjes, met vet gevuld, wiegelden aan kromgebogen ijzerdraadjes
+tusschen de boomen, en kleine vlammende pitjes gloeiden in den walm van het kokende vet. Misschien is het de ongewoonheid,
+misschien ingenomenheid met menschelijke kunstproducten, die voor zoo velen zulk een schouwspel heerlijker doet zijn, dan
+het schitterendste zonlicht of de helderste starrenhemel. Pols merkte aan, dat het al heel goed trof, dat de avond zoo donker
+was, en hij had gelijk; want het bleekste schijnsel der maan is genoeg, om het effect van de luisterrijkste illuminatie te
+vernietigen.
+
+</p>
+<p>Het was met dat al heel aardig in de Coblenzsche Vauxhall. Het we&ecirc;r was goed, en na de drukkende hitte des daags, was het
+aangenaam de avondkoelte te genieten. Daarbij kwam, dat de geheele fatsoenlijke bevolking der stad tegenwoordig, en de toon,
+die er heerschte, vrij en vrolijk was. Duitschers zijn spoedig tevreden; een glas Rijnwijn en dragelijke muziek was ook nu
+genoeg, om allen in aangename stemming te brengen. De schikking der tafeltjes was zoodanig, dat niet ieder gezelschap op zichzelf
+een kleine maatschappij vormde, maar dat verschillende famili&euml;n, die elkander anders misschien nooit ontmoetten, dien avond
+&eacute;&eacute;n gezelschap uitmaakten. Onze vrienden waren door deze wijze van plaatsing met eenige hunner buren in aanraking gekomen,
+en hunne gesprekken liepen over den heerlijken avond, de lieve muziek, de schoone omstreken van Coblenz, en dergelijke zaken
+meer. Zij konden met geheel onbekende menschen moeielijk zulke intime en belangrijke discoursen aanknoopen, als dat op de
+Hollandsche concerten onder goede bekenden wel eens het geval is. Daar toch kan men aan een lief meisje vragen: &#8220;Is uw Papa
+en Mama wel? Ik meen uwe nicht <span class="pagenum">[<a id="pb132" href="#pb132">132</a>]</span>Pauline ook hier te zien? Vindt ge het dezen keer niet warmer in de zaal, dan op het vorige concert? Zal ik u op het bal bij
+Mevrouw V*** ontmoeten? Zijt ge verleden Dinsdag ook op de lezing geweest?&#8221; Men kan de aanmerking maken, dat het jammer was,
+dat bij het obligaat op de viool die snaar sprong, dat een pauze op een concert toch heel plaizierig is, omdat men dan nog
+eens praten kan, enz. En wanneer men dan, &#8217;s avonds te huis komende, de gehouden gesprekken nog eens nagaat, komt men tot
+het gewigtige resultaat, dat de Papa van Juffrouw R*** heel wel was, maar dat Mama een weinig hoofdpijn had; dat nicht Pauline
+ook tegenwoordig was, een kostuum aanhad, dat haar niets goed stond; dat Juffrouw S*** het al heel warm in de zaal vond; dat
+zij niet bij Mevrouw V*** zou dansen, en wel op de lezing geweest was, waar zij zich doodelijk verveeld had, omdat daar zoo&#8217;n
+raar publiek was; dat zij volkomen met u instemde, dat het springen van eene snaar voor een obligaatspeler onaangenaam is,
+en dat men in eene pauze praten kan.&#8212;Pols en zijne vrienden konden hier natuurlijk niet zoo diep in de familie- en hartsgeheimen
+der dames indringen, maar toch, zij maakten eenig gebruik van hun spraak en gehoor, en toen in de Coblenzsche Vauxhall de
+pauze begon, viel aan sommigen hunner het geluk te beurt van met dames de regte laan op en ne&ecirc;r te wandelen. Met statigen
+tred stapte Pols voorwaarts aan de zijde eener deftige, langwerpige matrone, terwijl Torteltak zich met het geleiden harer
+dochter moest vergenoegen. Ook de andere vrienden behoefden niet eenzaam hun pad te bewandelen, met uitzondering van Holstaff,
+die zitten bleef, en zich vervrolijkte door in zichzelven eene passage uit Feith&#8217;s <i>Inez de Castro</i> te reciteren.
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p133.jpg" alt="De ontmoeting in den Vauxhall." width="536" height="720"><p class="figureHead">De ontmoeting in den Vauxhall.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De oude Dame, met welke Pols wandelde, was zeer spraakzaam; maar zij sprak we&ecirc;r zulk raar Hoogduitsch, dat de goede <span class="pagenum">[<a id="pb133" href="#pb133">133</a>]</span>man een paar malen moest verzoeken de phrase te herhalen, en dan nog eindelijk even wijs was als te voren. Eindelijk luisterde
+hij maar toe, doch liet zich onvoorzigtig ontvallen: &#8220;Dat spreken van vreemde talen is toch verbruid lastig.&#8221;
+
+</p>
+<p>De Dame, deze binnen &#8217;s monds geuite woorden verstaande, zeide op eens tot Pols: &#8220;Ik zal het u gemakkelijker maken; ik spreek
+toch ook nog Hollandsch, al ben ik sedert lang in Duitschland.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe, heb ik het genoegen eene landgenoot te ontmoeten?&#8221; vroeg Pols met vreugde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja,&#8221; antwoordde de Dame: &#8220;oorspronkelijk ben ik eene Hollandsche. Is u ook toevallig in IJsselstein bekend?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, ik juist niet,&#8221; antwoordde Pols; &#8220;maar mijne moeder was van IJsselstein, en die heeft er mij dikwijls van verteld.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo,&#8221; zei de Dame, &#8220;ik ben er ook geboren. Maar kent u misschien in Holland eene familie Polsbroekerwoud?&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols keek verbaasd op (ik zou kunnen zeggen, alsof hij een klap in zijn gezigt kreeg, maar hij keek heel anders). &#8220;Hoe zegt
+u, Mevrouw? Polsbroekerwoud? Wel, dat ben ik zelf<span class="corr" id="xd0e2501" title="Niet in bron">.</span>&#8221;
+
+</p>
+<p>Nu was het de beurt van de Dame om verbaasd te staan; maar zich bezinnende, zeide zij: &#8220;Neen, het kan niet zijn; gij zijt
+te jong. Maar kent ge Mijnheer Polsbroekerwoud, die met Mientje van Schalen getrouwd is?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Die was mijn vader,&#8221; zei Pols.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dus zijt gij toch mijn neef. Wie had dat ooit kunnen denken?&#8221;
+
+</p>
+<p>Een licht ging voor Pols op. &#8220;Zou het mogelijk zijn, dat ik mijne nicht Stijntje van Schalen zag, die in der tijd met dien
+Duitschen klerk....&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ga voort&#8212;die met dien Duitschen klerk is doorgegaan? Dezelfde. Maar wees welkom, neef! ik zal u terstond aan mijn man en
+kinderen voorstellen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Mijnheer Blumengarten, de echtgenoot der Dame, was <span class="pagenum">[<a id="pb134" href="#pb134">134</a>]</span>spoedig gevonden; ook zijn zoon&#8212;een lang persoon, aan wiens jas veel koperwerk, en op wiens vest veel gemaakt goud te vinden
+was&#8212;snelde toe. Pols werd aan de beide Heeren als Neef voorgesteld, en onderging terstond twee omhelzingen, en hetgeen verder
+tot de allerhartelijkste begroeting der Duitschers behoort. Onze vriend had ze liever een weinig koeler gewenscht, maar begroette
+nu ook zijne jonge nicht op gelijke wijze. Torteltak maakte van deze familieconfusie gebruik, om de jongste der dames Blumengarten
+even liefderijk te bejegenen, alsof hij ook tot de bloedverwanten behoorde.
+
+</p>
+<p>Intusschen was de pauze ge&euml;indigd en de familie zette zich we&ecirc;r op hare vorige plaatsen ne&ecirc;r; daar werden fijne flesschen
+ge&euml;ischt, toasten gedronken, informati&euml;n genomen, mededeelingen uitgewisseld en Och&#8217;s en Ha&#8217;s uitgeroepen. De geschiedenis
+van Stijntje van Schalen, de volle nicht van Polsbroekerwouds moeder, was eene zeer eenvoudige geschiedenis. Blumengarten,
+die het in Duitschland niet breed had, was naar Holland gegaan om fortuin te maken, en daarin te IJsselstein niet geslaagd;
+hij had daar echter zijn meisje leeren kennen, en hunne liefde werd door een stiefvader gedwarsboomd. Zij vlugtten naar Duitschland,
+waar de jongeling beter slaagde, goede zaken maakte, en nu als een der rijkste kooplieden van Coblenz met zijne vrouw en hare
+kinderen zeer vergenoegd leefde. Onze vrienden konden zich overtuigen, dat de familie zich in zeer goede omstandigheden bevond,
+toen zij allen het <i lang="fr">souper</i> bij de Blumengartens moesten gebruiken, bij welke gelegenheid Veervlug iets heel aardigs omtrent <i lang="de">Musikgartens</i> en <i lang="de">Blumengartens</i> in het midden bragt. Zij lieten zich evenwel niet van hun plan afbrengen, om den volgenden dag de stad we&ecirc;r te verlaten;
+doch Pols beloofde op hun retour eenige dagen bij zijne we&ecirc;rgevonden familie te komen doorbrengen.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb135" href="#pb135">135</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch10" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk X.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Een Hoofdstuk, waarin de nieuwsgierige lezer, die gaarne vernemen wil, hoe de reizigers over de Badplaatsen naar Frankfort
+trekken, zeer teleurgesteld wordt, en dat verder zeer geschikt is, om overgeslagen te worden door menschen, die niet gaarne
+kennis maken willen met Frankfortsche families.
+</p>
+</div>
+<p>In een der aanzienlijkste huizen van het oude gedeelte van Frankfort aan den Main, die door de stedelingen van den ouden stempel
+geprefereerd worden boven de meer elegante en comfortabele woningen in het nieuwer gedeelte der stad, zat op een helderen
+zomermorgen de familie Furchtbach stilzwijgend bijeen. Deze stilzwijgendheid werd niet veroorzaakt door het plegtige doel
+der samenkomst, als niet anders zijnde dan om koffij te gebruiken, maar wel door de tegenwoordigheid van den Heer des huizes,
+die, om de gezelligheid dezer vereeniging te bevorderen, altijd met een pak dagbladen binnenkwam, en niet gaarne zag, dat
+iemand hem door praten in de lectuur daarvan stoorde. Mevrouw had dan ook dadelijk haar werk in de hand genomen, en zag daarvan
+niet meer op, dan hoog noodig was. Ook Susanne, hare twintigjarige dochter, nam naald en draad tusschen de vingers, en maakte
+daarvan juist zooveel gebruik als behoefde, om Papa&#8217;s reprimande van we&ecirc;r niets uit te voeren te ontgaan; en Nicht Clare wijdde
+hare aandacht geheel aan het schenken der koffij, en het toebereiden van hetgeen daarbij genuttigd werd; welke taak haar onlangs,
+toen zij de volle achttien jaren <span class="pagenum">[<a id="pb136" href="#pb136">136</a>]</span>bereikt had, voor vast was opgedragen. Zij was de eenige, die gedwongen werd, nu en dan de stilte af te breken, door half
+fluisterende te vragen: &#8220;Oom! zal ik u nog eens inschenken?&#8221; waarop dan op niet direct vriendelijken toon geantwoord werd:
+&#8220;Je ziet immers, dat mijn kopje nog half vol is.&#8221; Of: &#8220;Zoo! ik dacht, dat je nooit we&ecirc;r zoudt schenken.&#8221; Men zou tot eene
+verkeerde conclusie komen, indien men uit deze wijze van omgaan tusschen Mijnheer Furchtbach en zijne huisgenooten opmaakte,
+dat hij een voorkomend, vriendelijk en inschikkelijk vader des gezins was; maar men zou zich aan den anderen kant evenzeer
+vergissen, zoo men meende, dat hij hierop eenige aanspraak maakte. En met dat al, hij was een man van groote deugden, hij
+was van eene stipte eerlijkheid, eene onwrikbare regtvaardigheid, hij handelde altijd naar vaste beginselen, was ijverig in
+iedere betrekking, waarin hij werkzaam was, en meester over zijne hartstogten: maar op zijne deugdenlijst stond de liefde
+niet aangeteekend; en daar hij bij iedereen dezelfde goede gezindheden zocht, die de zijnen waren, en alle anderen, waarvan
+hij zelf geen denkbeeld had, in hen voorbijzag, was hij langzamerhand tot die hoogte gekomen, dat hij zichzelven de onbepaalde
+achting toedroeg, en wel iets van het tegendeel voor de meeste zijner medemenschen gevoelde. De koophandel, waarin hij van
+zijne vroegste jeugd was bezig geweest, had de stroefheid, die hem van nature eigen was, niet veel verminderd. Misschien zou
+zijn huwelijk daarvan veel hebben kunnen wegnemen, indien bij die gelegenheid de liefde eenigzins was in het spel geweest;
+maar hij had eene vrouw gezocht, die juist evenveel middelen bezat als hij; iets, dat hem eene billijke voorwaarde toescheen
+bij het sluiten van zulk een contract. Het meisje had zijn voorstel aangenomen, omdat hare ouders Furchtbach protegeerden,
+en zij zelve niets tegen den man kon inbrengen; maar van vrouwelijken invloed op hem uit te oefenen, kwam niets in; want hij
+deed haar <span class="pagenum">[<a id="pb137" href="#pb137">137</a>]</span>steeds gevoelen, dat de man het hoofd der vrouwe is, en zou er misschien niets tegen gehad hebben, dat zij hem, als Sara weleer
+haren echtgenoot, Heere genoemd had. Overigens was hij voor haar niet bijzonder hard, indien zij hem maar in alles gehoorzaam
+was en altijd zijn wil deed; en zij, de goede, geduldige vrouw, had spoedig ingezien, dat men om des vredes wille veel moet
+doen en opofferen, en had langzamerhand geleerd, maar in het geheel geen eigen wil meer te hebben.
+
+</p>
+<p>De opvoeding der twee meisjes (de eene was zijne wettige dochter, de andere zijne wettige pupil) was, gelijk men die van zulk
+eene man kan verwachten. Het minste vergrijp werd gestrengelijk gestraft; iets, dat bij de Nicht het gevolg had, dat zij weinig
+kwaads meer deed; bij de dochter, dat zij veel kwaads voor Papa leerde verbergen. Mama, die, uit vrees voor de gestrenge strafoefeningen,
+Susanne hierin misschien wat te veel voorthielp, verloor daardoor alle ontzag bij deze, en had na eenige jaren het genoegen
+te bemerken, dat zij, behalve haren wettigen meester, ook nog eene onwettige meesteres had. Daar nu de opvoeding der beide
+meisjes geheel aan Mevrouw was opgedragen, leerde de dochter juist zooveel, als het haar in den zin kwam, en op hare educatie
+viel dus evenveel aan te merken, als een schoonheidskenner aan hare trekken te berispen vond. Zij was de eenige, die in later
+jaren ook haren Papa durfde tegenspreken, schoon &eacute;&eacute;n strenge blik genoeg was, om haar binnen de palen der volkomenste vadervrees
+terug te brengen. Nicht Clare was gezeggelijker van aard; zij was van nature bloode en zichzelve mistrouwende. Oom Furchtbach
+had zich niet beijverd, om haar gepaste vrijmoedigheid en zelfvertrouwen in te boezemen. Zij werd daardoor niet, wat men een
+aanvallig meisje noemt; zij gevoelde zich nooit meer op haar gemak, dan in de eenzaamheid van hare eigene kamer. Hare tante
+was de eenige, met wie zij vrij durfde spreken<span class="corr" id="xd0e2544" title="Niet in bron">;</span> <span class="pagenum">[<a id="pb138" href="#pb138">138</a>]</span>voor Susanne was zij bang, bijna even bang als voor haren wettigen voogd.
+
+</p>
+<p>De meisjes hadden vriendinnetjes, althans natuurgenootjes, die nu en dan een avondje bij haar doorbragten, en welke ook zij
+bezoeken mogten, mits daar geen broeders aan huis waren; want van alle menschen, die oom verachtte en wantrouwde, waren er
+geen, voor wie die verachting en dat wantrouwen grooter was, dan voor de winderige, laffe, beginsellooze jongelieden van de
+negentiende eeuw. Susanne was het met haren Papa heimelijk niet eens, dat er niets raars aan de flaauwe heertjes was; maar
+Clare beefde op het zien van een man beneden de 40 jaren, bloosde als er een het huis voorbijging, en wist naauwelijks, of
+de wezenstrekken dier monsters eenigzins met de menschelijke overeenkwamen. Zij zou voor geen wereldsgoed het woord bepaald
+tot &eacute;&eacute;n hunner gerigt hebben; en toen een jaar geleden haar volle neef naar de Oost-Indi&euml;n vertrokken was, en haar bij die
+gelegenheid een afscheidskus had gegeven, bejammerde zij het bijna, dat er geen kloosters waren, waarin zij hare schande kon
+verbergen.
+
+</p>
+<p>Deze partij dan was op den schoonen Julimorgen vereenigd, om in stilte en met gepasten ernst koffij te drinken, toen onverwacht
+een bediende binnentrad en het bezoek van vijf Heeren uit Holland aankondigde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Vijf Heeren uit Holland?&#8221; vroeg Mijnheer, met we&ecirc;rzin de <i lang="de">Frankfurter Zeitung</i> op de tafel ne&ecirc;rleggende: &#8220;wat zijn het voor menschen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zij schijnen fatsoenlijke Heeren te zijn,&#8221; zei de knecht, &#8220;ik heb ze in de zijkamer gelaten.&#8221;
+
+</p>
+<p><span class="corr" id="xd0e2561" title="Bron: &#8220;"></span>Clare bloosde tot achter hare ooren. Susanne luisterde met belangstelling.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zal bij hen komen,&#8221; zei Mijnheer.
+
+</p>
+<p>Terwijl de knecht de deur van het familievertrek geopend had, was een der leden van het gezelschap, dien wij nog niet aan
+de lezers voorgesteld hebben, vooruitgegaan, om <span class="pagenum">[<a id="pb139" href="#pb139">139</a>]</span>de Heeren te recipi&euml;ren. Het was een klein hondje, een van dat soort, die bij ons onder den naam van keffertjes bekend staan;
+het begon brommende den gang door te trippelen, en toen het de vijf vreemdelingen zag, uit al zijn magt te keffen.
+
+</p>
+<p>Daar is in het aanhoudend en driftig blaffen van zulk een hondje altijd weinig, dat ons aangenaam aandoet; maar, wanneer men
+voor de eerste maal ergens eene visite brengt, wanneer men zich voorstelt aangenaam ontvangen te worden, wanneer men eene
+phrase klaar heeft, om zich op het voordeeligste te introduceren, en men ziet dan den Heer des huizes naderen, voorafgegaan
+door zulk een geweldmakend huisdier, dan zou men wenschen, dat... er eene zware belasting op het houden van honden werd gesteld.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is een verwenscht mormeldier,&#8221; gromde een der Heeren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als de Heer des huizes ook zoo spraakzaam is,&#8221; fluisterde een ander, &#8220;dan zullen wij weinig aan &#8217;t woord komen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;St! bedaard, beest! wij zijn goed volk,&#8221; zeide de bedaardste der vrienden heel goedig. De hond kefte te luider.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wien heb ik de eer te zien!&#8221; vroeg Mijnheer Furchtbach.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ben de Neef van Mijnheer Blumengarten uit Coblenz,&#8221; antwoordde Polsbroekerwoud, zich bekend makende. &#8220;Ik breng u dezen
+brief uit zijnen naam.&#8221;
+
+</p>
+<p>De hond blafte zoo luid, dat Mijnheer Furchtbach geen woord van deze aanspraak verstond. Hij opende echter den brief, en zijne
+hand dreigend opheffende, riep hij met ernst: &#8220;Houd je mond, <i>Azor</i>!&#8221;
+
+</p>
+<p>De hond zette zijn geblaf voort, maar nu in een half gillenden toon.
+
+</p>
+<p>&#8220;Houd je mond, <i>Azor</i>!&#8221; riep Mijnheer nog eens te vergeefs. <i>Azor</i> was de eenige zijner huisgenooten, die zich niet door hem liet imposeren.
+
+</p>
+<p>De wijze, waarop Mijnheer Furchtbach den recommandatiebrief van zijn correspondent las, en waarop hij nu en <span class="pagenum">[<a id="pb140" href="#pb140">140</a>]</span>dan de recommandabele Heeren aanzag, had veel overeenkomst met die, waarop de Serjant-kommandant van een voorpost uw pas leest
+en uw signalement verifieert; en de toon, waarop hij daarna de Heeren uitnoodigde, om binnen te komen, verschilde in vriendelijkheid
+en voorkomendheid almede niet veel van dien, waarop de Wacht-kommandant zijn &#8220;gij kunt passeren&#8221; uitspreekt. Onze vrienden
+gevoelden heimelijk berouw, dat zij den raad van den hupschen <i lang="de">Herr</i> Blumengarten hadden opgevolgd, om maar terstond gezamenlijk Mijnheer Furchtbach te gaan bezoeken, dien zij zeker als een
+regtschapen mensch zouden leeren kennen. Zij maakten dan ook heimelijk de opmerking, dat er nog iets anders dan regtschapenheid
+vereischt wordt, om iemand aangenaam te ontvangen. Zij volgden Mijnheer naar het huishoudvertrek, waar Susanne hen met den
+liefsten glimlach, en Clare met den hoogsten blos, waarvoor beiden vatbaar waren, afwachten.
+
+</p>
+<p>De eerste oogenblikken werden in diep stilzwijgen doorgebragt. Geen der vrienden scheen bij deze gelegenheid bijzonder gedisponeerd
+het af te breken. Wel zweefde Pols de phrase op de lippen: &#8220;Het is van daag een charmante dag we&ecirc;r,&#8221; maar hij was vergeten,
+wat het woord <i>weer</i> in het Duitsch beteekende. Eindelijk, toen hij met iets anders klaar was, was Mijnheer Furchtbach hem voor, met de vraag,
+of de Heeren voor zaken reisden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen,&#8221; was het antwoord; &#8220;alleen voor plaisir.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat reizen voor plaisir schijnt meer en meer in de mode te komen. Vele menschen schijnen tegenwoordig met hun geld geen raad
+te weten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zou haast denken, dat het tegendeel aan hen blijkt, die het voor reizen besteden,&#8221; antwoordde Veervlug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Nu, dat moet ieder voor zichzelven weten,&#8221; zei Furchtbach; &#8220;maar mag ik ook vragen, welke de betrekking is der Heeren?&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb141" href="#pb141">141</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Twee onzer zijn gepromoveerd, de anderen nog studenten,&#8221; antwoordde Pols.
+
+</p>
+<p>Clare bloosde met een nieuwen blos. Zij had nog nooit studenten gezien, maar wel rare dingen van dat soort van menschen gehoord.
+Zij verkeerde in een verschrikkelijken toestand. Zij begreep, dat aan de Heeren koffij moest gepresenteerd worden, en bijna
+had zij den moed bijeenverzameld om die vraag te doen, toen de naam <i>studenten</i> haar geheel uit het veld sloeg. Zij hield zich overtuigd, dat zij door te vragen, of de Heeren suiker gebruikten, meer avances
+zou maken, dan een meisje <i>vis &agrave; vis</i> studenten voegde. Angstig wendde zij zich dus tot hare tante, die nu bij hare nicht de tolk werd van der Heeren gevoelens,
+omtrent het gebruik van suiker in de koffij.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ge zult u op uwe reis dus wel voornamelijk tot de Duitsche Akademies bepalen?&#8221; vroeg Mijnheer verder.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij houden ons in steden niet langer op,&#8221; antwoordde een hunner, &#8220;dan noodig is om de voornaamste merkwaardigheden te zien.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan is toch ook Frankfort zeer interessant voor den beoefenaar der geschiedenis,&#8221; zei Furchtbach. &#8220;Behalve de nieuwere monumenten,
+hebben wij hier de R&ouml;mer en den Dom, en ook voor de Natuurlijke Historie is hier een belangrijk kabinet.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar ook voor kunst levert deze stad veel merkwaardigs op. Wij zagen straks het Museum van Bedman, en waren allen verrukt
+over de <i>Ariadne</i> van Dannecker.&#8221;
+
+</p>
+<p>Clare bloosde weder zeer sterk, want zij had wel eens gehoord, dat deze dame niet in eene hooge japon gekleed was; en daar
+zij juist met afgewend gelaat aan een der Heeren een kopje koffij toereikte, bragt het trillen van hare eigen vingers haar
+in den waan, dat het reeds aangenomen was, en ziet! het viel aan scherven en spatten op den grond. Het ongelukkige meisje
+was half dood van confusie. Hare tante trachtte haar gerust te stellen, en <span class="pagenum">[<a id="pb142" href="#pb142">142</a>]</span>zeide: &#8220;Het is immers niets, lieve Clare!&#8221; En oom voegde haar, misschien met hetzelfde doel toe: &#8220;Het is niets, dan eene verregaande
+lompheid!&#8221; Susanne glimlachte, niet zoo zeer uit boosaardigheid, als wel omdat zij al lang naar eene eenigszins geschikte
+gelegenheid om te glimlagchen had uitgezien.
+
+</p>
+<p>Mevrouw Furchtbach nam nu, op verzoek van Clare, zelve de directie op zich over het koffij departement, en Torteltak, die,
+in de confusie, uit den kring, waarin zij geschaard zaten, was voortgestapt, wendde zich tot Susanne met de vraag, of zij
+Elise Saalbader ook nog gekend had. &#8220;Wel zeker, Mijnheer! kent gij die ook? Zij is mijn eigen nicht.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb haar onlangs leeren kennen. Zij schijnt eene allerliefste vrouw te zijn. Ik ontmoette haar heel toevallig te Aken....&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik moet u verzoeken, Mijnheer!&#8221; viel Susanna&#8217;s vader in, &#8220;dien naam niet in mijn huis te noemen, en mijne dochter gelast
+ik geen woord meer te spreken over een meisje, dat ik niet aarzel eene schandvlek harer sekse te heeten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar, Mijnheer Furchtbach!&#8221; riep Torteltak, &#8220;is uw oordeel over haar niet wat hard? Ik ken hare geheele geschiedenis uit
+den mond van Sindenton, en heb mijzelf kunnen overtuigen, dat zij haren echtgenoot heel gelukkig maakt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan zult gij ook weten, Mijnheer! dat zij op eene onwettige wijze, althans zonder toestemming van mij, die haar voogd was,
+met dien Mijnheer Sindenton getrouwd is?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Waart gij die voogd?&#8221; vroeg Torteltak verbaasd. &#8220;Maar toch, zij trouwde immers met volkomen toestemming van hare eigen moeder?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijne zuster moge de dwaasheid gehad hebben hare toestemming te geven; dat neemt niets van het schandelijke harer houding
+omtrent mij weg. De zwakke moeder <span class="pagenum">[<a id="pb143" href="#pb143">143</a>]</span>heeft dat huwelijk dan ook maar een jaar overleefd.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar zij was toch immers regt gelukkig in het lot van hare dochter?&#8221; waagde Mevrouw Furchtbach te zeggen.
+
+</p>
+<p>&#8220;En zij hebben zoo&#8217;n lief kindje; niet waar, Mijnheer?&#8221; vroeg Susanne.
+
+</p>
+<p>Clare bragt den geheelen tijd, dien dit gesprek duurde, met blozen door.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe het zij,&#8221; riep Furchtbach ongeduldig uit, &#8220;Mijnheer Sindenton had zulke dingen maar in Holland moeten beginnen. Ik noem
+zijne handelwijs schandelijk, en zal ze hem nooit vergeven.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar hij was anders toch een lief mensch,&#8221; zei Susanne.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo lief, dat het mij aangenaam zal zijn, noch van hem, noch van zijne vrouw, ooit we&ecirc;r een woord te hooren, en dat ik openlijk
+verklaar, dat, indien ooit een dergelijk geval met mijne eigene dochter plaats greep, ik mij niet zou ontzien, de gestrengste
+maatregelen in het werk te stellen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Sommigen der vrienden, een oog op Susanne slaande, maakten heimelijk de opmerking, dat Mijnheer van dien kant waarschijnlijk
+nooit in moeijelijkheden zou gebragt worden; en Pols, de rigting, die het gesprek nam, eenigzins verontrustend vindende, vroeg,
+om er eene andere wending aan te geven, aan Mijnheer Furchtbach, of het beroemde gekkenhuis te Frankfort tegenwoordig nog
+al sterk bezet was.
+
+</p>
+<p>Deze zag den vrager met een doordringenden blik aan; maar daar hij in zijn gelaat niets dan eenvoudigheid en goedhartigheid
+las, antwoordde hij koeltjes: &#8220;Zoo, ja! altijd meer dan genoeg.&#8221;
+
+</p>
+<p>De gesprekken werden nu met meer kalmte en over onverschilliger onderwerpen gevoerd. Pols maakte nog eene opmerking over het
+vreemde van in ledekanten zonder gordijnen te slapen. Torteltak begon over de Hessen te spreken, die zich in 1792 bij de Friedbergerpoort
+hadden laten doodslaan. Mijnheer vertelde een paar anekdoten omtrent de kroning van Keizer Frans in hetzelfde jaar, <span class="pagenum">[<a id="pb144" href="#pb144">144</a>]</span>en nam hieruit aanleiding, om het noodige omtrent de vrije stad Frankfort te zeggen, en was, na zichzelven een tijd lang te
+hebben hooren discoureren, eindelijk we&ecirc;r zoo vriendelijk en gastvrij gestemd, dat hij de Heeren ten eten vroeg, tegen aanstaanden
+Vrijdag over acht dagen, iets waarvoor de Heeren, die reeds den volgenden dag vertrokken, hoffelijk bedankten.
+
+</p>
+<p>Gelukkig kwamen de vrienden, die, nog altijd van de Blumengartens vervuld, half en half op eene invitatie gerekend hadden,
+nog in tijds <i lang="de">zum Schwane</i> terug, om aan de <i lang="fr">table d&#8217;h&ocirc;te</i> plaats te nemen, en de manoeuvres met borden en schotels van den <i lang="de">Oberkellner</i> aldaar, den handigsten van geheel Duitschland, te bewonderen.
+
+</p>
+<p>De kennismaking met de familie Furchtbach animeerde de vrienden niet bijzonder om van een tweeden recommandatiebrief, dien
+Sindenton zijnen vriend gegeven had, gebruik te maken. Daar het evenwel mooi we&ecirc;r was, besloot Torteltak in den namiddag,
+die familie, op een Buiten aan den Main residerende, toch eens te gaan opnemen. Aangenaam gestemd door eene allerliefste wandeling,
+vreesde hij bijna die stemming te bederven, door zich bij de familie Schmalheim te doen aandienen; maar toch, de ligging van
+het Buiten en een paar lieve vrouwenfiguurtjes, die zich voor de opgeschovene ramen bewogen, trokken hem aan. En waarlijk,
+hij had er naderhand geen berouw van, zich met nog meer Frankforters te hebben ingelaten. Naauwelijks had hij zich bekend
+gemaakt als de overbrenger eens briefs van Sindenton, of Mijnheer drukte hem met warmte de hand, drong hem met levendigheid
+de kamer in, en stelde hem aan de dames v&oacute;&oacute;r, als den vriend van hunnen Sindenton. Terstond zag Torteltak zich door drie lieve
+jonge meisjes omringd, die hem op de hartelijkste wijze welkom heetten, en hem met vragen omtrent zijn vriend bestormden.
+&#8220;Hoe maakt hij het toch?&#8221; riep de eene.&#8212;&#8220;En Elize?&#8221; viel de andere <span class="pagenum">[<a id="pb145" href="#pb145">145</a>]</span>in.&#8212;&#8220;En de engelachtige Anton?&#8221; vroeg de derde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Heerlijk, gelukkig, wel!&#8221; riep Torteltak, die zichzelven door deze receptie ook heerlijk, gelukkig en wel gevoelde.&#8212;Eene
+flesch Rijnwijn van een niet onaangenaam merk, terstond ontkurkt werd, bragt het hare bij, om hem in die aangename stemming
+te houden.
+
+</p>
+<p>Toen de eerste luidruchtigheid door wat meer kalmte werd opgevolgd, nam Mijnheer den brief van Sindenton in handen, en na
+eenige woorden gelezen te hebben, zei hij tot Torteltak:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik lees hier nog van uwe vrienden; zal ik het plaisir niet hebben hen bij mij te zien?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O, Mijnheer! wij zijn te talrijk. Vijf menschen is wat veel, om zoo maar op eens eene familie te overvallen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat zou dat zijn?&#8221; riep de gulle gastheer uit. &#8220;Waar is uw logement? Caspar! ga spoedig <i lang="de">zum Schwane</i>, en inviteer de Heeren van No.?&#8212;78 en 79&#8212;om hunnen vriend, zoodra zij lust hebben hier te komen vinden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar waarlijk, Mijnheer!&#8221; zei Torteltak, &#8220;het is ...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Tututu! de vrienden van Sindenton zijn immers ook de mijne en die van mijne geheele familie?&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak was heel wel in zijn schik met deze vriendenaanwinst; want Mijnheer beviel hem wel, en de dames schenen zoo wat
+tusschen de achttien en vijfentwintig jaren oud te wezen. De twee oudsten waren ganschelijk niet misdeeld van schoonheid,
+eene gave, die wel met regt, maar &#8217;t meest door minder schoonen, als vergankelijk en toevallig beschouwd wordt, maar die toch,
+even als vele andere vergankelijkheden en toevalligheden, hare aangenaamheid bezit. Clementine, de oudste, scheen wel een
+weinig naar het <i lang="de">schmeichelnde</i> en sentimentele over te hellen; zij sprak zacht, sloeg hare drijvende oogjes nog al heel dikwijls naar boven, en kon wel
+onder verdenking vallen tot de maanvriendinnen te behooren; maar de vrolijkheid van den kring, waarin zij zich bewoog, scheen
+haar <span class="pagenum">[<a id="pb146" href="#pb146">146</a>]</span>niet te hinderen, en zij had de rozen nog niet van hare wangen gezucht. Hare zuster Sophie was een der meest gracieuse schepseltjes,
+die Torteltak ooit ontmoet had. Zij wist van hare heldere oogen misschien meer partij te trekken, dan hare zuster, daar zij
+ze op minder koude en beseffelooze voorwerpen dan de maan vestigde. De jongste, Katharin, niet bijzonder schoon, moest evenwel
+een zacht en goed meisje wezen, blijkens de liefde en vriendelijkheid, waarmede haar de zusters bejegenden, en de teedere
+attenties, die Papa aan zijne kleine Kette bewees.
+
+</p>
+<p>Nu begon een gesprek over Sindenton en de Furchtbachen, en indien over den eersten met veel levendigheid werd gesproken, ten
+opzigte der laatste liet vooral Torteltak veel menschenkennis blijken. Deze toch oefent zich het meest op onbekenden. De jongeling
+was juist bezig, een diepen blik in het hart van den ouden Frankforter te slaan, en te bepalen, hoe en op wat wijze hij door
+wijlen zijn vader ongetwijfeld moest zijn opgevoed, toen de overige vrienden werden aangekondigd, met uitzondering van De
+Morder, die zich eenigzins ongesteld gevoelde en liever, op zijne kamer bleef, dan alwe&ecirc;r visites te maken.
+
+</p>
+<p>Pols kwam met eene deftige buiging vooraan, en naauwelijks gezeten, haastte hij zich van de phrase &#8220;het is van daag een charmante
+dag we&ecirc;r&#8221; gebruik te maken, daar hij het vermiste Duitsche woord was op het spoor gekomen.
+
+</p>
+<p>Het was al de vrienden spoedig aan te zien, dat de tweede Frankfortsche familie, die zij bezochten, hun beter beviel dan de
+eerste. Holstaff geraakte in een druk gesprek met Clementine, en trof bij haar meer sympathie aan, dan hij nog ooit ontmoet
+had. Hun discours werd al spoedig van de wezenlijke wereld op die der idealen overgebragt. Klagten over dikwijls niet begrepen
+te worden, over ijskoude ongevoeligheid werden uitgewisseld. Alleen van zijne denkbeelden over het ongepaste der vrolijkheid
+verschilden de haren; maar zij deelde anders in zijne verrukking, als hij <span class="pagenum">[<a id="pb147" href="#pb147">147</a>]</span>passages uit Duitsche Dichters aanhaalde over <i lang="de">verschwundene Idealen</i>, <i lang="de">holde Phantasien</i> en <i lang="de">unbestimmte Sehnsucht</i>. Torteltak was in een eenigzins levendiger gesprek met Sophie, die bij deze gelegenheid allerliefste coquetteri&euml;n in het
+werk stelde. Zij plaagde hem over teedere betrekkingen, die hij wreed verlaten had, om in den vreemde rond te zwerven. Zij
+was eens met hare zuster in Holland geweest, en nam daaruit gelegenheid, om over de dames te spreken, die zij daar ontmoet
+had, en die allen een fijnheid en blankheid van <i lang="fr">teint</i> bezaten, die de Duitsche meisjes misten, en scheen in het geheel niet te weten, dat van alle <i lang="fr">charmes</i> deze misschien bij haar de grootste was. Zij bragt den jongeling heel dikwijls in &#8217;t nauw, door na&iuml;ve verklaringen van hem
+somtijds niet te begrijpen, en hem daardoor tot explicaties te brengen, waarin hij zich noodwendig verwarren moest. Zij legde
+bij dit alles in de onbeduidenste discourses zooveel natuurlijken geest aan den dag, dat Torteltak naderhand zwoer, dat, al
+was zij zoo leelijk als de nacht, zij nog in staat zou zijn iedereen het hoofd op hol te brengen.
+
+</p>
+<p>Mijnheer Schmalheim, die met Katharin en de twee overige vrienden heel veel over Frankfort gesproken had, noodigde nu allen
+uit, om gezamenlijk eene wandeling te doen, en bij die gelegenheid ook het beroemde Kerkhof eens te gaan zien. Spoedig werd
+aan dit voorstel gevolg gegeven. Pols ging met Papa vooruit, de anderen paar aan paar, ieder discoursen op zijn eigen hand
+voerende.
+
+</p>
+<p>Het nieuwe Kerkhof te Frankfort is, zoowel wat ligging als wat aanleg betreft, het schilderachtigste, dat men zich kan voorstellen;
+maar het is, even als Dumas van dat te Konstantinopel zegt, meer tot eene wandeling voor levenden, dan tot eene rustplaats
+voor dooden ingerigt. Men moet het bewonderen als men &#8217;t ziet; maar men bezoekt toch eigenlijk een kerkhof niet om te bewonderen.
+Daar zijn w&eacute;l afgemeten graven, en op ieder daarvan staat een kruis, en op dat kruis een vers of een gedenkschrift; maar die
+<span class="pagenum">[<a id="pb148" href="#pb148">148</a>]</span>afmetingen zijn, even als de kruisen en verzen, wat al te mooi en te sierlijk. Een enkele treurwilg maakt op zulk eene plaats
+meestal een goed effect; maar honderde treurwilgen, kunstig gerangschikt, doen we&ecirc;r geen effect. Eene eenvoudige bloemstruik
+op een versch gevuld graf neemt misschien het al te sombere weg; maar all&eacute;es van rozen en meer schitterende bloemen brengen
+bontheid voort, die nog meer hindert. Het plegtige zwart eener lijkstaatsie moet tusschen deze bloemperken alleronaangenaamst
+afsteken.&#8212;Maar met dat al, het kerkhof is beroemd; en indien men er geene lijkstaatsie ontmoet, en men zich niet verbeelden
+wil over graven te wandelen, dan beloont het ruimschoots de moeite.
+
+</p>
+<p>Het was in het schemeravonduur, dat ons gezelschap het doel der wandeling bereikte. Een zacht windje deed de bladeren van
+het geboomte ruischen; nog enkele vogelen zongen op hare takken; en het was misschien onder den indruk van dit alles, dat
+Clementine zeide: &#8220;Dit lieve kerkhof herinnert mij altijd H&ouml;lty&#8217;s <i lang="de">Elegie auf ein Landm&auml;dchen</i>. Hoe menigeen rust hier, jong en schoon als zij.
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8217;Angethan mit einem Sterbekleide,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Eine Blumenkron&#8217; im blonden Haar!&#8217;&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>&#8220;H&ouml;lty spreekt in deze regels dan toch,&#8221; zei Veervlug, &#8220;met meer kieschheid en op liever toon van een gestorven meisje, dan
+wanneer hij den <i lang="de">Todtengraber</i> in den mond legt:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8217;Jener Kopf mit Haaren
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>War vor wenig Jahren
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Sch&ouml;n, wie Engel sind!
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Tausend junge F&auml;ntchen
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Leckten ihm das H&auml;ndchen
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Gafften sich halb blind!&#8217;&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>&#8220;Foei!&#8221; zei Sophie: &#8220;heeft H&ouml;lty dat gezegd? Dan lees ik nooit meer iets van hem.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja maar,&#8221; antwoordde Torteltak, &#8220;hij voert maar zelden <span class="pagenum">[<a id="pb149" href="#pb149">149</a>]</span>zulke bespiegelende doodgravers op. Hij spreekt immers op andere plaatsen met meer opgewondenheid van de dames.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel zeker!&#8221; zei Sophie, &#8220;als hij aan de <i lang="de">Engelmienen</i> en het <i lang="de">blaues Augenpaar, woraus ein Engel blickte</i>, en de <i lang="de">schwanenweisse Hand</i> begint. Alles veel te mooi voor ons, Duitsche meisjes.&#8221;
+
+</p>
+<p>Terwijl zag zij hem met hare heldere oogen lagchend aan, en trok een handschoen uit om eene bloem te plukken, misschien ook
+om Torteltak in de gelegenheid te stellen haar een <i>d&eacute;menti</i> te geven. Hun gesprek werd echter afgebroken door het voorbijgaan eener oude vrouw, die langen tijd in een afgelegen hoek
+van het kerkhof geknield had gelegen, en op wier gelaat bittere en bijna aan wanhoop gelijkende droefheid te lezen was. &#8220;Wat
+deert u?&#8221; vroeg Mijnheer Schmalheim haar: &#8220;gij zijt zeker hier geweest, om een geliefde doode te beweenen!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, daar ligt hij!&#8221; riep de vrouw uit. &#8220;Hij is voor altijd dood. Hij moest wel sterven, en ik en mijne arme kinderen zullen
+hem wel volgen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wees bedaard, goede vrouw! gij hebt zeker uw man verloren?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, Mijnheer! en zij hebben zijn naam geschandvlekt, en hij was onschuldig; maar nu heeft Mijnheer Furchtbach zijn dood op
+het geweten. Hij wist zelf wel, dat mijn man onschuldig was. Maar die rijken en grooten denken altijd, dat wij armen geen
+eer te verliezen hebben.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar wat was er dan met uw man?&#8221; vroeg Schmalheim met deelneming.
+
+</p>
+<p>De vrouw verhaalde in afgebroken termen nagenoeg het volgende:
+
+</p>
+<p>Haar man was dertig jaren een der eerste knechts geweest van den Heer Furchtbach, en had altijd blijken gegeven van trouw
+en eerlijkheid. Maar nu was er eenigen tijd geleden een kleine diefstal in een der pakhuizen gepleegd, <span class="pagenum">[<a id="pb150" href="#pb150">150</a>]</span>en de dader scheen onder de knechts te moeten gezocht worden. Men was evenwel volstrekt niet te weten kunnen komen wie de
+dief was, en nu had de Heer Furchtbach het de regtvaardigste maatregel gevonden al zijne bedienden weg te zenden, waaronder
+dus ook haar man behoorde. Deze, die altijd vergenoegd het dagelijksch brood voor vrouw en kinderen verdiend had, wendde zich
+te vergeefs tot zijnen Heer, hem herinnerende, dat hij reeds als knecht zijns vaders diens volle vertrouwen genoot. Mijnheer
+hield steeds vol, dat zij allen gelijk stonden, ten zij iemand hem den waren dader wist aan te toonen. De arme man kon geen
+middel van bestaan meer vinden, en bekommering hierover, gepaard aan het denkbeeld dat hij van oneerlijkheid verdacht werd,
+had hem in een zware ziekte gestort, waaraan hij bezweken was.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wees toch bedaard, moeder!&#8221; zei Schmalheim tot de vrouw, die gedurende dit gesprek hoe langer hoe uitbundiger in hare droefheid
+geworden was: &#8220;Ik zal voor u doen wat ik kan. Uwen man kan ik u niet we&ecirc;rgeven; maar daar, koop brood voor uwe kinderen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De andere Heeren voegden van het hunne bij de aalmoes van hunnen gastheer, en de vrouw snikte een &#8220;God loone het u!&#8221; maar
+ging nog luid klagende heen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Waar woont gij?&#8221; fluisterde Katharin haar heimelijk toe.
+
+</p>
+<p>&#8220;In de <i lang="de">Bobenstrasse</i>, digt bij den hoek,&#8221; zei de vrouw.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zal u komen opzoeken; maar st.!&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak was de eenige, die iets van dit gefluister hoorde, en hij sloeg voor het eerst zijn oog met belangstelling op de
+kleine Kette.
+
+</p>
+<p>Het was intusschen avond geworden, en men nam de terugwandeling aan. Men soupeerde bij de Schmalheims, en keerde ten 10 ure
+in het logement terug, zeer tevreden over den doorgebragten namiddag. Men vond de Morder op zijne kamer met een pijp en een
+flesch Rudesheimer, <span class="pagenum">[<a id="pb151" href="#pb151">151</a>]</span>en werd dus omtrent den staat zijner gezondheid tamelijk gerustgesteld.
+
+</p>
+<p>Een weinig later dwaalde Torteltak door de naauwste straten van Frankfort. Hij had zich de <i lang="de">Bobenstrasse</i> doen aanwijzen, en klopte aan eene zeer armoedige woning aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;O! zijt gij het?&#8221; zei de vrouw, die hem de deur opende; &#8220;een dier goede Heeren, die mij dezen middag zoo mild bedacht hebben.
+Zie dit stuk geld, dat ik niet ken, maar het is goud, ontving ik van dien kleinen Heer, die zoo lief met die dame stond te
+praten.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak zag een Hollandsch vijfguldenstukje, dat, naar de uitduiding der vrouw, uit Holstaff&#8217;s beurs moest gekomen zijn.
+Hij merkte, dat er dien dag iets bijzonders in het hart van zijn vriend moest hebben plaats gehad.
+
+</p>
+<p>Hij bleef een half uur bij de arme vrouw en hare kinderen, en boezemde haar door raadgevingen, met deelneming en ernst gedaan,
+moed voor de toekomst in. Wat hij meer deed, weten wij niet; maar toen de vrouw hem de deur we&ecirc;r opende, was hij zelf zeer
+getroffen, en zij zeide, hem de hand kussende: &#8220;Ik kan het u nooit vergelden, maar ik zal voor u bidden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Dien nacht droomde Torteltak van geen der jonge meisjes, die hij ontmoet had; maar toch, hij had een aangenamen droom, en
+toen hij wakker werd, voelde hij zijne wangen door tranen bevochtigd.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb152" href="#pb152">152</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch11" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XI.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin de reizigers meer dan twintig mijlen afleggen zonder eenig avontuur; waarin zij naderhand in een klein bestek velerlei
+genoegens smaken.
+</p>
+</div>
+<p>De meeste menschen, die voor plaisir reizen, zijn op slecht we&ecirc;r niet bijzonder voorbereid, ten zij ze de zaken naar de wijze
+van Dionysius De Morder inzien. Zij weten wel, dat zij nu en dan een regenachtigen dag zullen beleven, en dat mist en koude
+de helderheid en liefelijke zomerwarmte somtijds zal vervangen; maar als zij zich in hunne verbeelding een lief landschap
+of een beroemd vergezigt voorstellen, dan ontbreekt een heldere zonneschijn er nooit; en zoo zij zich bij preferente avondtooneeltjes
+denken, dan is altijd de maan op haar post. Aan deze wijze van voorstellen hebben misschien ook de schilders, die zelden onder
+een stortregen hunne landschapjes zitten te teekenen, en die veeltijds niet karig zijn met hunne hemelsblaauwe verven, veel
+schuld.&#8212;Maar het zij zoo! De menschen zijn misschien gelukkig, die zoo kunnen idealiseren en nooit iets anders dan helderheid
+in de toekomst zien. Ontwijken zij daardoor het verdriet al niet, zij ontloopen het eenigen tijd; hun lot is verkieslijk boven
+dat van hen, die alle tegenspoeden voorzien, schoon deze zich daardoor ook tegen alles kunnen wapenen. Het is misschien minder
+onaangenaam door eene onverwacht opkomende regenbui doornat te worden, dan een halven dag te voren, onder het heerlijkste
+we&ecirc;r van de wereld, <span class="pagenum">[<a id="pb153" href="#pb153">153</a>]</span>met een parapluie onder den arm te loopen. In de toepassing van deze stelling op dingen van hooger aanbelang kan het evenwel
+geen kwaad, met een weinig voorzigtigheid te werk te gaan.
+
+</p>
+<p>Deze inleiding schijnt nergens toe te dienen, dan om op eene geschikte manier te kunnen me&ecirc;deelen, dat Polsbroekerwoud en
+zijne vrienden, toen zij te Frankfort den morgen van hun vertrek ten zes ure opstonden, met het plan om in een open rijtuig
+naar Heidelberg te rijden, hierin verhinderd werden, daar een vrij koude, fijne regen ne&ecirc;rdaalde, en de lucht die eigenaardige
+kleur en substantie had, die zelfs den weinig gevorderden weerkundige doet vermoeden, dat het &#8220;een regentje voor den geheelen
+dag&#8221; zal wezen. Men besloot dus na lange deliberati&euml;n, in een digten wagen de reis te aanvaarden.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is toch waarachtig een ijselijkheid!&#8221; zei De Morder: &#8220;maar ik had het gisteren avond wel gedacht.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik niet,&#8221; viel Pols in; &#8220;want de zon ging charmant onder, en het dauwde nog al vrij sterk<span class="corr" id="xd0e2859" title="Niet in bron">.</span> Wij moeten nu maar denken: Na regen komt zonneschijn.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En na een graauwpapieren lucht een blaauwpapieren,&#8221; zei Veervlug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is jammer van de <i lang="de">Bergstrasse</i>,&#8221; zei Torteltak, &#8220;en wel het meest daarom, omdat wij bij onzen retour zullen moeten hooren, dat als wij die niet bij mooi
+we&ecirc;r gezien hebben, wij dan niets hebben gezien.&#8221;
+
+</p>
+<p>Holstaff sprak niet; want hij was bezig eene mier te beklagen, die, in een klein regenplasje spartelend, en in de zwemkunst
+zeer onervaren, een gewissen dood voor oogen scheen te hebben. Gelukkig voor het diertje kwam spoedig een zijner medemieren,
+met een vezeltje stroo tusschen de pooten, waaraan de drenkeling zich greep, en zoo gered werd.
+
+</p>
+<p>De vrienden klommen in het rijtuig. Voor sommigen scheen de nacht niet lang genoeg geweest te zijn, om uit <span class="pagenum">[<a id="pb154" href="#pb154">154</a>]</span>te slapen; althans zij sliepen spoedig we&ecirc;r in. Voor anderen scheen de nacht niet slapeloos genoeg geweest te zijn, om uit
+te peinzen; want zij raakten in diep gepeins verzonken. Slechts nu en dan vond een enkele hunner het gepast, iets te zeggen;
+maar hij moest dikwijls lang naar antwoord wachten. &#8220;Zou het dan waarlijk den geheelen dag door blijven regenen?&#8221; zei Pols,
+voor zij aan Sachsenhausen kwamen.&#8212;&#8220;&#8217;t Kan wel wezen,&#8221; antwoordde Holstaff, toen zij Langen passeerden. Er scheen ook in de
+gepeinzen niet veel variatie te zijn.
+
+</p>
+<p>Men dineerde te Darmstadt in een niet zeer aanzienlijk logement, waar het meisje in &#8217;t buffet heel mooi was, en de opgezette
+vogels en kapellen, die den muur in schilderijen versierden, heel leelijk waren. Veervlug maakte een <span class="corr" id="xd0e2877" title="Bron: lieftalig">lieftallig</span> madrigaaltje op de schoone, maar verzocht den kastelein, de Duitsche vogels, als ze allen zoo misvormd waren, maar liever
+in de lucht te laten vliegen. Men vond de straten van Darmstadt heel nat, de huizen heel wit, en ging geen buitentuinen en
+paardenstoeterijen zien, maar besloot uit wanhoop den avond in de komedie door te brengen, waar men zeer onbevallige boerinnetjes
+tusschen de schilderachtige decorati&euml;n van Schoenberger zag voorthuppelen, en men de entr&eacute;e van 12 sgr. nog te duur vond.
+Men verliet Darmstadt, zonder een enkel reis-avontuur gehad te hebben.
+
+</p>
+<p>Laat in den avond arriveerde men te Bickenbach, een dorp, naar sommigen beweren, vroeger met den Rijn zeer gelieerd; maar
+sedert eenige eeuwen moet er tusschen deze twee een zekere verwijdering ontstaan zijn, waarvan men de schuld bij den Rijn
+schijnt te moeten zoeken, die een geheel anderen weg wilde uitgaan dan Bickenbach, dat altijd dezelfde gebleven is en nu heel
+w&egrave;l is met de Modau. Men merkte bij den avond niets van de verschillende takken van nijverheid, waardoor dit dorp <span class="pagenum">[<a id="pb155" href="#pb155">155</a>]</span>bloeit, en was genoodzaakt ook dit te verlaten, zonder zich op een enkel avontuur te kunnen beroemen.
+
+</p>
+<p>Men besloot den nacht d&oacute;&oacute;r te rijden, en moest te Heppenheim een uur vertoeven, eer men andere paarden kon krijgen. Men maakte
+de opmerking, dat de Heppenheimsche postiljons hunne vreugde, om &#8217;s nachts te mogen rijden, door binnen&#8217;s monds gebromde vloeken
+en verwenschingen te kennen geven.
+
+</p>
+<p>Te Weinheim arriveerde men, weder zonder eenig reis-avontuur opgejaagd te hebben, in den vroegen morgenstond. Men dejeuneerde
+en ververschte zich, en maakte de aanmerking, dat het waschwater van oneindig beter kaliber was, dan de thee, die men dronk;
+schoon men bekennen moest, dat beiden in kleur en geur niet veel verschilden.
+
+</p>
+<p>Het we&ecirc;r was intusschen beter geworden, en men kon de kap van het rijtuig te Weinheim achterlaten. En daar men nu in de laatste
+vierentwintig uren niet veel anders gedaan had dan slapen en peinzen, ondervond men dat reizen voor plaisir somtijds iets
+anders is, dan plaisir hebben. &#8217;t Ging nu evenwel beter; verscheidene tongen raakten in beweging; men vond de landstreek mooi,
+verheugde zich in het vooruitzigt van heerlijke touren en goede <i>diners</i>, en zonder verder eenig reis-avontuur tegen te komen, reed men ten negen ure Heidelberg binnen.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb hem toch in dezen zak gehad, mij dunkt nog te Weinheim, maar anders zeker te Darmstadt,&#8221; zeide Veervlug, toen hij
+even na de aankomst <i lang="de">zum Holl&auml;ndischen Hof</i> aan zijne vrienden had medegedeeld, dat hij zijn reispas, die geviseerd moest worden, niet kon vinden.
+
+</p>
+<p>De wijze, waarop hij deze woorden sprak, duidde aan, dat onze vriend wel zijn verlies gevoelde, maar zich liever met hoop
+op herstel troostte, dan in knorrige klagten en ontevreden gejammer uit te barsten. Daar zijn maar weinig <span class="pagenum">[<a id="pb156" href="#pb156">156</a>]</span>menschen, die bij treffende ongevallen en grievende rampen de kalmte huns gemoeds niet verliezen. Maar daar zijn er misschien
+nog minder, die bij kleine teleurstellingen de knorrigheid en wrevel kunnen bedwingen, welke als van zelve in hen schijnt
+op te komen. En zelfs onder de voorbeelden van lijdzaamheid in &#8217;t zwaarste leed, zijn er die ongeduldig worden bij onaangenaamheden,
+welke naauwelijks dien naam verdienen. Misschien rekenen zij het dan der moeite niet waardig om zich in postuur te zetten;
+misschien ook vinden zij zich verpligt dan alleen zelve te klagen, als zij door niemand beklaagd worden. Zoo zijn er bij voorbeeld,
+die, door ongelukken vervolgd, met gelatenheid gezien hebben, dat men al hun have en goed verkocht, maar die van ongeduld
+stampvoetten, als zij zich met een bot mes moesten scheren. Daar zijn reizigers, die lange dagen in zandwoestijnen van dorst
+versmacht hebben, zonder een enkelen zucht te slaken, en die, als zij na een goed <i>diner</i>, tot verfrissching, frambozen van de heining willen eten, verscheidene Engelsche vloeken op elka&acirc;r stapelen, als zij er een
+aantreffen, die naar het kaarsvet smaakt. En wie herinnert zich geene <i>scenes</i>, door hem bijgewoond bij het breken van schoenlinten, bij aardappelen die niet regt gaar waren, bij lampenpitjes, die maar
+niet branden wilden, of bij iets dergelijks? Zoo niet Veervlug: hij bepaalde zich tot ijverig zoeken, tot het geduldig aanhooren
+der vragen die hij niet kon beantwoorden, en tot het in &#8217;t werk stellen van al de middelen, die men hem aan de hand deed,
+om &#8217;t verloren papier terug te vinden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar als je hem te Darmstadt nog hadt, moet je hem nog hebben,&#8221; zei er een, bij wijze van verwijt.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zit hij niet in je jaszak?&#8221; zei een ander, om hoop te geven.
+
+</p>
+<p>&#8220;Of in je hoedendoosje?&#8221; vroeg een derde, die het veld der doorzoekingen scheen te willen vergrooten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij zal wel te regt komen,&#8221; zei de vierde, die in &#8217;t geheel niet van zoeken hield.
+<span class="pagenum">[<a id="pb157" href="#pb157">157</a>]</span></p>
+<p>Veervlug doorzocht alle plaatsen, waar het papier kon geborgen zijn, en ook die, waar het onmogelijk kon gevonden worden;
+geen paar kousen bleef opgerold, geen cigarenkoker of snuifdoos gesloten. Ook de andere vrienden rekenden het zich ten pligt,
+te onderzoeken of zij &#8217;t ook bij abuis onder hun goed ingepakt hadden. Weldra lag de grond der kamer met kleedingstukken en
+allerhande voorwerpen overdekt. Alles te vergeefs.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij zoeken vast niet op de regte plaats,&#8221; merkte Pols naar waarheid aan, zonder evenwel door dit gezegde veel licht in de
+zaak te geven. En terwijl schoof hij, een voor een, de laden eener chiffoni&egrave;re open, die, nog door niemand hunner gebruikt
+wordende, moeielijk Veervlugs pas kon bevatten, zoo niet Bamberg of De Linsky daarbij hunne tooverkunsten hadden in &#8217;t werk
+gesteld.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar hebt ge al eens in den gang gekeken?&#8221; vroeg een hunner.
+
+</p>
+<p>&#8220;Of beneden in &#8217;t voorhuis?&#8221; zei een ander.
+
+</p>
+<p>&#8220;Of misschien op straat?&#8221; viel een derde in.
+
+</p>
+<p>&#8220;Is hij ook uit je zak gevallen, toen je buiten de poort uit het rijtuig keekt?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij zullen er den kastelein eens naar vragen,&#8221; zei Pols.
+
+</p>
+<p>Maar ook Ludwig Spitz, de chef van &#8217;t h&ocirc;tel, wist niets van de zaak. Hij vond het zeer jammer, dat de heeren geen Heidelbergers
+waren, omdat zij dan van de regering wel nieuwe papieren zouden kunnen bekomen.
+
+</p>
+<p>In &#8217;t kort, de pas werd niet gevonden, en Veervlug bleef in &#8217;t volslagen gemis van dit noodzakelijk reisdocument. Hij stond
+er voor bloot, om door den eersten den besten Policiecommissaris als een vagebond te worden opgepakt; en om zich tegen deze
+of dergelijke onaangenaamheden te wapenen, besloot hij langs den afgelegden weg terug te rijden, om op alle pleisterplaatsen
+informati&euml;n te doen, of anders aan de Hollandsche Ambassade te Frankfort een nieuwen pas te verzoeken.
+<span class="pagenum">[<a id="pb158" href="#pb158">158</a>]</span></p>
+<p>De vier vrienden hadden nu wel den geheelen dag, treurende om het lot van Veervlug, in het logement kunnen blijven zitten;
+maar zij konden het ook zonder zelfverwijt nalaten. Zij zetten dus hunne droefheid aan een kant, en aanvaardden den togt naar
+den beroemden tuin, dien men gezien moet hebben, indien men maar een dag in de omstreken van Mannheim of Heidelberg heeft
+doorgebragt.
+
+</p>
+<p>Het zal zoo omstreeks vier ure na den middag geweest zijn, toen zich, nadat zij het <i>diner</i> in een logement te Schwetzingen gebruikt hadden, eene vrouwelijke cicerone aan hen vertoonde, om hen in den <i lang="de">Schlossgarten</i> rond te leiden. Terwijl men nog een ander reisgezelschap afwachtte, maakte deze dame aan de vrienden bekend, hoe wijd van
+omvang hare taak was; hoeveel studie het haar gekost had, om op het grondgebied van Schwetzingen overal regt te huis te wezen;
+hoeveel talen zij verstaan moest, om al de spreuken, die daar te lezen stonden, te expliceren; maar hoe zij ook nu niet schromen
+zou, aan de zijde van een Arabier de moskee in te gaan, en met een ouden Romein Apollo&#8217;s tempel te naderen. Juist begon zij
+me&ecirc; te deelen, hoeveel geschikter zij was om vreemdelingen rond te leiden, dan haar minder kundige gemaal, toen het verwachte
+reisgezelschap aankwam, en aan het discours een andere wending gaf.
+
+</p>
+<p>De nieuwe aankomelingen waren slechts twee in getal, en naar ouderdom, sekse, wijze van omgaan en gelaatstrekken te oordeelen,
+schenen zij vader en dochter te zijn. De eerste moest omtrent zestig jaren oud zijn, de laatste misschien vijfentwintig jaren
+met hem verschillen. Hij was misschien knapper oud man, dan zij oud meisje. Zijn kostuum was naar den ouden trant; het hare
+nieuwerwets, maar niet nieuwmodisch. In &eacute;&eacute;n punt kwamen zij beiden veel overeen: zij hoorden weinig van hetgeen men tot hen
+sprak; hij uit gebrek aan attentie; zij van wege een gebrek <span class="pagenum">[<a id="pb159" href="#pb159">159</a>]</span>aan de oorvliezen. Beiden waren voor het overige heel vrolijke menschen: de oude Heer wedijverde in woordenrijkheid met de
+kundige gade van den slotbewaarder; en de dochter, die haren vader voor vrolijk en aardig hield, doch nooit een woord van
+hem kon verstaan, maakte altijd, als zij zijne lippen maar zag bewegen, een veelbeduidenden glimlach gereed.
+
+</p>
+<p>&#8220;Het gezelschap gelieve mij te volgen,&#8221; sprak de vrouw, &#8220;door deze laan, die geheel door oranje- en citroenboomen beschaduwd
+wordt.&#8221; Dit zeggende, legde zij met een zekeren trots hare hand op de kruin van een der hoogste schaduwgevers van de geheele
+rij.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wonderlijk mooi,&#8221; riep de oude Heer: &#8220;prachtige boomen, en zoo sierlijk rondgeknipt en niet lastig hoog; men heeft geen ladder
+noodig, om de appelen te plukken, als ze rijp zijn. Men zou haast denken dat men in Spanje wandelde; maar &#8217;t is hier rustiger.
+Geen binnenlandsche oorlog. Hoe denken de Heeren over <i>Don</i> Carlos?&#8221;
+
+</p>
+<p>De dochter glimlachte met veel beteekenis.
+
+</p>
+<p>Geen der heeren verdiepte zich dezen oogenblik in de Spaansche quaestie.
+
+</p>
+<p>&#8220;Let op, Mijnheeren! Hij zal &#8217;t winnen; &#8217;t kan niet anders, hij moest het winnen; hij heeft de geestelijkheid op zijn zij.
+Dat staat vast. Maar zie, wat zijn dat voor figuren?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat zijn,&#8221; antwoordde de vrouw, &#8220;de vier elementen. Het gezigt, het gehoor...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Bravo, moedertje, bravo! wonderlijk aardig! Jet, schrijf op. De vier elementen! Die daar met de watervaas zal de smaak voorstellen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Jet, den ouden man zoo hartelijk ziende lagchen, appliceerde bij deze gelegenheid den meest beteekenden harer glimlagchen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo is het,&#8221; antwoordde de vrouw met deftigheid.
+
+</p>
+<p>Men naderde door de breede laan den tempel van Minerva.
+<span class="pagenum">[<a id="pb160" href="#pb160">160</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Deze,&#8221; ging zij explicerende voort, &#8220;is de Godin der Wijsheid, gelijk zij zinnebeeldig wordt voorgesteld in hare volle wapenrusting.
+Op haar schild is het aangezigt van hare moeder afgebeeld.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ge komt mij niet al te orthodox voor in uw Godenleer,&#8221; viel Torteltak in.
+
+</p>
+<p>&#8220;Lees dan het onderschrift,&#8221; riep zij verontwaardigd uit; &#8220;daar staat het in Latijnsche verzen te lezen:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="la">
+<p class="line" style=""><span>&#8217;....De capitis fertur sine matre paterni
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Vertice cum clypeo prosiluisse suo.&#8217;&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>&#8220;Aardig, heel aardig,&#8221; riep de oude Heer. &#8220;Ik houd veel van vrije vertalingen. Jet, schrijf op; een aardig pendant voor die
+van den koster te Antwerpen. (Jet begon haar gezigt al tot den gebruikelijken vorm te plooijen.) Onder &#8217;t kruisbeeld stond
+daar iets van &#8220;<i lang="la">lapis reprobatus</i>,<span class="corr" id="xd0e2992" title="Niet in bron">&#8221;</span> dat de koster vertaalde: &#8220;<i lang="fr">fait d&#8217;une seule pi&egrave;ce</i>.&#8221; Zijn de Heeren wel eens te Antwerpen geweest? Een mooie stad, maar niet zooveel handel meer, als vroeger.
+
+</p>
+<p>&#8220;Daaraan heeft de revolutie van 1830 veel schuld,&#8221; merkte Pols met regt aan.
+
+</p>
+<p>De vrouw ging voort met blijken harer kundigheden te geven bij de tempels van Apollo en Mercurius, de rots van Pan, de Romeinsche
+ru&iuml;nes en bij de honderden beelden, waarmede de tuin opgevuld is. Zij scheen maar half tevreden met het effect, dat al het
+fraais op het gezelschap maakte. Zij kon het den ouden Heer niet vergeven, dat hij door zijne uitweidingen gedurig de aandacht
+der overigen afleidde, en zij scheen evenmin als de aanlegger van den lusthof te begrijpen, dat de opeenhooping van zooveel
+kunststukken in zulk een klein bestek een alleronaangenaamsten indruk maakt, en dat de poging, om natuur en kunst smaakvol
+te vereenigen, hier jammerlijk mislukt is.
+
+</p>
+<p>Zoo kwamen zij aan de laatste en grootste der merkwaardigheden&#8212;de moskee. Met eene vlugheid, die hare kennis in het Oostersch
+treffend aan den dag bragt, las <span class="pagenum">[<a id="pb161" href="#pb161">161</a>]</span>de vrouw de Duitsche vertaling, daar voor het gemak onder de Arabische spreuken geschreven, en waarvan de oude Heer de meest
+treffende aan Jet verzocht op te schrijven. Hij deelde bij deze gelegenheid mede, dat hij overal zulke spreuken verzamelde,
+dat hij een dolle liefhebber was van collecties, en dat hij reeds drie deelen vol van wonderlijk aardige gedachten en twee
+dito van dito dito beelden bijeen had.
+
+</p>
+<p>De moskee te Schwetzingen is, zoo als Tombleson, Schreiber, Osswald en meer anderen zeggen, opmerkelijk schoon en doet een
+brillant effect. Hunne uitspraak wordt bevestigd door die van Pols, die haar allercharmantst keurde. Hij vond dat het uur,
+dat men aan het bezigtigen van dit gebouw had zoek gemaakt, al te kort was, en verzocht de andere vrienden, die al wel voldaan
+waren, een oogenblikje geduld, daar hij de fa&ccedil;ade van den kant van den grooten vijver nog eens goed wilde opnemen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen maar waarlijk,&#8221; riep hij uit, terwijl hij op het terrein tusschen de moskee en het water een paar stappen achteruit
+ging, &#8220;ge moet mij toestemmen, dat het uitmuntend mooi is.&#8221;&#8212;&#8220;Kijk hier!&#8221; ging hij voort, we&ecirc;r een stapje achteruittredende:
+&#8220;die bouworde is we&ecirc;r geheel anders dan van onze kerken.&#8221;&#8212;Hij verwijderde zich nog wat verder.&#8212;&#8220;Het effect wordt hoe langer,
+hoe frappanter. Nog een weinigje verder, dan... Help! Help!&#8221;&#8212;&#8220;<i>dan valt men in het water</i>,&#8221; had hij zijne phrase kunnen vervolgen, indien hij het niet gepaster gevonden had, hier een kreet om hulp in het midden
+te brengen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Help! help!&#8221;&#8212;Hij was al geholpen. De vijver was niet diep, en acht handen werden hem tegelijk toegestoken.
+
+</p>
+<p>Daar stond nu de waardige Pols, druipende als een poedel, op den kant. Donkerder gekleurd door het water, sloot hem zijn lichtblaauw
+jasje om de leden; mistroostig hingen zijne haren langs zijn voorhoofd, en waren even zoo veel waterleidingen, om het vocht
+langs zijn neus en <span class="pagenum">[<a id="pb162" href="#pb162">162</a>]</span>wangen tot de diepte te doen ne&ecirc;rdalen. Zwaar als lood hingen hem zijne hooge schoenen aan de voeten, en lieten op iedere
+plaats, waar zij stonden, hunne natte sporen na.
+
+</p>
+<p>&#8220;Vreemd, wonderlijk vreemd!&#8221; riep de oude Heer; &#8220;maar doe je jasje uit. Daar, help eens, Jet!&#8212;daar doe dezen stofjas zoo lang
+maar aan. Nat goed is heel ongezond. Ik heb ook eens in &#8217;t water gelegen, te Carlsruhe; &#8217;t is een jaar of vijf geleden; &#8217;t
+was ook op een middag, toen...&#8221; Jet glimlachte eerst, doch begreep daarna aan het trekken van den ouden Heer, dat er aan een
+jas moest geholpen worden.
+
+</p>
+<p>Pols hoorde niets; hij gevoelde alleen dat hij door en door en nat was; hij liet zich gewillig door Torteltak zijn jas uittrekken,
+en stak machinaal zijne armen in den aangeboden <span class="corr" id="xd0e3023" title="Bron: mac-intosch">mac-intosh</span>.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als je in &#8217;s Hemels naam maar geen koorts krijgt en dan gevaarlijk ziek wordt,&#8221; riep Holstaff, met angst zijn pols grijpende.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is dan toch ook beroerd,&#8221; zei De Morder, &#8220;om die moskee zoo digt aan &#8217;t water te bouwen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Had ik het maar vooruit geweten,&#8221; zei Pols, eindelijk tot zichzelven komende, &#8220;dan had ik nog een ander pak kle&ecirc;ren van Heidelberg
+kunnen me&ecirc;brengen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Zoo verliet men den <i lang="de">Schlossgarten</i>; de oude Heer aan Jet influisterende, dat zij dit geval moest opschrijven; Jet geen woord verstaande, maar met veel beteekenis
+knikkende; Holstaff zijn natten vriend ondersteunende; de anderen hem zwijgend volgende, en Pols overdenkende waar hij het
+best drooge kle&ecirc;ren zou kunnen leenen, en met het stellige voornemen, om dien avond, als hij te Heidelberg zou zijn teruggekomen,
+zijn hart eens ter deeg aan kamillen en vlier op te halen.
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p162.jpg" alt="Een bad in den Schlossgarten te Schwetzingen." width="537" height="720"><p class="figureHead">Een bad in den Schlossgarten te Schwetzingen.</p>
+</div><p>
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb163" href="#pb163">163</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch12" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Vermeldende hoe <i>Veervlug</i> naar zijn pas zoekt, hoe hij zich in zijne eenzaamheid tracht te amuseren, en hoe hij eerst te Darmstadt plaisir krijgt.
+</p>
+</div>
+<p>Terwijl zijne vrienden aldus veelsoortige genoegens smaakten, was Veervlug genoodzaakt voor de <span class="corr" id="xd0e3053" title="Bron: tweedemaal">tweede maal</span> de beroemde <i lang="de">Bergstrasse</i> te aanschouwen, die reeds de eerste maal zoo weinig aan zijne verwachting had beantwoord. Hij troostte zich wel met het denkbeeld,
+dat hij spoedig het papier kon terugvinden, en vervrolijkte zich door nu en dan een calembourg op zijn eigen toestand voort
+te brengen, en phrases met <i>niet van pas</i> en <i>zonder pas</i> en <i>ongepast</i> te constru&euml;ren; maar toch, wij moeten het toestemmen, zijn tour was onaangenaam, en de togt wat zwaar op een plaisirreis.
+
+</p>
+<p>Zoo arriveerde hij te Weinheim. &#8220;Al terug?&#8221; riep de <i>Kellner</i> hem toe, die hem &#8217;s morgens bediend had. &#8220;Gij kunt naauwelijks te Heidelberg geweest zijn; maar nu ik u toch hier zie, kan
+ik u iets teruggeven, dat een uwer dezen morgen hier heeft laten liggen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Verrukt staart Veervlug den <i>Kellner</i> aan. &#8220;Dat is al te gelukkig,&#8221; zegt hij in zichzelven; maar hij had er berouw van, toen hij den knecht uit de kast zag te
+voorschijn brengen&#8212;een roodgeruiten katoenen zakdoek, gemerkt J P W 6, dien hij terstond herkende, als tot de reis-zakdoeken
+van zijnen vriend Pols behoorende.
+
+</p>
+<p>Teleurgesteld stapte hij we&ecirc;r in &#8217;t rijtuig en reed verder. Nu had hij een langen tour te maken tot Heppenheim. <span class="pagenum">[<a id="pb164" href="#pb164">164</a>]</span>Hij had niemand om me&ecirc; te praten, want de koetsier was niet spraakzaam; hij had weinig om op te kijken, want de landstreek
+beviel hem niet. Hij moest zich dus, zoo hij zich occuperen wilde, alleen met zichzelven bezig houden. Nu mag zoodanige occupatie
+voor sommige menschen veel aangenaams opleveren en voor iedereen misschien heel nuttig zijn, het was Veervlug vreemd om zich
+in zichzelven te verdiepen. En toch, nu hij zich zoo geheel alleen bevond, kwamen hem als van zelve vele <i>sc&egrave;nes</i> uit zijn vroeger leven voor den geest. Hij verplaatste zich in den tijd, waarin hij voor het eerst het ouderlijk huis verliet,
+en als groen te Leyden uit de schuit stapte; toen hij aan de zijde van zijn vriend Polsbroekerwoud, op wiens bescherming hij
+trotsch was, de eerste collegiekamer betrad; toen iedereen met belangstelling naar zijn naam informeerde, en zoo vele vereerende
+epitheta, meestal van luchtverschijnselen ontleend, op hem werden toegepast; nog eens zag hij voor zijn geest het heir van
+vuile gezigten, oude jassen, dikke stokken en lange pijpen, die &#8217;s morgens, bij het sluiten van het eerste collegie op de
+Akademie, de zoogenaamde Ellendelingen afwachtten.&#8212;Van deze akelige tooneelen werden zijne gedachten op eenmaal afgeleid,
+en hij zag zich verplaatst in dien gelukkigen tijd, toen het magtige collegium hem uit louter goedgunstigheid als student
+had aangenomen, en toen het hem op eens vergund werd een pet te dragen, op sloffen te loopen en een hond te houden. O dagen
+van weelde en genot! Hoe heerlijk kwam hij zichzelven voor in den blaauwen jas met koperen knoopen en overdadig vele zakken;
+hoe verschrikkelijk moest hij den Leydenaren schijnen, als hij &#8217;s avonds met luider stemme langs &#8217;s heeren straten zong en
+zelfs de nachtwacht overschreeuwde; hoe groot en in aanzien aan zijne hospita, als hij soms twaalf heeren te gelijk bij zich
+op thee zag.
+
+</p>
+<p>Maar de tijd was ook gekomen, dat hij al die jonge <span class="pagenum">[<a id="pb165" href="#pb165">165</a>]</span>studentenstreken dwaasheid noemde. Hij was zelf oud student geworden, hij was zelf senator geweest; nog meer eereposten waren
+hem opgedragen, en hij had ze met een ijver vervuld, eene betere zaak waardig. Hij was, door iederen middag in <i>de Paauw</i> te komen, en door bijna elken avond drie gulden in de societeit te verteren, en door habitu&eacute; te zijn op alle senaats- en
+promotiepartijen, een voorwerp van bewondering geworden voor alle kasteleins; geen stalhouder, die hem niet hoogachtte, want
+hij reed dikwijls met vier paarden; en geen der knechts, die dubbele fooijen van hem ontvingen, kende een beteren Heer dan
+Veervlug.
+
+</p>
+<p>Maar gelukkig voor den jongeling, deze herinneringen waren niet de eenigen, die zich aan hem voordeden. De laatste jaren van
+zijn Akademietijd schenen zijne kennissen die van dwaze afzondering geweest te zijn; anders dachten er zijne intime vrienden
+over. Hij was verzadigd van nachtpartijen en vierspannen, van feesten, waar de wijn alleen den toon geeft, en van uitspanningen,
+waarbij een paardenmenner het meest heeft in te brengen. Hij was nu maar gelukkig onopgemerkt te kunnen voortleven, en binnen
+de muren van zijne kamer en die zijner ware vrienden verzamelde hij zich <i>souvenirs</i>, die ook heden menigen glimlach van genoegen op zijn gelaat deden te voorschijn komen. Reeds twee jaren waren er voorbijgegaan,
+sedert hij den kring verliet, waarin hij zooveel gesmaakt had. Hij was als getituleerd persoon in de maatschappij teruggekomen,
+en het was niet zijne schuld, dat men zoo weinig notitie nam van zijne Doctorale Bul. En toch, reeds eenmaal had hij een ter
+dood veroordeelde gered; hij had een grijsaard van den strop bevrijd; en het was hem eene streelende gewaarwording, dat de
+begenadigde, met een brandmerk en de <span class="corr" id="xd0e3097" title="Bron: likteekenen">litteekenen</span> van eene gestrenge geeseling op den rug, nu nog gedurende zijne twintigjarige opsluiting de welsprekendheid van zijn ervaren
+pleitbezorger zou zegenen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb166" href="#pb166">166</a>]</span></p>
+<p>Maar welk een beeld vertoont zich daar op eens aan zijn gezigt? Door welk een stroom van herinneringen wordt hij overstort?&#8212;Het
+is het beeld van haar, die eens geheel zijn hart bezat; het zijn de herinneringen aan zijne eerste liefde: hoe hij haar bij
+den terugkeer der Leydsche jagers voor het eerst &#8217;s morgens in de kerk waar hun het eermetaal werd uitgereikt, en &#8217;s avonds
+in de komedie had gezien; hoe hij niet gerust had, voordat hem de toegang tot hare woning vrij stond, hoe hij drie jaren dol
+van verliefdheid geweest was, en altijd het voorwerp zijner min fixeerde; en hoe hij, door uren lang sprakeloos aan hare zijde
+te zitten, hare liefde had trachten te winnen; hoe hij, die overal elders levendig, vrolijk en spraakzaam was, altijd vreesde
+iets geks te zullen zeggen, als hij maar in &#8217;t gezelschap van zijn meisje was, en daarom als een gek zweeg; hoe hij evenwel
+om harentwil menigen slapeloozen nacht had doorgebragt: hoe hij haar menige dienst had trachten te bewijzen en menig genoegen
+verschaft, maar altijd zoo geheim, dat zij nooit iets daarvan merkte; en hoe hij door al dit handelen en niet handelen menig
+gek figuur mogt maken, en het genoegen kon hebben op te merken, dat velen hem als een mijmerend en vervelend mensch considereerden.
+Maar hij was toch niet altijd werkeloos toeschouwer geweest; hij had immers het genoegen gehad haar, en die nu haar echtgenoot
+was, thee te brengen, terwijl zij op eene buitenplaats in een prieel naar de liefdeverklaring van den uitverkoren minnaar
+luisterde; hij had onder de eersten mogen zijn, die haar met haar engagement konden feliciteren, en waren er geene omstandigheden
+tusschenbeiden gekomen, dan zou hij ook nog een vers op hare bruiloft hebben mogen debiteren.
+
+</p>
+<p>En nu,&#8212;daar waren jaren verloopen na deze gelukkige <i>sc&egrave;nes</i>, die we&ecirc;r in haar volle klaarheid voor zijn geest stonden. De smart over deze eerste teleurstelling was voorbijgegaan. De
+meeste eerste liefdes schijnen er trouwens <span class="pagenum">[<a id="pb167" href="#pb167">167</a>]</span>op gemaakt om te mislukken; maar hoe was het nu op dit oogenblik met zijn hart gesteld? Hij had nog vele meisjes ontmoet,
+vele lieve meisjes leeren kennen; maar hij stond verstomd over de imperturbable kalmte, die in zijne ziel bleef heerschen.
+Hij was dan nu ook wijs geworden; althans hij verbeeldde het te zijn. Hij zou nu geene onberaden coupen meer beginnen. Wij
+hopen voor hem, dat hij niet in de gelegenheid zal gesteld worden, om ze te begaan. Maar toen hij nu zichzelven ernstig afvroeg,
+of er dan niet &eacute;&eacute;n meisje mogt wezen, dat hij boven anderen stelde, toen kwam een oogenblik Torteltak&#8217;s zuster hem voor den
+geest; maar neen, wat zou dat zijn? Zoo&#8217;n mooi meisje, en hij al zoo oud! En hij was altijd zoo vrolijk met haar geweest!&#8212;neen,
+dat kon niet wezen! Had zijn eerste liefdesgeval hem misschien al niet wijs gemaakt, de uitkomst had hem geen zelfvertrouwen
+en gevoel van onwe&ecirc;rstaanbaarheid ingeboezemd.
+
+</p>
+<p>Terwijl dit een en ander in Veervlug&#8217;s ziel opkwam, was de zomerzon druk bezig zijn aangezigt te roosteren, en zou men het
+aan zijne bepoederde kleederen niet gezegd hebben, dat de straatweg nog gisteren zoo overmatig bevochtigd was. Maar de jongeling
+merkte van dit alles niets, en zoo niet de toren van Heppenheim hem had herinnerd, dat hij daar eene commissie te verrigten
+had, hij zou nog heel wat avontuurtjes hebben kunnen overpeinzen, eer hij aan den gelukkigen morgenstond kwam, waarop hij
+bemerkte dat hij zijn pas verloren had.
+
+</p>
+<p>Voor het logement hield de cal&ecirc;che stil. Een deftig kastelein stond zich reeds te voren in buigingen uit te sloven voor den
+rijken reiziger, die zoo alleen per post reed. Het &#8220;<i lang="de">Gn&auml;diger Herr Baron</i>&#8221; vloeide reeds liefelijk van des <i lang="de">Gastgebers</i> lippen, terwijl hij het portier open maakte; maar toen Veervlug hem verzocht, in die manoeuvre niet voort te gaan, maar hem
+liever informati&euml;n te geven omtrent den postiljon, die hem heden nacht gereden had <span class="pagenum">[<a id="pb168" href="#pb168">168</a>]</span>en die misschien een Hollandsch papier gevonden had, wendde zich de kastelein ontevreden af, draaide hem den rug toe, als
+wilde hij daardoor de vruchtelooze buigingen uitwisschen, en een <i>Kellner</i> roepende, zei hij op een barschen toon: &#8220;Johann! brengt hem bij den stalknecht.&#8221;
+
+</p>
+<p>De stalknecht riep den postiljon, en de postiljon zei, dat hij van niets wist; en toen nu Veervlug den stalknecht een fooitje
+voor het roepen van den postiljon, en dezen een dito voor het <i>neen</i> zeggen had mogen geven, had hij permissie zijnen weg te vervolgen.
+
+</p>
+<p>Wederom teleurgesteld, besloot onze vriend zijn gepeins eens door het in oogenschouw nemen der landstreek af te wisselen,
+en na dus eene pijp gestopt te hebben, begon hij links en regts te kijken. Op eens ziet hij, tegen de hoogte op, iets wits
+glinsteren. Naderbij komende, bemerkt hij duidelijk dat het een papier is. &#8220;Halt!&#8221; roept hij den koetsier toe, en op hetzelfde
+oogenblik springt hij uit het rijtuig. &#8220;Ja wel,&#8221; zegt hij in zichzelven, &#8220;ik ben er nog uit geweest, toen van nacht die eene
+streng brak; maar ik dacht dat het digter bij Darmstadt was. Nu, ik kan mij vergissen.&#8221; En daar was het hem, als zag hij het
+koninklijke wapen reeds door het dunne papier schijnen. Verrukt grijpt hij het aan... O jammer! het gelijkt naar alles, behalve
+naar een Hollandschen pas. Mismoedig werp hij het we&ecirc;r weg,&#8212;maar neen! Hij wil het toch me&ecirc;nemen. &#8220;Ik moet toch eens zien,
+wat het waagde mij zoo te duperen,&#8221; riep hij uit, terwijl hij we&ecirc;r in het rijtuig klom. Hij ontvouwde het papier, en las het
+volgende:
+
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p>....&#8220;Toen sprak de oude man tot hem: &#8220;Mijn zoon! wees sterk, en denk maar dat de menschen u niet altijd kwaad zullen kunnen
+doen. Neem mijnen zegen met u op reis.&#8221;
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Toen knielde de jongeling ne&ecirc;r, en twee groote tranen rolden den vader over de wangen, terwijl hij zijne oogen ten hemel
+sloeg.
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb169" href="#pb169">169</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Maar toen de zoon, door den vaderzegen gesterkt, opstond en zich wilde verwijderen, kwam Lisette te voorschijn, met bleeke
+wangen en roode oogen. En toch, die roodgeweende oogen vermogten meer dan hare stem, want zij drukten wanhopige smart uit;
+haar mond kon niets meer uitdrukken. Vast klemde zij zich om den hals haars minnaars.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Lisette!&#8217; gilde de jongeling in vertwijfeling.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Lisette sloot ook hare oogen: het marmerbleek van hare wangen verbleekte nog meer; zij schenen nu door de kleur des doods
+overtogen.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;O Hemel, wees haar en hem genadig!&#8217; riep de oude man.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Karel drukte zijne bruid aan het hart en bedekte haar voorhoofd met brandende kussen, en tranen rolden uit zijne oogen. Hij
+was nog gelukkig; want hij had nog tranen. Het meisje bleef roerloos.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Lisette!&#8217; riep hij nog eens, met zooveel teederheid en kracht, dat zijne stem bijna een doode in het leven zou hebben teruggeroepen.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Het meisje opende nog eenmaal de oogen, om te zien&#8212;dat haar bruidegom door de gendarmes van hare zijde werd weggesleept.
+Toen viel zij aan de voeten van den ouden man.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Dien avond zat de grijsaard voor het bed der halfdoode en het viel hem moeijelijk, voor zijne vijanden te bidden. Maar toch,
+hij deed het.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Zou de zegen des gebeds op hem of op hen zijn ne&ecirc;rgedaald?&#8212;
+
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Karel kwam in het leger van den overweldiger aan, en kreeg wapenen om te strijden tegen hen, die de heilige zaak des Vaderlands
+verdedigen. En hij moest den spot zijner kameraden verduren; want de gendarmes hadden hun verteld, dat hij zijn liefje aan
+een oud man had moeten overlaten.
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb170" href="#pb170">170</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Zij hadden den blik des grijsaards niet gezien, en de kleur des doods, die de bruid overdekte, niet opgemerkt. Anders zouden
+zij gezwegen hebben; want menschen zijn toch geen verscheurende dieren.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;En het leger trok op en legde vermoeijende dagmarschen af. Uitgeput door afmatting, sliep de jongeling op het bivouac in,
+en droomde een zoeten droom van zijne geliefden. Maar zijn vader en zijne bruid sliepen niet, en zij waren met kommervolle
+gedachten omtrent hunnen Karel vervuld.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;De dag des gevechts brak aan. Karel stond in de rijen der aanvallenden. Het geschut borst los; de storm begon. De jongeling
+vocht met leeuwenmoed en behaalde zich lauweren, en na den slag dronk hij volle bekers op het oorlogsgeluk van den overweldiger;
+en hij zag het, dat hunne gevangenen van spijt weenden. En die gevangenen waren zijne landgenooten, zijne broeders.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Toen zijne bruid van dit eerste gevecht hoorde, hoopte zij, dat Karel toch maar mogt leven; en de oude man hoopte, dat zijn
+zoon dan voor zijn behoud mogt danken.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;De jongeling streed nog menigen strijd en behaalde nog menigen lauwer; de epauletten versierden zijne schouders en het kruis
+van eer zijne borst; maar de vrijheid van zijn Vaderland ging te gronde. En toen de laatste overwinning behaald was, zat Karel
+met zijne krijgsmakkers, om den haard, en de bekers werden omhoog geligt, en in vrolijke liedjes werd er aan de vaderlandsche
+meisjes gedacht, en men vergat, dat het Vaderland een wingewest was geworden. Men wijdde eenen dronk aan de vreugde des wederziens,
+en de jongeling vergat, dat hij een medaillon als troph&eacute;e met zich voerde, hetwelk hij eenen officier, door zijne hand gesneuveld,
+ontnomen had.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Terwijl knielden zijn vader en Lisette neder, om voor Karel te bidden.
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb171" href="#pb171">171</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Hij trok met het zegevierende leger zijne geboorteplaats binnen, en wierp zich in de armen van zijnen vader en van zijne
+bruid.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;En toen nu de oude man zijne oogen naar boven sloeg, vroeg hij hem, wat hem deerde en waarom hij nu nog treurde. Ach! hij
+begreep zijn vromen vader niet meer; hij had er nooit aan gedacht, om in voorspoed een oog ten hemel te wenden.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;En daar hij zijne vrienden en landgenooten opmerkzaam maakte op de schoone houding der overwinnende troepen, werd hij boos
+omdat zij zuchtten, in plaats van in zijne opgewondenheid te deelen.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;En hij nam het zijne bruid kwalijk, dat zij er nog altijd doodsbleek uitzag, en niet met hem van vreugde schaterde. Hij vergat,
+dat angst over hem haar zoo veranderd had, en dat vreugde zich somtijds anders uitdrukt dan in uitbundig gejuich.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Waart gij nog eene bruid als deze!&#8217; riep hij uit, terwijl hij het medaillon te voorschijn bragt: &#8220;die smartelijke glimlach
+zou u voegen.&#8221; En hij wierp haar het vrouweportret toe.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;O mijn God!&#8217; riep zij uit: &#8216;hoe komt dit in uwe handen?&#8217;
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Ik vond het op het hart van een, dien mijn degen doodelijk trof.&#8217;
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Dan hebt gij mijn broeder vermoord, ongelukkige!&#8217; riep zij in hevige smart.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;De oude man sidderde en hield beide handen voor zijne oogen.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Het was de krijgskans,&#8217; zeide hij koeltjes;&#8212;&#8216;maar men zal mij wachten op de parade.&#8217;
+
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Hoe was de bruid?&#8217; vroeg hem een zijner vrienden: &#8216;zeker wonder in haar schik?&#8217;
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Zij schijnt wat ziekelijk en aandoenlijk te zijn,&#8217; antwoordde hij.
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb172" href="#pb172">172</a>]</span></p>
+<p>&#8220;&#8216;Morgen marscheren wij naar de hoofdstad,&#8217; kondigde de kommandant aan.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Bravo!&#8217; riepen al de officieren, en ook Karel riep: &#8220;bravo!&#8221;
+
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Twee jaren later werd het leger van den overweldiger geslagen. <span class="corr" id="xd0e3209" title="Bron: &#8216;"></span>Karel had reeds vroeger zijn ontslag gevraagd, en keerde naar zijne geboorteplaats terug. Hij was nu een geheel ander mensch,
+dan toen hij met de zegevierende troepen binnenrukte. Hij had we&ecirc;r teleurstellingen ondervonden, en wat hem vroeger grootheid
+scheen, was het hem nu niet meer. Hij keerde naar zijn ouden vader terug; helaas! alleen naar zijn vader. Lisette&#8217;s ziel had
+haar bleeke hulsel afgelegd, en daarmede tevens de smart, die haar doorgriefde. <span class="corr" id="xd0e3211" title="Bron: &#8216;"></span>Deze slag had de verwildering van den jongeling doen ophouden.
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Vader!&#8217; riep hij, toen hij de eenzame woning we&ecirc;r binnentrad: <span class="corr" id="xd0e3215" title="Niet in bron">&#8216;</span>de Hemel heeft mij veel, te veel ontnomen!&#8217;
+
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8216;Maar heeft hij u niet meer, veel meer teruggegeven? Wees welkom, mijn zoon! mijn geliefde zoon!&#8217;
+
+
+</p>
+<p>&#8220;En &#8217;s avonds knielden beiden bij Lisette&#8217;s graf, en zij weenden.&#8221;
+
+</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Moet Uwe Genade ook niet te Bickenbach wezen?&#8221; vroeg de koetsier, terwijl Veervlug het gevonden manuscript, dat vrij slecht
+geschreven was, nog ontcijferde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, maar niet lang,&#8221; zei de ander.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is wel jammer,&#8221; zei de voerman, die nu voor &#8217;t eerst spraakzaam werd; &#8220;ik zou Uwe Genade anders een drift ossen hebben
+laten zien, zoo mooi als ze in &#8217;t laagland durven denken. En dan had ik meteen mijn nichtje nog eens opgezocht, waar ik me&ecirc;
+aan &#8217;t verkeeren ben.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Je kunt je nichtje toch wel eens gaan zien, mits je gaauw terugkomt; maar ik zal de ossen maar daarlaten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Uwe Genade is wel goed,&#8221; zei de koetsier; &#8220;maar &#8217;t <span class="pagenum">[<a id="pb173" href="#pb173">173</a>]</span>is anders een mooi gezigt, en Uwe Genade heeft dan ook niets voor de moeite van &#8217;t wachten.&#8221;
+
+</p>
+<p>Veervlug bepaalde zich echter tot het nemen van informati&euml;n, maar ook hier vruchteloos; hij moest zich dus vergenoegen met
+in de oogenblikken, die de voerman bij zijn liefje doorbragt, tot de wetenschap te geraken, dat des Bickenbacher landwijns
+zuurheid met zijne flaauwheid wedijvert.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als ik hem nu hier niet vind, dan rijd ik in vredes naam maar in eens door naar de Hollandsche Ambassade te Frankfort, om
+een nieuwen,&#8221; zei hij in zichzelven, toen hij te Darmstadt aankwam.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i>Kellner</i>, geef spoedig wat eten, terwijl de koetsier van paarden verwisselt; maar eerst nog&#8212;heb ik hier ook gisteren avond een Hollandschen
+reispas laten liggen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, Mijnheer! maar ik wil wel eens informeren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Heb ik het plaisir Mijnheer Veervlug te zien,&#8221; sprak een jong mensch, die digt bij een raam een nieuwspapier doorbladerde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Veervlug&#8212;o ja, Mijnheer!&#8221; zei de ander verwonderd.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mag ik u dan dit papier uit naam van den Secretaris van Legatie te Frankfort geven?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe?&#8221; riep Veervlug, daar hij zoo op eens en zoo onverwacht het voorwerp van zijne nasporingen in handen hield. &#8220;Hoe, mijn
+pas? Maar ik zou haast vragen, Mijnheer! waaraan ik het geluk te danken heb, die hier en van u te ontvangen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;De zaak is gemakkelijk te expliceren; men verzocht mij, daar ook ik mijne papieren liet nazien, dit stuk, dat van een der
+Heeren was achtergebleven, me&ecirc; te nemen, daar men wist, dat gij naar Heidelberg vertrokken waart.&#8221;
+
+</p>
+<p>Nu ontstond er van den eenen kant een stroom van dankbetuigingen, en van den anderen kant een dijk van afweringen: nu streed
+men een strijd van liefheid en welwillendheid, waarvan bijna de uitslag geweest zou zijn, dat <span class="pagenum">[<a id="pb174" href="#pb174">174</a>]</span>de overbrenger van het papier dank verschuldigd was aan Veervlug. Gelukkig moest de laatste spoedig aan het eten, en daar
+de eerste plan had om dien avond per diligence naar Heidelberg te vertrekken, nam hij zonder veel complimenten de uitnoodiging
+des jongeling aan, om van de cal&ecirc;che-gelegenheid te profiteren.
+
+</p>
+<p>Een weinig later was Veervlug met zijn nieuwen vriend op reis.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb175" href="#pb175">175</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch13" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XIII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>De nieuwe vriend van <i>Veervlug</i> komt op het tooneel, en legt veel Duitsche plaatsen- en Fransche menschenkennis aan den dag.
+</p>
+</div>
+<p>Vroeg opstaan, wat genot! Welk een voorregt, om v&oacute;&oacute;r dag en dauw gelaarsd en gespoord te mogen staan! Hoe groot een geluk,
+zijne bedgordijnen open te schuiven, voordat nog de vale gordijn des nachts is opgeligt! Hoe interessant, om getuige te zijn,
+dat maan en sterren voor eenige uren met verlof aftrekken! Welk een triomf, om Phebus met zijn stralenkrans tot den luilak
+van de partij te maken!&#8212;Vroeg opstaan! Stedelingen, luije stedelingen! beseft gij wat het zegt? Ten zij gij tot de bevoorregten
+behoort, aan wie het gewigtige ambt van porder is opgedragen; ten zij gij onder de gelukkigen zijt, die de zoete wei uitventen,
+of wie het vochtige deeg wacht, om tot heete bollen gepromoveerd te worden; ten zij gij geroepen zijt, om van de hoogte eens
+torens den morgenstond met muziek te begroeten, of men in u vertrouwen genoeg stelde, om voor de deur eens Kommandants of
+op den wal eener vesting, in het stille en koele uur, in volle wapenrusting heen en we&ecirc;r te wandelen; ten zij gij tot deze
+of dergelijke gelukkigen behoort, is het u ontzegd het eerste gekraai des haans te hooren, waarme&ecirc; hij de odalisques uit zijn
+harem tot eene morgenwandeling uitnoodigt.&#8212;Vroeg opstaan! Beseft gij het zelfs, landbewoners, meermalen ook in dit opzigt
+ten koste van den stedeling geroemd en gelukkig gesproken, maar o zoo <span class="pagenum">[<a id="pb176" href="#pb176">176</a>]</span>dikwijls ten onregte! Ik weet wel, Heeren van buitenplaatsen, dat zij, die uwe paden moeten gladschoffelen en uwe wandelingen
+opharken, de koele ochtendlucht mogen inademen; ik geloof het van uwe kameniers en keukenprinsessen, die aan die tuinlieden
+het warme mokkavocht aanbieden, dat zij mede van den vochtigen mist des morgens genieten; maar gij, smaakt gij deze zaligheden?
+Ik vraag het u ten aanhooren uwer peluw en ve&ecirc;renbedden, vlijt gij u in den zomermorgen op het bedauwde mostapijt of in uw
+kamperfoelieprieel onder den drop der twijgen neder?&#8212;Helaas! ook gij ontzegt u dat genot; aan u, wien de zwaan haar dons afstaat,
+onttrekt de kikvorsch zijn morgengekwaak; gij, die blijkens uwe spreijen en dekens alleen den zijdeworm protegeert, zult niet
+door den aardworm worden verwelkomd, wanneer hij bij het eerste licht zijn kop uit de vette aarde uwer bloembedden omhoogsteekt;
+voor u geen gonzen der muggen, die hunne vlerkjes uitspreiden in de stralen der ochtendzon en hunne bloedrijke ligchamen door
+hare nog matige warmte zachtjes laten koesteren; voor u geen gebrom van paardenvliegen, daar zij naar de weide trekken, om
+uwe fiere genetten te teisteren, en u uit hun vliegenhart grondigen dank toebrengen, dat zij, door uwe zucht tot kortwieken,
+geen redoutabele staarten te vreezen hebben; uw oog mag de eerste werkzaamheden niet aanschouwen der nijvere mieren, die,
+even als de Amsterdamsche kruijers, altijd met een pakje onder den arm loopen; en zelfs de rups kiest, in plaats van uw aangezigt,
+den harden grond, waarop zij nog dommelend van slaap van een boomblad nedervalt.&#8212;Neen, buitenlieden! evenmin als den stadbewoners,
+zijn u de schatkameren van genot geopend, die de morgenstond ontsluit; niet u, maar alleen den reiziger, den reiziger voor
+plaisir, is het vergund te staan klappertanden en beven, als de maan haar flaauwe schijnsel aan den aardbol onttrekt, en de
+zon haren gloed nog in de <span class="pagenum">[<a id="pb177" href="#pb177">177</a>]</span>wateren des oceaans bluscht. Terwijl Aeolus zijnen minst gedruisch makenden, maar vinnigst aanvallenden Satelliet loslaat,
+die de wangen van den morgenstondgenieter verbleekt, zijt gij nog in donzen boeijen gekluisterd, en getuigen het uwe wangen,
+dat gij bloost over de banden, waarin Morpheus u verstrikt houdt. En als gij dan uit uwe slaapkamer de ontbijtzaal binnentreedt,
+hoe onaangenaam moet u dan het gezang van het bijna overkokende water in de ooren klinken, terwijl het den reiziger vergund
+is, kwartieren ja halfuren te wachten, eer zijn theewater begint te razen. Vroeg opstaan! vroeg opstaan! wie gevoelt ooit
+uwe genoegens dan de reiziger, de reiziger voor plaisir!
+
+</p>
+<p>En met dat al, het was laat, zeer laat, toen in het <i lang="fr">H&ocirc;tel de Hollande</i> Polsbroekerwoud en zijne vrienden in de gezelschapszaal bijeenkwamen. De vermoeijenissen van den vorigen dag waren voor allen
+zwaar geweest, en op een nacht gevolgd, meer geschikt om de oude krachten uit te putten, dan om nieuwe te doen ontstaan. Maar
+toen zij dan ook nu ten negen ure hunne slaapkamers verlieten, kon men het hun allen aanzien, dat zij zoo veel van de verkwikking
+der rust gejouisseerd hadden, als hun maar te genieten was aangeboden.
+
+</p>
+<p>Nu sloot ook Veervlug zich we&ecirc;r bij zijn gezelschap aan, en stelde terstond met groote opgewondenheid zijn nieuwen bekende
+aan zijne oude vrienden voor.
+
+</p>
+<p>De persoon nu in questie, uit Darmstadt aangevoerd, was de Heer Van Aartheim, een jongmensch van omtrent vijfentwintig jaren.
+Hij had een heel gunstig voorkomen en eene fiksche houding, zonder dat evenwel de natuur, hem voortbrengende, gezegd kon worden,
+hem met angstige naauwkeurigheid naar &#8217;t model van den Apollo van <span class="corr" id="xd0e3287" title="Bron: Belved&eacute;re">Belv&eacute;d&egrave;re</span> te hebben gevormd. Maar toch, wij zouden, indien wij zijn persoon wilden beschrijven, kunnen spreken van donkere lokken,
+hooggewelfde voorhoofden, deftige neuzen, <span class="pagenum">[<a id="pb178" href="#pb178">178</a>]</span>geestige uitdrukkingen om den mond; maar vooral van oogen, wier blik zoo doordringend was, dat zij zoo maar door alles heen
+in het hart schenen te zien; wij zouden kunnen spreken van ranke leesten en fijne handen, van bevallige manier om zich voor
+te doen, en nog veel meer; maar wij laten dit nu daar<span class="corr" id="xd0e3292" title="Niet in bron">.</span> Pols vond, dat hij wel herinnerde aan het portret van den Heer Pieter Pieterszoon Hein, die hij uit Wagenaar&#8217;s elfde deel
+kende; maar wij zouden misschien met even veel regt kunnen beweren, dat hij, als de eene droppel water op den anderen, op
+den Therese uit <i lang="en">the Byron Beauties</i> geleek.&#8212;Hoe dit zij, het is hier genoeg, als wij vermelden, dat hij door zijne wijze van omgaan aan de vrienden aanvankelijk
+zeer goed beviel, en dat hij zich naar verschillende menschen en verschillende omstandigheden zeer goed scheen te kunnen schikken,
+daar hij te gelijk, als het ware onwillekeurig, op de eersten een heilzamen invloed uitoefende en van de laatsten de beste
+partij trok. Hij gebruikte de menschenkennis, die hij zich reeds vroeg vergaard had, meer om anderen nuttig te zijn, dan om
+hen te grieven en te beschamen, en scheen met de verkeerdheden, die hij bij zijne natuurgenooten opmerkte, door onpartijdige
+toepassing op zichzelven, zijn voordeel te doen; iets, dat ook het geval moest zijn met de smarten en teleurstellingen, die
+zijn deel waren geweest, en die hem misschien wel illusies hadden ontnomen, maar niet met bitterheid en wrevel hadden vervuld.
+
+</p>
+<p>Hij scheen tamelijk bemiddeld te zijn en alleen voor uitspanning te reizen; op dringend verzoek der vrienden, besloot hij
+hen eenigen tijd te vergezellen, daar ook hij den kant van Zwitserland heen wilde. Hij bedong zich evenwel de vrijheid, om
+hen, als het hem goeddacht, te verlaten, daar er misschien omstandigheden zouden kunnen zijn, die hem noopten, terstond naar
+Holland terug te keeren. De vrienden namen in deze conditi&euml;n genoegen.
+
+</p>
+<p>Men besloot den dag door te brengen met de omstreken <span class="pagenum">[<a id="pb179" href="#pb179">179</a>]</span>van Heidelberg te bezoeken en de merkwaardige ru&iuml;nes van het slot in oogenschouw te nemen. Van Aartheim, die reeds vroeger
+meermalen deze streken bezocht had, kon hen hierin van veel dienst zijn, en zij vertrouwden zich dus geheel aan zijn geleide
+toe.
+
+</p>
+<p>De <i lang="de">Koningsstuhl</i> is de hoogste berg van de keten, die zich achter en ten oosten van Heidelberg uitstrekt. Men kan, om dien te beklimmen, den
+loop der Necker volgen tot Neckargemund, en van daar langs den grooten weg, zelfs in een rijtuig, den top des bergs bereiken.
+Maar indien men de fatigues der wandeling kan verdragen, is de weg, die Van Aartheim de vrienden deed gaan, te verkiezen.
+Hij voerde hen naar de hoogte langs een smal voetpad, aan de linkerzijde bepaald door zwaar geboomte, dat, aan de helling
+groeiende, de kruinen boog naar de diepte, waar zich de Necker om den berg kronkelde. Aan de regterzijde verhieven zich donkere
+rotsen, die het voetpad beschaduwden en een weinig verder de achtermuren uitmaakten der landelijke hutten van Schlierbach.
+Hoe verder zij gingen, hoe hooger de rotsen werden, en hoe woester aanzigt de landstreek kreeg, totdat zij op eenmaal een
+zijpad insloegen, waar de steenklompen schenen vaneengescheurd, en een liefelijk en vruchtbaar dal voor hunne voeten lag uitgespreid.
+
+</p>
+<p>Het zou moeielijk zijn, de verrukking der vrienden te schetsen, die allen door dit onverwachte en schilderachtige tooneel
+getroffen waren. De meest verrukten maakten terstond van de woordekens <i>heerlijk</i> en <i>hemelsch</i> gebruik; de opgewondensten aanschouwden het in stomme verbazing. Zij konden naauwelijks besluiten het standpunt te verlaten,
+van waar zij het geheele dal, rondom door hooge rotsen omsloten, konden overzien; en toch, zij daalden neder en wandelden
+op de groene grasvelden, met geurige en zacht gekleurde bloemen bezaaid, en door heldere stroomen, die in het gebergte ontspringen,
+doorsneden. Zij vlijden zich <span class="pagenum">[<a id="pb180" href="#pb180">180</a>]</span>op den bemosten grond neder, onder de schaduw van het nog jeugdige geboomte, en gaven zich een geruimen tijd aan zoete mijmeringen
+over.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is jammer, dat hier nergens een logementje is,&#8221; zei eindelijk Pols, het lange zwijgen moede; &#8220;&#8217;t zou hier anders eene
+charmante gelegenheid zijn om in de open lucht het <i>diner</i> te gebruiken. En in allen gevalle, het zou, dunkt mij, heel veel wandelaars lokken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar ook zonder dat,&#8221; zei Van Aartheim, &#8220;is deze plaats zeer gezocht. Het was van ouds de meest geliefde wandeling der Paltzgraven
+en keurvorsten; en vooral voordat de Oeconomische Directie hier het hooge geboomte, dat het dal omgaf, had doen omverhakken
+en verkoopen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat was een beroerde streek van die Oeconomische Directie,&#8221; gromde De Morder.
+
+</p>
+<p>&#8220;Toen,&#8221; vervolgde Van Aartheim, &#8220;ging hier menig lijdende in eenzaamheid om, en vond in de schoone natuur dikwijls balsem
+voor zijne smarte (Holstaff zuchtte), maar zag men ook menig verliefd paar z&oacute;&oacute; door den invloed der schoone natuur betooverd,
+dat zij de geheele wereld buiten elkander vergaten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoodat,&#8221; glimlachte Torteltak,
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Indien dit bosje klappen kon,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Wat melde &#8217;t al vrijaadje?&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>&#8220;&#8217;t Is ook zelfs door de Duitsche romandichters met vrucht tot dergelijke <i lang="fr">sc&egrave;nes</i> gebruikt,&#8221; zei Van Aartheim. &#8220;Mijnheer Holstaff zal misschien de geschiedenis van Clairant en Clare du Plessis wel kennen.
+Lafontaine laat hier heel wat met hen voorvallen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo?&#8221; vroeg Holstaff: &#8220;is dat hier? Hoe heet deze plaats dan?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;De <i lang="de">Wolfsbrunnen</i>,&#8221; zei de ander.
+
+</p>
+<p>&#8220;Een weinig po&euml;tische naam voor zulk een hemelsch oord,&#8221; viel Veervlug in.
+
+</p>
+<p>&#8220;En aan den anderen kant misschien we&ecirc;r wel,&#8221; zei Van <span class="pagenum">[<a id="pb181" href="#pb181">181</a>]</span>Aartheim. &#8220;De overlevering verhaalt ten minste, dat, toen de tooveres Jetta, die op den berg woonde, waar later het slot gebouwd
+werd, eens van hare hoogte afdwaalde en op deze plaats kwam, terwijl zij den gloed harer lippen in helderen vloed wilde verkoelen,
+door eene wolvin en hare jongen werd verscheurd. Ik hoop dat deze mededeeling u een weinig met den naam zal verzoenen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Na nog een weinig toevens zette men den togt naar den top des <i lang="de">Kaiserstuhls</i> voort, en had gelegenheid op te merken, dat daar het uitzigt ruimer, maar op den minder hoogen <i lang="de">Geissberg</i> aangenamer is; en toen men van daar langs den grooten weg naar den <i lang="de">Jetteb&uuml;hel</i> wandelde, om de <i lang="de">Schlossru&iuml;nen</i> te gaan bezoeken, merkten niet alleen Pols, maar ook de andere vrienden met genoegen op, dat niet ver van daar gelegenheid
+was, om we&ecirc;r eens op een houten stoel te zitten en iets anders dan bronwater te drinken.
+
+</p>
+<p>Ons gezelschap scheen in dit soort van <i lang="de">Wirthshaus</i> volstrekt de aandacht niet te trekken van een menigte Heidelbergsche studenten, die bezig waren, zich in verschillende groepen
+onder &#8217;t gebruik van dunnen landwijn of dik bier te vervrolijken, maar wel die van drie Fransche reizigers, uit twee heeren
+en eene dame bestaande. De heeren schenen jong en waren beiden met weinig hoofdhaar versierd, maar met formidabele zwarte
+knevels gewapend. De dame was zeer rijk gekleed, en had misschien zelfs geene kosten gespaard aan een heel lief blosje, dat
+door hitte noch koude, door schrik nog vreugde werd veranderd, maar imperturbabel op hare wangen bleef wonen. Zij scheen niet
+meer heel jong te zijn, maar kon toch nog lang niet voor oud doorgaan; iets wat zij ook geenszins scheen te ambi&euml;ren. De schoonheid,
+die zij misschien vroeger bezeten had, was haar een weinig ontrouw geworden; maar levendigheid en gratie hadden haar nog niet
+verlaten. Naauwelijks hadden deze drie ons gezelschap <span class="pagenum">[<a id="pb182" href="#pb182">182</a>]</span>in het oog gekregen, of hunne blikken begonnen hen te vervolgen en rustten voornamelijk op Pols; iets, waarover de goede man
+tamelijk confuus werd, vooral toen hij de dame tot een der heeren hoorde zeggen: &#8220;<i lang="fr">C&#8217;est lui</i><span class="corr" id="xd0e3378" title="Niet in bron">.</span>&#8221; Hij begreep van het geheele geval volstrekt niets; want hoe hij zijn onschuldig geheugen martelde, hij herinnerde zich niet,
+ooit een dezer personen te voren gezien te hebben. Maar hierbij bleef het niet; weldra naderde een der heeren het gezelschap,
+en stortte een vloed van woorden over hen uit, waarin hij te kennen gaf, dat Heidelberg lief gelegen was, en de zomer een
+goed saizoen was om te reizen. Pols mengde zich eerst weinig in het gesprek; maar toen zij na eenigen tijd die plaats verlieten,
+om naar het slot te wandelen, en het Fransche gezelschap juist gelijktijdig tot hetzelfde doel opstond, wilde het toeval,
+dat de dame aan zijne zijde den togt begon. Hij rekende het nu zijn pligt, om het een of ander te zeggen, en in de conversatie,
+die volgde, gebruikte hij al de gezelschapsphrases, welke hij zich uit Pierre Marin kon herinneren. De goede dame scheen met
+deze pogingen tevreden, althans zij vergde hem niet, haar veel antwoord te geven, daar zij het discours zoodanig inrigtte,
+dat Pols met een hoofdknikken of een <i lang="fr">vraiment!</i> kon volstaan. Hare conversatie scheen niet van aantrekkelijkheid ontbloot, althans het gelaat van onzen vriend werd hoe langer
+hoe vergenoegder; en toen zij, daar de weg iets steiler werd, zijnen arm greep, en hare vingeren nu en dan, niet zonder beteekenis,
+sommige zijner spieren drukten, werd het den goeden man zoo wonderlijk, dat zijne vrienden naderhand verklaarden, nooit meer
+glans op zijn gelaat te hebben gezien, dan toen hij zoo vertrouwelijk met de <i lang="fr">Fran&ccedil;aise</i> op den <i lang="de">Jettenb&uuml;hel</i> arriveerde.
+
+</p>
+<p>De zeer <i lang="de">gn&auml;diger-Herr</i>-rijke en buigende portier was terstond bereid het gezelschap door de ru&iuml;nen rond te leiden. De standbeelden, eetzalen, kapellen,
+wapenzalen en <span class="pagenum">[<a id="pb183" href="#pb183">183</a>]</span>muren van het oude slot werden met naauwkeurigheid bezigtigd, en het merkwaardige en niet merkwaardige, dat de gids mededeelde,
+met geduld aangehoord. Eindelijk kwamen zij ook aan den <i lang="de">dicken Thurm</i> en den daaraan verbonden slotwal, waarvan de aanleg boven de steenklompen van het slot aan de hangende tuinen van oude tijden
+doet denken. Nog werpen daar de hooge lindeboomen hunne schaduw over de ingestorte muren; maar van de steenen omheining, die
+de oude <i lang="de">Elisabethsgarten</i> omringde, zijn slechts wankelende overblijfsels te vinden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik bezoek nooit dit punt,&#8221; zei Van Aartheim, &#8220;zonder met weemoed te denken aan de ongelukkige Engelsche vorstin, voor wie
+de jonge en teedere gemaal hier den harden rotsgrond in een weligen lusthof herschiep.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O ja,&#8221; viel de gids in; op dezen Eereboog staat het nog te lezen:
+
+
+</p>
+<div class="blockquote" lang="la">
+<p class="aligncenter">FRIDRICUS V ELIZABETHAE CONJUGI CARISSIMAE
+<br>A. C. MDCXV F. C.
+
+</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>&#8220;En wat was haar lot?&#8221; ging van Aartheim voort. &#8220;Voordat nog de lusthof voltooid was, zwierven de echtelingen, reeds uit hunne
+staten verstooten, in vreemde landen om. In plaats van in dit prachtige slot van Heidelberg te heerschen, moest zij het nog
+den Staten van Holland danken, dat haar een nederige woning in Rhenen werd aangewezen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;In Rhenen?&#8221; riep Veervlug uit. &#8220;Ongelukkige Vorstin!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="en">The ton, I&#8217;ll see the ton!</i>&#8221; riep een Engelschman, die mede tot het gezelschap behoorde, ongeduldig.
+
+</p>
+<p>&#8220;En bleef zij altijd te Rhenen wonen?&#8221; vroeg Pols nieuwsgierig. &#8220;Dat is toch ook wel een lief plaatsje.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zij trok nog naar haar vaderland, nadat zij 40 jaren balling was geweest en meer dan 30 jaren haren gemaal had beweend. Maar
+de ongelukkige dochter van James I was ook in Engeland niet welkom; en toch zij vond er een graf.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="en">The ton, the ton!</i>&#8221; riep de Engelschman, stampvoetende van ongeduld.
+<span class="pagenum">[<a id="pb184" href="#pb184">184</a>]</span></p>
+<p>Men verliet dus den <i lang="de">Elisabethsgarten</i>, en daalde in den slotkelder ne&ecirc;r; Pols nog altijd met zijne <i lang="fr">Fran&ccedil;aise</i> aan den arm, en vol van kleine attenties voor haar, die zich zoo vrijwillig aan zijne zorgen had toevertrouwd. Daar zagen
+zij op eenmaal het monstervat voor hunne oogen, en hoorden tevens van den portier of deftigen toon verhalen: &#8220;Dit groote vat
+is een wereldberoemde merkwaardigheid.&#8221; Het zou gepast zijn geweest, indien het gezelschap zich door deze uitspraak had laten
+imposeren; maar geen hunner kon nalaten het gezigt van zulk een vat bespottelijk te vinden, en in een dwaas gelach uit te
+barsten. Dat effect schijnt het te hebben op de meeste pelgrims, die het tot het doel hunner bedevaart maken. De ongeduldige
+Engelschman evenwel lachte niet, maar keek <i lang="en">the ton</i> eenige oogenblikken strak aan; zette toen een kruisje in zijne reisportefeuille achter dit opgegeven merkwaardige punt, en
+keerde zich met een <i lang="en">very well</i> om, zich haastende den kelder we&ecirc;r te verlaten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Uw landgenoot schijnt spoedig tevreden,&#8221; merkte de <i lang="fr">Fran&ccedil;aise</i> aan, zich tot Pols wendende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij is mijn landgenoot niet,&#8221; antwoordde deze, &#8220;want ik ben een Hollander.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe!&#8221; riep de dame, op eens zijn arm loslatende: &#8220;dat is een schandelijk bedrog.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dit vat werd op last van den Keurvorst Karl Thedor gebouwd, en is nu niet gevuld....&#8221; vervolgde de portier op zijnen ouden
+toon.
+
+</p>
+<p>De <i lang="fr">Fran&ccedil;aise</i> vlugtte tot hare oude <i lang="fr">cavaliers</i>, en riep hun toe: &#8220;<i lang="fr">Mais ce n&#8217;est pas Milord.</i>&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar kan 236,000 flesschen wijn bevatten,&#8221; ging de gids voort.
+
+</p>
+<p>Pols keek verbaasd. Hij wist naauwelijks, welk gezegde hem gold. Hij begreep niets meer van de zaak<span class="corr" id="xd0e3472" title="Niet in bron">.</span>
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheer!&#8221; sprak een der Fransche heeren, zijn zwarten knevel vinnig opstrijkende: &#8220;gij hebt het vertrouwen van <span class="pagenum">[<a id="pb185" href="#pb185">185</a>]</span>mijne nicht schandelijk misbruikt en u laag gedragen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe? wat? ik?&#8221; riep Pols in toenemende verbazing.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheer! ik eisch 1000 <i lang="fr">francs</i> sch&acirc;vergoeding voor de beleediging, mijne familie aangedaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar, Mijnheer! het is duidelijk dat gij u vergist.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij spreken hier van geen vergissen. Zoo als ik zeg, 1000 <i lang="fr">francs</i> sch&acirc;vergoeding of een <i lang="fr">duel &agrave; mort</i>. Gij hebt de keus.&#8221;
+
+</p>
+<p>Dit was te veel voor Pols. Hij verloor zijne gewone bedaardheid. Hij hief zijn vuist op, en als hij een degen was magtig geweest,
+hij zou den uitdager doorregen hebben. Van Aartheim kwam tusschenbeiden. Hij verzocht Pols zich een oogenblik te calmeren;
+en zich met de Franschen een weinig verwijderd hebbende, fluisterde hij hun eenige woorden toe, waarop de twee heeren verbleekten,
+en de dame wel schrikte, maar niet bleek werd. Zonder een blik verder op Pols of de andere vrienden te durven slaan, spoedden
+zij zich, om den kelder te verlaten. De buigende portier liep hen na, en verzocht beleefd om een fooitje.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="fr">Va te faire pendre!</i>&#8221; brulde een der heeren hem toe, zijn knevel woedend opstrijkende.
+
+</p>
+<p>De portier sprong van schrik drie schreden achteruit<span class="corr" id="xd0e3505" title="Niet in bron">.</span>
+
+</p>
+<p>Daar was een geruime tijd noodig om Pols we&ecirc;r tot bedaren te brengen; maar toen kon hij zich niet we&ecirc;rhouden te zeggen: &#8220;Ik
+begrijp mij volstrekt niet, hoe zoo&#8217;n meisje met zulke lomperts reizen kan!&#8221;
+
+</p>
+<p>De vrienden glimlachten. &#8220;Maar hoe hebt gij zoo op eens de gevaren van het hoofd van onzen waardigen Pols afgewend?&#8221; vroeg
+Veervlug aan Van Aartheim.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik had het plaisir gehad die personen nog eens te ontmoeten,&#8221; antwoordde deze. &#8220;Hieraan heb ik hen herinnerd, en hun te gelijk
+geraden, om maar zoo spoedig mogelijk te zien over de grenzen te komen.&#8221;
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb186" href="#pb186">186</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch14" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XIV.</h2>
+<div class="argument">
+<p>De reizigers bezoeken twee badplaatsen. Op de eene maakt Pols eene schitterende vertooning; op de andere blijft hij geheel
+onopgemerkt.
+</p>
+</div>
+<p>Men raadt iedereen, die een Rijnreisje maakt, aan, om toch vooral veel gebruik te maken van retourrijtuigen. Onder de voordeelen,
+die deze manier van reizen aanbiedt, somt men op, dat het nagenoeg geen geld kost, en dat men niet zoo onbesuisd het land
+doorholt als in eene diligence en per post, maar alles op zijn gemak kan opnemen. Dit laatste vooral zal wel niemand tegenspreken.
+De retourrijtuig-voerlieden verstaan meesterlijk de kunst, om hunne paarden in zeer bedaarden tred te houden; en om hunne
+passagiers zooveel mogelijk afwisseling en genot te verschaffen, vergunnen zij hun, om bij het opklimmen van bergen naast
+het rijtuig voort te wandelen, en zelfs nu en dan zich op het gras ne&ecirc;r te vlijen, wanneer zij zuinigheidshalve niet aan logementen,
+maar midden op den weg, hunne paarden een vo&ecirc;rtje geven. De genoegens, die deze manier van reizen aanbiedt, zijn dus menigvuldig
+en de raad van ervaren reizigers hieromtrent dient door die van mindere ondervinding te worden opgevolgd; te meer daar, volgens
+de opgave van sommigen, de gelegenheid zich zoo dikwijls voordoet, dat de Duitsche rijtuigen bijna nooit andere dan retourreizen
+schijnen te maken.
+
+</p>
+<p>Het was na lange en vermoeiende nasporingen, dat ons reisgezelschap eindelijk van een dier gelegenheden, die zich van zelve
+voordoen, kon profiteren. Een koetsier van <span class="pagenum">[<a id="pb187" href="#pb187">187</a>]</span>Rastadt bood zijne cal&egrave;che aan, om het zestal van Heidelberg naar Baden-Baden te voeren voor omtrent denzelfden prijs, dien
+men voor <span class="corr" id="xd0e3527" title="Niet in bron">een </span>postrijtuig betaalt. De wagen was breed, de paarden waren smal, en de koetsier vrolijk; dus besloot men dit aanbod niet van
+de hand te wijzen, en men verliet in den vroegen morgen de oude Akademiestad.
+
+</p>
+<p>Het was een schoone zomerochtend. De zon scheen in vollen glans aan den helderblauwen hemel; ongestoord stortte zij haren
+gloed op het frissche groen uit; verkwikkend was hare warmte na de koelte van den nacht; overal, waar haar licht doordrong,
+verhelderden de kleuren, en scheen een nieuw leven te ontstaan; en ook op de langzaam voortrollende reiscal&egrave;che oefende zij
+haren invloed uit. Schilderachtig vooral was haar effect op het bruinverbrande gelaat van Pols; als gepolituurd mahonyhout
+glommen zijne wangen, en de geleende glans deed zijne oogen schitteren. Gemakkelijk drukte hij zich in een hoekje van het
+rijtuig; en zijne genoegelijke gewaarwordingen op den lieven zomermorgen, na een weldoorgebragten nacht en een genuttigd <i lang="de">fr&uuml;hst&uuml;ck</i>, stemden hem tot een aangenaam peinzend stilzwijgen; totdat hij eindelijk het resultaat zijner bespiegelingen in deze woorden
+uitte: &#8220;Wat heeft men toch al aangename afwisselingen op reis!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat dacht ik eergisteren ook,&#8221; zei Torteltak, &#8220;toen ik je aan den rand van den vijver den mac-intosh aantrok.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Toen hadt je omtrent even aangename afwisseling,&#8221; viel Veervlug in, &#8220;als de dief, toen hij eerst gegeeseld en daarna gebrandmerkt
+werd.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat loopen die paarden we&ecirc;r beroerd langzaam!&#8221; riep de Morder.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan hebben wij lang genot voor ons geld,&#8221; grinnikte zijn buurman.
+
+</p>
+<p>&#8220;Voort, dat jonge goedje! hu, piassen!&#8221; riep de koetsier op vrolijken toon tot twee eerwaardige grijsaards, die volstrekt
+niet in zijne opgewondenheid schenen te deelen, <span class="pagenum">[<a id="pb188" href="#pb188">188</a>]</span>en zich weinig in hunne carri&egrave;re als paarden te verlustigen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar wij hebben immers zoo&#8217;n groote haast niet,&#8221; zei Van Aartheim, om De Morder wat tevreden te stellen; &#8220;wij kunnen toch
+gemakkelijk v&oacute;&oacute;r den avond te Baden aankomen, en zullen in de vrije lucht toch wel meer jou&iuml;sseren, dan in een volgepropt
+logement. En levert deze route niet een groote verscheidenheid van schoone gezigtspunten op?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, &#8217;t is charmant,&#8221; zei Pols; &#8220;&#8217;t zou mij niet kunnen schelen, om zoo&#8217;n mooien weg te wandelen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Juist reed men tegen eene vrij aanzienlijke hoogte op, hoewel hier anders de landstreek niet bijzonder bergachtig is. De koetsier,
+misschien de aanmerking van Pols verstaan hebbende, misschien ook uit eigene beweging den heeren eene attentie willende bewijzen,
+proponeerde hun om een eindwegs naast het rijtuig voort te stappen, en sommigen gaven aan deze uitnoodiging met vreugde, anderen
+morrende gehoor.
+
+</p>
+<p>Ook &#8220;het jonge goedje&#8221; scheen dit uitstapje niet onaangenaam te wezen. Met luchtiger tred gingen zij voor het rijtuig voort,
+nu en dan de groep <span class="corr" id="xd0e3555" title="Bron: reiziger">reizigers</span> van ter zijde met eene uitdrukking op het gelaat aanziende, alsof zij zeggen wilden: &#8220;Als die er allen inzaten, verwondert
+het ons niet meer, dat het vrachtje zwaar was.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Voort, die Turken!&#8221; riep het koetsiertje, als de dieren, in gepeins verzonken, vergaten hunne pooten te verzetten, en om
+hen wat te vervrolijken, zong hij hun eenige zijner liedjes voor, waarin hij onuitputtelijk scheen.
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Nicht zu reich und nicht zu arm,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Nicht zu kalt und nicht zu warm,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Nicht zu gross und nicht zu klein&#8212;
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Kein&#8217;s von diesen m&ouml;cht&#8217; ich seyn.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>&#8220;Dat is wel een aardig liedje,&#8221; zei Pols; &#8220;wie heeft dat gemaakt?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Gemaakt?&#8221; vroeg het boertje verwonderd; &#8220;wel, ik heb het van mijn vader geleerd.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb189" href="#pb189">189</a>]</span></p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is zeker van eene soort van Maatschappij tot Nut van
+&#8217;t Algemeen,&#8221; zei Pols tot Torteltak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoudt gij dat denken?&#8221; zei deze; &#8220;de toon is toch wat populair.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hu, hu, voort! daar komen de Kozakken!&#8221; riep de koetsier zijne paarden toe. Deze hadden misschien v&oacute;&oacute;r vijfentwintig jaren
+en onder andere omstandigheden op deze incitatie den gezwinden pas aangenomen; nu evenwel bepaalden zij zich tot een zeer
+gematigden tred.
+
+</p>
+<p>Men had de hoogte bereikt, en klom we&ecirc;r in het rijtuig: de Morder met het vaste voornemen, om, al moesten zij nu den <i lang="fr">Mont blanc</i> overrijden, niet we&ecirc;r uit te klimmen; de anderen moede en warm, maar toch opgeruimder. Men passeerde weldra Mingolsheim,
+en Holstaff raakte in verrukking, toen hij het lieve kerkhof aldaar ontdekte. Hij vroeg aan het boertje, of hij daarop geen
+toepasselijk liedje kende. Deze antwoordde, dat hij niet wist, wat hij daarme&ecirc; bedoelde, maar dat hij nog wel een liedje wou
+zingen. Hierop begon hij met heldere stem:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Sch&ouml;n ist mein M&auml;dchen,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Schlank wie ein Dr&auml;thchen,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Fein wie ein F&auml;dchen
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Wonnig und warm.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>&#8220;Ik wou, dat ik het hem niet gevraagd had,&#8221; zei Holstaff, door dit begin teleurgesteld.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik vind het heel aardig,&#8221; zei Pols.
+
+</p>
+<p>&#8220;Misschien wordt het straks wel treuriger,&#8221; troostte Veervlug.
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Mir in das Leben
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Freude zu weben,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Ward sie gegeben
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Mir in den Arm.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>ging de zanger voort.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat draait al wat naar het sentimentele,&#8221; zei Torteltak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wacht maar!&#8221; zei Veervlug: &#8220;&#8217;t is een echt Duitsch liedje; straks zal de doodgraver zijn werk ook wel krijgen.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb190" href="#pb190">190</a>]</span></p>
+<p>Het boertje ging voort:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Ursel im R&ouml;ckchen,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Rund wie ein Gl&ouml;ckchen,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Springt wie ein B&ouml;ckchen
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Fr&ouml;hlich im Tanz.<span class="corr" id="xd0e3627" title="Niet in bron">&#8221;</span></span></p>
+</div>
+<p>&#8220;Dat <span class="corr" id="xd0e3631" title="Bron: hebt">heb</span> je vast op je liefje gemaakt!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik plagt het haar ten minste dikwijls voor te zingen, voordat wij trouwden, en toen zij nog zoo&#8217;n dampige knol niet was.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat meent ge daarme&ecirc;?&#8221; vroeg onze vriend verwonderd.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel wat anders, dan dat ze, of het koud is of warm, altijd ligt te hoesten of te fniesen. Zij kan geen twee uren staan spaden,
+of ze is heel uit haar adem en droezig.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan zal ze ook nu niet meer springen <i lang="de">wie ein B&ouml;ckchen</i>,&#8221; merkte Veervlug aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zij heeft nu wel wat anders te doen dan dansen. Met der haast moet zij aan &#8217;t maaijen. Maar van dien kant had ik &#8217;t wel beter
+kunnen treffen; want als ik nu en dan niet een handje help, komt de oogst slecht binnen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik merk,&#8221; zeide Torteltak, &#8220;dat de levenswijs der dames hier niet bijzonder comfortable is.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen<span class="corr" id="xd0e3651" title="Niet in bron">,</span> waarlijk niet,&#8221; antwoordde Van Aartheim: &#8220;hoe verder men in dit land komt, hoe meer men verstomd staat over den zwaren arbeid,
+dien de teedere sekse moet verrigten; terwijl het sterkere geslacht met pijpenrooken en slapen den tijd doorbrengt.
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;In den gindschen elzenscha&acirc;uw
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Ligt de maaier, mat en flaauw.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Maar &#8217;t is eigenlijk meer loomheid dan matheid; en met de vrolijkheid en frischheid der vrouwen is &#8217;t juist niet precies zoo
+als bij den dichter:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;&#8217;t Meisjen veegt met purpren handen,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Gloeiend van het zonnebranden,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>&#8217;t Druipend voorhoofd lachend droog.
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Laat de lucht haar frischheid rooven,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Fier van aan zijn zij&#8217; te sloven,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Raapt zy aren, bindt zy schoven,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Het genoegen in het oog.&#8221;</span></p>
+</div><span class="pagenum">[<a id="pb191" href="#pb191">191</a>]</span><p>&#8220;Mijnheer schijnt ook liedjes te kennen,&#8221; zei het boertje; &#8220;&#8217;t spijt mij, dat ik het niet best begrijpen kan.&#8221;
+
+</p>
+<p>Men was intusschen aan Langenbr&uuml;cken genaderd, en daar het twaalf ure was, en de zon nog steeds het rijk alleen had, door
+wind noch wolken op zij gestreefd, besloot men een uurtje de koelte te zoeken, en stapte in een logement af, om het <i>diner</i> te gebruiken. Na afloop des maaltijds, waaraan ook de koetsier, niet uitsluitend opgewonden voor den heerlijken &#8220;<i lang="de">Kartoffeln Magenpflaster</i>&#8221;, en niet bevreesd dat &#8220;<i lang="de">Pasteien und Leckerbrod</i>&#8221; hem spoedig in het graf zouden helpen, had deelgenomen, was den vrienden eene groote verrassing bereid. Zij vernamen van
+den <i lang="de">Gastgeber</i>, dat Langenbr&uuml;cken eene zeer beroemde badplaats was, waarheen men van heinde en ver toestroomde, en dat de wateren van het
+Amali&euml;nbed op gezonden en zieken den heilzaamsten invloed uitoefenden. Bij nader onderzoek bleek het inderdaad, dat de kastelein
+niet te veel gezegd had: de badwateren zijn, in den volsten zin des woords, in de meeste gevallen onschadelijk; de Amali&euml;nbron
+levert een vocht op, dat zelfs door de naauwkeurigste proevers beschouwd werd als geheel overeenkomende met gewoon koud water,
+tot dat de zeer geleerde Heer Siegel, eenige jaren geleden, ontdekte, dat dit vocht, na eenige uren door de middagzon beschenen
+te zijn, laauw werd; dat het, op saffraan gegoten, eene gele kleur aannam; en zelfs door de vermenging met een weinig suiker
+eenen zoetachtigen smaak verkreeg. Naauwelijks had gemelde Heer deze eigenschappen ontdekt, of hij besloot met dit bijzondere
+water eenige proeven te nemen. Hij liet het een vriend gebruiken, die sedert geruimen tijd aan rheumatiek in den arm geleden
+had, en die tevens op raad van een anderen doctor het pijnlijke lid geheel met watten had omwonden. En waarlijk, na weinige
+dagen had het heilzame water effect: de lijder gevoelde veel minder pijn; het was of het vocht hem den arm verwarmde, en hij
+kreeg er langzamerhand <span class="pagenum">[<a id="pb192" href="#pb192">192</a>]</span>het gebruik van terug. Op gelijke wijze wendde hij het aan bij eene vrouw, die door hevige koortsen geteisterd werd, en deed
+het haar, gemengd met <i lang="la">sulphas quininae</i>, gebruiken; en ziet, in korten tijd verliet haar de koorts. Hierbij liet het de warme menschenvriend niet; waar hij hoorde
+van ziekten en kwalen, zond hij kruiken vol van het weldadige vocht; en de kastelein uit <i>de Zon</i> te Langenbr&uuml;cken, om ook van zijne zijde iets goed te beproeven, adverteerde, dat in zijn hotel kamers zouden worden afgestaan
+aan hen, die op de plaats zelve de badkuur wilden ondergaan. Nu stroomden de rheumatieken en koortsigen, wel van zes mijlen
+in het rond, toe; en toen eenigen tijd daarna bij de bron een <i lang="de">Conversationshaus</i> was aangebouwd, aarzelden ook de betrekkingen der lijders niet meer om hen te vergezellen, en ondervonden ook de gezonden,
+dat het badwater, met goeden Rijnwijn aangelengd, eene zeer verfrisschende, en met Franschen brandewijn vermengd, zelfs eene
+vervrolijkende kracht had.
+
+</p>
+<p>Ons reisgezelschap vond het gepast de courzaal in oogenschouw te gaan nemen. Het was in het drokste van &#8217;t saizoen; vijfendertig
+reizigers stonden op de badlijst ingeschreven, waarvan de meesten zich nu in de zaal bevonden. De aankomst van zes nieuwe
+gasten verwekte er opschudding. Hun uiterlijk scheen te imposeren; want de heeren verwelkomden hen met veelvuldige buigingen;
+de dames raadpleegden den spiegel omtrent den toestand harer lokken. De vrienden, reeds gewoon aan het zien van courzalen
+en aanzienlijke gezelschappen, waren niet bijzonder getroffen door den aanblik eener kamer van vijfentwintig voet in het vierkant,
+opgevuld met menschen, aan wier geheel uiterlijk en voorkomen bleek, dat geen hunner aan het Hof was gepresenteerd. Zij zagen
+er bejaarde heeren, gevormd naar het model van den achtkanten boer; dames, wier vingeren met denzelfden blos prijkten, die
+haar de wangen sierde; jongelieden, die, door met de <span class="pagenum">[<a id="pb193" href="#pb193">193</a>]</span>handen in den zak te loopen en te fluiten, toonden dat zij zich op hun gemak bevonden; kinderen, die hunne veelkleurige tandjes
+op raauwe wortelen exerceerden, en die, bij gelegenheid der badreize, zich zoover in het Fransch hadden geoefend, dat zij,
+zonder veel fouten in de uitspraak te maken, <i>Papa</i> en <i>Maman</i> konden zeggen. Al deze personen bewogen zich in het met bont papier behangen vertrek, waren dagelijks in hunne feestkleederen
+en gelegenheidsaangezigten gedost, courtiseerden en coquetteerden, rookten en dronken likeuren; het eerste op wat gedwongen
+manier, het laatste meer natuurlijk. Eene soort van bak met muzieklessenaars, aan den zolder hangende, deed vermoeden, dat
+er somtijds gedanst werd; een zwart bord met nommers, in een hoek der zaal, waarbij een oud man met eenige <i>thalers</i> en een schopje zat, toonde aan, dat ook aan de speelwoede kon worden toegegeven; en indien men eenige kleinigheden over het
+hoofd wilde zien, moest men toestemmen, dat deze menschen hier allerliefst badplaatsje speelden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Doet Mijnheer ook aan &#8217;t snuiven?&#8221; sprak een zwaarlijvig heer, in een zeer uitvoerigen donkergroenen jas en witte pantalon
+met plooijen, tot Pols, terwijl hij hem eene ebbenhouten snuifdoos voorhield, omtrent van de grootte van een beschuittrommeltje.
+
+</p>
+<p>&#8220;Met plaisir,&#8221; zei onze vriend, en na den fijnen tabak met zijne reukzenuwen in kennis te hebben gebragt, voegde hij er heel
+goedig bij: &#8220;dat is waarlijk een lekker snuifje.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neem dan nog eene prise,&#8221; zei de dikke heer, de ebbenhouten kist op nieuw openende; &#8220;&#8217;t is u van harte gegund.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dankje wel; ik wil liever straks nog eens terugkomen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Als Mijnheer eens stoppen wil,&#8221; zei dezelfde heer tot Torteltak, &#8220;ik heb voorraad van tabak.&#8221; En om dit te bewijzen, bragt
+hij uit zijn jaszak eene verlakte doos voor den dag, die men op den eersten aanblik voor een koffijtrommel zou hebben gehouden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb194" href="#pb194">194</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ik dank u, Mijnheer!&#8221; antwoordde deze; &#8220;ik heb mijne pijp in &#8217;t rijtuig gelaten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;O, dat is niets,&#8221; viel de gulle Duitscher in; &#8220;ik zal u de mijne wel leenen.&#8212;<i lang="de">Kellner!</i> krijg mijn oliekop eens!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dankje waarlijk, gij zijt veel te goed,&#8221; zei Torteltak haastig. &#8220;Eigenlijk rook ik maar heel zelden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat heeft Blacken toch eene gemakkelijke manier om kennis te maken! wat is hij nu we&ecirc;r familjaar met die vreemde heeren!
+je kunt zien, dat hij veel met groote lui heeft verkeerd,&#8221; zei de spichtige gade van den gullen heer, met zekeren trots, tot
+hare buurvrouw.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is wel waar,&#8221; antwoordde Juffrouw Glimbaum, minnelijk knikkende.
+
+</p>
+<p>Juffrouw Blacken stond op, en noodigde hare dochters, twee schrale blondines in &#8217;t lichtgroen (groen scheen de onderscheidene
+kleur der familie), om eens door de zaal te wandelen, daar zij iets aan Papa te vragen had.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is bespottelijk, zooveel als zij zich laat voorstaan op haar man,&#8221; zei juffrouw Glimbaum aan een <i>dandy</i> met eene roozenroode das en hooggeel vest. &#8220;Hij spreekt de groote lui ook niet, dan wanneer hij ze voor hun doodkist komt
+meten. Ik schaam mij eigenlijk om met die vrouw te converseren.&#8221;
+
+</p>
+<p>De <i>dandy</i> stak zijn linkerhand in zijne vestjeszak, omtrent zoo als de acteur Schouten doet, als hij voor een groot heer speelt, en
+zeide zeer lieftallig glimlachende: &#8220;<i lang="fr">Ma foi</i>, Mevrouw! u hebt wel gelijk, men moet zich niet encanailleren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Hun gesprek werd hier gestoord door den Heer Glimbaum, die van zijne dagelijksche wandeling naar zijne woning te Bruchsal
+terugkeerde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe gaat het, lieve?&#8221; vroeg zijne vrouw: &#8220;hebt gij een aangenaam tourtje gemaakt?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Kapitaal, wijfje! maar een drukke morgen;&#8212;achttien baarden geschrapt en zes koppen geknipt.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb195" href="#pb195">195</a>]</span></p>
+<p>De <i>dandy</i> verliet neuri&euml;nde het echtpaar, om de dochter van den Bruchsalschen torenwachter zijn hof te gaan maken.
+
+</p>
+<p>Veervlug was terwijl aan de speeltafel genaderd, en getuige dat een aantal kreutzer-en driekreutzer stukken op nommers en
+kleuren werden gezet. Hij mengde zich onder de spelers, en wekte aller verbazing door de gelatenheid, waarmede hij zijn verlies
+droeg. De fortuin was hem niet gunstig, en hij verloor in acht keeren omtrent twaalf stuivers. Maar het was voor Pols weggelegd,
+om hier een schitterend figuur te maken. Opmerkende, dat men op deze wijze van spelen niet licht gevaar liep zich te ru&iuml;neren,
+waagde ook hij drie kreutzers. Het geluk diende hem: hij won&#8212;verdubbelde&#8212;won meer en meer. Hij kreeg een geheelen stapel klein
+geld voor zich.&#8212;&#8220;Mijnheer is ongehoord gelukkig!&#8221; riep de oude Blacken in verbazing.&#8212;&#8220;Ongehoord!&#8221; herhaalde de bankier angstig.
+Pols werd geanimeerd; zijne winst was reeds grooter dan de kas der bank. &#8220;<i lang="fr">Va banque!</i>&#8221; riep hij op eens, al het geld op <i lang="fr">rouge</i> plaatsende. De dames Blacken gaven ieder een gil&#8212;&#8220;<i lang="fr">onze, rouge!</i>&#8221; zei de bankier, met wanhoop de geheele kas voor onzen vriend uitstortende.&#8212;&#8220;Ik krijg zes kreutzers,&#8221; riep eene dame, die
+nog in &#8217;t geheel niet me&ecirc;gespeeld had; &#8220;ik heb immers ook op <i lang="fr">rouge</i> gezet.<span class="corr" id="xd0e3782" title="Niet in bron">&#8221;</span> Pols maakte hierop geen captie. Hij schonk haar edelmoedig de gevraagde som.
+
+</p>
+<p>Sedert den merkwaardigen dag, waarop de Heer Siegel zijne ontdekking omtrent de kracht der Amali&euml;nbadwateren maakte, had er
+zeker in Langenbr&uuml;cken nooit zulk een belangrijk voorval plaats gehad als heden. Al de badgasten verzamelden zich om Pols,
+die even verbaasd scheen als de anderen, en naauwelijks begreep, dat hij de held was van de partij. Voor hem lag de massa
+geld uitgespreid; de som beliep meer dan zeven Pruisische <i>thalers</i>. &#8220;Dat is toch waarlijk zonderling,&#8221; zei hij tot De Morder; &#8220;ik had er volstrekt geen gedachte op.&#8221;&#8212;&#8220;Dat zult ge <span class="pagenum">[<a id="pb196" href="#pb196">196</a>]</span>altijd zien,&#8221; zei deze; &#8220;maar ik had eens moeten spelen, dan was het wel anders geloopen.&#8221;&#8212;&#8220;Maar wat zullen wij met dat geld
+aanvangen?&#8221; vroeg Pols aan Veervlug. Deze wist er raad voor: hij bestelde eenige flesschen goeden Rijnwijn. Al de glazen,
+die in het buffet te vinden waren, werden volgeschonken. Ieder der badgasten liet zich den aangeboden drank goed smaken; de
+bankier alleen trok een gezigt, alsof hij er eenige zuurheid in ontdekte. En toen nu het zestal, na nog eenige oogenblikken
+vrolijk in de zaal te hebben doorgebragt, in het hen wachtende rijtuig stapte, bejammerden de meesten der badgasten het zeer,
+dat zulke heeren hen zoo kort hun aangenaam en onderhoudend gezelschap gunden.
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Bijna gelijktijdig met de zon hadden onze reizigers den togt van heden volbragt. In vrolijke en aangename gesprekken waren
+hun de laatste uren voorbijgegaan. Het genoegen, in korte oogenblikken in het kleine Langenbr&uuml;cken gesmaakt, scheen een gelukkig
+voorteeken voor hun langer verblijf in de groote badplaats. Met verlangen zagen zij dus, van dat zij Rastadt achter zich hadden
+gelaten, naar de liefelijke vallei uit, waar &#8220;<i lang="de">die freundliche Najade die heil&#8217;gen Fluthen ausgieszt</i>,&#8221; en waar honderden baat komen zoeken tegen allerlei kwalen, duizenden tegen de verveling, misschien de ergste en ongeneeslijkste
+van allen. Eindelijk ontdekten zij, wat hun oog zocht: het vruchtbare dal, door heuvelen omringd, en van den smallen stroom
+doorsneden, die de vervallen woningen der inboorlingen van de nieuwe hotels en prachtige lusthoven der vreemdelingen afscheidt.
+
+</p>
+<p>Het was in &#8217;t best van den tijd; dus waren van alle kanten vreemdelingen toegesneld. Met verrukking staarden de vrienden op
+de luxe van wandelaars en equipages, die door het schoone avondweder naar buiten waren gelokt. Voordat zij in hun logement
+aankwamen, had Pols opgemerkt, dat <span class="pagenum">[<a id="pb197" href="#pb197">197</a>]</span>er hier heel wat geld verteerd werd; Holstaff, dat er vrij wat meer gezonde dan zieke badgasten moesten wezen; Torteltak,
+dat er een schat van mooije oogen en delicieuse figuurtjes te vinden was; de Morder, dat het veel te vol was om plaisir te
+hebben; en Veervlug, dat men zich te Baden niet alleen in bronwater, maar ook in allerhande genoegens kon baden.
+
+</p>
+<p>Op van Aartheim scheen het gezigt van al dat schoon geenszins den indruk te maken, die het bij de overige heeren verwekte.
+Met weinig belangstelling sloeg hij het gewoel der menigte gade. Reeds sedert een paar uren was hij stil en afgetrokken geweest,
+en scheen hem zijne gewone opgeruimdheid te hebben verlaten. Pols had hem nu en dan al een weinig pogen op te beuren, door
+hem te vragen, of hij hoofdpijn had, of het soms ook togtte, en dergelijke zaken meer. Van Aartheim had verklaard, dat hij
+zich volkomen wel gevoelde; daar moest dus iets zijn, dat hem hinderde. De reis kon het niet wezen; want hij was het zelf
+geweest, die er zoo zeer op had aangedrongen, om toch heden te Baden aan te komen. Van tijd tot tijd sloeg hij de een of andere
+groep onrustig gade, als hoopte of vreesde hij iemand aan te treffen; en toen men nu in het Hotel <i lang="de">Zum Z&auml;ringer Hof</i> was afgestapt, verliet hij hen terstond, om eene dringende commissie te verrigten; doch weinige minuten later kwam hij blijkbaar
+teleurgesteld tot hen terug. De vrienden verdiepten zich in gissingen, wat er toch met hem op handen was. Pols dacht, dat
+hij misschien een verwachten wissel niet gevonden had; Holstaff, dat er op het Badensche kerkhof welligt een zijner vrienden
+begraven lag; de Morder, dat zijn geweten hem de een of andere kwade daad verweet; Torteltak, dat hij eene ongelukkige liefde
+koesterde; Veervlug, dat hij eenvoudig in een knorrige bui was. Men besloot eindelijk, omdat men niet anders kon, de oplossing
+van dit raadsel geduldig van den tijd te verwachten.
+<span class="pagenum">[<a id="pb198" href="#pb198">198</a>]</span></p>
+<p>Men bezocht nog dienzelfden avond de courzaal, en zag het gewone personeel van eene badplaats aldaar vereenigd: oude heeren,
+die zich in een continu&euml;len roes van Bourgogne en Champagne tot den dood voorbereiden; jonge meisjes, die in de balzaal tot
+huismoeders gevormd worden; jongelingen, die proeven nemen, tegen hoevele aanlokselen de deugd van eenvoudige landmeisjes
+bestand is; en bejaarde dames, die de huwelijksgift harer dochters aan de inhalige schopjes der <i lang="fr">croupiers</i> blootgeven. Deze personen gaven den toon aan; men moest zich verwonderen, geene Bertrams te zien, die de Roberts tot de verschillende
+soorten van zonden aanzetten, die hier met volkomen vrijmoedigheid gepleegd worden, en had, om ook heiligschennis te zien,
+slechts tot den Sabbat te wachten, wanneer de losbollen de vrome <span class="corr" id="xd0e3814" title="Bron: kerkgansters">kerkgangsters</span> in hare devotie zoeken te storen; waarop men, om de verveling van den dag des Heeren te verdrijven, dubbel gelegenheid verkrijgt
+om den Mammon te dienen; wanneer de bedwelming des wijns de gerekte gastmalen veraangenaamt, en de Italiaansche schoone ook
+nog het gaas afrukt, dat haar den boezem bedekte, terwijl de Fransche <i lang="fr">danseuse</i> hare weelderigste passen uitvoert, om zelfs de zuiverste verbeelding te bezoedelen, en wanneer de leer:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="fr">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Chaque faute est un plaisir,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Et l&#8217;on a pour s&#8217;en repentir
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Le temps ou l&#8217;on n&#8217;en peut commettre.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>luid en met toejuiching gepredikt wordt.
+
+</p>
+<p>Gewis, het is nuttig, deel te nemen aan de genoegens, die eene badplaats aanbiedt. Haar invloed op de redelijke en zedelijke
+vorming van den mensch moet heilzaam zijn. Men leert die verouderde begrippen afleggen, dat het verkeerd is om zijne driften
+bot te vieren; men keert van daar terug, genezen van het vooroordeel, dat deugd alleen waarachtig genot geeft; men leert begrijpen,
+dat men op de wereld geplaatst is om de wereld te dienen; men beklaagt <span class="pagenum">[<a id="pb199" href="#pb199">199</a>]</span>de dwazen, die zich in zelfverloochening pijnigen en elders vreugde en zaligheid zoeken, zoolang ze nog op de aarde te vinden
+zijn; en wanneer men, na eene goedgelukte badkuur, aan eene welvoorziene tafel in het <i lang="de">Conversationshaus</i> te Baden ne&ecirc;rzit, en &#8217;s avonds in een wulpschen dans eene dartele schoone in zijne armen drukt, haalt men de schouders op
+over den bekrompene van geest, die in ouden tijd, gereinigd uit de badwateren van Bethesda opklimmende, terstond zijne schreden
+naar den Tempel des Heeren rigtte.
+
+</p>
+<p>Het was ongelukkig voor onze vrienden, dat zij niet liberaal genoeg opgevoed en niet diep genoeg in den geest der wereld doorgedrongen
+waren, om zich terstond met vrijmoedigheid in de armen van dit schuldeloos genot te storten. Na een paar uren in de zaal te
+hebben doorgebragt, was het sommigen hunner benaauwd geworden; zij zochten de vrije lucht; anderen verklaarden openhartig,
+dat zij tegen zoo veel verleiding niet bestand zouden wezen; Torteltak betuigde, dat hij geen acht dagen in deze omgeving
+zou willen doorbrengen, zonder de vergunning om aan alle kwaad toe te geven, en zoo slecht te zijn, als hij zou willen; van
+Aartheim, dat hij ieder jong mensch bewonderde en benijdde, die met de hand op het hart kon verklaren, dat al deze aanlokselen
+niets op hem vermogten.
+
+</p>
+<p>Men besteedde de twee volgende dagen, die men te Baden-Baden doorbragt, met uitstapjes in het <i>Mourgthal</i> en met een bezoek naar het <i lang="de">Neue</i> en <i lang="de">Alte Schloss</i>, en schepte meer behagen in de trotsche ru&iuml;nes van het laatste, dan in de mesquine inrigting van het eerste. Van Aartheim
+verliet hen beide avonden terstond na hunne terugkomst, en kwam telkens zeer laat uit het <i lang="fr">H&ocirc;tel d&#8217;Angleterre</i> terug. Hij was overigens zeer geheimzinnig in deze uitstapjes, en welligt zouden sommigen er een verkeerden uitleg aan hebben
+gegeven, zoo niet Holstaff hun berigt had, dat hij hem in de duistere wandellanen was tegengekomen, <span class="pagenum">[<a id="pb200" href="#pb200">200</a>]</span>in een zeer druk en geanimeerd discours met een lang en mager heer, waarvan hij niets had verstaan, dan dat het in &#8217;t Engelsch
+werd gevoerd.
+
+</p>
+<p>Wij hopen, dat de vrienden later omtrent deze geheimzinnige handelwijs van Van Aartheim nadere inlichting zullen bekomen.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb201" href="#pb201">201</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch15" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XV.</h2>
+<div class="argument">
+<p>De tour door het Schwartzwald. Pols maakt kennis met Engelsche dames bij onweder, en met Ohlsbachsche bij feestmuziek.</p>
+</div>
+<p>De groote route van Baden-Baden naar Zwitserland loopt midden door het steile gebergte en de donkere bosschen van het Schwartzwald,
+dat een weinig noordoostelijk van Baden bij Pforzheim begint, en door den Rijn tusschen Schaffhausen en Bazel begrensd wordt.
+Wanneer men een beminnaar is van woeste natuurtooneelen, niet tegen zware vermoeienissen opziet, en niet al te veel gewoon
+is aan de comfortable logementen van den Rijn en in Zwitserland, kan men hier met genoegen en vrucht eenige weken doorbrengen;
+men kan kale rotsen beklimmen, en van daar langs gedruischmakende bergstroomen naar digtbegroeide valleijen ne&ecirc;rdalen, waar
+men altijd overvloed van zwart brood tot voedsel vindt, en de aarde genoeg met mos is begroeid, om voor vermoeide leden tot
+rustbed te strekken. Men kan zich overtuigen, dat er in het midden van beschaafde landen nog streken zijn, waar de weelde
+niet is doorgedrongen, en de zeden van de vroegste eeuwen zijn bewaard gebleven; waar de kleeding aan geene nieuwe modes is
+onderworpen, en de taal noch door verbastering, noch door beschaving, heeft geleden. In &eacute;&eacute;n woord, wie zien wil, hoe de oude
+Teutonen omtrent huishielden, wanneer zij niet met de wapenen in de vuist op veroveringstogten uittrokken, ga naar het minst
+bezochte gedeelte van het Schwartzwald, en hij zal op eene zeer weinig <span class="pagenum">[<a id="pb202" href="#pb202">202</a>]</span>kostbare wijze tot de resultaten komen, waarnaar hij verlangt. Maar die liever wat meer op zijn gemak reist, en die gaarne
+bij een goed <i lang="fr">souper</i> over het schoone wil nadenken, dat hij des daags zag, en in een welgeschud bed van zijne vermoeienissen wil uitrusten, bepale
+zich tot kleine uitstapjes in de meer bezochte streken, en volge voor het overige de groote route, waar hij nog gelegenheid
+genoeg zal hebben, om met nederige hutten, eenvoudige landbewoners en slechte maaltijden kennis te maken.
+
+</p>
+<p>Onze reizigers behoorden tot de laatste soort: zij namen zes plaatsen in den <i lang="de">Grossherzoglichen Badischen Eilwagen</i>, en verlieten daarmede des morgens ten 12 ure de badplaats. De helft der vrienden kreeg plaatsen binnen in den wagen, waar
+zij drie Engelsche dames ontmoetten; de helft boven op, waar zij den <i lang="fr">cavalier</i> der <i lang="en">Ladies</i> aantroffen, die gaarne de zorg voor zijne jonge vrouw en hare zusters aan de vreemde heeren overliet, zoo hij maar zijne
+plaats <i lang="en">outside</i> niet verloor. De vrienden zouden nu en dan onderling van plaatsen verwisselen, om zoo de mooie uitzigten, die zich op hun
+tour voordeden, eerlijk te deelen. Het toeval plaatste Pols met de Morder en Van Aartheim het eerst binnen in de koets; de
+eerste begon zich zeer gegeneerd te gevoelen, daar hij volstrekt geen Engelsch verstond, en toch zoo gaarne met drie zulke
+lieve dames een praatje wilde maken; De Morder vond dat zij het beroerd troffen, om op zulk een warmen dag zoo opgepropt in
+een wagen te zitten; en Van Aartheim wachtte eene geschikte gelegenheid af, om een discours met de <i lang="en">Ladies</i> te beginnen. Hij scheen niet te veel verwend door de voorkomendheid en beleefdheid zijner landgenooten omtrent vreemdelingen,
+om bang te zijn voor de stugheid en stroefheid, die men zoo zonder uitzondering aan de Engelschen ten laste legt; ook <i lang="en">Mistress</i> Hunshow en hare zusters Emma en Mary schenen er haar <i>fort</i> niet van te maken, om beleefdheden van vreemde heeren met lompheid te beantwoorden. Toen <span class="pagenum">[<a id="pb203" href="#pb203">203</a>]</span>Van Aartheim haar attent had gemaakt op een schoon natuurtooneel, dat zich op hunnen weg voordeed, namen zij daaruit terstond
+aanleiding, om over de schoonheden te spreken, die zij op hare Rijnreis hadden opgemerkt, en die zij nog in Zwitserland verwachtten.
+Alle de dames legden hierbij veel schoonheidsgevoel en een geoefenden smaak aan den dag; en toen het gesprek langzamerhand
+van landschappen op landbewoners werd overgebragt, sprak vooral de schoone Emma zeer onderhoudend over originelen, die zij
+op reis ontmoet had, zonder daarbij hare of Van Aartheims landgenooten te sparen. Zij verhaalde onder anderen van eene zekere
+familie Dufduin, die zij in Mainz hadden leeren kennen; hoe Mijnheer haar gevraagd had, of de Engelschen niet jaloersch waren
+op den Hollandschen handel, en of er te Londen ook zulke mooie winkels waren als in de Kalverstraat te Amsterdam; en hoe zijne
+zwaarlijvige zuster haar verlangen had geopenbaard, om eens het Kanaal over te steken, daar zij de echte plumpudding wel eens
+proeven wilde, en zich zeer verwonderd had, dat er in Engeland ook kaas gemaakt werd, daar er toch zooveel Hollandsche werd
+ingevoerd.
+
+</p>
+<p>Terwijl was <i lang="en">outside</i> Mijnheer Hunshow in een druk discours gewikkeld over de Engelsche en Hollandsche politiek: hij gaf zijne tevredenheid te
+kennen over de pasbegonnen regering van de jonge Koningin, en zijne vrees, dat zij moeijelijk tot een huwelijk zou besluiten,
+en zoo, bij haar eventu&euml;el overlijden, de gehate Beer van Hanover op den troon zou komen. Wat Holland betreft, baarde het
+hem verwondering, dat men klaagde over de vermeerdering van schuld, daar ieder burger toch nationaal genoeg moest wezen, om,
+indien de rente moeijelijk meer betaald kon worden, zijne pretentie op den staat op te geven; en hij kon zich niet begrijpen,
+waarom een land zichzelf vrijwillig onder curatelen stelde. Torteltak lichtte hem omtrent sommige punten nader in, en beweerde
+naar waarheid, dat er <span class="pagenum">[<a id="pb204" href="#pb204">204</a>]</span>in Holland wel enkele renteniers zouden gevonden worden, die iets tegen zijne wijze van schuldvernietiging zouden hebben in
+te brengen. Hij maakte natuurlijk ook van de gelegenheid gebruik, om over het goede figuur te spreken, dat zijn Vaderland
+in de laatste omstandigheden had gemaakt. Maar schoon de Engelschman den Hollanders in vele opzigten regt deed wedervaren,
+scheen hij niet geheel in de opgewondenheid te deelen, die Torteltak omtrent deze zaken aan den dag legde. Onze vriend moest
+het daarom bejammeren, dat de Gedenkboeken van Hollands Roem en de stukjes over Ontwaakte Leeuwen, Waterleeuwen enz. zoo weinig
+in den vreemde gelezen werden, daar zij zoo geheel in staat zouden zijn om de dingen onpartijdig te leeren beschouwen.
+
+</p>
+<p>Het was intusschen avond geworden; het <i lang="fr">diner</i> was te Buhl gebruikt, en ook Offenburg was reeds achter den rug. Men verlangde sinds vele uren naar de frischheid van den
+avond; want de hitte was broeijend. Men had het aan de digtheid der bosschen toegeschreven, dat geen enkel koeltje eenige
+verademing aanbragt; maar men zou in eene open vlakte niet meer verkwikking hebben genoten. De lucht deed zich aan het oog
+voor, alsof zij strak gespannen was en met ongewone kracht de warmte naar beneden drukte. Maar nu verscheen op eens, daar
+de zon in de zee ne&ecirc;rzonk, aan de andere zijde hoog in de lucht een zwart wolkgevaarte, en begon de wind de toppen der boomen
+te bewegen, zonder dat men lager zijne koelte nog gevoelde. Meer en meer naderde het wolkgevaarte en scheen de warmte voor
+zich heen te jagen; dikke droppelen begonnen ne&ecirc;r te vallen en werden door de drooge aarde met gretigheid ingeslurpt. Weldra
+barste een <span class="corr" id="xd0e3907" title="Bron: onwe&egrave;r">onwe&ecirc;r</span> in volle kracht over het hoofd der reizigers los. Het schemerlicht maakte plaats voor dikke duisternis, alleen voor ondeelbare
+oogenblikken afgewisseld door het felle licht des bliksems; de wolken schenen met donderend geknal van een te barsten <span class="pagenum">[<a id="pb205" href="#pb205">205</a>]</span>en zich in regenvloeden neder te storten; de bergstroomen zwollen op en vielen kletterend in de diepte; rotsklompen werden
+afgebroken en stortten naar den afgrond af; de bliksemschichten schenen de zwarte bosschen in vuur te verteren, en de bergen
+we&ecirc;rkaatsten honderdvoud het geratel des donders.
+
+</p>
+<p>De gewaarwordingen van het personeel voor, in en op den <i lang="de">Grossherzoglichen Badischen Eilwagen</i> waren zeer verschillend. Het vierspan rende met ne&ecirc;rgebogen koppen in volle vaart over de bergen, en scheen geheel te vergeten,
+dat verscheidene menschenlevens door hunnen woesten ijver werden in gevaar gebragt; de postiljon hield met alle magt de teugels
+in, die ieder oogenblik uit zijne handen dreigden te glippen; de dames sloegen van verrukking de handen ineen, en riepen niets
+dan &#8220;<i lang="en">beautiful, beautiful indeed</i>;&#8221; Van Aartheim deelde in hare verrukking, maar had geene termen, om zijne bewondering te uiten; De Morder vond het al heel
+akelig, voor een enkelen keer, dat hij door het Schwartzwald reed, door eene donderbui overvallen te worden; Pols beschouwde
+het geval als zeer verontrustend, en beantwoordde het <i lang="en">beautiful</i> der <i lang="en">Ladies</i> met een <i lang="en">very inquietant indeed, very yes</i>. Hij voorspelde, dat men wel van ongelukken zou hooren, en dat het we&ecirc;r hier of daar wel in een molen zou inslaan. Buitenop
+werd de verrukking wel eenigzins bekoeld door het nederdalende vocht; maar toch de Engelschman gaf zijne groote vreugde te
+kennen, dat het hem gebeurde, een onweder tusschen de bergen bij te wonen; de andere heeren wikkelden zich in hunne jassen
+en mantels, en zagen het schouwspel in stilte aan.
+
+</p>
+<p>Het onweder was bedaard; de donderwolken waren overgedreven; en de woeste onstuimige stortvloed maakte plaats voor eenen geregelden
+aanhoudenden regen; de wind zweeg, en de stilte des avonds werd nu alleen gestoord door het gedruisch der watervallen. Maar
+nog hield de duisternis <span class="pagenum">[<a id="pb206" href="#pb206">206</a>]</span>aan. De paarden, van hun rennen afgemat, stapten nu met moeite langs den glibberigen weg voort. De postiljon hield raad met
+den conducteur, en maakte hem opmerkzaam op de afgronden, waarlangs zij heengleden. Holstaff, dit hoorende, hield beide handen
+voor zijne oogen, en las reeds in verbeelding de aandoenlijke advertentie, die men omtrent hem, den veelbelovenden jongeling,
+in den bloei zijns levens door een nootlottig toeval omgekomen, in de Haarlemsche courant zou plaatsen. Zoo arriveerde men
+te Ohlsbach; de conducteur meende vrijheid te vinden, hier af te wachten tot de lucht wat opklaarde, en zich over deze wijze
+van handelen wel bij het <i lang="de">Postamt</i> zullen kunnen verantwoorden.
+
+</p>
+<p>Het was een vreemd schouwspel, dat zich aan de reizigers bij het binnenkomen der herberg voordeed. De zaak zelve was niets
+ongewoons, want het was eene bruiloft; maar wanneer men, na eenige uren in duisternis en stormachtig we&ecirc;r te hebben doorgebragt,
+op eens eene buitengewoon verlichte kamer binnenkomt,&#8212;wanneer men geen ander geluid gehoord heeft, dan het ne&ecirc;rstorten des
+regens en het kletteren der paarden door het water, en men in geruimen tijd niets, zelfs niet zijne medereizigers, gezien
+heeft,&#8212;dan weet men naauwelijks waar men zich bevindt, wanneer men op eens vrolijke muziek hoort en opgetooide paren zich
+in vrolijke dansen ziet verlustigen.&#8212;In de herberg te Ohlsbach werd de bruiloft van des kasteleins dochter gevierd; haar huwelijk
+met een klompenmaker van Gengenbach was dien morgen voltrokken. Bijna al de jongelingen en boerendeernen der beide plaatsen,
+in feestkleederen uitgedost, waren verzameld in het grootste vertrek der woning. De zwartberookte muren waren voor deze gelegenheid
+met bonte kleuren beschilderd; bloemenkransen hingen aan stevige touwen van de zoldering af, en guirlandes over de kleine,
+in ijzer gevatte vensterruiten; vetpotten, in de hoeken der zaal geplaatst, verlichtten en bewalmden dit vertrek; op eene
+stellaadje lagen twee bekranste vaten met <span class="pagenum">[<a id="pb207" href="#pb207">207</a>]</span>jong bier, waaruit de dansers hunne dames verkwikking aanboden; in een grooten rooden pot was eene soort van geestrijk vocht,
+met honig aangemengd, waaruit de speelnooten nu en dan eenen kroes vulden en aan bruid en bruidegom aanboden. Het jonge paar
+was schoon; schooner waren er in de geheele streek sedert lang geene jongelieden verbonden: donkergele lokken hingen den jongeling
+over de breede schouders, en zwierden op het lange vuurroode kamizool en de witte hemdsmouwen, die er uit te voorschijn kwamen;
+eene korte broek van groene saaiachtige stof, een paar lichtgrijze kousen, en schoenen met hooge hakken en roodkleurige linten
+op den voet, maakten het overige van zijn kostuum uit. In zijne handen had hij de bouquetten, bestaande uit een paar boomtakken,
+ter lengte van drie voet, met dikke kransen van bladeren en veelkleurige bloemen omwonden. Aan zijne zijde stond de bruid,
+rond en kolossaal gebouwd, met vuurroode wangen en lichtblonde vlechten; een geel keursje was met rozeroode veters geregen;
+een bonte halsdoek, van voren om den hals vastgeknoopt, hing van achteren in vierkante plooijen af; daarover daalden de lange
+tressen haar, met linten doorvlochten, neder, en hingen haar tot de knie&euml;n. Zij droeg heden voor het laatst deze versierselen;
+want die linten zijn de onderscheidingsteekenen van den maagdelijken staat. Haar kort bontgestreept rokje werd ten halve door
+een wit voorschoot bedekt, en puntige schoentjes waren met linten om de donkerkleurige kousen vastgestrikt. Haar speelnootjes,
+even als zij uitgedost, misten alleen het witte voorschoot.&#8212;Juist toen de reizigers binnenkwamen, voerde men een volksdans
+uit, waarbij de bruidegom zijne bruid aan hare vriendinnen, in wier midden zij stond, moest ontrooven; doch op het zien der
+vreemdelingen, hielden de speellieden op, en de voeten der dansers waren dus niet meer in de gelegenheid om aan de toonen
+der muziek te gehoorzamen. De dames verlieten hare positie; den bruidegom <span class="pagenum">[<a id="pb208" href="#pb208">208</a>]</span>werd de moeite bespaard, om zijne bruid te schaken; want toen haar de speelnooten loslieten, was zij hem terstond in de armen
+gevlogen.
+
+</p>
+<p>Dit alles vernamen de vreemdelingen terstond, en zij bemerkten alras, dat zij eene warme schuilplaats tegen den regen hadden
+gevonden. De meesten hunner waren zeer in hun schik, dat de storm hen genoodzaakt had, in deze haven binnen te loopen. Maar
+nog bleef de muziek zwijgen en stonden de bruiloftsgasten op eenen eerbiedigen afstand. Zij lieten de helft der zaal aan de
+vreemdelingen over. Pols, zich eenigzins verontrustende, dat hunne tegenwoordigheid de vrolijkheid dezer goede menschen zou
+verstoren, deed eenige stappen voorwaarts, en zeide in zuiver Hollandsch: &#8220;Eilieve, laat onze komst u niet verhinderen!&#8221; Dit
+gezegde nu schijnt omtrent even zoo te klinken, als de Teutonische uitdrukking: &#8220;Wil niemand der dames met mij dansen?&#8221; althans
+eene der speelnooten kwam terstond naar hem toe, en hare linkerhand op zijn regterarm leggende, trok zij hem mede.&#8212;&#8220;Zoo was
+het niet gemeend,&#8221; riep Pols, door deze manoeuvre verbaasd; &#8220;waarlijk, ik kan niet dansen.&#8221; Hoe nu dit gezegde in de ooren
+der dansgrage Ohlsbachsche klonk, zouden wij niet weten te bepalen; maar de deern trok hem steeds meer naar zich toe. Pols
+zag haar smeekend aan; hij wist geen uitkomst meer. &#8220;Komaan, dans maar eens! je bent nu aan &#8217;t lijntje vast,&#8221; riep Veervlug,
+die achter hem stond. De muziek begon; daar was geen mogelijk meer om te ontwijken. Joachim Polsbroekerwoud danste voor de
+eerstemaal van zijn leven, en wel in eene boerenherberg te Ohlsbach.
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p209.jpg" alt="Polsbroekerwoud&#8217;s eerste dansles." width="565" height="720"><p class="figureHead">Polsbroekerwoud&#8217;s eerste dansles.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>E&eacute;n ding had onze goede vriend vooruit boven de andere heeren, die uit de diligence gekomen waren: een boerenvolksdans uit
+het Schwartzwald was hem niet vreemder, dan een wals of eene galoppade. Hij had slechts flaauwe noties van de danskunst; hij
+wist dat het bij zulke gelegenheden voornamelijk op de beenen aankomt, en dus legde <span class="pagenum">[<a id="pb209" href="#pb209">209</a>]</span>hij zich hoofdzakelijk toe, om die maar van den grond op te ligten. Hij liet zich overigens door zijne dame leiden als een
+kind; hij sprong, tot het zweet hem met groote stralen van het voorhoofd afliep; hij slingerde zijne armen, totdat zij hem
+als lam langs het lijf ne&ecirc;rhingen; nu en dan wierp hij een smeekenden blik op de speellieden, of zij toch maar &eacute;&eacute;ns wilden
+ophouden; en toen nu de dans eindigde in een rondzwieren der heeren om de stilstaande dames, werd de goede man zoo duizelig,
+dat hij op den grond zou zijn ne&ecirc;rgestort, zoo zijne <i lang="fr">danseuse</i> hem niet had vastgehouden. Alles draaide hem voor de oogen; en toen eindelijk de muziek ophield, en hij zijn hoofd op de
+borst der Schwartzwaldsche schoone liet ne&ecirc;rvallen, scheen hij door een schaterend gelach van al de toeschouwers uit een droom
+te ontwaken, en riep hij op luiden toon uit: &#8220;Hemel! waar ben ik?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Je bent een slimme vogel,&#8221; fluisterde Veervlug hem in &#8217;t oor.
+
+</p>
+<p>&#8220;Pols, Pols, als Mijntje je zoo eens zag!&#8221; zei Torteltak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik hoop in &#8217;s Hemels naam maar niet, dat dit meisje een vrijer heeft,&#8221; zei De Morder; &#8220;want je zult zien, dan krijgen wij
+hier een standje.&#8221;
+
+</p>
+<p>Alles liep evenwel goed af: Pols was geen slimme vogel, Mijntje zag hem niet, en het meisje scheen geen minnaar te hebben.
+De goede man zette zich op eene bank bij de biertonnen ne&ecirc;r, en de kastelein bood hem een verfrisschenden dronk aan.
+
+</p>
+<p>Terwijl kwam eene andere der speelnooten, en bragt aan de Engelsche dames een kroes, met den bruidsdrank gevuld; het brouwsel,
+hoe zoet ook, smaakte de <i lang="en">Ladies</i> evenwel minder dan gewone Portwijn; maar om nu toch deze beleefdheid te beantwoorden, namen zij de uitnoodiging van Van Aartheim,
+Torteltak en Veervlug aan, om aan den dans deel te nemen; Hunshow nam de dame van Pols over, en dezelfde dans werd nog eens
+uitgevoerd. De Ohlsbachers <span class="pagenum">[<a id="pb210" href="#pb210">210</a>]</span>en Gengenbachers schenen in deze handelwijze veel genoegen te scheppen; zij gaven nu aan hunne vrolijkheid den vollen teugel,
+en de reizigers zouden misschien nog lang aan het feest hebben deelgenomen, zoo niet de conducteur op eens op luiden toon
+had uitgeroepen: &#8220;Heeren en dames voor Schaffhausen, de paarden zijn voorgespannen!&#8221;
+
+</p>
+<p>Door Hunshow en Van Aartheim werd namens het gezelschap aan den bruidsvader een geschenk in geld ter hand gesteld, met verzoek,
+om daarvoor het jonge paar eene gedachtenis aan hunne tegenwoordigheid bij de bruiloft te koopen.
+
+</p>
+<p>Het schoone gedeelte van Ohlsbach tot Donau&euml;schingen werd door de meeste onzer vrienden slapende doorreisd. Het was jammer;
+maar men troostte zich met het denkbeeld, dat men niet alles kan zien, en hoopte maar, bij den retour in Holland, geene reizigers
+te zullen aantreffen, die, hun <i>fort</i> gemaakt hebbende van de Schwartzwaldreis, zouden zeggen, dat het nu voor hen net zoo goed was, alsof zij geheel waren te
+huis gebleven.
+
+</p>
+<p>Het uur poozens, dat den reizigers te Donau&euml;schingen wordt toegestaan, werd doorgebragt, zoo als dat daar gewoonlijk geschiedt:
+men maakte van de gelegenheid gebruik, om zich met waschwater te verfrisschen en door een stevig ontbijt te versterken; en
+door een uitstapje, dat weinige minuten tijds vereischte, had men de voldoening, in het Schwartzwald den oorsprong van &eacute;&eacute;ne
+rivier, den Donau, te zien; zoo men, door het korte oponthoud in die streek, al genoodzaakt was, om den Necker, Wutach, Schwarzach,
+Kander, Vise, Treisam, Schulter, Kinrig, Murg, Alb, enz. op hunne eigene gelegenheid te laten ontspringen.
+
+</p>
+<p>Ten zes ure vervolgde men de reis. Het was een heerlijke morgen. Frisch en heldergroen ontwaakte het gras, dat door stof bedwelmd
+en uitgeput door droogte was ingeslapen. De vogelen hernieuwden het lied, dat zij den vorigen avond door matheid waren gedwongen
+af te breken, <span class="pagenum">[<a id="pb211" href="#pb211">211</a>]</span>en koesterden hunne beregende vleugelen in de warmte der zonnestralen, wier verschroeijenden gloed zij gisteren onder de schaduw
+van het geboomte hadden ontdoken; de bloemen, door den plasregen ne&ecirc;rgebogen, waagden het op nieuw hare kruinen omhoog te
+heffen; en het geboomte spreidde weder zijne bladeren uit, die den vorigen dag slap hadden ne&ecirc;rgehangen. Ook de slaap, waarin
+de nacht de diligencelocataires had gedompeld, werd door een verkwikt ontwaken opgevolgd, en zoo aan hunne frischheid het
+waschwater in het logement veel deel had, het was omdat de waterdigte hoofddeksels en de lederen wagenkappen zich tegen het
+doordringen van den regen hadden verzet.
+
+</p>
+<p>De reizigers bragten de overige uren van den morgen door met in de diligence de bergen af te draven, en bij het opklimmen
+hunne passen met die der paarden te meten. Na nog eenige Badensche plaatsjes te hebben gepasseerd, en geen het minste onderscheid
+te hebben gezien tusschen het Duitsche Wies en het reeds op Zwitserschen bodem gelegen Oos, hadden zij het land van belofte
+bereikt, in zichzelven de opmerking makende, dat de natuur in hare overgangen niet conscientieus de grensscheidingen der Mogendheden
+heeft geraadpleegd.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb212" href="#pb212">212</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch16" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XVI.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Aankomst in Zwitserland en verblijf te Schaffhausen; bevattende tevens belangrijke opmerkingen omtrent den invloed van een
+nieuw schoeisel op lichaam en ziel.
+</p>
+</div>
+<p>&#8220;Zoo zijn wij dan nu waarlijk in Zwitserland!&#8221; riep Torteltak uit, toen de conducteur den grenspaal aanwees, en de reizende
+heeren met hem naast de diligence voortstapten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik moet ronduit zeggen, dat het mij tegenvalt,&#8221; verklaarde De Morder; &#8220;en schoon ik er mij heel weinig van had voorgesteld,
+dacht ik niet, dat de reizigers zoo onbeschaamd konden liegen in het opvijzelen der schoonheden van dit land.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar het kan immers nog komen,&#8221; zei Pols; &#8220;evenwel moet ik u ook zeggen, dat het mij zeer verwondert, dat men van den <i lang="fr">Mont blanc</i> nog niets kan ontdekken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat zullen allemaal wel praatjes wezen van dien <i lang="fr">Mont blanc</i>,&#8221; zei zijn ontevreden vriend; &#8220;ik geloof er ten minste niets van, voordat ik hem met mijne eigene oogen zie.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Pas maar op,&#8221; zei Veervlug, &#8220;dat de witte reus niets van uw ongeloof verneemt. Hij mogt zich anders eens wreken, door u bij
+gelegenheid met een <i lang="fr">avalanche</i> op te frisschen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Het moet u een heele studie geweest zijn,&#8221; zei Van Aartheim aan De Morder, &#8220;om de tevredenheid en opgeruimdheid, die ik mij
+verzekerd houd, dat dikwijls in uwe ziel plaats vinden, in termen van ontevredenheid en wrevel te leeren uitdrukken.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb213" href="#pb213">213</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Hm!&#8221; bromde de ander tot antwoord; &#8220;ik kan het niet helpen, dat mij alles in de wereld tegenloopt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En dat juist de <i lang="fr">Mont blanc</i> u tegen<i>staat</i>,&#8221; grinnikte Veervlug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ben nu toch benieuwd naar die Arcadische schoonen en hare gracieuse costumes,&#8221; zei Torteltak. &#8220;Ik hoop toch eens in de
+gelegenheid te zullen zijn, om den minnekout van een paar Zwitsersche geliefden af te luisteren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Juist ontmoetten zij eene kar, die den berg afreed. Een jonge Schaffhauser man lag er boven op te slapen; zijne pijp was hem
+uit den mond gevallen; zijne bruin verbrande <span class="corr" id="xd0e4028" title="Bron: echtgenoot">echtgenoote</span>, met wolle rokken en bloote voeten, hield het paard bij den teugel, om het tegen het uitglijden te behoeden. Eene gracieuse
+beweging, die zij met de lippen maakte, en een zekere dikte aan de linkerwang deden vermoeden, dat de schoone niet afkeerig
+was van &#8217;t gebruik van pruimtabak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Weet je wat mij spijt,&#8221; zei Pols, &#8220;het is, dat ik te Donau&euml;schingen vergeten heb, het lapje groene zijde uit mijn koffer
+te krijgen. Dat is, volgens Ebel, zoo goed voor de oogen, als men in Zwitserland reist. En wij mogen nu, zoodra wij te Schaffhausen
+zijn, wel werk maken van konijnenwollen kousen en schoenen met spijkers; anders kan men hier in dit land niet loopen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En dan mogen wij ook wel terstond voor Alpenstokken zorgen,&#8221; zei Torteltak; &#8220;want die zullen wij morgen ook wel noodig hebben,
+als wij per diligence naar Zurich reizen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De Engelschman hield terwijl een zeer geanimeerd discours met zijn jong vrouwtje, dat haar hoofd uit het portier hield; en
+toen de conducteur de heeren verzocht we&ecirc;r in te klimmen, daar men de hoogte had bereikt, stond een van onze vrienden hem
+met genoegen zijne plaats in het rijtuig af, en Hunshow had dus gelegenheid zijn gesprek fluisterend voort te zetten.
+
+</p>
+<p>Ten twee ure arriveerde men te Schaffhausen; gelukkig <span class="pagenum">[<a id="pb214" href="#pb214">214</a>]</span>nog met heldere oogen en gezonde voeten, hoe zich ook Pols over het veronachtzamen der in Zwitserland noodige voorzorgen had
+verontrust.
+
+</p>
+<p>De stad Schaffhausen is omtrent even merkwaardig, als sommige plaatsen in ons dierbaar Vaderland, met name Kuilenburg, Buren
+en Montfoort. De belangstellende vreemdeling kan daar zijne oogen doen weiden over ouderwetsche gebouwen en vervallen woningen;
+hij kan struikelen over de ongelijke keisteenen, die in bevallige wanorde in de straten schijnen ne&ecirc;rgeworpen; hij kan opmerken,
+dat onder de takken van nijverheid het bedelen eene aanzienlijke plaats bekleedt, en ervaren, dat, zoo de kasteleins de manier
+niet verstaan om iemand behoorlijk te recipi&euml;ren, zij evenwel in de kunst van declaraties in te leveren aanzienlijke vorderingen
+hebben gemaakt. De merkwaardigheden aldaar zijn het Opvoedingsgesticht voor dienstboden in, en de groote Rijnval buiten de
+stad. In het eerste worden de beginselen der brei- en spelkunst gedoceerd; ook geeft men er grondig onderrigt in het straatschrobben
+en vaatwasschen. Weinige vreemdelingen geven zich evenwel de moeite deze merkwaardige inrigting te gaan opnemen, misschien
+wel, omdat de slechte bediening van de in dit gesticht opgevoeden hun geen groote denkbeelden van deszelfs onontbeerlijkheid
+inboezemen. De kastelein uit den <i lang="fr">Faucon d&#8217;Or</i>, opmerkende dat onze reizigers veel eetlust hadden, en voor &#8217;s hands nog geen kans ziende om hieraan naar eisch te voldoen,
+ried hun aan, van deze oogenblikken gebruik te maken, om het Dienstboden-instituut te gaan zien, daar het heden Maandag was,
+en men dan onderwijs gaf in het stoven van aardappelen. De Engelsche dames werden hierdoor geanimeerd, en daarom ook de Hollandsche
+heeren. Pols bleef te huis; want hij wachtte den schoenmaker, om de schoenen met spijkers te passen; hij durfde zijn Rotterdamsch
+schoeisel niet aan de ongelijke straatsteenen van Schaffhausen wagen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb215" href="#pb215">215</a>]</span></p>
+<p>Zeer voldaan keerde het gezelschap van dien togt terug. Zij hadden van den <i>chef</i> van het etablissement belangrijke wenken omtrent opvoeding ontvangen, en waarlijk met bewondering de liefde van den ouden
+man voor het dienstbare menschdom opgemerkt, die zelfs zoo ver ging, dat hij voornemens was, het volgende jaar eenen Almanak
+voor dienstboden uit te geven; iets, waartoe hij te meer aangemoedigd werd, omdat deze klasse in Schaffhausen de talrijkste
+is. Veervlug merkte aan, dat dan misschien de uitgave van een Annual voor bedelaars ook niet onbelangrijk zou zijn, daar,
+gelijk wij reeds opmerkten, dit vak in de stad zeer ijverig werd beoefend.
+
+</p>
+<p>Het <i>diner</i> had niets merkwaardigs, dan dat men voor het eerst Zwitsersche florellen nuttigde, die ongemeen grondig smaakten. Het product
+van eenige nijvere bijen, in den vorm van eene honigraat, sierde het dessert, en scheen zeer naar den smaak te zijn van een
+aantal gonzende vliegen, die, in dit hotel gelogeerd, zware verteringen schenen te maken, daar zij zich niet ontzagen iederen
+dag met een grooter aantal vrienden aan den maaltijd te komen deelnemen. De familie Hunshow kreeg den inval om den Portwijn
+van den kastelein te proeven, en daar hij vrij goed scheen te voldoen, volgden onze vrienden hun voorbeeld. Pols, dien middag
+zeer dorstig zijnde, en gewoon den Duitschen landwijn in groote hoeveelheid te gebruiken, ledigde dikwijls zijn glas en werd
+buitengewoon vrolijk; hij gevoelde zich luchtiger dan ooit, en scheen nu wel lust te gevoelen, om den dans, waarin hij gisteren
+zoo uitgemunt had, nog eens te beproeven. Hij schreef deze luchtigheid toe aan de konijnwollen kousen, die sedert een paar
+uren zijne beenen omsloten. Toen hij van tafel opstond, gevoelde hij op eens de vrijmoedigheid om een Engelsch discours te
+voeren. Hij wendde zich daarom tot <i lang="en">Miss</i> Mary, en vroeg haar op vrolijken toon: &#8220;<i lang="en">How do you do</i>?&#8221; De dame keek hem verwonderd aan. Zij scheen <span class="pagenum">[<a id="pb216" href="#pb216">216</a>]</span>deze vraag vreemd te vinden van iemand, met wien zij gedurende meer dan 24 uren bijna onafgebroken in gezelschap was geweest,
+en die haar nu voor het eerst bepaaldelijk toesprak. &#8220;<i lang="en">You speak English, Sir!</i><span class="corr" id="xd0e4067" title="Niet in bron">&#8221;</span> vroeg zij hem.&#8212;&#8220;<i lang="en">A little</i>,&#8221; antwoordde Pols naar waarheid; want toen Mary nog een paar andere phrases tot hem uitte, kreeg zij geen ander antwoord
+meer, dan: &#8220;<i lang="en">I cannot understand you.</i>&#8221; Van Aartheim, die in de nabijheid was, nam spoedig het discours over, en spaarde Pols daarna ook de moeite, om de <i lang="en">Miss</i> op den togt naar den Rijnval te geleiden.
+
+</p>
+<p>Een uur v&oacute;&oacute;r zonneondergang bereikte men dit punt. Men had den raad van Ebel opgevolgd, om den togt derwaarts niet over Neuhaus
+te nemen, maar den overkant van den rivier te houden tot aan het kasteel van Lauffen. Reeds meer dan een half uur, voordat
+men aan de plaats kwam, had men het gedruisch gehoord, door de nederploffing der rivier van een hoogte van meer dan zestig
+voet veroorzaakt. In het eerst had Pols gemeend, dat het kraken zijner nieuwe schoenen dit gedruisch veroorzaakte; maar toen
+hij er de ware oorzaak van vernam, gaf hij zijne verwondering te kennen, daar hij nooit iets dergelijks bij de watervallen
+op Hartjesberg of Rozendaal vernomen had.
+
+</p>
+<p>Het gezigt van den Rijnval bij Schaffhausen, van den kant van Lauffenburg, is waarlijk indrukwekkend. Wanneer men, op eens
+voor de houten balustrade geplaatst, van de hoogte den breeden stortvloed, door twee rotspunten gebroken, <i lang="fr">en profil</i> ziet, verdringt de schrik voor een oogenblik de bewondering, waarmede het heerlijke schouwspel u vervult; en wanneer men
+daarna in de diepte nederdaalt en van de vierkante galerij, die onder de voeten trilt, een oog naar boven opheft, en men ziet
+eene onmetelijke massa water met donderend geweld naar den afgrond storten, en, op de rotsen gebroken, in wolken als van sneeuw
+omhoogvliegen, om daarna als schuim we&ecirc;r in de diepte verzwolgen <span class="pagenum">[<a id="pb217" href="#pb217">217</a>]</span>te worden, dan is men.... Ja, wie kan zeggen, hoe men dan te moede is?
+
+</p>
+<p>Van al de belangrijke punten nam ook ons gezelschap den grooten waterval, die door menschen, welke nooit den Niagara gezien
+hebben, dikwijls den Niagara van Europa genaamd wordt, in oogenschouw. Aller verrukking was groot; maar ieder drukte ze op
+zijne wijze uit. De Morder vond het heerlijk, maar miserabel dat het zoo&#8217;n barbaarsch geweld maakte. Holstaff werd opmerkzaam,
+dat men, zoo men door den vloed werd weggesleept, een gewissen dood ter prooi zou worden. Pols wist niet wat hij zeggen zou,
+maar vond toch, dat die gewast linnen manteltjes, die men daar, om niet doornat te worden, aantrekt, de menschen allerkoddigst
+stonden. Hunshow kocht al de afbeeldingen door den schilder Bleuler van de verschillende gezigtspunten des watervals, schoon
+hij zelf moest bekennen, dat geen een er een flaauw denkbeeld van uitdrukte. Van Aartheim begon met hem een geleerd discours
+over het onvermogen der schilderkunst, daar, waar het treffende in de beweging en in het gedruisch bestond, en was het ook
+niet met den Duitscher eens, waarvan <i>M. le Comte</i> De Walsh spreekt, die meende, dat men zich door muziek van dit effect een denkbeeld zou kunnen vormen.
+
+</p>
+<p>Men vond het gepast, na een geruimen tijd in bewondering te hebben doorgebracht, den Rijn over te varen en zich in het logement
+een weinig te verfrisschen. Daar aangekomen, begon Pols over duizeligheid te klagen, en toen men hem vroeg, of hij daarvan
+geen reden kon gissen, schreef hij die geheel toe aan den invloed van den waterval. De duizeligheid had overigens voor onzen
+vriend geene gevolgen, dan dat hij op de terugwandeling moeijelijk regtuit kon loopen, waarvan hij evenwel de reden meende
+te zien, dat zijne schoenen scheef gemaakt waren.
+
+</p>
+<p>Torteltak, Veervlug en Holstaff hadden het genoegen de dames op dezen togt te geleiden. Zij hielden het tot Neuhaus <span class="pagenum">[<a id="pb218" href="#pb218">218</a>]</span>uit, met over den Rijnval te spreken; maar toen dienden de discoursen op iets anders over te gaan, zoo men niet in herhalingen
+wilde vallen. Men was wel onvoldaan, dat men zoo weinig kon zeggen over iets, dat zoo diepen indruk gemaakt had, maar vond
+het toch beter over iets anders te praten, dan te zwijgen. De remplacerende gesprekken waren misschien belangrijk; maar wij
+kunnen er niets van me&ecirc;deelen, dan dat de namen Grisi, Lablache, Persiani en Rubini dikwijls door de <i lang="en">Ladies</i> werden genoemd.
+
+</p>
+<p>Hunshow had Van Aartheim onder den arm genomen, en na eerst over onverschillige zaken gesproken te hebben, zei hij op eens
+tot hem: &#8220;Mijnheer, ik houd u voor een regtschapen mensch, maar hoe kent gij Lurgrave?&#8221;
+
+</p>
+<p>Van Aartheim verbleekte en antwoordde niet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zag u met hem te Baden-Baden in een druk discours. Ik meen u tegen hem te moeten waarschuwen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik dank u voor uw raad,&#8221; zei de ander; &#8220;maar ik ken hem door en door, en verlang niets vuriger, dan voor altijd van hem ontslagen
+te zijn; maar nog ben ik in zijne magt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wil niet verder doordringen in uwe geheimen,&#8221; zei Hunshow, &#8220;maar ik wensch u toe, dat gij spoedig van hem verlost moogt
+worden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat geve de Hemel, en tevens, dat ik niet een der heeren, met wie ik thans reis, door mijne onvoorzigtigheid aan zijne lagen
+heb blootgesteld!&#8221;
+
+</p>
+<p>Men arriveerde ten 10 ure in het logement, zeer verfrischt en aangenaam gestemd door de avondwandeling. Pols evenwel had wat
+ligtheid in het hoofd en loomheid in de beenen; hij schreef het toe aan de konijnenwollen kousen en de schoenen met spijkers.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb219" href="#pb219">219</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch17" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XVII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Bevattende eene al te lange beschrijving van eene voetreis en eene al te korte van een watertogtje.</p>
+</div>
+<p>Hoe aangenaam is het, eene voetreis te maken! Dat is eigenlijk toch maar de ware manier van reizen. Dan smaakt men zeker dubbel
+zoo veel genoegen, als wanneer men zich afhankelijk maakt van paarden, die in redelooze haast voorthollen, of van stoommachines,
+die ook al niet volkomen begrijpen, waarom zij zich zoo gezwind bewegen. Luchtig en vrij wandelt men voort, in alles volkomen
+zijn meester, en met innig welgevallen slaat men het oog op het valies, dat men torscht, daar men met zelfvoldoening kan uitroepen:
+&#8220;<i lang="la">Omnia mea mecum porto!</i>&#8221; Waar een schoon natuurtooneel bijzonder de oogen boeit, vertoeft men zoo lang men lust heeft; en hoeveel ziet men niet,
+dat anders voor het oog verborgen blijft! De voetreiziger dringt door op plaatsen, waar anderen moeten achterblijven; wat
+hun beletselen zijn, zijn het hem niet meer.
+
+</p>
+<p>Hoe bekoorlijk zijn de aanlokselen van deze manier van reizen! hoe zalig is het, zich er in te verdiepen, vooral wanneer men
+in een gemakkelijken fauteuil ne&ecirc;rzit, of op eene welgevulde sofa ligt uitgestrekt!
+
+</p>
+<p>Maar ook wanneer de gewigtige morgen aanbreekt en den voetreiziger met moed en in vrolijkheid zijnen togt begint, en gedurende
+den geheelen dag, dien hij aan de negen of tien uren afstands besteedt, zijn de genoegens onuitputtelijk. Ziet hem daar met
+luchtigen tred voortstappen; het ongewone pak, dat hij torscht, geeft hem <span class="pagenum">[<a id="pb220" href="#pb220">220</a>]</span>meer gemak dan last. Hij fluit, en neuriet, en zingt; maar niet om zich den tijd te korten, want hij bereikt het eerste station,
+terwijl hij nog meende er een half uur van af te zijn.
+
+</p>
+<p>Maar was die al te groote dartelheid misschien hemzelven hinderlijk, na de eerste pauze wordt hij bedaarder. Met gematigder
+tred vervolgt hij zijn weg: de koelte des morgens is geweken en de liefelijke stralen der zomerzon koesteren zijn gelaat;
+de pori&euml;n worden geopend, en in milden overvloed stroomt het vocht van zijn voorhoofd af.
+
+</p>
+<p>Indien hij later halfweg van zijnen togt is, dan de zon van de haren, dit bevreemde hem niet; want de voetreiziger weet, dat
+zij haar dagelijksch tourtje maakt in een wagen, met fiere genetten bespannen.
+
+</p>
+<p>En waren deze de genoegens, die hij de eerste uren van zijnen togt smaakte, wat zijn zij in vergelijking van de verrassingen,
+die nog wachten! Als hij gemeend heeft dat er een abuis in de opgave des afstands is, daar het wel drie uren zal zijn in plaats
+van twee, is de kastelein in de herberg, waar hij we&ecirc;r zal rusten, in staat hem me&ecirc; te deelen, dat men het gemakkelijk in
+anderhalf uur kan gaan. Vraagt hij, als de togt op het laatst loopt: &#8220;Hoe ver nog van de stad?&#8221; dan is het antwoord: &#8220;Anderhalf
+uur.&#8221;&#8212;Dit bevreemdt hem, want het is een half uur langer dan hij dacht; maar grooter nog is zijne verwondering, als hij, na
+nog een half uur voortgegaan te zijn, op dezelfde vraag tot antwoord bekomt: &#8220;Zeven kwartiertjes.&#8221;
+
+</p>
+<p>Meent hij dat hij steentjes in de schoenen heeft, het blijkt hem bij nader onderzoek, dat het eenvoudig blaren zijn, die zijn
+voeten als extra schoeisel dekken. Vreest hij op het laatst, dat hij nooit het doel zijner reize zal bereiken, hij vergist
+zich en is aangenaam verrast, als de toren, die voor hem scheen uit te wandelen, toch eindelijk vlak voor hem staat. Had hij
+den moed verloren, om de straten der stad door te wandelen, als hij de groote steenen onder zich voelt, worden de gewaarwordingen
+der ganzen op de <span class="pagenum">[<a id="pb221" href="#pb221">221</a>]</span>gloeijende platen te Straatsburg hem duidelijk. Meent hij dien dag, daar hij vermoeid is, niet veel van de stad te zullen
+zien, al wederom eene verrassing; zijn logement is aan het andere eind gelegen. En als hij dan, na 50 trappen opgeklommen
+te zijn, de uitsluitend voor voetreizigers bestemde apartementen bereikt, bespaart hij zich, door gebrek aan eetlust, groote
+kosten. In den slaap meent hij een berg te beklimmen, die al hooger en hooger wordt, en den volgenden morgen, daar hij, zijne
+harkstijve beenen op den grond zettende, op spelden meent te trappen, mag hij, ten behoeve zijner voetzolen, <i lang="de">kirschwasser</i> en een draad saijet doen aanrukken.
+
+</p>
+<p>Ongelukkigen, die met postpaarden rijdt, hoe geheel anders zijn uwe gewaarwordingen, wanneer gij in uw logement aankomt! Hoe
+weinig aanlokkends heeft de kanap&eacute;, die u wacht! Gij put op &eacute;&eacute;nen dag genoegens uit, waarvan de voetreiziger twee of drie
+dagen jouisseert. Wanneer gij in uw bed stapt, moet gij u nog de moeite geven om de oogen te sluiten, daar ze hem van zelve
+toevallen; geen enkele droom doet u in uw slaap opspringen. Al de recepten tegen de ongemakken, die eene voetreis ten gevolge
+heeft, zijn voor u te vergeefs opgeschreven.
+
+</p>
+<p>En o, hoe was het u te moede, toen gij daar, tegen de kussens van uw rijtuig aangeleund, de wandelaars voorbijsneldet! Zaagt
+gij den blik niet, waarmede zij uw lot beklaagden? Was het niet, alsof zij u om uws zelfs wil smeekten uit te stappen? Waart
+gij niet jaloersch op het zweet dat hunne aangezichten, het stof dat hunne schoenen bedekte?
+
+</p>
+<p>Leert dan inzien, waarin het wezenlijk genoegen bestaat. Leert het van uwe postpaarden, dat slechts eene voetreis onuitputtelijk
+genot oplevert; ziet hoe mismoedig zij de koppen naar de aarde laten hangen, als zij worden afgespannen, en hoe het zweet
+hun uitbreekt van angst, dat zij reeds naar den stal moeten terugkeeren. Leert het van <span class="pagenum">[<a id="pb222" href="#pb222">222</a>]</span>een troep militairen, die een geheelen dag met marscheren doorbrengen, niet slechts in de eerste uren, wanneer hun lied: &#8220;Wij
+zijn mannen van Oranje,&#8221; of &#8220;Wie praalt aan &#8217;t hoofd der heldenstoet?&#8221; met luider stem wordt opgezongen; maar later, wanneer
+zij stilzwijgend voortwandelen, en hunne zaligheid overpeinzen, terwijl zij de zachte drukking van hun modelgeweer nu eens
+aan hun linker, dan we&ecirc;r aan hun regter schouder gunnen; leert het vooral van hen, die op het laatst van den marsch vreezen,
+dat hunne wandeling al te spoedig zal zijn afgeloopen, en zich in het mulle zand ne&ecirc;rvlijen, totdat de onderadjudant door
+eene vriendelijke manoeuvre met zijn stok hen aanport, hunne kameraden niet te verlaten.
+
+</p>
+<p>Wanneer gij in uw rijtuig zit en uwen weg begint, dan is uw eenig verlangen alles te zien; de wenschen van den wandelaar strekken
+zich verder uit; hij verlangt naar den oogenblik, dat hij alles gezien heeft. Wanneer gij te huis komt, hebt gij niets te
+vertellen, dan dat de route heerlijk mooi was. De voetreiziger maakt hiervan naauwelijks gewag; hij kan me&ecirc;deelen dat hij
+zoo mo&ecirc; was als een hond, en dat hij in zooveel uren zijne knie&euml;n niet gebogen had.
+
+</p>
+<p>Het was misschien de overtuiging van dit alles, die Joachim Polsbroekerwoud en zijn gezelschap deed besluiten, om, in plaats
+van nog heden van cal&ecirc;che-gelegenheden gebruik te maken, de Zwitsersche voetreis reeds te Schaffhausen te beginnen. Ebel gaf
+negen uren afstands op van daar tot Zurich; en het was alleen omdat men het noodzakelijke inzag, om in die stad een weinig
+te vertoeven, dat men besloot den eersten dagmarsch niet langer te nemen. Van Aartheim bragt wel in het midden, dat hem de
+tour vrij groot scheen, daar hij het voetreizen bij ondervinding kende; maar dit scheen den overige heeren niet genoegzaam,
+om hun plan op te geven. De ransels werden door de moedige voetgangers met het noodige niet alleen, maar ook met het overbodige
+gevuld, en de togt begon. <span class="pagenum">[<a id="pb223" href="#pb223">223</a>]</span>Te Neuhausen passeerde hun de cal&ecirc;che met de Hunshows, die men &#8217;s avonds te Zurich we&ecirc;r zou aantreffen; te Eglisau trachtte
+men eenige zwaarte, die zich in de beenen deed gevoelen, door het drinken van Champagne bij het <i lang="fr">diner</i> te verligten; te Bulach gebruikte men tot hetzelfde einde thee; te Seeb begonnen de ranselriemen te knellen; schoon de ransels
+zelve volstrekt niet hinderden; te Claudia was de <i lang="de">sehnsucht</i> naar Zurich tot den hoogsten trap gestegen; en toen men laat in den avond de stad bereikte, waren de meesten in zulk eene
+stemming, dat het hun onverschillig zou geweest zijn, indien zij, in plaats van te Zurich, te Nes op Ameland of te Khruntschehow
+in Siberi&euml; waren aangekomen, zoo er maar ordentelijke kamers met heel goede bedden voorhanden waren.
+
+</p>
+<p>In het <i lang="fr">H&ocirc;tel de l&#8217;Ep&eacute;e</i> werd het vermoeide gezelschap goedgunstig opgenomen. Zij hadden de satisfactie, den kastelein te hooren aanmerken, dat de
+door hen afgelegde weg de moeite der beschouwing naauwelijks waardig was. Met treurigheid had de inspectie der voeten plaats;
+in stilte werd de avond doorgebragt, in zwaren slaap de nacht; en bijna vermoeider dan men naar bed ging, stond men den volgenden
+morgen op.
+
+</p>
+<p>In deze positie ontvingen zij het bezoek van den Heer Hunshow, die hen kwam uitnoodigen, om gezamentlijk een tourtje op het
+meer van Zurich te maken, en daartoe terstond per as naar Rapperschwijl te trekken, om &#8217;s avonds in een schuitje naar de stad
+terug te keeren. Het had wel in het plan der vrienden gelegen, om nog heden tot Zug te reizen, maar men meende zulk eene lieve
+propositie niet te kunnen afslaan, en zag, behalve het aangename gezelschap en den heerlijken tour, ook een dag te gemoet,
+waarop men de knie&euml;n gebogen kon houden; het denkbeeld van rusten was in de gegeven omstandigheden het aangenaamste, dat men
+zich kon voorstellen.
+
+</p>
+<p>De westelijke oever van het meer van Zurich levert <span class="pagenum">[<a id="pb224" href="#pb224">224</a>]</span>zulke schoone gezigten op, dat de personen, die geen Engelsch verstonden, zich niet behoefden te vervelen, als zij niet wilden;
+maar anders was het wel hard, geen enkel woord te begrijpen van een discours, dat met veel levendigheid gevoerd werd, en allen,
+die er aan deelnamen, tot de hoogstmogelijke vrolijkheid opwond. Vooral Van Aartheim en <i lang="en">Miss</i> Mary schenen heden onuitputtelijk in geestige gezegden, of, zoo als Pols zich uitdrukte, in boertige kwinkslagen. Het doet
+ons zeer leed, niet in staat te zijn gesteld, het gesprek hier me&ecirc; te deelen; misschien evenwel is het goed; want daar is
+in zulk soort van gesprekken dikwijls zooveel, dat zijne charmes van de omstandigheden en de plaats ontleent, dat zij bij
+de overbrenging te veel verliezen. Torteltak was verrukt; nog nooit was hij met Engelsche dames zoo na in aanraking geweest,
+en het was zijn lot nog al veel geweest, met zoodanige zijner schoone landgenootjes te converseren, die, zoodra het discours
+eenigzins van het heel gewone vervreemdt en de onderwerpen van toilet, amusementen en de dingen van den dag een weinig op
+zij laat liggen, terstond in de weer zijn met haar: &#8220;Heden, mijnheer! wat wilt u daarme&ecirc; zeggen?&#8221; of &#8220;zoo hoog kunnen wij
+niet vliegen.&#8221; Hij moest misschien wel vreezen, dat deze dames op verre na zulke goede huishoudsters niet zouden zijn, als
+de gemelde landgenootjes, daar zij veel belezenheid, ja zelfs veel studie aan den dag legden; maar hij getroostte zich een
+aangenaam discours te voeren, zelfs met zulke meisjes, wier handen geheel verkeerd stonden tot het opdoen der natte wasch,
+en die op geen handvol na konden berekenen, hoeveel zout er tot het koken van aardappelen werd vereischt.
+
+</p>
+<p>In het logement <i>de Paauw</i> te Rapperschwijl werd het middagmaal gebruikt. Terwijl het gezelschap aan tafel zat, kwam een jong mensch, armoedig gekleed,
+van een zacht, innemend voorkomen, maar in wiens trekken iets heel melancholieks was, met een oude vrouw, wier voorkomen <span class="pagenum">[<a id="pb225" href="#pb225">225</a>]</span>minder innam, in de zaal. Zij plaatsten zich op een kleinen afstand van het gezelschap, en de jongeling stemde de viool, die
+hij onder den arm droeg.
+
+</p>
+<p>&#8220;Kom aan, muziek!&#8221; zei Veervlug: &#8220;dat is goed; dan kunnen wij ons eten op de maat in den mond brengen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De jonge man begon een dier stukken uit te voeren, die men aan alle publieke tafels in Duitschland hoort.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is wat nieuws,&#8221; zei De Morder. &#8220;Kastelein, je tracteert ons op beroerde muziek.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is eene ongelukkige familie,&#8221; antwoordde deze; &#8220;daarom laat ik ze nog al eens aan de tafel toe. Die jonge man is van
+eene zeer fatsoenlijke familie uit Zurich, en de vrouw, die hij bij zich heeft, is zijne moeder. Haar man had, bij zijn sterven,
+zijn vrij groot vermogen tusschen hen beiden verdeeld; maar zij heeft eerst haar eigen goed en toen dat van haren zoon op
+eene schandelijke wijze verteerd; later raakte zij ook aan den drank verslaafd, en haalde zich door hare liederlijke levenswijs
+de verachting van iedereen op den hals. De zoon was aan een meisje van eene ordentelijke familie verloofd; maar zij verlangde
+van hem, dat hij zijne moeder aan haar lot zou overlaten. Deze had toen juist het laatst van zijn vermogen verteerd, en nu
+wilde de zoon haar niet aan armoede prijs geven; en daarom <span class="corr" id="xd0e4196" title="Bron: offerden">offerde</span> hij zijn geluk&#8212;want het meisje wilde nu niets meer van hem weten&#8212;om den wil zijner moeder op. De arme jongen! want in plaats
+van hem uit dankbaarheid naar de oogen te zien, behandelt zij hem nog schandelijk, en verteert het geld, dat hij zoo zuur
+verdient, in dronkenschap. Ik wou dat ik hem maar van haar los kon krijgen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De jonge muzikant was, toen hij de aanmerking van De Morder hoorde, bloedrood geworden. Helaas! hij herinnerde zich den tijd,
+toen iedereen hem om zijn middelmatig muzikaal talent toejuichte; maar toen immers was hij rijk, en beoefende de edele kunst
+niet als eene kostwinning<span class="corr" id="xd0e4201" title="Niet in bron">.</span> Doch <span class="pagenum">[<a id="pb226" href="#pb226">226</a>]</span>toen nu de kastelein zijne geschiedenis verhaalde, en hij de uitdrukkingen hoorde, die deze zich omtrent zijne moeder veroorloofde,
+werd hij doodsbleek, en pijnlijke tranen kwamen in zijne oogen. Hij wilde teruggaan; maar zijne moeder hield hem tegen, en
+beet hem onvriendelijk toe: &#8220;Komaan! kunt ge niet meer spelen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Het spijt mij, dat ik het gezegd heb,&#8221; zei De Morder; &#8220;maar ik kon ook niet weten, dat hij een fatsoenlijk mensch was.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En gij vondt zeker de vrijheid,&#8221; zei Van Aartheim, &#8220;om het eergevoel van een minder fatsoenlijk mensch te kwetsen?&#8221;
+
+</p>
+<p>Van Aartheim scheen niet van oordeel, dat gemeene menschen geen eergevoel kennen.
+
+</p>
+<p>Een weinig later ging de muzikant met zijn hoed in de hand bij het gezelschap om. Van Aartheim had hem met belangstelling
+en innig medelijden gadegeslagen. Misschien wist ook hij, hoeveel men soms om den wil eener moeder moet opofferen. Toen de
+jongeling hem naderde, wierp hij niet alleen ongemerkt een ruime gift in den hoed, maar drukte tevens met hartelijkheid zijne
+hand.
+
+</p>
+<p>Op nieuw sprongen de tranen uit de oogen van den jongen man; maar nu waren zij hem toch zoo pijnlijk niet als daar even.
+
+</p>
+<p>De familie Hunshow zag Van Aartheim met bevreemding aan. Deze deelde haar de geschiedenis van den ongelukkige mede, zoo als
+hij die van den kastelein gehoord had.
+
+</p>
+<p>&#8220;Een zeldzaam voorbeeld van kinderlijke liefde,&#8221; zei de Engelschman.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar gelukkig een nog zeldzamer van moederlijke ontaardheid en verhardheid,&#8221; voegde Mary er bij.
+
+</p>
+<p>Toen het armoedige paar de zaal verliet, zag de moeder met woeste vreugd de ruime collecte na; de zoon sloeg nog eens eenen
+dankbaren blik op Van Aartheim.
+
+</p>
+<p>Een schuitje wachtte nu het gezelschap, om den tour over het meer naar Zurich te maken. De togt werd door het <span class="pagenum">[<a id="pb227" href="#pb227">227</a>]</span>heerlijkste weder begunstigd. Op het lieve schiereiland Au stapte men voor een oogenblik aan wal, en Torteltak deed zijnen
+vrienden het genoegen, de heerlijke Ode van Klopstock, <i lang="de">der Z&uuml;rchersee</i>, te reciteren. Het was laat, toen men in het <i lang="fr">H&ocirc;tel de l&#8217;Ep&eacute;e</i> terugkwam, waar de vrienden van de Hunshows, die nu eenen anderen weg dan zij heenreisden, moesten afscheid nemen, in de
+verwachting evenwel van ze te Geneve we&ecirc;r te zien.
+
+</p>
+<p>Den volgenden morgen vertrokken de voetreizigers in eene cal&ecirc;che over den Mont-Albis naar Zug, waar het bijna altijd mistig
+en slecht we&ecirc;r is, en waar de regering, om de nagedachtenis der burgers eer te bewijzen, en de bedroefde betrekkingen der
+overledenen te troosten, de doodskoppen, zoodra het vleesch genoegzaam tot ontbinding is overgegaan, met de namen van hen,
+wien zij toebehoorden, op den schedel geplakt, in eene traliekast ten toon stelt.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb228" href="#pb228">228</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch18" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XVIII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Hoe de reizigers den Rigi beklimmen, en hoe het Holstaff tegen zijne verwachting toch nog gebeuren mag, de zon aldaar te zien
+opgaan.
+</p>
+</div>
+<p>Voor het logement <i>de Zwarte Arend</i>, te Art, stonden reeds langer dan een half uur Joachim Polsbroekerwoud en zijne vrienden in volkomene besluiteloosheid wat
+te doen. Zij waren daar van Zug aangekomen met het vaste plan om den Rigi te beklimmen, en zouden reeds terstond dit voornemen
+hebben ten uitvoer gebragt, zoo niet de drijvende wolkjes, die zij v&oacute;&oacute;r eenige uren ontdekt hadden, tot dikke wolken waren
+aangegroeid, en zich zoodanig om de kruin des bergs hadden vastgehecht, dat men verzekerd kon wezen, op den top geen uitzigt
+te zullen hebben dan in den digten sluijer, die het landschap overdekte en de communicatie van het heldere zonlicht met het
+frissche groen en het doorschijnend water afsloot. Wel konden zij, zonder zich hierover te bekommeren, den togt aanvangen;
+maar zij liepen gevaar eene vruchtelooze reis te maken, en het hemelsche vocht, dat tot verfrissching van gras en geboomte
+bestemd was, in hunne kleederen op te vangen. Zij hadden reeds de zekerheid het heerlijke schouwspel te zullen missen, als
+de zon, achter het blaauwe gebergte ne&ecirc;rzinkende, bij haar afscheid een purperen gloed om zich heen werpt; als die gloed zich
+langzamerhand aan de valleien onttrekt, maar nog een krans van warme en bonte kleuren om de witte en koude toppen van het
+hooge gebergte slingert, totdat ook deze weldra in schemering verkwijnen en in <span class="pagenum">[<a id="pb229" href="#pb229">229</a>]</span>duisternis versterven; maar aan den anderen kant, de wolken konden in den nacht in regen worden opgelost, en hoe heerlijk
+zou dan, van den hoogsten top des Rigis, het opgaan der zon over het verfrischte landschap te aanschouwen zijn!
+
+</p>
+<p>De kastelein uit <i>de Arend</i>, om redenen, hem bekend, liever de heeren nog niet willende afstaan, recommandeerde tot sch&acirc;vergoeding den zonsopgang over
+het Zugermeer, uit zijn logement gezien; en Pols inclineerde hiertoe al spoedig, mits men, om toch ook een ruim uitzigt te
+hebben, eene bovenkamer nam; maar Aloys Stadler, een jeugdig winkelier in zwam, vuurslagen en tonderdoozen te Zug, doch wiens
+nering minder winsten aanbood, dan het rondzwerven door het gebergte als gids van rijke vreemdelingen, vreezende dat, zoo
+de reis heden niet doorging, het zestal hem ontsnappen zou, en hij voor niet zijn besten groenen rok, leverkleurigen pantalon
+en vuurroden parapluie uit de kast zou hebben gehaald, bestreed dit voorstel met warmte en kracht, door de verzekering te
+geven, dat in het gebergte na regen altijd droog we&ecirc;r volgt. Dit argument wist de kastelein niet te we&ecirc;rleggen, en ook de
+vrienden verkozen het in deze maar voor alles afdoend te houden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Welaan dan, met moed!&#8221; riepen zij uit; de veldflesschen werden met <i lang="de">kirschwasser</i> gevuld, en de vreemdelingen met Alpenstokken, en de gids met zijn rooden parapluie gewapend, begonnen den togt.
+
+</p>
+<p>Het eerste uur gaans, wanneer men den Rigi van deze zijde beklimt, loopt door weiden en bosschen, en de helling is zeer geleidelijk.
+Men maakte dus de aanmerking reeds, dat de Alpenstokken heel wat meer last dan gemak geven, en Veervlug begon over te hellen
+om aan de afleiding van den naam des bergs van <i lang="la">Regina Montium</i> boven dien van <i lang="la">Mons Rigidus</i> den voorkeur te geven. Stadler evenwel raadde hem aan om zich niet met die afleidingen te vermoeijen, want dat zoo lang hem
+en zelfs zijn vader, die <span class="pagenum">[<a id="pb230" href="#pb230">230</a>]</span>ook gids geweest was, heugde, de berg nooit een anderen naam dan Rigi had gedragen.&#8212;Het we&ecirc;r hield zich beter dan men gedacht
+had, en zonder tegenspoed bereikte men <i lang="de">das untere D&auml;chli</i>. Het uitzigt van dit punt is reeds schoon en ruim, en werd, toen zij er aankwamen, genoten door een heer van omtrent 50 jaren.
+Hij scheen in gepeins verzonken; maar op het zien der reizigers stond hij eensklaps op en zeide: &#8220;Schoon niet waar? Ik zou
+wel plan hebben om dit punt uit te teekenen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, doe het eens, Mijnheer!&#8221; zei Torteltak; &#8220;ook nu met dit sombere weder kan het een heel bevallig schilderijtje opleveren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja maar,&#8221; zei de ander, &#8220;ik kan niet teekenen. Maar ik wil, zoodra ik te huis kom, een meester nemen; en als ik de kunst
+onder de knie heb, hier nog eens we&ecirc;rom komen. Een leelijk gebrek in mijne opvoeding, dat ik het niet geleerd heb. Als ik
+eens kinderen krijg, zal ik daar beter in voorzien.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wil u niet tauxeren,&#8221; zei Torteltak; &#8220;maar daar behoort nog al iets toe, om zoo iets onder de knie te krijgen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is niets, Mijnheer! vlijt en langdurige oefening kunnen daarin veel te gemoet komen. Ik verbeeld mij, als ik eens een
+jaar of twaalf in een <i>atelier</i> doorbragt, en dan eens een Italiaansch kunstreisje maakte, dat ik een heele bol kon worden. Dan verkocht ik mijne affaire,
+en ik zou, geloof ik, nog wel naam kunnen maken als schilder. Doch ik heb geen plan om de jonge schilders in hunne fantastische
+kleedingswijze te imiteren, maar wel in hunne vrolijkheid. Ik gevoel dat ik aanleg heb om schilder te worden; want ik ben
+altijd vrolijk.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak recommandeerde zich, om dan ook bij gelegenheid zijne kunststukken eens te mogen zien, en de oude heer gaf hem terstond
+zijn adreskaartje.
+
+</p>
+<p>Boven <i lang="de">das untere D&auml;chli</i>, waar de beschilderde kruisen den weg in stations verdeelen, tot aan de kapel van <i lang="de">Maria <span class="pagenum">[<a id="pb231" href="#pb231">231</a>]</span>zum Schnee</i>, wordt de weg steiler en moeijelijker. &#8220;Het spijt mij,&#8221; zeide de oude heer, &#8220;dat ik het plan, dat ik had, toen ik hier de
+laatste maal was, om eenen straatweg over den Rigi aan te leggen, niet ten uitvoer heb kunnen brengen. Dat zou het beklimmen
+merkelijk gemakkelijker gemaakt hebben.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wou dat gij het gedaan hadt,&#8221; zei De Morder, &#8220;want het is nu in het geheel geen weg voor een fatsoenlijk man; zelfs met
+deze miserabele stokken heeft men nog ieder oogenblik kans, om armen of beenen te breken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Spijt mij ook,&#8221; zei de oude heer; &#8220;maar ik werd gecontrarieerd; niemand wilde acties nemen, en mijne middelen lieten het
+niet toe, om het geheele geval voor eigen rekening te nemen. Dat heeft mij al meermalen gehinderd in het uitvoeren van waarlijk
+goede plannen. Hier in mijn portefeuille heb ik nog een project, om den loop van den Rijn, bij den waterval van Schaffhausen,
+te verleggen, door het graven van een kanaal van boven de stad tot aan Rheinau. Dat zou den handel van Zwitserland verbazend
+bevorderen. Hier is het; zie het eens in, Mijnheer!&#8221; zeide hij, zich tot Van Aartheim wendende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Het plan is mooi,&#8221; zei deze, &#8220;maar het eenige, dat ik er op aan te merken heb, is, dat het onuitvoerbaar is.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is mij meer gezegd,&#8221; zei de oude heer, zonder zich eenigzins aan deze aanmerking te ergeren; &#8220;maar het is geen reden,
+om het niet eens te beproeven.&#8221;
+
+</p>
+<p>Tot aan het vierde kruis, waar zich de weg van Lowerz met dien van Art en Goldau vereenigt, en waar de steilheid we&ecirc;r vermindert,
+bleef het weder goed, schoon de donkerheid, door de wolken veroorzaakt, op de duisternis des avonds anticipeerde; maar toen
+begon een liefelijke regen in overdadige mildheid neder te vallen. De gids bediende zich van zijnen parapluie om droog te
+blijven, en raadde den reizigers van hunne stokken gebruik te maken, om spoedig aan het <i>Hospitium</i> te arriveren. Deze raad was <span class="pagenum">[<a id="pb232" href="#pb232">232</a>]</span>evenwel gemakkelijker gegeven dan opgevolgd. De weg werd er door den regen niet beter om. Sommigen der reizigers begonnen
+te morren, zonder daarom de nederdaling des regens te stuiten; de anderen stapten zoo moedig voort, alsof er niets gebeurde;
+de oude heer zeide, dat hij wel plan zou hebben, om zijn mac-intosh uit zijn valies te halen, zoo hij dat niet ongelukkig
+te Zurich had laten liggen. Maar met dat al, de bui werd zoo hevig, dat in weinige oogenblikken aller kleederen doortrokken
+werden, en de omgebogen hoedenranden het water bij wijze van goten in den hals en langs den rug uitstortten. Gelukkig bood,
+na een eindweegs, eene overhangende rots eene schuilplaats aan, waar men ten minste eenige oogenblikken de bui kon afwachten.
+
+</p>
+<p>Een kleine vergoeding voor het doorgestane leed bood het uitzigt, dat men van hier op de vallei had. De lucht was, zoo ver
+men zien kon, met donkere wolken bedekt. Overal daalde de regen in dikke stralen neder; maar op &eacute;&eacute;n punt was de lucht gebroken,
+en in het midden der graauwkleurige landstreek zag men het schoone kleine meer van Lowerz in een helder licht, en het bevallige
+eilandje Schwanau, waarover de zon al haren glans scheen uit te storten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen maar waarlijk,&#8221; zei Pols, terwijl hij zijne natte wangen en voorhoofd afdroogde, &#8220;dit uitzigt is een gulden waard.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zou wel plan hebben,&#8221; zei de oude plannenmaker, &#8220;om hier een stukje lands te koopen en een koepel te bouwen; want het
+is hier een gezigt, waaraan men zich niet kan verzadigen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Het zou een perfecte gelegenheid wezen voor een theetuin,&#8221; zei Pols, wien het op eens inviel, welke aangename middagen hij
+in der tijd bij zijne tante te Rotterdam, die een theetuin in de Keerweerlaan had, plagt door te brengen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is jammer, dat het voor u beiden wat ver van huis <span class="pagenum">[<a id="pb233" href="#pb233">233</a>]</span>is,&#8221; hernam Torteltak, die op het kaartje van den ouden heer gezien had, dat hij zijn domicilium te Stutgard hield.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is niets,&#8221; zei deze: &#8220;heeft Mijnheer geen zaken omhanden?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Voorloopig nog niet,&#8221; antwoordde Pols; &#8220;ik ben advocaat, maar ik practiseer niet.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Juist,&#8221; zeide de ander, &#8220;dat is zoo goed als vrij man: dan moesten wij zamen op dat eilandje Schwanau eene fabriek oprigten
+van zoeten wijn, uit zure appelen getrokken; dat kan hier wel opnemen, want de wijn is in deze streek niet best.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols glimlachte en zeide, dat hij zich nog eens bedenken zou. Hij dacht in zichzelven: &#8220;Wat zou Mijntje wel zeggen, als ik
+haar eens proponeerde om naar Schwanau te verhuizen!&#8221;
+
+</p>
+<p>Omstreeks zeven ure bereikte men het <i>hospice</i> en de woning der Capucijnen: men had zich genoodzaakt gezien, de reis te vervolgen, voordat de regen geheel ophield, daar
+de bui het air had nog niet spoedig te zullen overdrijven. Een oud eerwaardig vader ontsloot de deur en bood den reizigers
+verkwikking aan; hij leidde hen daarna rond in het kleine gebouw, en introduceerde hen ook in zijne enge cel. Het zag er treurig
+uit in dat bouwvallig vertrekje; het was maar gelukkig, dat de kleine glasruitjes weinig licht toelieten om deze vervelooze
+wanden en halfvermolmde meubels te beschijnen; maar toch, de Capucijner zeide nog met zeker welgevallen: &#8220;Ziet, deze kamer
+is de mijne.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zij is waarlijk niet te ruim en te gemakkelijk,&#8221; zei De Morder.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zou mij hier gruwelijk vervelen,&#8221; zeide Pols: &#8220;des zomers zou het nog gaan, als er veel vreemdelingen komen; maar &#8217;s winters
+moet het hier al akelig eenzaam wezen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zou wel plan hebben ook een klooster te laten bouwen, als zoo iets bij de Lutherschen mode was,&#8221; zeide de oude heer; &#8220;maar
+ik zou het alles wat op een grooter en <span class="pagenum">[<a id="pb234" href="#pb234">234</a>]</span>ruimer voet inrigten, en wat meer gelegenheid tot amusementen geven, om de eentonigheid te verminderen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De Capucijner glimlachte. &#8220;Gij zoudt er anders over denken,&#8221; zeide hij, &#8220;indien gij, zoo als ik, 60 jaren in deze cel gewoond
+hadt. Wat zou ik hier meer verlangen? Is het hier niet ruim genoeg voor mij alleen? Heb ik niet mijn kruisbeeld en mijn gebedenboek?
+En als ik &#8217;s avonds den helderen hemel uit mijn venster aanschouw, zie ik dan niet mijne toekomstige woning daar, nog hoog
+boven die maan en sterren? Zegt mij, hebt gij in uwe ruime zalen en prachtige steden een helderder uitzigt?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zou het lot van dien monnik in zijne enge cel begeerlijk kunnen vinden,&#8221; zei Van Aartheim tot Torteltak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ook,&#8221; zei deze; doch terwijl hij het oog sloeg op zijn fijne polonaise, dacht hij: &#8220;Maar toch die grove pij; het is al
+te erg.&#8221;
+
+</p>
+<p>Op de Rigistaffel werd niet gepoosd, schoon De Morder, die vrij vermoeid was, eene motie deed om hier te blijven, daar hij
+niet wist waarom de <i>Kulm</i> ook juist hooger dan de <i>Staffel</i> moest wezen. Gelukkig kwam weldra het <i lang="de">Wirthshaus</i> van Burgi Ritschard in het gezigt; want het werd zeer duister, en de regen hield nog gestadig aan, schoon nu nog al met sneeuw
+vermengd. Het laatste eind was echter het glibberigst, en het <span class="corr" id="xd0e4361" title="Bron: nootlottig">noodlottig</span> gevolg hiervan was, dat Holstaff, die in gepeins verzonken voortwandelde, uitgleed en zijwaarts in een vijf &agrave; zes voeten
+diepen kuil viel. De eerste kreet van den ongelukkige was: &#8220;Hemel! ik val in den afgrond!&#8221; maar de tweede bragt de geruststellende
+tijding over, dat hij slechts zijne beenen gebroken had, en dus onmogelijk een voet verder verzetten kon. Pols, heel confuus,
+maar toch dadelijk hulp willende aanbrengen, vroeg aan den gids, waar hier ergens de beste chirurgijn woonde. Aloys Stadler
+antwoordde heel bedaard, dat hij de keuze had tusschen Zug en Lucern. De andere vrienden staken de handen uit, en namen den
+ongelukkige tusschen zich, <span class="pagenum">[<a id="pb235" href="#pb235">235</a>]</span>die hun weldra verzekerde, dat hij geloofde, slechts een zijner beenen gebroken te hebben, maar dat hij nog onzeker was, welk
+van beiden. Hij klaagde tevens over eene hevige wondkoorts, die hem terstond geattaqueerd had, en die, zoo hij de beenbreuk
+al overleefde, hem zeker wel langzamerhand zou ondermijnen. De vrienden troostten hem zoo goed zij konden. Pols stapte met
+Stadler driftig vooruit, om vast alles in het logement te prepareeren, en vernam van dezen, dat zijn vriend er toch nog beter
+afgekomen was dan de <i lang="de">K&ouml;niglich Preusische Oberf&ouml;rster</i>, Friedrich Wilhelm von Bornstett <i lang="de">aus Rathenow</i>, die anno 1826, een weinig hooger op, in eene diepte gevallen was van ongeveer 2000 voet, en zijne <i lang="de">Frau Gemahlin</i> als weduwe in het <i lang="de">Kulmhaus</i> had achtergelaten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij komen met een zieke,&#8221; zei Pols tot den kastelein, &#8220;iemand die bijna doodgevallen is; dus zouden wij gaarne eene goede
+kamer hebben, maar liefst niet voor aan &#8217;t huis, waar de drukte van de passage is.&#8221; De kastelein was in de gelegenheid hem
+van dien kant gerust te stellen, en raadde hem aan, om maar in de groote zaal intrek te nemen, omdat daar een warme kagchel
+stond en die nu geheel tot hunne dispositie was. Weldra volgde de lijder, door vier vrienden ondersteund, telkens bij het
+ne&ecirc;rzetten zijner beenen onderzoekende, welk toch gebroken was, en nog immer in dezelfde pijnlijke onzekerheid. Van Aartheim
+raadde hem voorloopig maar te gaan zitten, en schreef een preparaat voor, dat den lijder in de koorts en hun allen tegen den
+schrik dienstig zou zijn, uit een mixtuur van Jamaica-rum, citroenen en suiker, aangelengd met kokend water, bestaande. Holstaff
+werd ontkleed en kreeg drooge kle&ecirc;ren van den kastelein; de gekwetste leden werden onderzocht; doch de wonden schenen, oppervlakkig
+beschouwd, alleen de spieren getroffen te hebben, die hier en daar van vel ontbloot of met bonte kleuren geteekend waren.
+Pols, een weinig gerustgesteld, had het genoegen, <span class="pagenum">[<a id="pb236" href="#pb236">236</a>]</span>ditmaal den door hem me&ecirc;gevoerden Spijkerbalsem te <i>zien</i> appliceren.
+
+</p>
+<p>Terwijl ook de andere vrienden zich zoo veel mogelijk in drooge kleederen staken, vroeg Holstaff om papier en pennen; hij
+wilde nog een brief aan zijne ouders schrijven, en vond het beter, dit nu maar te doen, terwijl hij nog present was. Hij begon
+ook dadelijk met bevende hand en vochtige oogen: &#8220;Lieve ouders! als gij dezen ontvangt, is welligt...&#8221;&#8212;&#8220;Hier is een drankje,&#8221;
+zei van Aartheim, hem een glas rookenden punch aanbiedende; &#8220;om het half uur een glaasje.&#8221; Holstaff dronk het glas in &eacute;&eacute;n
+teug le&ecirc;g, en ging daarna voort met schrijven; &#8220;uw levensgeluk verstoord.&#8221;&#8212;&#8220;Hoe gaat het met de koorts?&#8221; vroeg Torteltak.&#8212;&#8220;Akelig,&#8221;
+zei Holstaff; &#8220;ik begin schrikkelijk te gloeijen.&#8221;&#8212;Hij legde de pen ne&ecirc;r, en voelde zichzelven den pols.&#8212;&#8220;Kom, je moest nog
+maar eens innemen,&#8221; riep van Aartheim; &#8220;het eerste glaasje was niet vol.&#8221;&#8212;Holstaff nam den aangeboden drank we&ecirc;r heel gewillig
+in, en ging toen voort: &#8220;Een mijner vrienden zal u mededeelen... Wie uwer,&#8221; vroeg hij snikkende, &#8220;wil zich met den brief aan
+mijne ouders belasten?&#8221;&#8212;&#8220;Komaan!&#8221; zei Pols; &#8220;je moet zoo akelig niet praten.&#8221;&#8212;&#8220;Wou Mijnheer een brief naar Holland bezorgd
+hebben?&#8221; vroeg de oude heer: &#8220;ik heb plan, als alles wel lukt, binnen kort een reisje derwaarts te ondernemen.&#8221;&#8212;Holstaff bleef
+in gedachten verzonken, totdat hij eindelijk, na nog een glaasje punch gedronken te hebben, zijne vrees openbaarde, dat hij
+waarlijk onpresent zou worden. En werkelijk, weldra stond hij op, en zonder aan het gevaar te denken, waaraan hij zijne gebroken
+beenen exponeerde, liep hij met groote stappen op en neder, jammerde, dat hij zijn brief niet had afgeschreven, voordat de
+koorts zoo hevig werd. Torteltak raadde hem troostend aan, om de boodschap bij den retour maar in persoon over te brengen;
+en de ongelukkige lijder, geen beteren troost bij een der vrienden vindende, zocht, <span class="pagenum">[<a id="pb237" href="#pb237">237</a>]</span>door zich op een matras neder te vlijen, heul en kalmte in de rust des slaaps.
+
+</p>
+<p>Zijn voorbeeld werd door de anderen spoedig gevolgd; geen hunner scheen lust te gevoelen om de koude bovenkamers te betrekken,
+en dus werd de warme gezelschapszaal tot slaapvertrek ingerigt. De kastelein beloofde, zoo het noodig was, hen bij tijds te
+zullen wekken, en in de overtuiging hiervan sliepen zij gerust in.
+
+</p>
+<p>Een half uur v&oacute;&oacute;r zons-opgang gaf de wachter op de <span class="corr" id="xd0e4393" title="Bron: Belved&egrave;re">Belv&eacute;d&egrave;re</span> het sein, dat de regenwolken waren weggedreven, en de morgen helder en schoon was. Haastig gaven de reizigers en ook Holstaff,
+die nog niet dood was, aan die roepstem gehoor, en wachtten van het hoogste punt des bergs, trillende van ongeduld, maar nog
+meer van koude, de aankomst van de zon af. Daar zagen zij langzamerhand in het oosten... maar wij willen maar niet trachten
+te beschrijven, wat wij zagen. Honderden reisbeschrijvers hebben getracht dit tafereel met levendige kleuren te malen, en
+hoe schoon zij het ook gedaan hebben, zij eindigen allen met te zeggen, dat het er eigenlijk nog niets naar gelijkt; honderd
+anderen hebben er zich afgemaakt, met te verklaren, dat geen mensch in staat is, er eene flaauwe schets van te geven. Wij
+zullen, na die afdoende uitspraak, maar niets anders zeggen dan dat de zon extra mooi opging, dat het geheele panorama zich
+in zijne volle schoonheid vertoonde, dat het opkomende licht we&ecirc;r een heerlijk effect maakte op de vallei aan de eene en de
+sneeuwbergen aan de andere zijde, en dat de kastelein zijne gewone morgenverklaring aflegde, dat de reizigers het uitmuntend
+troffen, want dat hij de zon nog nooit zoo mooi had zien opgaan. De verrukking der vrienden was uitermate groot; daar waren
+er, die, diep ontroerd van het heerlijk schouwspel beneden, hunne oogen aanbiddend omhoog sloegen; daar waren er, die met
+hun guide in de hand, de meren natelden, of zij er wel alle dertien op hun <span class="pagenum">[<a id="pb238" href="#pb238">238</a>]</span>post waren, en die bij elken toren, welken zij zagen, getrouw informeerden, aan welke stad of dorp die toebehoorde; anderen
+weder riepen, bij het zien van een zoo groot gedeelte van Zwitserland, de schimmen op der Zwitsersche helden, van Divicon
+af, die eerst als jongeling de legers der Romeinen versloeg, en vijftig jaren later, Julius Caesar in het aangezigt we&ecirc;rstond,
+tot de lange rij van dapperen toe, die in de 14e eeuw de vrijheid van hun Vaderland tegen tiendubbele magt bevochten; van
+Tell en het driemanschap van den Grutli, van de Erlachs van Donnabuhl en Laupen, van de dappere Schwytzers, die zich bij Morgarten
+onsterfelijke lauweren gaarden, van Ryzig en Chaldor, de Tells van Appenzell, van Winkelried, die bij Sempach de speren der
+vijandelijke ruiters op zijn eigen hart verzamelde, om zijne vrienden de overwinning te verzekeren; daar waren er, die, zich
+in vrouwelijken heldenmoed verdiepende, de gade van Werner Stauffacher aanriepen, welke zelve haren man het zwaard in handen
+gaf, om de vrijheid van het Vaderland te bevechten; en de dappere vrouwen en meisjes, die door hare tegenwoordigheid alleen
+de Oostenrijkers verdreven, op den berg Stoss terugwenschten; die beurtelings de zachte Julia Alpinula aan de voeten van den
+Romeinschen Veldheer, het leven van haren vader afsmeekende, en de wanhopige Helvetische vrouwen bewonderden, welke, uit vrees
+haar kroost slaven te zien worden, hare zuigelingen tegen de casques der vijanden verpletterden; daar waren er, die morden,
+omdat zij Zwitserland een weinig te laat bezochten, om de prachtige steden Aventicum en Vindonissa in haren grootsten bloei
+te zien; daar waren er, die plan zouden hebben, om op dit uitzigt een vers te maken, indien zij het door langdurige oefening
+zoo ver konden brengen, dat zij geboren dichters werden; en eindelijk, die het allercharmantst, maar toch verbazend koud vonden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb239" href="#pb239">239</a>]</span></p>
+<p>Toen zij eenige uren later den Rigi naar Kussnacht afdaalden, bejammerde niemand hunner het, dat zij dezen morgen met het
+natte pak van gisteren avond hadden moeten loopen; en zelfs Holstaff was niet meer treurig, dat het effect, &#8217;t welk zijn laatst
+vaarwel bij zijne ouders zou gemaakt hebben, door zijn al te spoedig herstel vernietigd was.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb240" href="#pb240">240</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch19" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XIX.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin Pols in zijne verwachting, om een der schoonste dagen van zijn leven in vreugde te vieren, door veelvuldige rampen
+bitter wordt teleurgesteld.
+</p>
+</div>
+<p>Het is wel aangenaam voor vreemdelingen, in een hotel te logeren, dat in eene niet al te breede straat gelegen is; want indien
+er in zulk een straat nog al veel passage is, dan noemt men het een vrolijke stand; dan kan men, op eene bovenkamer logerende,
+als men zijn ligchaam ter halverwege uit het venster steekt, verscheidene menschen op het hoofd zien, en eene aangename en
+bonte verwarring van vilten, stroo- en zijden hoeden ontwaren; men heeft daarenboven den vrijen inkijk bij de overburen, kan
+zich vermaken met het gezigt van heeren, die hunne kin en wangen voor een scheerspiegeltje inzeepen; van dames, die een kastanjebruinen
+tour over vuurroode haren vastbinden; van moeders, die hare geluijerde lievelingen in zulk eene positie plaatsen, dat zij
+zich bont en blaauw moeten schreeuwen; van oudere telgjes, die figuurtjes op de glasruiten duimelen, en, als zij u ontdekken,
+dikwijls gereed zijn u de inspectie hunner tongen te vergunnen; van dienstmeisjes, die uit het raam van een bovenvertrek een
+luchtje scheppen, eene bezigheid, waaraan zij bij hare mevrouwen den veelbeteekenenden naam geven van eene kamer op te ruimen;
+indien verder de familie in eene voorkamer dejeuneert, kan men opmerken, hoe oneindig veel aftreksels men van eene zeer geringe
+dosis thee kan maken, en hoe groot een aantal boterhammen de kinderen aan groote brokken in den <span class="pagenum">[<a id="pb241" href="#pb241">241</a>]</span>mond en kruimels op den grond kunnen consumeren. Men ziet dan schrale en overdadige <i lang="fr">dejeuners</i>, met slappe thee of met sterken Portwijn, met magere boterhammetjes of met <i lang="fr">foie gras</i>, met beefstuks of met pillen; ja, daar zijn logementen, waar men de overburen met gloeijende en saprijke sleep-asperges ziet
+ontbijten.
+
+</p>
+<p>Dit genoegen misten onze reizigers in het <i lang="fr">H&ocirc;tel du Cygne</i> te Lucern, daar dit logement ongelukkig niet in eene straat, maar aan het <i lang="fr">Lac des quatre Cantons</i> is gelegen. Zij moesten zich dus <span class="corr" id="xd0e4426" title="Bron: vergnoegen">vergenoegen</span> met het uitgestrekte uitzigt over het blaauwe meer, tot waar het zich bepaald ziet door de bevallige heuvelen, rijk met dennen
+en ander hout begroeid; daar achter zagen zij de lange bergketen van den vruchtbaren Rigi met welig groen omzoomd, tot de
+sombere rotsen van den Pilatus, tegen wier spitsen zich de wolken braken; het hoog en frisch geboomte spiegelde zich in het
+helder doorschijnend water; vruchtbare velden waren als een bloemenkleed tegen de helling des bergs uitgespreid, en gaven
+eene aangename afwisseling aan het oog, dat in het verder verschiet gerust had op de hooge bergrotsen, wier naaktheid alleen
+door een sneeuwgewaad wordt bedekt.
+
+</p>
+<p>Het kostte den vrienden weinig moeite om het den kastelein te vergeven, dat hij aan deze plaats tot de oprigting van zijn
+etablissement de voorkeur gegeven had boven de enge straten der stad. Moesten zij zich al vergenoegen met het gezigt op bergen
+en meren, waar zich slechts weinige menschen bewogen, in plaats van een groot aantal hunner natuurgenooten in een klein bestek
+bijeen te zien; welnu, het stond hun vrij hunne verbeelding den vollen teugel te laten, en het liefste plekje, dat zij voor
+zich zagen, met die zij het liefst om zich wenschten te bevolken. Het is een privilegie van den reiziger, om eene landstreek,
+die hem bij uitstek bevalt, de zijne te denken, en op die manier kan hij eigenaar zijn zonder kooppenningen te betalen, en
+een talrijk gezelschap <span class="corr" id="xd0e4431" title="Bron: honderde">honderden</span> mijlen ver overvoeren zonder <span class="pagenum">[<a id="pb242" href="#pb242">242</a>]</span>een stuiver reisgeld uit te geven. Het is een privilegie, waarvan vooral jonge menschen, die in de kracht van hunnen wenschleeftijd
+zijn, die nog niet al te veel in de wereld der wezenlijkheid te huis behooren, en door een lange tehuisblijf-onderving tot
+het resultaat gekomen zijn, dat er geen land beter is dan het hunne, en in dat land geen plekje aangenamer dan juist dat,
+waar zij wonen, nog al eens gebruik maken. Zij doen echter wijs, indien zij deze droomen en jeugdige voorstellingen in hun
+eigen borst bewaren, en ze vooral niet aan menschen, die wijs en van ondervinding zijn, me&ecirc;deelen; want velen hunner zijn
+voorkomend genoeg, om den jeugdigen gloed, dien de tijd langzaam en behoedzaam verkoelt, door hunne ijskoude aanmerkingen
+op eenmaal uit te blusschen.
+
+</p>
+<p>Daar waren er zeker onder de vrienden, die allen, met uitzondering van Pols, reeds een geruimen tijd in den morgen op het
+balkon van het hotel hadden ne&ecirc;rgezeten, wie de landstreek, op welke zij het uitzigt hadden, tot zulke bespiegelingen aanleiding
+gaf. Zij hadden daarom ook naauwelijks opgemerkt, dat hun waardige vriend heden tegen zijne gewoonte laat uit zijne slaapkamer
+te voorschijn kwam, en misschien zou zijne aankomst in hun midden nog niemands aandacht getrokken hebben, zoo niet een extra
+glans van genoegen en de bijzondere sierlijkheid zijner kleeding al te in het oog loopend was geweest. De blaauwe jas toch
+had heden voor een zwarten rok plaats gemaakt; een uitvoerige jabot kwam uit een wit vest te voorschijn, en een zomerpantalon
+met roode streepjes (een patroontje, dat hem zijn kle&ecirc;rmaker in der tijd, als zeer gedistingueerd, had aanbevolen) voltooide
+zijn kostuum; een treffend schoon horlogiebandje, met kraaltjes gewerkt, hing over het vest, en eindigde in een kolossalen
+gouden sleutel, opgevuld met menschenhaar, afkomstig van de hoofden van de oude lieden Polsbroekerwoud en den jeugdigen Joachim
+zelven, <span class="pagenum">[<a id="pb243" href="#pb243">243</a>]</span>voorgesteld onder de gedaante van twee kirrende tortels en een jong duifje op den rand van het nest.
+
+</p>
+<p>Geen der vrienden kon de oorzaak bevroeden dezer belangrijke gedaanteverwisseling. Pols was bij hen te wel bekend, als weinig
+werk makende van zijn toilet; en schoon ook nu zijn dos alles behalve datgene was dat men een goede kleeding noemt, hij scheen
+het er op toegelegd te hebben, om eens mooi voor den dag te komen. De goede man werd dus dadelijk met allerhande vragen bestormd,
+en had de satisfactie van werkelijk effect te maken. In het eind gaf hij te kennen, dat deze feestkleeding zijn gewone was
+op elken 22<sup>sten</sup> Juli, als zijnde de belangrijke dag, waarop hij het eerste levenslicht had gezien. Een stroom van gelukwenschen daalde nu
+neder over het hoofd van den jarige, en men juichte hem toe wegens den inval om zich dezen dag zoo feestelijk te tooien.
+
+</p>
+<p>Deze uitdrukking was maar half in den geest van Pols. Hij was zoo gewoon den dag, waarop hij geboren was, jaarlijks plegtig
+te vieren, en hij had van zijne vroegste jeugd altijd zoo velen om zich gezien, die dan in feestelijke stemming waren, dat
+het hem bijna vreemd voorkwam, dat er menschen zouden kunnen bestaan, die den 22<sup>sten</sup> Juli niet als een merkwaardigen dag beschouwden. Hij kon het zich nog voorstellen, hoe hij als een klein kind op dit feest
+altijd zijn beste pak mogt dragen; hoe hij &#8217;s morgens bij zijn ontwaken voor zijn bedje een grooten koek zag liggen, met eene
+inscriptie <i>ter uwer verjaring</i>, <i>op uwen geboortedag</i>, <i>tot gelukwensching</i>, of iets dergelijks, en hoe dan de persoon, die hem deze verrassing bereid had, niemand anders dan zijn goede Mijntje, het
+oogenblik van zijn ontwaken bespiedde, om zijne vreugd te genieten; hoe hem dan beneden van vader en moeder teedere omarmingen
+en warme kussen wachtten, en hoe hij begeerig zijne oogen naar de tafel opsloeg, waar de feestgeschenken lagen uitgespreid;
+hoe hij nooit op dien dag naar school behoefde <span class="pagenum">[<a id="pb244" href="#pb244">244</a>]</span>te gaan, maar zelf naar het afgebrande huis mogt wandelen, om besten <i>janhagel</i> te koopen, waarop neef en nicht Van Kroesen en oom en tante Molslag en Jansje uit de Lommerdstraat, als zij hunne gelukwenschen
+hadden uitgestort, werden getracteerd. Hij stelde zich nog de avonden van die feestdagen voor, waarop hij met dat lieve Jansje
+en nog een paar andere nichtjes huishoudentje speelde; want in zijne kinderjaren behaagde hem de conversatie met meisjes oneindig
+meer dan die met zijne woeste kernuiten, aan welke hij dikwijls een blaauw oog of een bloedneus te danken had. De verjaardagen
+uit dezen tijd van zijn leven stonden onzen vriend het duidelijkst voor den geest, en gaven hem de genoegelijkste herinneringen.
+Maar later toch ook waren het aangename feesten; de <i lang="fr">cadeaux</i> werden langzamerhand grooter. Zijn vader schonk den leerzamen jongeling bij zulke gelegenheden menig solied boekwerk: Van
+der Aa, <i>Geschiedenis van den Oorlog</i>; Kok, <i>Vaderlandsch Woordenboek</i>, of dergelijken. Zijne moeder liet altijd een kolossalen tulband bakken; want ook de feesten werden deftiger, en Joachim
+wist zich reeds heel goed als held van de partij te houden. Gedurende zijn verblijf te Leyden plagt hij &#8217;s morgens eene uitgebreide
+waterchocolaadpartij te geven, en verder eene lieve <i lang="fr">soir&eacute;e</i> aan zijne uitverkorenen, waar dan de stroopzolen en de peperkoek, die per pakschuit van Rotterdam arriveerden, werden genuttigd.
+Was het dus wonder, dat Pols, die nog nooit zijn verjaardag ongevierd had doorgebragt, zich ook heden te Lucern in zijne feestkleeding
+vertoonde?
+
+</p>
+<p>Helaas! dat het onschuldigst genoegen zoo vaak door de omstandigheden wordt verstoord! Moest juist heden een heir van onaangenaamheden
+en droevige voorvallen tegen den feestvierenden jongeling aanrukken? Moest al zijne vreugde vergald worden, en zijn vijfendertigste
+verjaardag met zwarte kleuren in zijn dagboek worden aangeteekend!
+<span class="pagenum">[<a id="pb245" href="#pb245">245</a>]</span></p>
+<p>Toen men zich op weg begaf, om de merkwaardigheden der stad in oogenschouw te nemen, moest men, daar het water van het meer
+door zwaren regen en dubbelen toevoer van de bergstroomen tot eene onmatige hoogte gestegen was, om uit het logement op de
+hoogere straten te komen, over planken en noodbruggen voortgaan, daar de weg voor het hotel geheel en al overstroomd was.
+Deze onaangenaamheid had evenwel voor Pols iets aangenaams, daar het hem onwillekeurig aan Rotterdam bij springvloed deed
+denken. Hij stapte dus vrolijk over de smalle planken voort; maar ziet, eene cal&ecirc;che, die door het water heenrijdt, passeert
+hem, en de onzachte beweging der paardenpooten in den stroom is oorzaak dat zijn hagelwitte jabot geheel door slijkspatten
+bezoedeld wordt. &#8220;Het is onaangenaam,&#8221; zegt Pols; doch hij troost zich, en haalt zijn bonten zakdoek voor den dag, om de ramp
+zoo veel mogelijk te herstellen<span class="corr" id="xd0e4481" title="Niet in bron">.</span> Maar helaas! door de te hevige wrijving met den doek springt het beeldschoone horlogiebandje los, en de gouden sleutel, met
+de zinnebeeldige voorstelling van het huwelijksgeluk zijner ouders, ploft eensklaps in het water. Dit is te veel! Schrik en
+droefheid betwisten zich het regt over des jongelings gelaatstrekken; maar zijn besluit is spoedig genomen; hij bukt, waagt
+zijn geheelen arm en het beste ongedecartiseerde laken aan het modderige vocht&#8212;en niet te vergeefs; want hij redt het voorwerp,
+dat hem van onberekenbare waarde is; maar ach! door den val is het glas gebroken, en de haren projectilen zijn van haren glans
+en zuiverheid beroofd. Treurig slaat Pols zijn oog er op, maar terstond is hij we&ecirc;r met den zakdoek gereed; hij wil de vochtige
+vleugels der diertjes zachtkens afdroogen; doch hij berekent niet, dat haar eenige hechtsel aan het plaatje lijm is, en zijne
+verbazing grenst aan wanhoop, toen hij bemerkt dat de veertjes aan den doek kleven. Gelukkig is nog slechts het duifje op
+het nest gewond; dit verlies is <span class="pagenum">[<a id="pb246" href="#pb246">246</a>]</span>nog beter te herstellen, dan wanneer een der kirrende tortels eene kwetsuur had ondergaan. Behoedzaam draagt hij de schilderij
+dus naar het logement terug, in hoop dat de vochtigheid verder aan de arme dieren geen letsel zal doen. Dit was de eerste
+ramp, die Polsbroekerwoud op zijnen vijfendertigsten verjaardag trof.
+
+</p>
+<p>Na eenige uren in het bezigtigen der inrigtingen binnen de stad te hebben doorgebragt, bezochten de vrienden ook de plaats,
+waar de beroemde Leeuw van Thorwaldsen te zien is. Dit waardige gedenkteeken van den heldenmoed der Zwitsersche garde, te
+Parijs in 1792 betoond, wekt, door het eenvoudige en po&euml;tische der gedachte van den grooten meester, aller bewondering op,
+en zoo het dienen moet om den moed en trouw der brave Zwitsers in het geheugen te bewaren en aan de nakomelingschap over te
+brengen, het is verwonderlijk hoeveel meer het monument vermaard is dan het moedig gedrag der helden zelf. Nu evenwel is de
+oude Zwitser nog als guide daar, om u het feit, waarvan hij zelf deelgenoot was, in het geheugen terug te roepen; en het is
+opmerkelijk, met hoeveel meer warmte en natuurlijkheid hij van de verdediging der Tuileri&euml;n spreekt, dan wanneer hij, om u
+op de schoonheid van het gedenkteeken aandachtig te maken, altijd dezelfde geleende woorden bezigt: &#8220;<i lang="fr">L&#8217;expression du lion mourant est sublime; le tron&ccedil;on de la lance qui l&#8217;a perc&eacute; est rest&eacute; enfonc&eacute; dans son flanc; il &eacute;tend
+sa griffe redoutable comme pour repousser une nouvelle attaque; ces yeux &agrave; demi ferm&eacute;s, vont s&#8217;eteindre pour jamais, et cependant
+son regard semble menacer encore; sa fa&ccedil;e majestueuse offre l&#8217;image d&#8217;une noble douleur et d&#8217;un courage tranquille et resign&eacute;.</i>&#8221;
+
+</p>
+<p>Terwijl de vrienden een zijpad insloegen, om de rots, waarin de leeuw uitgehouwen is, van naderbij in oogenschouw te nemen,
+bleef Pols bij den ouden Zwitser, dien hij vond dat zoo aardig kon keuvelen, en van wien hij nog eens iets naders van de zaak
+wilde vernemen. Daarom <span class="pagenum">[<a id="pb247" href="#pb247">247</a>]</span>de inscriptie van het monument nog eens overlezende en ziende <i lang="la">Fortissimi pugnantes ceciderunt Duces <i>XXVI</i>, Milites circiter <i>DCCLX</i></i>, zeide hij tot den veteraan:
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="fr">Mais il y a beaucoup de morts la dessous<span class="corr" id="xd0e4507" title="Niet in bron">.</span></i>&#8221;
+
+</p>
+<p>De Zwitser keek hem verwonderd aan; hij kon zich geen denkbeeld maken, dat iemand eene rots van honderde voeten hoog, een
+soort van berg van het hardste steen, als eene simpele zerk beschouwde, die men op een graf gelegd had. &#8220;<i lang="fr">Je ne comprends pas</i>,&#8221; zeide hij, zijn hoofd schuddende.
+
+</p>
+<p>Pols begreep dat hij zich verkeerd had uitgedrukt; daarom het gesprek eenen anderen draai gevende, zei hij:
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="fr">Mais c&#8217;etait la une fameuse bataille aux Tuilleries.</i>&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="fr">Morbleu</i>,&#8221; zeide de Zwitser, &#8220;<i lang="fr">c&#8217;etait un carnage; nous &eacute;tions un contre quatre.</i>&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat was moordenaarswerk,&#8221; riep Pols met verontwaardiging.
+
+</p>
+<p>Maar naauwelijks had hij dit woord uitgesproken, of hij voelde zich heel onzacht bij den schouder grijpen. Verschrikt zag
+hij om. Hij meende in het eerst, dat hij met een van de revolutionaren te doen had, die het in der tijd de Zwitsers zoo benaauwd
+hadden gemaakt, en prepareerde zich om eene verzoenende phrase in het midden te brengen, toen hij in den persoon, die hem
+aangreep, een der Franschen herkende, die hij in de Heidelbergsche <i lang="de">Schlossru&iuml;nen</i> had ontmoet, en aan zijne zijde den anderen cavalier en de dame, welke nu in eene intime conversatie was met een Engelschman,
+die er alles behalve gedistingueerd uitzag. Pols wist niet, waar hij zich bevond, en indien de pijnlijke gewaarwording, door
+de onzachte aangrijping van zijn arm veroorzaakt, hem niet voor die dwaling behoed had, hij zou gemeend hebben te droomen.
+In het eerst wist hij niet wat te doen, zich bedaard houden of driftig opstuiven, toen hij, bedenkende, dat het voor de dame,
+die zich ten zijnen opzigte zoo vergist had, onaangenaam <span class="pagenum">[<a id="pb248" href="#pb248">248</a>]</span>zou wezen hem te herkennen, besloot zich vreemd te houden, evenwel geheel alleen om harentwille; want hij was, na den goeden
+afloop der vorige historie, volstrekt niet bang meer. Maar hoe vreemd kwam het hem voor, toen op eens de dame zelve naar hem
+toekwam, en, hem ombeschaamd aanziende, lagchende zeide:
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="fr">Eh bonjour, mon cher Milord!</i>&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="fr">Comment, Madame?</i>&#8221; zei Pols ontzet; want nu eerst werd het hem duidelijk, dat de dame mede in het complot tegen hem betrokken was.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="fr">Lache!</i>&#8221; riep een der cavaliers hem toe.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="fr">Poltron!</i>&#8221; begroette hem de andere.
+
+</p>
+<p>Onze vriend voelde zich het bloed naar &#8217;t hoofd stijgen; hij werd driftig en bedroefd tevens over deze nieuwe onaangenaamheid,
+waarin hij zich op zijn vijfendertigsten verjaardag geplaatst zag. De Zwitser was intusschen in de kapel gegaan, waar hij
+hoopte nog eenige afbeeldingen van het monument te verkoopen. Pols bleef dus alleen, even als de garde in 92, &eacute;&eacute;n tegen vier.
+Het was daarom eene uitkomst voor hem, toen hij Van Aartheim zag aankomen, en de dame, dezen ziende, onmiddellijk den arm
+van den Engelschman losliet, en onder den uitroep: &#8220;<i lang="fr">Mille tonnerres, c&#8217;est encore lui!</i>&#8221; met de Fransche cavaliers in de kapel retireerde, schoon de Engelschman hun ook toeriep, dat zij maar blijven moesten, want
+dat die heer zoo kwaad niet was, als zij wel dachten.
+
+</p>
+<p>Nu meende Pols dat de zaak we&ecirc;r gered was; hij had de magt gezien, die Van Aartheim over de Fransche gelukzoekers uitoefende;
+hij meende nu, dat hun Engelsche complice ook slecht van de reis zou komen. Groot was dus zijne verbazing, toen deze, in plaats
+van eenigszins confuus te worden, de linkerhand uitstak, en zijnen vriend op familjaren toon begroette &#8220;<i lang="en">How do you do</i>, Van Aartheim?&#8221;
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p248.jpg" alt="Van Aartheim en Lurgrave." width="475" height="720"><p class="figureHead">Van Aartheim en Lurgrave.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Deze scheen heden volstrekt geen lust te gevoelen, om op den toon, waarop hij te Heidelberg sprak, te beginnen; <span class="pagenum">[<a id="pb249" href="#pb249">249</a>]</span>wel met eenigen we&ecirc;rzin, maar toch zonder aarzelen, nam hij de aangeboden hand aan, en mompelde naauwelijks hoorbaar: &#8220;Mr.
+Lurgrave!&#8221;
+
+</p>
+<p>Gedurende het discours, dat nu volgde, had Pols schoon hij maar enkele woorden begreep, gelegenheid om zich zoo veel te ergeren
+als het hem maar lustte; want de Engelschman, die op zeer hevigen en onbeschaamden toon sprak, en wiens geheele uiterlijk
+dicteerde, dat hij, of niemand, een schurk was, scheen over Van Aartheim zulk een <i lang="fr">poids</i> te hebben, dat deze steeds concessies deed en bijna altijd op verzoekenden toon tot hem sprak. Zij schenen zich beiden weinig
+om Pols te bekommeren, en deze zou, daar hij toch in Van Aartheim teleurgesteld was, weinig op het discours hebben gelet,
+zoo niet de Engelschman den naam Torteltak met het vereerend epitheton van <i lang="de">damned</i> genoemd had. Nu begon hij scherper toe te luisteren, zonder daardoor evenwel eene syllabe meer te verstaan. Eindelijk, toen
+ook de andere vrienden we&ecirc;r in het gezigt kwamen, verliet Lurgrave de Hollanders en sloot zich we&ecirc;r aan het Fransche reisgezelschap
+aan; fier passeerde hen de dame, aan den arm van den Engelschman vertrekkende, en de cavaliers, die haar volgden, keken de
+vrienden trotsch aan, met overmoed hunne vreeselijke knevels omhoogstrijkende.
+
+</p>
+<p>De terugwandeling was geenszins door vrolijkheid gekenmerkt. Van Aartheim was stil en afgetrokken. Pols zag beurtelings hem
+wantrouwend en Torteltak deelnemend aan. Hij vreesde zeer dat tegen dezen vriend een aanslag gesmeed werd, en wist voorloopig
+nog volstrekt niet, hoe hij dat geval behandelen moest. Hij begon te wenschen dat Veervlug dien vreemdeling maar nooit in
+hun midden gebragt had; maar van den anderen kant kon hij toch niet gelooven, dat hij een slecht mensch was. Hij had gedurende
+de dagen, die zij te zamen hadden doorgebragt, zulk eene edele denkwijze aan den dag gelegd en allen <span class="pagenum">[<a id="pb250" href="#pb250">250</a>]</span>zoo zeer aan zich geboeid, dat hij &ograve;f een goed mensch, &ograve;f een vreeselijk huichelaar moest wezen. Dit en de vrees, dat de twee
+natte tortels niet goed zouden opdroogen, martelden den goeden Pols zoodanig, dat hij oogenblikken had, waarin hij geheel
+vergat, dat hij heden zijnen vijfendertigsten verjaardag vierde.
+
+</p>
+<p>Zoo kwamen zij in het logement aan, waar in de groote zaal de <i lang="de">Oberkellner</i> hen te gemoet kwam met brieven uit Holland, die hij op hun verzoek van de post had doen halen. In een oogenblik verdwenen
+van aller gelaat de wolken van droefgeestigheid en wantrouwen en ontevredenheid Wie ooit, al was het maar weinige weken, buiten
+&#8217;s lands gereisd heeft, kan zich van hunne vreugde een denkbeeld maken. Men moge al het besluit nemen, om zich die weken niet
+over betrekkingen en vrienden te bekommeren, en zich met het denkbeeld van &#8220;geen tijding, goede tijding&#8221; tevreden stellen;
+daar zijn oogenblikken, waarin men &eacute;&eacute;n enkelen regel van eene geliefde hand met goud zou willen betalen; men gunt zich naauwelijks
+den tijd, om den brief open te breken en te ontvouwen; men leest de phrase &#8220;alles is wel&#8221; wel honderdmalen over, en schoon
+men zich volstrekt niet ongerust gemaakt heeft, is het toch alsof er een pak van het hart valt; men verneemt met de grootste
+belangstelling de onbeduidenste kleinigheden, die in den brief vermeld zijn; want niets omtrent geliefde betrekkingen is in
+die oogenblikken onbeduidend, niets eene kleinigheid; men vergeet geheel waar men zich bevindt, en droomt zich in het midden
+van de zijnen; en men is teleurgesteld, wanneer men het papier ne&ecirc;rgelegd heeft, dat men de hand, die ons schreef, niet hartelijk
+kan drukken.
+
+</p>
+<p>Vier der vrienden riepen dan ook nu spoedig elkander toe: &#8220;bij mij is alles wel,&#8221; en verdiepten zich verder in de lectuur.
+Van Aartheim slaakte een diepen zucht, maar zeide toch: &#8220;bij mij ook.&#8221; Maar Pols, de arme Pols! Hij <span class="pagenum">[<a id="pb251" href="#pb251">251</a>]</span>las den brief, werd bleek, herlas hem nog eens, en legde hem neder met de woorden: &#8220;Dat mij ook dit nog heden moest treffen!&#8221;
+
+</p>
+<p>De brief, dien hij ontving, was van den volgenden inhoud:
+
+
+</p>
+<div class="blockquote">
+<p class="alignright">Rotterdam, 13 Juli 1837.
+
+
+</p>
+<p><i>Waarde Neef!</i>
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ben frisch en gezond, en verwensche van uw&eacute; het zelfde te hooren; ware het anders, het zou mij van harte leed wezen. Maar
+ik bevind mij in de treurige omstandigheid, uw&eacute; te moeten melden, als dat gisteren avond, omstreeks half acht ure, uw&eacute; huishoudster
+en dienstmaagd Mijntje Boer, na eene ziekte van slechts weinige dagen, in den ouderdom van 58 jaren en 4 maanden is overleden.
+Ik denk, uw&eacute; deze tijding ook regt leed zal doen; maar vond mij toch verpligt van dit me&ecirc; te deelen aan uw&eacute; adres, zoo als
+ik het van uw&eacute; heb opgeteekend. Heb alles zelf bezorgd voor een eerlijke begrafenis; verhope na uw&eacute; genoegen zal wezen, waaraan
+niet vertwijfel; verwensche uw&eacute; verder veel genoegen en gezondheid, en verblijve na groetenissen
+
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Uw&eacute; hoogachtende Neef
+<br><span class="smallcaps">Leendert van Kroesen</span>.&#8221;
+
+
+</p>
+<p>P.S. Mijne vrouw wil, voor ik deze sluit, ook nog een woordje bijvoegen.
+
+
+
+</p>
+<p>&#8220;<i>Waarde Neef Joachim!</i>&#8221;
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Uwe zult wel hebben staan te kijken, toen mijn man het u schreef, van Mijntje. Ik kan uwe dan ook wel zeggen, ik er geheel
+kapot van ben geweest, zoo zelfs, de meester mij een drankje heeft voorgeschreven. Want Mijntje was toch heusch een goede
+meid, en knap voor haar werk, en nog zoo zindelijk, en eerlijk en trouw als goud, al kwam zij tot hooger jaren. Zij was ook
+altijd uwe trouwe <span class="pagenum">[<a id="pb252" href="#pb252">252</a>]</span>zorg, en die van uwes vader en moeder zaliger, en dat bleef ze tot aan haar dood toe. Zij tobde er wat over, toen zij zoo
+verslimmerde, zij het huis zoo maar half schoongemaakt achterliet; en ik heb haar tusschenbeiden nog al eens gaan opzoeken,
+daar zij dan ook heel dankbaar voor was, moet ik zeggen. Ik ging gisteren avond nog eens naar haar toe; maar toen zag ik zelfs
+wel, zij hard verminderde. Ik zei nog tegen haar: &#8220;wel Mijntje, hoe gaat het?&#8221; maar zij knikte flaauwtjes. En toen zei ze
+een kort poosje later: &#8220;zal je toch wel de groetenis doen aan den jongen heer?&#8221; maar toen heeft ze ook niet meer gesproken;
+en net kwam de meester, en hij zei, hij geen pols meer voelde, en om half acht was zij al dood. Mijn meid en de meid van den
+schrijnwerker, schuins over de deur, hebben haar afgeleid, en alles zal eerlijk en ordentelijk toegaan, en mijn man heeft
+alles heel goed bezorgd. Jongens, jongens, zei ik &#8217;s avonds tegen mijn man; wie had dat kunnen denken! Zondag vier weken,
+toen uwe nog t&#8217;huis was en toen wij naar de avondkerk gingen, zat zij nog voor het gordijntje en groette zoo opgemonterd.
+Maar nu hebben wij, omdat uwes huis zoo lang niet leeg zou staan, er voor zoo lang Pietje van Sannetje de plooister ingezet,
+die haar man op &#8217;t geelgieten gaat en dan &#8217;s nachts me&ecirc; het huis bewaakt. Dat zijn toch ook eerlijke menschen. Nu, waarde
+neef Joachim! zal ik eindigen; <span class="corr" id="xd0e4626" title="Bron: &#8220;"></span>ik zou u nog wel veel willen schrijven, maar ik zit midden in het inmaken, en dat zou bederven. Maar toch, ik moet uwe nog
+eens vertellen, mijn zoon Hendrik een goed oog heeft laten vallen op Paauwtje Vet van de Botersloot. Nu, ik heb er niets tegen,
+want het is een eerlijk meisje, en ik heb er nooit een onvertogen woord van gehoord. Maar nu zal ik toch heusch eindigen;
+na vele groetenissen van ons allen
+
+
+
+</p>
+<p>&#8220;Uwe waarde Nicht
+<br><span class="letterspaced"><span class="smallcaps">S. van Kroesen</span></span>,
+<br><i>geb.</i> <span class="smallcaps">Molslag</span>.&#8221;
+
+</p>
+</div><p>
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb253" href="#pb253">253</a>]</span></p>
+<p>Dit was de derde ramp, die Pols op zijn vijfendertigsten verjaardag trof. De vrienden betuigden hem, zoo hartelijk zij vermogten,
+hunne deelneming; maar Pols bleef stil en zeide: &#8220;Niemand weet, hoeveel ik aan Mijntje verlies; zij was geen gewone meid,
+maar als het ware eene tweede moeder.&#8221;
+
+</p>
+<p>De <i>Kellner</i> kwam annonceren, dat het <i>diner</i>, door den Heer Polsbroekerwoud besteld, gereed was. Werktuigelijk <span class="corr" id="xd0e4654" title="Bron: volgde">volgden</span> deze en de overige vrienden, die zeer verwonderd waren, in een bijzonder apartement een zeer fijn <i>diner</i> te zien aangerigt<span class="corr" id="xd0e4660" title="Niet in bron">.</span> Op het midden der tafel stond eene groote taart, versierd met zinnebeeldige figuurtjes, die op geboorte en geboortedagen
+betrekking hadden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik had dat dezen morgen zoo besteld,&#8221; zei Pols, terwijl hij zich zuchtend aan de tafel plaatste, &#8220;weinig vermoedende, dat
+ik mijn vijfendertigsten verjaardag zoo treurig zou moeten vieren.&#8221;
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb254" href="#pb254">254</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch20" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XX.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin zoo vele zaken voorkomen, dat het moeielijk zou wezen, de verschillende opgaven in een korten inhoud te vereenigen.</p>
+</div>
+<p>Daar zijn verliezen, die niet treffend zijn, die niemands medegevoel opwekken, waarbij het geen mensch zal invallen deelneming
+te betuigen, waarvan dikwijls te spreken zelfs bespottelijk schijnt, maar die met dat al verliezen zijn. Zoodanig was voor
+Polsbroekerwoud de dood van zijn getrouwe Mijntje. De goede man was altijd zeer aan haar gehecht geweest. Zij behoorde tot
+de nalatenschap zijner ouders; zij had hem van zijne vroegste jeugd af met zorg en liefde overladen; hij wist dat zij geheel
+en alleen voor hem leefde, en het was hem gewoonte geworden alle huiselijke zaken door haar te zien besturen, en bij zijne
+afwezigheid te weten, dat zij op haar post was en alles goed behartigde. Daarom ook was hij altijd goed en vriendelijk, en
+zelfs, schoon het nooit opspraak gaf, dikwijls vertrouwelijk met haar geweest. Deze manier van omgaan was misschien wel heel
+<i lang="fr">mauvais genre</i>; want Mijntje was toch maar een meid, en zij werd voor al wat zij deed betaald. Een fatsoenlijk mensch voldoet immers aan
+zijne verpligting, als hij aan zijne dienstbaren, voor den tijd dien zij hem wijden, de moeite die zij zich om zijnentwil
+getroosten, de zorg die zij aan zijne zaken besteden, en de liefde waarme&ecirc; zij al wat hem aangaat bejegenen, een jaarlijksch
+loon uitbetaalt, en meer nog dan hij verpligt is, als hij hun eene kermis- of nieuwjaarsfooi <span class="pagenum">[<a id="pb255" href="#pb255">255</a>]</span>toereikt. Waartoe woorden aan hen te verspillen, zoo zij niet dienen moeten om orders te geven? waartoe een blik op hen te
+slaan, dan om hen te doen zien, dat hij om het minst verzuim gramstorig is? Een fatsoenlijk man bewaart den afstand, die tusschen
+hem en zijne dienstboden bestaan moet, somtijds eene uitzondering makende met jonge en mooie kameniers, jegens welke hij kan
+meenen nog andere pligten te moeten vervullen.
+
+</p>
+<p>Polsbroekerwoud was een burgerman, en koesterde ook in deze zeer burgerlijke begrippen. Hij ging hierin zelfs zoo ver, dat
+hij meende, dat dienstbaren somtijds onbetaalbare diensten kunnen bewijzen, en onder dezulken telde hij zijn overledene Mijntje.
+Het scheen hem dus een gemakkelijke pligt, haar altijd vriendelijk te bejegenen; hij stelde er zich wezenlijk genoegen van
+voor, haar, die hem in zijne jeugd zoo goed verzorgd had, eenen onbezorgden ouderdom te verzekeren. Door haren dood werd hij
+hierin teleurgesteld en daar er ook nog vele andere plannen voor de toekomst door verijdeld werden, liet de noodlottige tijding
+nog langen tijd een zeer droevigen indruk op hem na. Hierbij kwam het denkbeeld, dat, zoo hij te huis gebleven was, de zaken
+misschien anders zouden geloopen zijn, schoon hij wel wist dat zijne tegenwoordigheid haar niet in het leven zou hebben behouden,
+maar dat hij dan toch in allen gevallen nu zelf over alles het oog kon laten gaan.
+
+</p>
+<p>De reis ging evenwel verder. Over de Vierwaldst&auml;dtersee voer men naar Alpnach, en wandelde langs de meren van Sarnen en Lungern
+naar den Br&uuml;nig, om zoo het Berner Oberland te bereiken. Maar Pols ging langzaam en zwijgend naast Aloys Stadler voort. Hij
+merkte naauwelijks de schoonheden van het lieve kanton Unterwalden op; want in zijne gedachten wandelde hij langs de Rotte
+bij zijne geboortestad, liet zich aan de molens in het Zwaanhals overzetten, en trok als pelgrim naar Krooswijk, om <span class="pagenum">[<a id="pb256" href="#pb256">256</a>]</span>te zien waar de laatste rustplaats der overledene was bereid.
+
+</p>
+<p>Van het begin der excursie door het Oberland staat geen enkel woord in zijn dagboek opgeschreven. Wij weten nogtans, dat hij
+Meyringen, den Reichenbach en Handegg heeft bezocht; en het eerst vinden wij zijne aanteekeningen we&ecirc;r te Bri&euml;nz, &#8220;aangekomen
+Zondag den 23 Juli, des namiddags ten 2 ure, en van daar in een schuitje vertrokken naar Interlaken, om <i lang="fr">en passant</i> den Giessbach te gaan bezigtigen, in gezelschap van drie vreemde heeren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Men had in het logement te Bri&euml;nz deze vreemdelingen ontmoet<span class="corr" id="xd0e4692" title="Niet in bron">.</span> Zij waren nog jonge menschen, schoon in bedaardheid van toon en deftigheid van kleeding hunnen leeftijd twintig jaren vooruit.
+Een hunner had, behalve de gewone bestanddeelen van een menschelijk aangezigt, nog een schildpadden bril op den neus, kennelijk
+met effen, ongeslepen glazen, maar die hij toch, waar iets bijzonder de opmerkzaamheid verdiende, tot verheldering der voorwerpen
+uit de nabijheid zijner oogen verwijderde. De tweede trok terstond de aandacht door de kunstige wijs, waarme&ecirc; zijne bovenlip
+was omgekruld en aan zijn neus vastgehecht, welke speling der natuur evenwel door een zwart bandje over de lip en om de wangen
+gebonden, ten deele werd verborgen. De derde had met gedekten hoofde niets opmerkelijks; maar als hij den hoed afnam, stond
+men in twijfel of zijn hoofd zich bevlijtigde om door zijn haar heen te groeijen, of dat het door een kapper bediend werd,
+die geen ander model van haardragt kende, dan dat der bedelmonniken. Weinige maanden geleden had dit drietal de Akademie van
+Zurich verlaten, met documenten begiftigd, waardoor het hun vrijstond hunne systemata, of die hunner hoogleeraren, op de ligchamen
+van het lijdende menschdom te appliceren.
+
+</p>
+<p>Het was een warme middag, waarop dit gezelschap den togt over het meer van Bri&euml;nz ondernam. Dit ondervonden voornamelijk de
+roeijers, drie stevige knapen, wie het zweet <span class="pagenum">[<a id="pb257" href="#pb257">257</a>]</span>langs het aangezigt gudste, zonder dat daarom hun ijver, om de schuit in eene snelle vaart te houden, een oogenblik verflaauwde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is een ongezond leven, dat die schippers leiden, blootgesteld aan hitte en koude,&#8221; zei een der doctoren tot zijne compagnons,
+die met hem onder den rooden parapluie van Stadler den fellen zonneschijn ontweken; &#8220;zulke menschen kunnen nooit oud worden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat merk ik aan mijn vader,&#8221; viel een der roeiers in: &#8220;die heeft zijn heele leven op het meer gezwalkt, en is nu pas even
+zeventig; verleden week maakte de stumpert nog een <i lang="de">spatziergang</i> naar den Faulhorn, om levensmiddelen in het <i lang="de">Kulmhaus</i> te brengen, en hij kwam nog zoo frisch als een hoen te huis.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is verbazend!&#8221; riep Pols uit.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is <i lang="la">contra naturam</i>,&#8221; zei de doctor met de hazenlip.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Zal hem nog wel eens opbreken,&#8221; hernam zijn confrater met den schildpadden bril.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zal hem de boodschap doen,&#8221; zei de knaap; maar hij fluisterde een zijner makkers toe: &#8220;Ik zat toch nog liever in de taaije
+verbrande huid van den oude, dan in het bleeke vel van dien opbreker.&#8221;
+
+</p>
+<p>Van Aartheim was intusschen met Stadler in gesprek geraakt over de Bergmannetjes, die in ouden tijd in het Oberland zulk eene
+groote rol hadden gespeeld, en vernam tot zijne groote verbazing, dat dit geslacht nog niet was uitgestorven; dat zij nog
+dikwijls te middernacht op de hoogten vergaderden, en zich dansende den tijd kortten, en dat, naarmate zij veel of weinig
+passen uitvoerden, de oogst rijkelijker of schraler was. Hij werd evenwel gerustgesteld door de verzekering, dat de kwaden
+onder hen verdwenen waren, sedert de vijftig dappere ridders den grooten vrouwenschaker van het Haslithal, die het opperhoofd
+dier booze geesten was, hadden verslagen.
+
+</p>
+<p>De vrienden gaven hun verlangen te kennen, om iets <span class="pagenum">[<a id="pb258" href="#pb258">258</a>]</span>naders van deze belangrijke gebeurtenis te vernemen, en Aloys Stadler voldeed aan hunne nieuwgierigheid door het volgende
+verhaal:
+
+</p>
+<p>&#8220;V&oacute;&oacute;r eeuwen stond er op eene rots van den Hasliberg een kasteel, door een ringmuur van ongenaakbare hoogte beschut, en van
+peilloos diepe afgronden als grachten omgeven.
+
+</p>
+<p>&#8220;De ridder, wien het toebehoorde, was uit verre streken gekomen, en was jong en schoon. Hij leefde in zijn slot in weelde
+en overdaad; vijftig knechten bedienden aan zijne tafel uit gouden schotels, en vijftig maagden schonken hem wijn in gouden
+bekers.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als hij een togt door het dal deed, was hij door honderd geharnaste ruiters vergezeld, met lange slagzwaarden gewapend; maar
+onder die allen blonk hij uit door schoonheid en vlugheid, en de kracht waarme&ecirc; hij zijn wapen zwaaide. De bewoners van het
+Haslithal kruisten zich en sidderden, als hij hunne woning voorbijreed. Want de heilige kluizenaar uit de grot had hun verhaald,
+dat hij met den Booze omging; en zij zelve hadden te middernacht dwalende vlammen om de torens van zijn kasteel gezien. Maar
+de schoone meisjes, die hem zagen voorbijrijden, merkten op, dat de Booze er niet zoo verschrikkelijk uitzag, als hunne ouders
+haar wel wilden doen gelooven.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar sedert de ridder aan den Hasliberg woonde, werd er eens in elke zeven weken door onzigtbare geesten een meisje uit het
+dal geschaakt. Dit deden de kwade bergmannetjes, die in dienst van den boozen ridder stonden. En na zeven weken keerde het
+meisje op dezelfde manier terug, met een gouden beker in de hand, en had wonderen te verhalen van het betooverde paleis, waar
+zij geweest was, maar ook naar den zin der ouders al te veel wonderen van den schoonen ridder, die haar geliefkoosd had.
+
+</p>
+<p>&#8220;De ouders uit het dal en ook de jongelingen, wier bruiden met gouden bekers begiftigd waren, deden dagelijks een bedevaart
+naar den kluizenaar in de grot, die <span class="pagenum">[<a id="pb259" href="#pb259">259</a>]</span>vastte en zich kastijdde, om het land van die plaag te verlossen. Deze troostte hen altijd met de hoop, dat weldra de Booze
+verjaagd zou worden, maar dat nog de tijd niet gekomen scheen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar toen reeds vijftig van de honderd schoone meisjes van het Haslithal door den ridder waren ontvoerd, kwam eens de kluizenaar
+zelf in het dal, en verkondigde den bewoners, dat er den volgenden dag redding zou komen.
+
+</p>
+<p>&#8220;En ziet, daar kwamen in den vroegen morgen vijftig Noordsche ridders, die een kruistogt naar het Heilige Land hadden gemaakt,
+en die bij den terugkeer in het Oberland waren verdwaald geraakt, en de beenderen eens Heiligen met zich voerden. Deze, door
+den kluizenaar uit de grot aangemaand, ondernamen het den ridder te bestrijden. Zij reden, met zwaarden en speren gewapend,
+tot aan den voormuur van het slot. Maar toen zij naderden, opende zich de poort, en vijftig vreeselijke bloedhonden vertoonden
+honderd rijen scherpe tanden. Doch de kluizenaar hield hun de beenderen van den Heilige voor, en de honden stortten gillende
+in den afgrond.
+
+</p>
+<p>&#8220;Toen reden de dappere ruiters het slot binnen, versloegen de krijgsknechten van den boozen ridder, die door dit wonder verschrikt
+waren, staken het kasteel in den brand, en bleven het bewaken tot het tot asch en puin was vernield; en zij zagen hoe de booze
+zelf in vlammen verterend in den afgrond stortte.
+
+</p>
+<p>&#8220;In zegepraal keerden de ridders naar het Haslithal terug, en dronken wijn met de geredde landbewoners; maar de kluizenaar
+keerde terstond weder naar zijn grot.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar toen den volgenden morgen de ouders der vijftig maagden, die nog niet in de magt van den Booze geweest waren, ontwaakten,
+waren de ridders vertrokken, en ook de dochters waren niet te vinden. En eenige dagen later keerden de meisjes terug, wel
+zonder gouden bekers, maar toch niet veel onschuldiger dan hare speelnooten.
+<span class="pagenum">[<a id="pb260" href="#pb260">260</a>]</span></p>
+<p>&#8220;De ramp en de redding beide waren in den beginne zeer onaangenaam voor de minnaars in het Haslithal; maar toch zij gewenden
+zich langzamerhand aan het denkbeeld dat er iets bijzonders met hunne schoonen gebeurd was: en toen de minnaars er genoegen
+in namen, schikten de meisjes en de moeders zich ook. En sedert dien tijd is de eer bij de schoonen van het Haslithal eene
+zoo onverschillige zaak geworden, dat de moeders zonder eenig bezwaar hare dochters voor geld aan vreemdelingen afstaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo, is het dan toch waarheid, dat er nog altijd zulke mooie meisjes in het dal gevonden worden, en dat de moeders er zoo
+raar me&ecirc; omspringen?&#8221; zei Torteltak, toen Stadler zijn verhaal ge&euml;indigd had: &#8220;wij hadden dat toch wel eens kunnen gaan opnemen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols vond de laatste aanmerking van zijn vriend alles behalve gepast, en om dus eene andere wending aan het gesprek te geven,
+merkte hij aan, dat het zeer warm was, speciaal op de plaats waar hij zat, daar de zon hem vlak in het aangezigt scheen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Gij zult zeker spoedig hinder van de warmte hebben?&#8221; vroeg de doctor met den schildpadden bril: &#8220;permitteer mij, dat ik u
+den pols eens voel.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols stak zijne hand uit, en de medicus zag hem weldra zeer bedenkelijk aan. Hij reikte vervolgens den arm van onzen vriend
+aan zijne beide collega&#8217;s over, die volkomen van dezelfde opinie schenen te zijn.
+
+</p>
+<p>&#8220;Een congestieus gestel,&#8221; zei de doctor met de hazenlip. &#8220;Mijnheer is zeer vatbaar voor apoplexie. Hebt u nog nooit attaques
+van beroerte gehad?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;De Hemel beware mij!&#8221; riep Pols verschrikt uit.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik herinner mij,&#8221; zei de collega met de kale kruin, &#8220;eens met iemand in gezelschap geweest te zijn, die juist zoo&#8217;n pols
+had als de uwe, en die, bedaard met mij pratende, op een oogenblik dood bleef.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols, die toch al niet in de aangenaamste stemming dit <span class="pagenum">[<a id="pb261" href="#pb261">261</a>]</span>togtje begonnen had, werd door deze aanmerkingen niet vrolijker.
+
+</p>
+<p>&#8220;Een streng dieet, rust en vermijding van alles wat echauffeert, is misschien het eenige, dat u nog wat in het leven kan behouden,&#8221;
+merkte de medicus met den schildpadden bril aan.
+
+</p>
+<p>Het schuitje lag terwijl aan den Giessbach stil. Stadler noodigde de heeren uit om het steile bergpad te beklimmen, een togtje
+dat niet veel verkoeling beloofde, want de zon scheen brandend op het mulle zand. Pols was wel ongerust, dat het hem kwaad
+zou doen; maar toch, hij wilde niet gaarne achterblijven. Bevende van agitatie kwam hij boven, en onder weg sprong hem de
+neus aan &#8217;t bloeden.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="la">Molimen naturae</i>,&#8221; merkte een der doctoren aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is een geluk,&#8221; zei een zijner collega&#8217;s; &#8220;zonder dat zou het mij niet verwonderd hebben, als Mijnheer dood boven gekomen
+was.&#8221;
+
+</p>
+<p>Voor het <i lang="de">Wirthshaus</i> aan de watervallen kommandeerden de vrienden goeden Rijnwijn. Pols vroeg aan een der <i>medici</i>, of een glas water niet beter voor hem zou wezen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Beter althans dan wijn,&#8221; zeide deze; &#8220;maar &#8217;t zou u nu misschien te veel verkoelen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Onze vriend verfrischte zich dus op den warmen namiddag met een glas laauw water en melk.
+
+</p>
+<p>Wij willen op deze plaats geen uitspraak doen in het steeds hangende geschil tusschen onderscheidene reisbeschrijvers, aan
+welke der watervallen de voorkeur moet gegeven worden, dien van den Reichenbach of dien van den Giessbach. De laatsten stroomen
+misschien tusschen digter geboomte en zijn rijker aan water, twee zaken, die het effect niet benadeelen; maar bij den eersten
+zijn de rotspunten gemakkelijker te bereiken, tegen welke de nederstortende waterstroom gebroken wordt. Dit ondervonden voornamelijk
+Veervlug en De Morder, die, bijzonder begeerig om den oorsprong der cascades in oogenschouw <span class="pagenum">[<a id="pb262" href="#pb262">262</a>]</span>te nemen, als gemzen tegen de steilten opklommen, maar met minder gemakkelijkheid en vlugheid dan deze hunnen weg naar de
+laagte wisten we&ecirc;r te vinden. De laatste ging zelfs zoo ver, dat hij zijn voet op een lossen steen plaatste, terwijl hij nog
+driehonderd voeten van den vlakken grond verwijderd was, aan het glijden raakte en in een oogenblik vijftig voeten ne&ecirc;rdaalde,
+tevens een halfsleten jas en een nieuwen zomerpantalon aan flarden scheurende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat kunt ge vlug,&#8221; riep Veervlug hem toe, die terwijl aan een boomtak hing te spartelen.
+
+</p>
+<p>De Morder was gelukkig te land gekomen op een rotspunt aan de derde cascade, waar hij veilig stond, maar evenveel uitzigt
+had om ooit we&ecirc;r het vaste land te bereiken, als wijlen Robinson Crusoe, gedurende de vele maanden, die hij in stille afzondering
+van het menschdom sleet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik weet toch ook waarlijk niet, waar al die waaghalzerij toe dient,&#8221; riep Pols, wien het angstzweet uitbrak over het lot
+zijner vrienden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als hij in de cascade verdwaald raakt, wordt hij tot pap vermorseld,&#8221; merkte de doctor met de hazenlip aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;En ook zonder dat,&#8221; zei zijn collega met de kale kruin, &#8220;als hij maar van de helft dier hoogte afvalt, is hij weg. Ik heb
+eens iemand getrepaneerd, die zoo&#8217;n val gedaan had; maar met dat al, den volgenden dag was hij er om koud.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Help de heeren dan toch!&#8221; riep Pols den <i lang="en">guide</i> toe.
+
+</p>
+<p>Maar deze, die van de oogenblikken rust bij de herberg gebruik maakte om zijne schoenen te lappen, antwoordde heel bedaard,
+terwijl hij den pikdraad door het leder trok: &#8220;Voorloopig zie ik er nog geen kans toe; want de plaats waar die eene heer staat,
+is ongenaakbaar. Ik zal er den kastelein eens over spreken; want ik voor mij ben nooit gids geweest op de ontoegankelijke
+rotsen van den Giessbach.&#8221;
+
+</p>
+<p>Veervlug was terwijl beneden gekomen, met de noodige <span class="pagenum">[<a id="pb263" href="#pb263">263</a>]</span>schrammen en bulten voorzien. Hij scheen volstrekt niet in de ongerustheid van Pols over De Morder&#8217;s lot te deelen; want hij
+voerde hem glimlagchende toe: &#8220;&#8217;t Is jammer, dat het gedruisch van den waterval ons belet hem te hooren; want ik denk dat
+hij we&ecirc;r olijk aan &#8217;t brommen zal wezen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Holstaff had al de klagten, die hij bijeen kon brengen, veil voor het lot van zijnen ongelukkigen vriend; Van Aartheim en
+Torteltak trokken hem met ladders, touwen en stokken te hulp; en ook Aloys Stadler, toen zijne schoenen gelapt waren, met
+raadgevingen en aanwijzingen, door zijne lange bergklimmende ondervinding gesuppediteerd. Het gevolg van dit alles was, dat
+De Morder beneden kwam, en terwijl hij drie glazen Rijnwijn inzwolg, verwenschingen uitbraakte tegen de beroerde manier, waarop
+de wandelingen aan den Giessbach waren ingerigt.
+
+</p>
+<p>Toen de grootste confusie, door dit geval veroorzaakt, wat over was, noodigde de kastelein het gezelschap uit, om het beroemde
+concert der bergbewoners te hooren, en de musicerende troep, grootendeels uit zijne familie bestaande, schaarde zich in slagorde.
+De gevoelens der reizigers over dit berggezang zijn zeer verschillend: sommigen, die het in eene knorrige bui gehoord hebben,
+houden het voor krijschend gegil; anderen, die er bedaard hun cigaar bij zaten te rooken, vinden het lieve muziek; we&ecirc;r anderen,
+die het na het gebruik van eenige flesschen Rijnwijn vernamen, roemen het als hemelsche toonen, zoo als men ze maar zelden
+op aarde hoort. Onze vrienden hadden er aangename oogenblikken aan te danken, maar kwamen daarin overeen, dat het beter moet
+voldoen in de open lucht, met accompagnement van een gedruischmakenden bergstroom, dan in eene besloten zaal; weshalve zij
+de zangers zouden raden, hunne concerten tot de rotsen van den Giessbach te bepalen.
+
+</p>
+<p>De overige uren, die het gezelschap verder op het meer <span class="pagenum">[<a id="pb264" href="#pb264">264</a>]</span>van Bri&euml;nz doorbragt, gingen in kalm en ongestoord genoegen voorbij. Veervlug neuriede van tijd tot tijd het laatste gedeelte
+der Ranz van Oberhalsi na:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Ach Schaetzeli habe gute Muth,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>Am Frytig wei mer fahren,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Es ziger und Pelznideli
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Das kast de essen lideli,
+</span></p>
+<p class="line" style="text-indent: 2em; "><span>A dir will is nit spahren.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>De doctoren openbaarden weinig ziektekunde meer; nog eenmaal slechts vroegen zij aan Torteltak, die ten gevolge van gevatte
+koude een weinig hoestte, of er niet vele leden zijner familie aan de tering gestorven waren, en zij verontrustten zich over
+de gezonde kleur zijner wangen, waarop zij hectische blesjes meenden op te merken. Torteltak behoorde evenwel niet tot die
+menschen, die zich heel spoedig verontrusten, en hunne vriendelijke en gepaste mededeeling maakte dus weinig indruk op hem.
+
+</p>
+<p>De avond begon reeds te vallen, toen men te Interlaken aankwam. Men genoot dus niet het volle effect, dat de weelde dezer
+Engelsche plaats in het midden der eenvoudiger en armere landstreek maakt; maar men kon toch nog genoeg zien, hoe schitterend
+hare elegante villa&#8217;s tegen de nederige woningen der overige Zwitsersche dorpen afsteken. Daar waren onder de vrienden, die
+terstond eenen kreet van verontwaardiging tegen die verspillende Engelschen aanhieven, die al het schoone der natuur door
+hunne kunst bedierven, en die zich niet konden begrijpen, dat men, als men het buiten zoo heerlijk kan hebben, zich binnen
+zoo op <i>comfort</i> toelegt. Anderen hunner waren we&ecirc;r van meening, dat een elegant en smaakvol gebouw de schoone natuur zoo veel niet meer tegenwerkt,
+als eene armoedige en bekrompen woning; en die, helaas! zoo door den geest der weelderige negentiende eeuw werden beheerscht,
+dat zij zich een genoegelijk buitenleven zonder behelpen konden voorstellen, die een fijn dineetje <span class="pagenum">[<a id="pb265" href="#pb265">265</a>]</span>in een lief en luchtig salon op den duur de voorkeur gaven boven een rustiek maal onder een ouden lindeboom; ja die zelfs
+liever in een zachten ronden goedgevulden canap&eacute; de buitenlucht genoten, dan op de vierkante, houten, groengeverfde, expresselijk
+daartoe vervaardigde tuinstoelen der voorvaderen.
+
+</p>
+<p>Tusschen deze elegante villa&#8217;s gingen de vrienden voort, en hadden door de geopende ramen en deuren het gezigt in prachtig
+verlichte zalen; want onder de Engelsche natuurbedervers zijn zelfs aterlingen, die niet elken avond tot 10 ure schemeren.
+Het meest echter rustte hunne aandacht op de zaal van het groote <i lang="fr"><span class="corr" id="xd0e4848" title="Bron: Hotel">H&ocirc;tel</span> Garni</i> van Colbert, niet zoo zeer om de pracht van het vertrek, als wel om eene der personen, die er zich op dien oogenblik in bevonden.
+Het was een jong meisje van misschien 18 of 20 jaren, een dier wezens, waaraan de natuur meer moeite schijnt ten koste gelegd
+te hebben dan aan vijftig anderen, maar zeker onder alle schoonen de schoonste. Heath heeft zijn <i lang="en">Book of Beauty</i> eenige jaren geleden met haar portret versierd, en men zou moeijelijk eenen schoonheidskenner vinden, die het niet boven
+al de ideale kopjes stelde, die in dat werk gevonden worden. Voor iemand, die een afkeer heeft van een rijkdom van donkere
+lokken, die over een sneeuwwit gelaat hare schaduw werpen, van heldere, teedere, donkerblaauwe oogen, van geestig gevormde
+lippen, van fijne en tevens volle ronde vormen, en van dergelijke zaken meer, had zij misschien weinig aantrekkelijks. Onze
+vrienden behoorden niet tot dezulken; zij toonden dit, door op de plaats, waar zij haar zagen, als vastgenageld te blijven
+staan, en vonden geen termen om hunne verrukking uit te drukken. Gelukkig was voor hen de duisternis, waarin zij zich bevonden,
+en het heldere licht, dat de schoone omgaf; anders twijfelen wij, of zij wel zoo lang ongestoord zouden hebben genoten. In
+het eind vond Pols het gepast, zijn hart in deze woorden lucht te geven: &#8220;Kijk, ik <span class="pagenum">[<a id="pb266" href="#pb266">266</a>]</span>ben geen meisjesgek; maar om zoo&#8217;n engel zou ik in staat zijn eene dwaasheid te begaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zij rappeleert mij volkomen een meisje,&#8221; zei de doctor met de hazenlip, &#8220;dat wij te Zurich in het ziekenhuis hebben gehad.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Juist,&#8221; zei zijn confrater met de kale kruin: &#8220;die meid van den vischkooper; behalve dat die een weinig scheel keek.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja wel,&#8221; zei de derde collega: &#8220;ze is immers nog aan de pokken gestorven. Weet je nog wel, hoe zwart zij op het laatst zag?&#8221;
+
+</p>
+<p>De herinneringen, die het zien dezer schoonheid bij de <i>medici</i> opwekten, werkten uit, dat de vrienden, om verdere dergelijke aanmerkingen te ontwijken, met snellen tred voortstapten; vooral
+scheen Van Aartheim door hun discours gekwetst, schoon hij het verst van het raam was verwijderd geweest, en de minste aandacht
+aan de schoone scheen te schenken. Ook Pols verliet eindelijk de plaats; maar juist toen hij zich wilde verwijderen, zag hij
+een heer tot de dame naderen, en zich vertrouwelijk naast haar nederzetten.
+
+</p>
+<p>Hoe groot was zijne verbazing en schrik, toen hij in dien heer den vreeselijken en gevreesden Lurgrave herkende! Haastig volgde
+hij de vrienden, en besloot van zijne ontdekking niets me&ecirc; te deelen, maar een wakend oog over Torteltak te houden; want op
+eens stond hem we&ecirc;r het discours bij den leeuw te Lucern voor den geest.
+
+</p>
+<p>Het kostte het zestal veel moeite in het drukbezochte Interlaken onder dak te komen; eindelijk installeerden zij zich in het
+<i>Pension Baud</i>, waar zij zich wel zouden moeten behelpen, maar toch dien nacht <i>logis</i> konden krijgen. De drie doctoren moesten hen evenwel verlaten. Zij namen nog in den laten avond een rijtuig aan naar Thun,
+waar zij den volgenden dag een vergelijkend examen voor het stads doctoraat moesten ondergaan. Te dien einde had <span class="pagenum">[<a id="pb267" href="#pb267">267</a>]</span>men daar gezorgd, dat drie policiebedienden, door veel op togten te staan, catarrhale koortsen hadden gekregen, en had men
+drie gevangenen aangezegd, dat zij zich tegen den volgenden morgen prepareren moesten, om hun regterbeen te verliezen. Later
+werd door de vrienden vernomen, dat de <i>medicus</i> met de hazenlip met den post begunstigd was, omdat hij in tien minuten een diender aan het vomeren gekregen had, en in zestien
+en een halve minuut het been eens misdadigers boven de knieschijf had geamputeerd.
+
+</p>
+<p>In het <i>Pension Baud</i> werd het overige van den avond niet al te vrolijk doorgebragt. Pols maakte groote haast om de vrienden naar bed te krijgen,
+en droeg vooral zorg, dat niemand hunner meer buiten de deur kwam. Toen allen naar hunne kamers waren, ging hij zelf nog eens
+op straat zien, of alles veilig was. Misschien was het zijne vrees, of misschien dat werkelijk iemand zich bewoog,&#8212;hij meende
+in de verte een man te ontdekken, die het huis bespiedde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ziet gij daar niets?&#8221; vroeg hij den kastelein, die ook voor de deur stond.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen; waar moest dat iets wezen?&#8221; vroeg deze.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik dacht dat ik wat boven dat jonge hout zag uitsteken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zie niets dan den top van de Jungfrau,&#8221; zei de kastelein.
+
+</p>
+<p>&#8220;O, is het maar een <i lang="de">Jungfrau</i>&#8221; zei Pols, &#8220;dan is het niets; ik dacht dat het een heer was.&#8221;
+
+</p>
+<p>Toen den volgenden morgen de vrienden zich aan het ontbijt verzamelden, ontbrak Van Aartheim. Zij wachtten lang, maar informeerden
+eindelijk bij den <i>Kellner</i>. Deze berigtte hun, dat die heer nog laat in den avond vertrokken was, en een briefje voor den Heer Torteltak had achtergelaten.
+Dit briefje behelsde, dat hij zich genoodzaakt zag, hen voor eenigen tijd te verlaten, om redenen <span class="pagenum">[<a id="pb268" href="#pb268">268</a>]</span>voor hem van het grootste gewigt, maar dat hij hun spoedig nader bericht zou doen toekomen.
+
+</p>
+<p>De reisgenooten zagen elkander verbaasd aan, maar nog meer, toen weldra het gerucht hun ter ooren kwam, dat dien nacht de
+schoone <i lang="en">Miss</i> Cleford het <i lang="fr"><span class="corr" id="xd0e4914" title="Bron: H&ouml;tel">H&ocirc;tel</span> Garni</i> van Colbert had verlaten, en met een Engelschman en een Hollander was doorgegaan.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat had ik toch nooit achter Van Aartheim gezocht,&#8221; zei Pols verontwaardigd.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wist niet, dat men met dat meisje door kon gaan,&#8221; zei Torteltak peinzend.
+
+</p>
+<p>&#8220;Die kunsten heeft hij den ridder van den Hasliberg afgezien,&#8221; grinnikte Veervlug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik hield veel van Van Aartheim,&#8221; zei De Morder; &#8220;maar ik dacht toch altijd wel, dat hij het beroerd zou laten liggen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Holstaff bragt zuchtend iets over het zedebederf der eeuw te berde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Komaan,&#8221; zei Pols eindelijk, &#8220;het is niet anders. Wij moeten nu maar zien, dat wij te Bern komen. Maar daar wij verder niet
+zullen dwalen, konden wij, dunkt mij, hier wel met Stadler afrekenen.
+
+</p>
+<p>Deze evenwel verzocht de reis uit liefhebberij me&ecirc; te mogen maken. De vrienden vonden dit heel aardig van hem; maar minder
+beviel het hun, dat hij te Bern voor deze liefhebberij een dag geleide en een dag retour in rekening bragt.
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p269.jpg" alt="Het geleide te Bern." width="537" height="720"><p class="figureHead">Het geleide te Bern.</p>
+</div><p>
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb269" href="#pb269">269</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch21" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXI.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Geeft de redenen op, waarom voor Polsbroekerwoud en zijne vrienden het verblijf te Bern geene aangename souvenirs heeft achtergelaten.</p>
+</div>
+<p>De geruchten, die &#8217;s morgens te Interlaken in omloop waren geweest, dat <i lang="en">Miss</i> Cleford door Lurgrave en Van Aartheim was geschaakt, waren wat den laatsten betreft misschien gegrond, maar de eerste was
+er tot zijne groote wanhoop volkomen onschuldig aan. Niet voor in den morgen had de Engelschman het geval vernomen; en de
+natuurlijke wijze, waar hij zijne woede in vloeken en verwenschingen openbaarde, en de haast, waarmede hij in eene postchais
+vertrok, om de vlugtenden te achterhalen, deden vermoeden dat, zoo hij eenigzins in het geval betrokken was, hij zich dan
+met de rol van <i lang="en">dupe</i> moest vergenoegen.
+
+</p>
+<p>In weinige uren had Lurgrave Bern bereikt; doch daar het voortvlugtige paar bijna zes uren op hem vooruit had, en hij volstrekt
+niet wist, welken kant zij heengegaan waren, behoefde het hem niet te verwonderen, dat zij hem niet dadelijk bij zijne intrede
+in die stad onder de oogen kwamen. Hij vond het evenwel naar den staat der zaken behoorlijk steeds woedend te blijven, en
+zich in dollen ijver tot de policie te wenden, om Van Aartheim, die hem zijne nicht en pupil, <i lang="en">Miss</i> Cleford, had ontvoerd, te doen gevangennemen, schoon deze waarschijnlijk het Bernsche territoir reeds uren ver achter zich
+gelaten had; en om tevens vijf Hollandsche heeren, die nog dien dag in de stad zouden aankomen, als medepligtigen aan dat
+feit te doen arresteren.
+<span class="pagenum">[<a id="pb270" href="#pb270">270</a>]</span></p>
+<p>Ten gevolge hiervan genoten onze vrienden te Bern eene eer, die hun nog nergens was te beurt gevallen. Van hooger hand waren
+terstond toebereidselen gemaakt om hen naar behooren te recipi&euml;ren; en toen zij nu aan de <i lang="fr">Porte d&#8217;en bas</i> gekomen waren, en hunne paspoorten hadden overgelegd, vonden zij twee policiebeambten gereed om hen naar hun hotel te geleiden,
+terwijl een derde van hunne aankomst aan de overheid berigt ging brengen.
+
+</p>
+<p>Met bevreemding sloeg het vijftal, gewoon om bijna onopgemerkt in de Zwitsersche steden aan te komen, al de beleefdheden gade,
+waarvan zij de voorwerpen waren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neemt men omtrent alle vreemdelingen deze formaliteiten in acht?&#8221; vroeg Veervlug aan een hunner geleiders.
+
+</p>
+<p>&#8220;Volstrekt niet,&#8221; antwoordde deze; &#8220;maar omtrent ulieden zijn ons buitengewone orders gegeven.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is zeker een misverstand,&#8221; fluisterde Pols Torteltak in; &#8220;zij houden ons vast voor vermomde Hertogen en Prinsen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze merkte evenwel in de policiebeambten, schoon in zeer versleten lichtblaauw uniform gekleed en met dikke knuppels gewapend,
+weinig op, dat hem aan eene eerewacht deed denken; en ook de blikken, die de steeds aangroeijende volksmenigte op hen wierp,
+schenen iets anders uit te drukken, dan de opgewondenheid en toejuiching, die het gemeen gewoonlijk aan Prinsen en Vorsten,
+hetzij inlandsche of vreemde, met vreugde ten koste legt.
+
+</p>
+<p>Tot dusverre was deze deftige ontvangst evenwel niet onaangenaam; want behalve dat onzen vrienden de moeite bespaard werd
+om den weg naar het <i lang="fr">H&ocirc;tel du Faucon</i> te vragen, werden zij in de gelegenheid gesteld om met &eacute;&eacute;n <i lang="fr">coup d&#8217;oeuil</i> een groot gedeelte van de Bernsche bevolking te zien; maar toen zij nu in het hotel waren aangekomen, en zich voorstelden,
+zonder al die getuigen op hun eigen gelegenheid een wandeling door de stad te gaan maken, contrarieerde het hen eenigzins
+dat de geleiders hen verzochten <span class="pagenum">[<a id="pb271" href="#pb271">271</a>]</span>eerst het bezoek van den Policie-Commissaris af te wachten.
+
+</p>
+<p>Dit bezoek kwam spoedig. Een donkerblaauw heer, die aan de natuur en aan zijne ouders &eacute;&eacute;n been te danken had, en aan de kunst
+van zijn oom, een talentvol timmerman, het andere, strompelde de kamer in; zijne zijde was versierd met een degen, zijne hand
+gewapend met een stok, waarvan de knop een beer voorstelde, en, naar de uitgewerktheid van het kunststuk te oordeelen, een
+zoodanige, tot welks fatsoenering de moederlijke tong nog weinig heeft bijgedragen De eigenaar van dit alles haastte zich
+een stoel te bereiken, zijne leden, zoover zij daarvoor vatbaar waren, tot zitten te buigen, en het kunstproduct zijns ooms
+onder de tafel te wringen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mag ik vragen,&#8221; zei Polsbroekerwoud, wiens verbazing hoe langer hoe grooter werd, &#8220;mag ik vragen, waaraan wij de eer...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Accoord,&#8221; antwoordde de Commissaris; &#8220;maar niemand heeft hier iets te vragen dan ik.&#8221;
+
+</p>
+<p>En terwijl hij dit zeide, ontvouwde hij eenige papieren, waaronder zich ook de reispassen der vrienden bevonden; en een er
+van in handen nemende, riep hij: &#8220;Wie uwer is Eduard van Torteltak?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Die ben ik,&#8221; zei deze.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan zult gij mij op de volgende vragen zonder omwegen en zonder terughouding antwoorden. Hoe heet gij?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, Eduard van Torteltak, denk ik.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is een ontwijkend antwoord, maar dat misschien veel licht over de zaak zal verspreiden. Hoe oud zijt gij?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Drie&euml;ntwintig jaren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Nog zoo jong,&#8221; riep de Commissaris verontwaardigd uit, &#8220;en dan al medepligtig aan een schelmstuk, dat naauwelijks in een
+oud afgeleefd man moest opkomen!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheer! ik verzoek explicatie van zulke beleedigende uitdrukkingen.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb272" href="#pb272">272</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Accoord, Mijnheer! maar ik heb hier geen explicatie te geven. Van waar zijt gij dezen morgen gekomen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Van Interlaken,&#8221; antwoordde Torteltak met verkropte woede.
+
+</p>
+<p>&#8220;Accoord,&#8221; zei de Commissaris; &#8220;dat verspreidt licht over de zaak.&#8221;
+
+</p>
+<p>Successivelijk werden al de vrienden &eacute;&eacute;n voor &eacute;&eacute;n opgeroepen, om hunnen naam, ouderdom en laatste nachtkwartier op te geven,
+en de Commissaris, die alles naauwkeurig opteekende, merkte aan, dat de zaak hoe langer hoe meer helderheid verkreeg. Eindelijk
+stond hij op, verklaarde het verhoor afgeloopen, en haalde uit zijne papieren een tarief, krachtens hetwelk ieder der heeren
+genoodzaakt was hem 1 franc en 4 Batzen voor zijn onderhoudend gezelschap te betalen. De vrienden bragten hiertegen maar niet
+veel in, daar zij hoopten, dat hiermede de zaak aan een einde zoude zijn. Maar helaas! voordat de Commissaris vertrok, gaf
+hij den policiebeambten de uitdrukkelijke order, om niemand der arrestanten een minuut uit het oog te verliezen, en te zorgen,
+dat geen hunner het hotel verliet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat wordt te erg!&#8221; riep Veervlug, zich tusschen den Commissaris en de deur plaatsende. &#8220;Ik zeg u, Mijnheer, dat wij zulk
+eene willekeurige manier van handelen moede zijn, en dat wij, zonder ons verder aan deze hemelsblaauwe verklikkers te storen,
+onzen weg zullen gaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Accoord,&#8221; zei de ambtenaar; &#8220;dat zou licht in de zaak geven.&#8221; En zich tot de policiedienaars wendende, voegde hij er bij:
+&#8220;Zoodra een hunner oproerig wordt, zendt gij om assistentie, en wij zullen hen naar het <i lang="de">Blauhaus</i> transporteren.&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze uitspraak van den Commissaris verspreidde zooveel licht over de treurige omstandigheden, waarin onze vrienden zich bevonden,
+dat zij elkander wanhopig begonnen aan te zien; want het <i lang="de">Blauhaus</i> te Bern, dit wisten zij, heeft wonderlijk veel overeenkomst met hetgeen men elders <span class="pagenum">[<a id="pb273" href="#pb273">273</a>]</span>spin-, rasp-, tucht- of in het algemeen correctioneel gevangen-huis noemt.
+
+</p>
+<p>Wanneer men op reis, door slecht weer, of door gescheurde kleeren, of door gekwetste voeten, of door andere dergelijke dikwijls
+voorkomende omstandigheden, genoodzaakt is een ganschen namiddag en avond in zijn logement door te brengen, en men heeft geene
+brieven naar huis te schrijven,&#8212;als dan het tarief der comestibles en de prijscourant der wijnen grondig bestudeerd zijn,
+de uren van het vertrek van diligences en stoombooten meermalen zijn nagezien, de vreemde couranten herhaalde reizen zijn
+doorgeloopen, de verteringen van den laatsten dag naauwkeurig zijn opgeteekend,&#8212;dan weet men al niet veel bijzonders meer
+te doen, dan zijn naam op de glasruiten te snijden, met de voeten de zandfiguurtjes op den vloer te derangeren, of zich door
+andere dergelijke opwekkende amusementen den tijd te korten. Dan komt dikwijls bij den reiziger voor plaisir de vraag op,
+waarom hij zich nu niet liever in zijn gezellig studeervertrek, of in zijn nog gezelliger familiekring kan bewegen; dan vergeet
+hij somtijds al de genoegens, die hij reeds op zijne togten gesmaakt heeft, en die hem nog wachten, en komt hij langzamerhand
+tot de overtuiging, dat een booze daemon de eerste uitvinder van het reizen is, om ongelukkige stervelingen van verveling
+en heimwee te doen omkomen.
+
+</p>
+<p>In een toestand, aan dezen grenzende, bevonden zich Pols en zijne vrienden in het <i lang="fr">H&ocirc;tel du Faucon</i> te Bern. En was het wonder? Waren zij niet de treurigste slagtoffers van hunnen reislust? Verleid door de voorstelling van
+verscheiden weken, door geen enkele zorg gekweld, in volkomen ongestoorde vrijheid, niets dan genot te smaken, hadden zij
+den togt aanvaard. Helaas! hoe verschillend van deze voorstelling was de uitkomst? Moesten zij daarom smarten gevoeld, ongemakken
+verdragen, gevaren getrotseerd hebben, om eindelijk honderde mijlen van hunne <span class="pagenum">[<a id="pb274" href="#pb274">274</a>]</span>woning hunne vrijheid te verliezen, als gevangenen te zuchten, en misschien als veroordeelden in eenen kerker te verkwijnen?
+En dat alles onschuldig!
+
+</p>
+<p>&#8220;Waren wij ons maar van eenig misdrijf bewust,&#8221; riep Pols uit; &#8220;dan zou die pijnigende onzekerheid ons zoo niet kwellen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar ik geloof niet, dat die bewustheid ons veel geruster zou maken,&#8221; merkte Torteltak aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij zijn slagtoffers van een schandelijk verraad,&#8221; troostte zich De Morder.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als onze betrekkingen in Holland het hooren, treuren zij zich dood,&#8221; wond Holstaff zich op.
+
+</p>
+<p>&#8220;De receptie van die Bernsche Beeren laat veel te wenschen over,&#8221; zei Veervlug, die door dit gezegde we&ecirc;r een weinig vrolijker
+werd.
+
+</p>
+<p>In deze en dergelijke uitroepingen werd het eerste uur na het vertrek van den Policie Commissaris doorgebragt.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik moet toch eens zien, dat ik er achter kom,&#8221; zei Pols, en zich daarom tot een der bewakers wendende, die standvastig bij
+de deur post hielden, stopte hij hem twee Zwitsersche francs in de hand. &#8220;Daar, vriend! dat is voor u.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dankje wel, Mijnheer!&#8221; zei de vriend.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar zeg mij nu eens, wat is de reden, dat wij hier gevangen moeten blijven?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik kan u op mijn woord verklaren, dat ik er niets van weet,&#8221; was het antwoord.
+
+</p>
+<p>Pols had dus de satisfactie, voor omtrent negenentwintig stuivers Hollandsch te vernemen, dat de policiedienaar even weinig
+van de zaak begreep als hij.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als Mijnheer het mij gevraagd had,&#8221; zei de andere wachter vrij luid tot zijn confrater, &#8220;dan....
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat dan?&#8221; vroeg De Morder driftig, terwijl hij de handgreep met de francs, die hij van Pols bespied had, navolgde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan zou ik den heeren hetzelfde antwoord hebben <span class="pagenum">[<a id="pb275" href="#pb275">275</a>]</span>moeten geven,&#8221; zei de wachter, terwijl hij dankbaar het geld opstak; &#8220;maar ik heb anders ook nog wel gemerkt, dat het niet
+gemakkelijk met u zal afloopen; ik heb al hooren praten van het <i lang="de">Schallenwerk</i>.&#8221;
+
+</p>
+<p>De Morder vernam dus meer voor zijn geld dan Pols, vooral toen de vriendelijke policiedienaar door de verklaring van het woord
+<i lang="de">Schallenwerk</i>, als synoniem met <i>dwangarbeid</i>, nog eenig meerder licht over de zaak verspreidde.
+
+</p>
+<p>Deze mededeeling gaf aanleiding tot nieuwe aanmerkingen, te veel om op te noemen, en misschien zouden zij zich dien avond
+doodgetreurd hebben, zoo niet Torteltak uit voorzigtigheid drie flesschen wijn en twee spellen kaarten had doen aanrukken.
+Beide deze troostgronden vonden tamelijk goeden ingang bij de gevangenen, en menig potje <i lang="fr">commerce</i> werd door menige flesch Neuchateller vervrolijkt. Tamelijk opgewonden gingen zij naar bed, en sommigen hunner merkten niet
+eens, dat de onbezweken trouwe wachters de deuren hunner slaapkamers achter hen afsloten.
+
+</p>
+<p>Den volgenden morgen ten negen ure kwam er eene aanschrijving van den Policie-Commissaris, ten gevolge waarvan zijne beambten
+de vrienden uitnoodigden tot eene wandeling naar de <i lang="de">Rathhausplatz</i>, om eene contra-visite aan den vriendelijken bezoeker van gisteren te brengen.
+
+</p>
+<p>De zaal in het <i lang="de">Rathhaus</i> te Bern, waar Schout en Vennerheeren van den kleinen Raad zich met civile, correctionele en criminele affaires bezig houden,
+heeft nog al overeenkomst met vele andere geregtszalen. Boven den schoorsteen staat een geblinddoekte juffrouw met weegschalen,
+waarin niet altijd gewogen wordt; links en regts van haar hangen schilderijen, waarop Salomo en Brutus op de meest gebruikelijke
+wijze worden voorgesteld. Dit standbeeld en deze afbeeldingen zijn zoodanig geplaatst, dat zij den delinquenten terstond in
+het oog vallen en met schrik vervullen, en tevens geen invloed kunnen uitoefenen <span class="pagenum">[<a id="pb276" href="#pb276">276</a>]</span>op de uitspraak der regters, voor wie zij door de hooge ruggen hunner gestoelten verborgen zijn. Deze daarentegen hebben vlak
+het gezigt op eene groote klok, opdat ze, in de drukte hunner bezigheden, nooit het etensuur vergeten mogen. Voorts ligt op
+het groene kleed der tafel voor ieder gestoelte eene massa wit papier, dat altijd zuiver blijft, en eenige versneden pennen,
+die nooit met inkt bemorst worden<span class="corr" id="xd0e5094" title="Niet in bron">.</span> Een balie scheidt dit gedeelte der zaal af van een kleine tusschenruimte, voor het publiek afgezonderd, en waarin tien &agrave;
+twaalf personen op elka&ecirc;r kunnen worden gepakt.
+
+</p>
+<p>Voordat het evenwel onzen vrienden vrijstond, al deze merkwaardigheden in oogenschouw te nemen, moesten zij twee en een half
+uur in de kamer der aangeklaagden vertoeven, een klein afgeschoten hokje, waarin nooit zon of maan indiscrete blikken kan
+werpen, en dat overigens een allergeschiktst vertrek is voor die soort van zieken, welke zich van frissche en gezonde lucht
+moet menageren.
+
+</p>
+<p>Het was dus voor allen eene aangename boodschap, toen het berigt kwam, dat de Raad voltallig was, en de aangeklaagden voor
+moesten komen. Kalm en onverschrokken, gerust op hunne onschuld, traden zij de zaal binnen, en geen hunner beefde terug voor
+de tabbaarden van den ouden Schout en de jonge Vennerheeren, schoon daaruit diepe doordringende blikken op de misdadigers
+te voorschijn kwamen.
+
+</p>
+<p>Het begin van dit verhoor had veel van het vroegere. De Schout begon we&ecirc;r te vragen: &#8220;Joachim Polsbroekerwoud, hoe is uw naam?
+Hoe oud zijt gij? Van waar kwaamt gij gisteren alhier aan?&#8221; en zoo voorts met al de aangeklaagden. Tusschen ieder dezer vragen
+vond de President het evenwel noodig, eens te kugchen en omtrent de inkleeding der volgende vraag zijnen buurman, een der
+jonge Vennerheeren, te raadplegen, iets dat daarom geschiedde, zoo als de vrienden later vernamen, omdat de tachtigjarige
+Schout aan eene volkomene memorieloosheid <span class="pagenum">[<a id="pb277" href="#pb277">277</a>]</span>laboreerde. Zijn mederegter aan de andere zijde hield zich intusschen onledig met zijn repetitiehorlogie, dat driemaal in
+elke vijf minuten aan de geheele vergadering verkondigde, hoe laat het eigenlijk was.
+
+</p>
+<p>Toen deze allergewigtigste vragen tot aller genoegen beantwoord waren, wees de buurman den President, dat hij zich tot den
+Policie Commissaris moest wenden, waarop Zijn Ed. Achtb. de vraag uitbragt: &#8220;Werner Birnbaum, hoe is uw naam?&#8221; maar, terstond
+door gemelden buurman nader ingelicht, zijne vraag veranderde in: &#8220;Welke zijn uwe rapporten omtrent de arrestanten?&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze diende hierop een verslag in, hoe op Maandag den 24<sup>sten</sup> Juli A. D. 1837, na de stichting van Bern het 646<sup>ste</sup>, des namiddags ten half vier ure, door de poort van Solothurn, of, gelijk zij thans genoemd werd, <i lang="fr">la Porte d&#8217;en bas</i>, in de stad Bern waren binnengekomen vijf personen, welker namen blijkens hunne paspoorten waren, enz.
+
+</p>
+<p>Hoe hij, Werner Birnbaum, eerste Commissaris van Policie van Bern, <i lang="fr"><span class="corr" id="xd0e5121" title="Bron: Pr&eacute;fekture">Pr&eacute;fecture</span> Bern</i>, <i lang="fr">Division du centre</i>, <i lang="fr">Canton Bern</i>, nadat hem hunne paspoorten waren overgeleverd, zich begeven had naar het <i lang="fr">H&ocirc;tel du Faucon</i> in de <i lang="fr">Rue des Juifs</i>, waarheen zijne beambten gemelde personen hadden geleid, enz.
+
+</p>
+<p>De slotsom zijner berigten was, dat voor het grootste gedeelte de mondelinge verklaringen der arrestanten omtrent namen en
+ouderdom overeenkwamen met hetgeen dienaangaande op hunne passen was aangeteekend, met uitzondering evenwel van de verklaring
+van Eduard van Torteltak, die omtrent zijn naam onzeker scheen, en Joachim Polsbroekerwoud, die voor zijn ouderdom 35 jaren
+had opgegeven, terwijl hij op zijn pas slechts 34 jaren had bereikt;&#8212;dat, wat de signalementen betrof, alles in orde was,
+behalve dat bij de <i lang="fr">signes particuliers</i> op de pas van August Holstaff geen melding gemaakt wordt van de naden, die, gelijk Schout en Vennerheeren zichzelve konden
+overtuigen, <span class="pagenum">[<a id="pb278" href="#pb278">278</a>]</span>zijn gelaat versierden. Dat hij voorts aan den Raad in bedenking gaf, of de paspoorten op zichzelve wel geldig waren als Hollandsche
+paspoorten, omdat er geen enkel woord Hollandsch in te lezen stond.
+
+</p>
+<p>De Regter met het repetitie-horlogie, dat gedurende dit verslag achtentwintig malen geslagen had, proponeerde, om de zaak
+te bespoedigen, deze kleine verschillen over het hoofd te zien, daar de stukken op de Bureaux van Buitenlandsche zaken zelden
+met zulk eene nauwkeurigheid werden bewerkt, dat zij het examen van een Policie-Commissaris konden doorstaan. Wat de taal
+betrof, waarin de stukken waren opgesteld, hij kon verzekeren, dat het Fransch in Holland de algemeen gebruikelijke taal was,
+en dat slechts door het gemeen en in enkele landprovinci&euml;n een <i lang="fr">patois</i> gesproken werd, waarin misschien nog sporen van hetgeen men vroeger de Hollandsche taal noemde, te ontdekken waren.
+
+</p>
+<p>Deze juiste wederlegging werd door al de regters als voldoende aangenomen, tot groote wanhoop van den Policie-Commissaris,
+die al het licht, dat hij over de zaak verspreid had, plotseling in dikke duisternis zag veranderen, en daar zijne werkzaamheden
+in deze zaak afgedaan schenen, naar huis strompelde, waar hij zijn houten been, stok en andere <i lang="fr">insignia</i> tot nader order in de kast wegsloot<span class="corr" id="xd0e5154" title="Niet in bron">.</span>
+
+</p>
+<p>De vijf arrestanten en ook de Schout begonnen te hopen, dat nu ook hunne taak was afgedaan, toen de laatste op nieuw aan zijnen
+tabbaard werd getrokken en den Procureur van den raad verzoeken moest, de eigenlijke beschuldiging voor te dragen.
+
+</p>
+<p>Hierop stond een lang, bleek menschenhater van zijnen zetel op, en sprak eene soort van verhandeling uit, waarin hij aantoonde,
+dat de verdorvenheid des menschdoms zich openbaarde in het plegen van gruwelen en misdaden; dat naarmate die verdorvenheid
+toenam, ook het getal dier gruwelen en misdaden aanwies; dat de geschiedenis van <span class="pagenum">[<a id="pb279" href="#pb279">279</a>]</span>oudere en nieuwere tijden deze stelling door voorbeelden kon staven; dat onder de misdrijven, het meest in gebruik eerste
+plaatsen toekwamen aan moord, diefstal en vrouwenroof; en dat degenen, die zich op deze gruwelen toelegden, gezegd konden
+worden tot het slechtste gedeelte van het menschdom te behooren; dat hij met het diepste leedwezen, ja zelfs met afgrijzen
+ontdekt had, dat van de laatstgenoemde dier gruwelen hier de quaestie was; en dat hij zich met innige droefheid gedrongen
+zag te verklaren, dat de naamlijst der vreemdelingen, die Zwitserland tot het tooneel dezer menschonteerende handelingen hadden
+verkozen, met de namen van Van Aartheim en zijne medepligtigen stond vergroot te worden.
+
+</p>
+<p>Hierop legde hij de aanklagt bloot van <i lang="en">Sir</i> William Lurgrave, tegen den voortvlugtigen schaker en de arrestanten hier tegenwoordig, wier medepligtigheid nog wel niet
+ten volle bewezen was, maar, door gemis aan directe bewijzen van het tegendeel, zeer waarschijnlijk werd; en hij besloot zijne
+rede met te betoogen, dat de eenige voldoende en het kwaad in den grond weerende straf de doodstraf was, blijkens de voorbeelden
+der Heeren Von Schwanau en Wolfenschiess, die, in vroeger eeuw door de jongelingen van Art en door den beleedigden Conrad
+von Baumgarten omgebragt, zich later nooit meer aan dergelijke gruwelen te buiten gingen; maar daar de wet, in hare veroordeelenswaardige
+zachtheid en kwaadaanmoedigende laxiteit, zulk eene straf voor de genoemde misdaad niet toestond, hij zich vergenoegen moest
+met den eisch tegen de vijf gedaagden, hier tegenwoordig van eene gevangenisstraf van 20 jaren en eene geldboete van 1000
+<i lang="fr">francs</i>.
+
+</p>
+<p>Nadat de lange heer zijn gemoed in deze lieve oratie had lucht gegeven, nam hij zijne plaats aan de groene tafel we&ecirc;r in,
+en de Schout, die zich we&ecirc;r aan den tabbaard voelde trekken, bragt de vraag in het midden, of men nu niet tot het condemneren
+zou overgaan. Zijn <span class="pagenum">[<a id="pb280" href="#pb280">280</a>]</span>buurman met het repetitie-horlogie vond het niet kwaad, mits het spoedig geschiedde, daar het uur verliep en hij dien middag
+visch moest eten. Een der andere Vennerheeren evenwel maakte ZEd. Achtb. opmerkzaam, dat het niet direct met de wet zou strijden,
+indien men vooraf den gedaagden gelegenheid gaf, om hunne verontschuldigingen voor te brengen.
+
+</p>
+<p>De verbazing, waarin al, wat zij gezien en gehoord hadden, de vrienden gedompeld had, maakte het hun in den beginne moeielijk
+een woord te uiten. In het eind stond Veervlug, door zijne betrekking den loop van regtszaken eenigzins begrijpende, op, en
+maakte in weinige woorden aan den Raad bekend, dat zij niet alleen niet medepligtig aan, maar zelfs geheel onkundig van het
+feit waren, aan Van Aartheim ten laste gelegd; dat een zijner vrienden een briefje van dien heer had, hetwelk misschien de
+regters zou kunnen overtuigen, maar dat hij in allen geval eischte, dat de aanklager zijne bewijzen tegen hen aanvoerde.
+
+</p>
+<p>Hierop nam de procureur het briefje van Torteltak in handen, hetwelk hij verklaarde nooit <i lang="fr">&agrave; d&eacute;charge</i> te kunnen getuigen, als in eene taal geschreven, die niemand der regters verstond, maar veeleer de suspicie tegen hen scheen
+te versterken, daar voor de handteekening de zeer verdachte letters T. T. gelezen werden. De Vennerheer naast den Schout vond
+het laatste verzoek van Veervlug, om de bewijzen van den aanklager te hooren, evenwel zeer billijk, en stelde daarop de gewone
+manoeuvre bij ZEd. Achtb. buurman in het werk, waarop deze een beambte gelastte, den aanklager William Lurgrave te ontbieden.
+
+</p>
+<p>De beambte kwam spoedig terug met het berigt, dat gemelde heer niet meer in het <i lang="fr">H&ocirc;tel de la Couronne</i> te vinden was; en daar de heer met het repetitie-horlogie den Schout bij zich ten eten verzocht had, verklaarde de laatste
+de vergadering gesloten en geadjourneerd tot <span class="pagenum">[<a id="pb281" href="#pb281">281</a>]</span>morgen ten negen ure, hetwelk in de taal der ingewijden beteekent tusschen half twaalf en twaalven.
+
+</p>
+<p>De arrestanten hadden verlof naar hunne kamer in het <i lang="fr">H&ocirc;tel du Faucon</i> terug te keeren, waar zij dien avond, in plaats van <i lang="fr">commerce</i>, <i lang="fr">treize</i> speelden, en Champagne in plaats van Neuchateller dronken. Daar is niets, dat den mensch zoo debaucheert, als geforceerd
+arrest.
+
+</p>
+<p>De tweede zitting had den volgenden morgen in dezelfde zaal en op hetzelfde uur plaats. Maar de leden van den kleinen Raad
+te Bern waren heden in pijnlijke onzekerheid. De aanklager was nergens meer te vinden, en de kastelein uit <i>de Kroon</i> had verklaard, dat hij zijne rekening had betaald en was voortgereisd. Toen dus de arrestanten we&ecirc;r binnenkwamen, drong de
+Schout in het eerst aan op eene spoedige bekentenis, maar zag daar spoedig van af, omdat de beschuldigden niets te bekennen
+hadden. Wederom trok zijn buurman aan den tabbaard, en na het gewoonlijk daarop volgende consult, verzocht de Schout met luider
+stemme den Procureur tot de strikvragen over te gaan. Deze vroeg hierop, met doordringende blikken de arrestanten aanziende,
+welke de kleur was der japon, die <i lang="en">Miss</i> Cleford aan had, toen zij geschaakt werd; hoeveel paarden er voor de postchais stonden, waarin de vlugtelingen waren vertrokken;
+met welke hand Van Aartheim haar in het rijtuig had geholpen, enz. De vrienden ontkwamen gelukkig uit al deze listig gesponnen
+valstrikken, en de regters begonnen zich zeer weinig op hun gemak te gevoelen.
+
+</p>
+<p>Zij maakten dus gebruik van den in die positie noodigen en gebruikelijken maatregel. De arrestanten moesten buiten staan.
+
+</p>
+<p>De uitslag der beraadslagingen van Schout en Vennerheeren kwam hierop ne&ecirc;r:
+
+</p>
+<p>&#8220;De kleine Raad, etc.
+
+</p>
+<p>Overwegende, dat de aanklager zijne beschuldiging niet <span class="pagenum">[<a id="pb282" href="#pb282">282</a>]</span>met bewijzen gestaafd heeft, maar heimelijk is vertrokken;
+
+</p>
+<p>&#8220;Verklaart hem buiten eisch gesteld.
+
+</p>
+<p>&#8220;Overwegende verder, dat de aangeklaagden niet van medepligtigheid, hun ten laste gelegd, kunnen beschuldigd worden;
+
+</p>
+<p>&#8220;Verklaart hen van beschuldiging ontheven.
+
+</p>
+<p>&#8220;Edoch: de Raad overwegende, dat een der partijen de kosten van het proces moet betalen;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat degene, ten wiens laste zij moesten komen, door af te reizen, zich aan die betaling heeft onttrokken;
+
+</p>
+<p>&#8220;Is genoodzaakt van de andere partij de kosten te eischen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar tevens overwegende, dat de wet niet toestaat de kosten te eischen, dan van de partij, ten wiens nadeele het vonnis geveld
+is;
+
+</p>
+<p>&#8220;Overwegende, dat de aangeklaagden, door vroeger in betrekking te hebben gestaan tot den vermoedelijke schuldige, den schijn
+des kwaads tegen zich hebben;
+
+</p>
+<p>&#8220;Echter in aanmerking nemende, dat zij, volkomen onschuldig schijnende, ligt dienen te worden gestraft;
+
+</p>
+<p>&#8220;Veroordeelt hen tot eene geldboete van 5 Batzen, en alzoo ook tot betaling der kosten.&#8221;
+
+</p>
+<p>De vrienden betaalden met vreugd de boete, en ook met bereidwilligheid, schoon niet met vreugd, de kosten, ten bedrage van
+176 Zwitsersche francs en 7&frac12; Batzen.
+
+</p>
+<p>Het was geen half uur later, toen Joachim Polsbroekerwoud en zijne vrienden de stad Bern verlieten, en zij zouden misschien
+in wanhoop terstond naar Holland zijn teruggekeerd, zoo zij niet bemerkt hadden, dat zij de <i lang="fr">Barri&egrave;re de Morat</i> waren uitgegaan, en den weg naar Friburg waren ingeslagen.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb283" href="#pb283">283</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch22" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Een zeer kort hoofdstuk, dat voornamelijk over den voortvlugtigen <i>Van Aartheim</i> handelt.
+</p>
+</div>
+<p>Eene schaakhistorie kan onaangename gevolgen hebben; dit ondervonden onze vrienden. Maar dat er toch ook tallooze genoegens
+en veel genietingen aan verbonden zijn, meende Torteltak, schoon hij nooit geschaakt had, gerust te kunnen gelooven; en dus,
+als hij aan de beeldschoone Anglaise uit het <i lang="fr">H&ocirc;tel Colbert</i> dacht, en zich voorstelde, hoe aardig Van Aartheim, die nu toch waarlijk bleek de schaker te zijn, den tijd met haar zou
+doorbrengen,&#8212;als hij beredeneerde, hoe sterk hare liefde voor zijn vriend moest wezen, om haar tot zulk een stap te doen besluiten,&#8212;dan
+kon hij bemerken, dat zijn hart niet alleen voor heel veel liefde, maar ook voor evenveel jaloezie vatbaar was. Dat hij zich,
+in hetgeen hij van hare liefde dacht, niet vergiste, maar wel in hetgeen hij van ongestoord geluk bij Van Aartheim veronderstelde,
+bleek hem uit een brief, dien hij, twee dagen na zijn vertrek uit Bern, te Lausanne ontving.
+
+</p>
+<p>Hoewel nu dit schrijven veel licht over de zaak verspreidde, en dus voor den Bernschen Policie-Commissaris van het hoogste
+belang zou zijn geweest, bleef er over vele zaken, en vooral over Van Aartheim&#8217;s wijze van handelen, nog zoo veel duisters,
+dat Torteltak maar ten halve tevreden was. &#8220;Ik ben zeer gelukkig,&#8221; schreef hij onder anderen, &#8220;dat ik mijne geliefde heb kunnen
+redden van de gevaren, die haar bedreigden. Ik heb mijn pligt gedaan, <span class="pagenum">[<a id="pb284" href="#pb284">284</a>]</span>door haar tot een stap te bewegen, die evenwel de oorzaak zal wezen, dat velen haar en mij zullen veroordeelen. Nu, daar ik
+haar steeds aan mijne zijde zie, heb ik daaraan een onuitsprekelijk genot te danken; maar het wordt vergald door het denkbeeld,
+dat ik haar spoedig we&ecirc;r zal moeten verlaten,&#8212;dat ik door heilige pligten gedrongen word, wat mij het liefst op de wereld
+is, aan nieuwe gevaren bloot te stellen,&#8212;en dat ik haar, die zoozeer bescherming behoeft, de mijne moet onttrekken. Ik kan
+u in deze vlugtige oogenblikken niet me&ecirc;deelen, hoe al die zaken tot elkander in verband staan; maar dit moet ik u zeggen,
+dat ik tot <i lang="en">Miss</i> Cleford in de naauwste betrekking sta, dat ik haar gedurende mijn vijfjarig verblijf in Engeland heb leeren kennen en dus
+moeten beminnen, en dat ik waarschijnlijk nu reeds haar gelukkige echtgenoot zou zijn, zoo niet de dood harer moeder haar
+onder de voogdijschap van een wreed, slecht mensch had gesteld. Helaas, dat ik niet kan voortgaan, zoo als ik begonnen ben,
+om mij tegen zijne schandelijke en willekeurige handelwijze te verzetten! Ik word hiertoe aan den eenen kant gedrongen door
+mijne lieve Jenny, die niets vuriger verlangt, dan zich, op welke wijze ook, van haren voogd te ontslaan, en die behalve dat
+bereid zou zijn, zich elke opoffering om mijnentwil te getroosten; maar aan den anderen kant... Helaas! ik ben zeer ongelukkig.&#8221;
+Hij eindigde zijnen brief met de vrienden tegen den Engelschman te waarschuwen, tegen wien hij had opgemerkt, dat Polsbroekerwoud
+met regt kwade vermoedens had opgevat.
+
+</p>
+<p>&#8220;Die waarschuwing verzoent mij we&ecirc;r geheel met hem,&#8221; zei Pols, toen Torteltak den brief had voorgelezen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar zij komt beroerd laat,&#8221; gromde De Morder.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wou toch dat ik den goeden jongen van dienst kon zijn,&#8221; zei Pols, die al de onaangenaamheden van Bern we&ecirc;r vergat, en
+gelukkig zijn noteerboekje niet voor zich had, <span class="pagenum">[<a id="pb285" href="#pb285">285</a>]</span>waarop de boeten en kosten in een geregtelijk proces de grootste post waren; &#8220;ik zou dien Mijnheer Lurgrave wel eens willen
+spreken. Ik geloof dat ik hem, door bedaard redeneren en door hem eens goed aan te tasten, wel tot betere gedachten zou kunnen
+brengen. Jammer maar, dat die kerel niets dan Engelsch schijnt te praten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik vind dat Van Aartheim wat beter door moest tasten,&#8221; merkte Torteltak aan; &#8220;ik wou wel eens zien, als ik het met het meisje
+eens was, dat een voogd mij belette het doel mijner wenschen te bereiken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik voorzie een ongelukkig einde,&#8221; zei Holstaff, &#8220;ik houd het er voor, dat wij onzen vriend voor het laatst gezien hebben,
+tenzij wij hem nog eenmaal aantreffen, door verraad omgebragt, terwijl de schoone Interlaaksche bij zijn lijk nederknielt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Kom, kom!&#8221; zei Veervlug: &#8220;alles komt te regt. Ik stel mij liever voor, nog eens op zijne bruiloft te galopperen, dan dat
+ik nu mijne voeten al tot den begrafenispas exerceer.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het was jammer voor Van Aartheim, dat de goede wil zijner vrienden hem niet dienen kon; maar gelukkig, dat zij niet in de
+gelegenheid gesteld werden, om te beproeven wat zij bij Lurgrave vermogten; want het zou misschien in dezen gegaan zijn, zoo
+als het dikwijls in de wereld loopt: door al te groote lievigheid en zucht om ons van dienst te wezen, bereiden dikwijls onze
+vrienden, die weinig inzigt in de zaken hebben, en even weinig menschenkennis, den weg, die ons lijnregt naar den afgrond
+leidt; en als wij dan in de diepte zijn ne&ecirc;rgevallen, troosten zij zichzelven en ons met: &#8220;Wij hebben toch alles gedaan wat
+wij vermogten.&#8221;
+
+</p>
+<p><i lang="en">Sir</i> William Lurgrave was er niet direct de man na, om zich door den eerzamen Rotterdamschen burgerman te laten ompraten. De redenen,
+waarom hij het huwelijk zijner nicht met Van Aartheim belette, waren aan weinigen buiten hem bekend; maar dat hij andere plannen
+<span class="pagenum">[<a id="pb286" href="#pb286">286</a>]</span>met haar had, was aan <i lang="en">Miss</i> Cleford duidelijk geworden, toen hij haar een zwaar gekneveld Franschman als zijn vriend had voorgesteld, tot wien hij hoopte
+nog eenmaal in nadere betrekking te zullen staan. De verloopen vriend was evenwel voor Van Aartheim niet gevaarlijk geweest;
+want Jenny was niet bijzonder gesteld op een echtgenoot, in de school der <i lang="fr"><span class="corr" id="xd0e5293" title="Bron: d&egrave;bauches">d&eacute;bauches</span></i> tot die betrekking gevormd, en de Franschman, die op zijn dertigste jaar reeds afgeleefd was, kwam haar daarom niet achtingswaardiger
+voor. Zij behoorde tot die dames, die in haar gemaal minder ophebben met een pr&eacute;maturen ouderdom, dan met een, die na een
+welbesteden jeugd volgt.
+
+</p>
+<p>Wij zijn intusschen genoodzaakt <i lang="en">Miss</i> Cleford met haren minnaar aan hun goed fortuin over te geven, en hopen dat zij hunnen vervolger steden ver achter zich zullen
+laten; want te Lausanne vinden wij in de aanteekeningen onzer vrienden nog niets naders omtrent hun lot vermeld.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb287" href="#pb287">287</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch23" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXIII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin de lezer een geruimen tijd in het kerkerhol van Chillon moet verzuchten.</p>
+</div>
+<p>De invloed van het ligchaam op den geest, en vice versa, behoort tot die dingen, die volstrekt niet meer in twijfel getrokken,
+maar toch veelvuldig betoogd worden. Het levert, even als de onsterfelijkheid der ziel en het pligtmatige der deugd, sinds
+eeuwen her, aan verhandelaars en schrijvers ruime stof, om veel in het midden te brengen, dat volkomen overeenkomt met hetgeen
+anderen reeds hebben gezegd. Het onderwerp is trouwens even zoo goed als een ander, in zoover het alleen dient om den schrijver
+of spreker te amuseren en te stichten; en vooral is het uitnemend geschikt, zoo als het ook heel veel gebruikt wordt, om tot
+inleiding te dienen, en den spreker of auteur op den weg te helpen, daar het, als het met het eigenlijke onderwerp niet in
+het minste verband staat, kan blijven liggen voor hetgeen het is.
+
+</p>
+<p>De invloed, dien de toestand des ligchaams op de stemming der ziel uitoefent, blijkt, zoo als onder alle omstandigheden, ook
+na het gebruik van een goed <i lang="fr">diner</i>. Als men heel gezellig en vrij lang getafeld heeft, als de verschillende zintuigen van gezigt, reuk en smaak aangenaam zijn
+gestreeld, en men door keur van spijs of drank eene behoorlijke voeding, vulling en verkwikking heeft bewerkstelligd, zonder
+daarin tot overladens toe te zijn voortgegaan, dan deelt de aangename toon, die in het ligchaam heerscht, zich ook aan de
+ziel mede, en hoewel in dien <span class="pagenum">[<a id="pb288" href="#pb288">288</a>]</span>toestand de geest misschien niet tot bijzondere inspanning geschikt is, hij is vatbaar voor genot en ontvankelijk en gevoelig
+voor de indrukken, die zich aan hem voordoen.
+
+</p>
+<p>Het was na een goed diner in <i lang="fr">le Croix blanche</i> te Vevay (en hier eindigt de inleiding van dit XXXIIIste Hoofdstuk), dat Pols en zijne vrienden zich op eene wandeling <i lang="fr">derri&egrave;re l&#8217;aile</i> aan het oostelijk gedeelte van het meer van Gen&egrave;ve begonnen te ori&euml;nteren. Het was een heerlijke namiddag; het blaauw des
+hemels, hier reeds schoon, als de hemel van Itali&euml;, scheen in helderheid en doorschijnendheid met dat van de watervlakte te
+wedijveren; ongestoord wierp het licht, dat reeds begon naar het westen te dalen, zijne stralen op het meer, slechts aan het
+zuidelijk gedeelte door de schaduwen van het hoog gebergte bepaald. De koude der sneeuwtoppen in het verschiet scheen door
+de zachtheid der kleuren, waarvan zij schitterden, getemperd; en het duister der schaduw, die de groene heuvels digt aan den
+oever op het water wierpen, werd door lichtstralen, door de rotsopeningen heendringende, gebroken.
+
+</p>
+<p>Het verwondert u niet, wanneer gij in de lieflijke wandeldreven van Vevay dit heerlijk uitzigt geniet, dat de dichterlijke
+verbeelding van Jean Jacques hier de helden van zijnen roman ten tooneele voerde; ja het kost uwe minder dichterlijke verbeelding
+weinig moeite, als gij op deze door de natuur begunstigde plaats aan uwe linkerzijde Chillon en Clarens en tegenover u de
+rotsen van Meillerie ziet, ze wederom met die personen te bevolken, wier bestaan gij hier bijna niet in twijfel zoudt durven
+trekken, schoon gij ook zeker weet dat zij er nooit bestonden. &#8220;<i lang="fr">Allez &agrave; Vevay,</i>&#8221; zoo beroept er zich de auteur zelf op, <span class="corr" id="xd0e5330" title="Niet in bron">&#8220;</span><i lang="fr">visitez le pays, examines les sites, promenez vous sur le lac, et dites si la nature n&#8217;a pas fait ce beau pays pour une Julie,
+pour une Claire et pour un Saint Preux;&#8212;mais ne les y cherchez pas<span class="corr" id="xd0e5334" title="Niet in bron">.</span></i>&#8221;
+
+</p>
+<p>Onder den invloed van al dat schoon, dat zij zagen, en <span class="pagenum">[<a id="pb289" href="#pb289">289</a>]</span>ook van hetgene zij niet zagen, maar zich aan den leiddraad van Rousseau&#8217;s verbeelding voorstelden, maakten onze vrienden
+den tour over Clarens, Montreux, Chillon en Villeneuve naar Meillerie. Torteltak zocht met belangstelling naar het plaatsje,
+waar de beroemdste aller eerste kussen werd gegeven, en gevoelde zich sterk om hetzelfde effect te sorteren en even opgewonden
+te worden als de minnaar van Julie, zoo er maar eene even lieflijke dame te vinden was, die het met hem wilde wagen; Holstaff
+treurde op de rotsen van Meillerie, en gluurde even gevoelig en met hetzelfde succes, als de heer die er vroeger logeerde,
+naar den overkant van het meer; met diepen weemoed betastte hij zijn geluk, met dezelfde versierselen pronkende, die eens
+de trots en het gelaat van Saint Preux uitmaakten; maar helaas! hij had ze op de Fransche school overge&euml;rfd, terwijl de ander
+ze aan de <i lang="fr">Inoculation de l&#8217;Amour</i> dankte. Beide, hij en Torteltak, werden minzaam maar ernstig door Pols aangevallen, die verklaarde, dat de <i lang="fr">Nouvelle Heloise</i> een heel overdreven boek was, en dat hij al die kunsten van den minnaar van Julie heel leelijke dingen vond, die niet te
+pas kwamen; dat hij nooit zoo ver had moeten gaan van haar zijne liefde te verklaren, ja zelfs dat hij haar nooit lief had
+moeten hebben; en dat hij, Pols, wel altijd zou oppassen, een meisje, dat hij toch nooit kon trouwen, zulke dingen in het
+hoofd te brengen. De Morder, schoon zich heel weinig interesseerende in de historie, kon toch niet nalaten tegen de koude
+berekenende nutbeoogers te ijveren, die, om den weg over den Simplon te repareren, de rotsen van Meillerie zoo jammerlijk
+hadden geschonden, en zich eenige niet zeer vleijende uitdrukkingen te veroorloven tegen de monniken van den Saint Bernard
+die het bosquet van Julie tot het tooneel eener houtveiling hadden vernederd.
+
+</p>
+<p>Het begon intusschen avond te worden; de zon was al tot eene redelijke diepte neergedaald, en de maan, die <span class="pagenum">[<a id="pb290" href="#pb290">290</a>]</span>reeds eenigen tijd aan den hemel had post gevat, wachtte met haar gewone geduld het oogenblik af, waarop het licht des dags
+geheel zou zijn verdwenen om haar minder schoon maar toch lief en vriendelijk aangezigt over de aarde te doen lichten. Zij
+scheen niet jaloersch op de magt, die de koningin des dags over al wat leeft uitoefent, en den schittergloed, waardoor deze
+haar flaauweren glans overschenen en haar bijzijn naauwelijks deed vermoeden; evenmin als menig eene dier lieve, oudere zusters,
+die op weinig schoonheid kunnen roemen, en die, terwijl de beeldschoone jongste als <i lang="fr">Reine du Bal</i> de feestzaal rondzweeft, met kalmte en gelatenheid tapisserie maakt, totdat de vermoeide danser hare zuster eenen anderen
+<i lang="fr">cavalier</i> overlevert, en aan hare zijde komt uitrusten. De vrienden, die tot St. Gingouph per rijtuig waren teruggekeerd, klommen hier
+af, om over het meer naar Chillon te worden gevoerd. Dat zij nog steeds in opgewonden stemming verkeerden, bleek aan de wijze,
+waarop zij zich tot de schippers wendden, en als eene gunst verzochten, in hunne vaartuigen de blaauwe wateren van het meer
+te mogen doorklieven, en de gereedheid, waarmede zij den hoogen prijs betaalden dien deze Savoyardsche natuurkinderen, in
+hunne na&iuml;ve begeerte naar vreemd goud, eischten; daar zij het heiligschennis zouden hebben geacht, met de bewoners van dit
+aardsche Paradijs over een zoo nietig ding, als geld, te twisten.
+
+</p>
+<p>Wanneer in onze dagen reizigers het kasteel van Chillon binnentreden, dan bekommeren zij zich gewoonlijk weinig om het doel,
+waarme&ecirc; Amedeus IV het v&oacute;&oacute;r zes eeuwen stichtte, en geven zij zich naauwelijks de moeite om op te merken, waarom het door
+zijne ligging en sterkte voor de Graven van Savoye van zooveel belang was. Met weinig opgewondenheid bezoekt men de ruime
+vertrekken, waar nog sporen der weelde en grootheid van het vorstelijk huis te ontdekken zijn, omdat men in de geheele reeks
+van <span class="pagenum">[<a id="pb291" href="#pb291">291</a>]</span>Graven en Hertogen minder belang stelt, dan in den edelen staatsgevangene, in wiens kerker men met weemoed vertoeft.
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="en">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Chillon! thy prison is a holy place,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>And thy sad floor an altar&#8212;for &#8217;t was trod,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Until his very steps have left a trace,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Worn, as if thy cold pavement were a sod,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>By Bonnivard!&#8212;May none those marks efface!
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>For they appeal from tyranny to God.&#8221;<a class="noteref" id="xd0e5374src" href="#xd0e5374">1</a></span></p>
+</div>
+<p>&#8217;t Was al vrij duister, toen ons reisgezelschap den trap naar den onderaardschen kerker afdaalde. Door de naauwe opening,
+hoog in den muur van het gewelf, drong evenwel nog juist zooveel licht door, als noodig was om al de akeligheid van het verblijf
+te vertoonen.
+
+</p>
+<p>&#8220;<span class="corr" id="xd0e5388" title="Bron: t">&#8217;t</span> Is hier een beroerde inrigting voor een gevangenis,&#8221; zei De Morder: &#8220;je kunt waarachtig geen hand voor oogen zien.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik vind het een allermelancholiekst verblijf,&#8221; zei Pols.
+
+</p>
+<p>&#8220;Kunt gij u begrijpen,&#8221; viel Veervlug in, &#8220;dat Bonnivald zich hier zes jaren heeft kunnen amuseren?&#8221;
+
+</p>
+<p>Holstaff stond reeds met de hand aan den ring, die den gevangene aan den pilaar had vastgekluisterd, en betastte de steenen
+zuil, door de wrijving der steenen uitgehold. Zijn medegevoel in het lot van Bonnivald was bij deze gelegenheid zoo sterk,
+dat hij later aan zijne vrienden verklaarde, in de vijf minuten, die hij aan dien pilaar doorbragt, al de smarten, angsten
+en verschrikkingen geconcentreerd te hebben gesmaakt, die de voorstander van Gen&egrave;ve&#8217;s privilegi&euml;n en vrijheid in zes jaren
+gevoelde, en die &#8220;zijne hairen vergrijsden en zijn wenkbraauwbogen vergraauwden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Ons reisgezelschap was evenwel niet het eenige in de <i lang="fr">souterrain</i> van Chillon. Een heer en twee dames waren eenige oogenblikken vroeger, geleid door de cipiersvrouw, ne&ecirc;rgedaald. De heer
+was een Geneefsch geleerde, van omtrent veertig jaren, waarvan hij er vijfentwintig onafgebroken <span class="pagenum">[<a id="pb292" href="#pb292">292</a>]</span>had doorgebragt in het verzamelen van <span class="corr" id="xd0e5404" title="Bron: bouwotoffen">bouwstoffen</span> voor een allerbelangrijkst werk over den grooten Johannes Calvinus, dat, behalve eene uitvoerige uiteenzetting van &#8217;s mans
+handelingen met betrekking tot de Hervorming, ook een allerherderst licht zou werpen over zijne daden en lotgevallen, die
+daarmede niet in betrekking stonden. Twee jaren had hij besteed in onderzoekingen, of de groote man in den morgen of in den
+namiddag van den 10 Juli 1509 was geboren, en vervolgens had hij eene reis ondernomen, om uit te vorschen, welke de juiste
+ouderdom zijner moeder was, toen zij hem ter wereld bragt; iets dat hij, na zeven jaren omwandelens en voor 20,000 francs
+onkosten, thans met vrij groote waarschijnlijkheid wist te bepalen. Op die reis had hij echter, behalve deze belangrijke aanwinst
+voor de wetenschap, ook nog eene merkwaardige aanwinst voor zichzelven gedaan, daar hij juist te Nojon, in Picardye, een meisje
+had leeren kennen, dat hem geschikt voorkwam den roem met hem te deelen, dien hij zich door zijne geleerde schriften zou verwerven.
+Sedert zeven jaren was deze vrouw aan hem verbonden, en nog steeds naar de lauweren wachtende. Zij was hem in dien tusschentijd
+eene bijna even trouwe hulpe geweest, als wijlen de gade Trommii haren gemaal. Zij was eene dier lieflijken, die den pligt
+om haren echtgenooten hunne gebreken onder het oog te brengen, zoo ver drijven, dat zij hen van den morgen tot den avond met
+aantijgingen en verwijten overladen, en die meesterlijk de kunst verstaan, om op het pad harer geliefden de rozen z&oacute;&oacute; te strooijen,
+dat de doornen hun de voeten kwetsen moeten. Zij was ruim dertig jaren oud en niet misdeeld van schoonheid, hoewel op haar
+gelaat minder aantrekkende bevalligheid gevonden werd, dan wel een zeker iets, dat respect inboezemde en aanried, een betamelijken
+afstand te houden, en denken deed aan de triviale uitdrukking van katjes, die men niet zonder handschoenen moet aanraken.&#8212;De
+<span class="pagenum">[<a id="pb293" href="#pb293">293</a>]</span>andere dame, die bij dit gelukkige echtpaar behoorde, was eene nicht, een zacht jong meisje van achttien jaren, die door tante
+uit louter goedgunstigheid en medelijden was opgenomen, daar deze zich om harentwil de opoffering getroost had eene meid minder
+te houden, en die door den lieven toon, waarop zij bejegend werd, meermalen tot tranen toe werd geroerd, en alzoo tot de overtuiging
+kon komen, dat het zoogenaamd genadebrood geen droog eten is<span class="corr" id="xd0e5409" title="Niet in bron">.</span>
+
+</p>
+<p>&#8220;En was Bonnivard getrouwd?&#8221; vroeg de Geneefsche geleerde aan de cipiersvrouw.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb ten minste een romantisch verhaal gelezen,&#8221; antwoordde deze, &#8220;waarin vermeld stond van zijne gade, die van verdriet
+stierf.&#8221;
+
+</p>
+<p>De Geneefsche geleerde had op zijne lippen om te zeggen: &#8220;Dan had zijne gevangenschap ten minste &eacute;&eacute;ne goede zijde!&#8221; Maar gelukkig
+hield hij het binnen, en zei liever: &#8220;Het was dan toch ook verschrikkelijk hard voor die vrouw!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ten minste als hij haar gelukkig maakte,&#8221; merkte zijne gade aan. &#8220;Daar zijn anders wel echtgenooten, wier bijzijn, eerder
+dan hun afzijn, hunne vrouwen in het graf zou helpen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De geleerde glimlachte pijnlijk: &#8220;Dat zal wel zoo zijn, vrouwtje!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, dat zal zoo niet zijn, maar dat is zoo,&#8221; zei zijne beminnelijke wederhelft wier kenmerkende eigenschap was, dat zij
+bij tegenspraak boos werd, maar als zij niet werd tegengesproken, woedend.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hebt u den naam van Byron al op den pilaar daarginds gezien,&#8221; vroeg Veervlug, die het papier in de handen hield, waarop hij
+in groote opgewondenheid de letters had nagetrokken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Daar heb ik ten minste mijne oogen voor,&#8221; was het antwoord.
+<span class="pagenum">[<a id="pb294" href="#pb294">294</a>]</span></p>
+<p>Veervlug gebruikte de zijnen in deze oogenblikken om op zijn neus te kijken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik dacht niet dat die Byron zoo beroerd leelijk schreef,&#8221; zei de Morder, het papier in handen nemende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat leelijk!&#8221; riep zijn vriend verontwaardigd. &#8220;Is dat leelijk? had hij de letters dan in de zuil moeten beitelen, als een
+steenhouwersknecht het op een zerk doet? Is er niet juist genie in de scheefheid van die Y? In ieder der letters, zoo als
+zij daar staan, ligt een id&eacute;e; wie eenigszins po&euml;tisch gestemd is, kan er zijn geheel gedicht <i lang="en">the Prisoner</i> in lezen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is juist als in de handteekening van Calvyn,&#8221; zei de geleerde. &#8220;Ik heb er te huis een, die zonder eenigen twijfel echt
+is; maar al wist ik niets van hem, dan dat hij deze letters geschreven had, zou ik overtuigd wezen, dat hij de grootste man
+van zijne eeuw geweest was. Als de heeren te Gen&egrave;ve komen, noodig ik ze uit, om het eens te komen zien.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Het zal mij aangenaam zijn, lieve,&#8221; viel de huisvrouw in, &#8220;als je niet zoo maar iedereen uitnoodigt, om wegens zulke nesterijen
+mijn huis te overloopen.&#8221;
+
+</p>
+<p>De lieve herhaalde zijne uitnoodiging niet, maar zeide: &#8220;Je hebt gelijk, goede vrouw! Hoe gaarne ik de heeren zien zou, ik
+heb het tegenwoordig nog al druk met mijn werk over den grooten Hervormer.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Je weet heel goed, dat ik het daarom niet zeg,&#8221; antwoordde de goede: &#8220;jou getreuzel gaat mij niets aan; maar ik heb aan &eacute;&eacute;n
+man in mijn huis al meer dan genoeg.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het kostte den gelukkigen gemaal bij deze gelegenheid heel veel moeite om over dit lieve gezegde te glimlagchen, en den vrienden
+heel weinig, om bij hun besluit van geene visites meer op reis te maken, te volharden.
+
+</p>
+<p>Daar komt aan alle genoegens een einde: dit ondervond Bonnivard, toen de Berners in 1536 zijnen kerker openden en zijne ketens
+losmaakten; dit ondervonden ook de tegenwoordige <span class="pagenum">[<a id="pb295" href="#pb295">295</a>]</span>bezoekers van Chillon, daar een gendarme, uitmakende de helft der bezetting van het kasteel, kwam waarschuwen, dat het bijna
+negen uur was, en dat de poorten dan moesten gesloten worden. &#8220;&#8217;t Is de moeite naauwelijks waard om al die trappen af te klimmen,&#8221;
+zei de Morder, die al tweemaal geproponeerd had om heen te gaan.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wil jij nog wat blijven?&#8221; zei Veervlug: &#8220;je kunt hier misschien wel logeren; het steenen bed van den gevangene ligt nog gespreid.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Julie, waar zit je toch?&#8221; riep de gade van den geleerde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hier ben ik, tante!&#8221; zei Julie, die met Torteltak over het voor en tegen van gevangen zijn gesproken had, bij welke gelegenheid
+de jongeling iets heel aardigs had gezegd van zachtere en tevens sterkere boeijen, dan die uit ijzer waren gesmeed.
+
+</p>
+<p>&#8220;Je komt ook altijd achteraan,&#8221; zei de tante tot de nicht, die voor haar uit de trappen opging.
+
+</p>
+<p>De vrienden volgden; alleen Holstaff was nog zoo in gepeins verzonken, tegen de zuil leunende, dat hij niet scheen te bemerken,
+dat het gezelschap aftrok.
+
+</p>
+<p>&#8220;Kom dan toch, droomer!&#8221; riep Pols, terugkeerende en zijn vriend aan den arm trekkende.
+
+</p>
+<p>Doch naauwelijks had de vriend deze manoeuvre in het werk gesteld, toen hij op eens een dreigend gebrom vernam, en terstond
+daarop een allervervaarlijkste bulhond, die tot nu toe achter de cipiersvrouw had gestaan, tegen zich zag opspringen en de
+scherpte der tanden van dit vreeselijke dier in zijn vleesch boven den linker elleboog gevoelde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hemel, wat is dat?&#8221; riep de vriend verschrikt uit.
+
+</p>
+<p>&#8220;Die hond lijkt wel dol!&#8221; viel de cipiersvrouw in, terwijl zij het dier bij den halsband terugtrok. &#8220;U moet het mij niet kwalijk
+nemen, Mijnheer! maar hij is op den man geleerd, en daar u dien anderen heer bij den arm trokt...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat zeg je daar, vrouw?&#8221; riep Pols verbleekende, daar <span class="pagenum">[<a id="pb296" href="#pb296">296</a>]</span>het epitheton <i>dol</i>, op een hond toegepast, die hem zoo even eene bloedige wond had gebeten, hem niet geruststellend in de ooren klonk.
+
+</p>
+<p>&#8220;Waarlijk, Mijnheer! ik kan het niet helpen; anders is de hond zoo goed als een lam, maar sedert een paar dagen heb ik niets
+meer over hem te zeggen. Gisteren nog, toen ik met hem om het slot voer, springt hij in eens uit het bootje, in het diepste
+van het meer.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als hij dan in &#8217;s Hemels naam de watervrees maar niet heeft!&#8221; riep onze vriend, terwijl hij met afgrijzen het bloed zag,
+dat zijn lichtblaauw jasje reeds begon te verven. &#8220;Zegt mij, mijne vrienden! wat zal ik beginnen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zou er maar een compres met azijn en water omleggen,&#8221; zei Torteltak, &#8220;dan zal het wel schikken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat beginnen zijne oogen raar te staan!&#8221; fluisterde Holstaff, zijne handen wringende, Veervlug in.
+
+</p>
+<p>&#8220;Drink een glas water,&#8221; zei deze, terwijl hij zijn vriend den trap naar boven op geleidde, &#8220;dan kunnen wij meteen eens zien,
+of gij de watervrees soms ook al hebt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen maar, zonder gekheid,&#8221; zei Pols, &#8220;die hond schijnt toch niet te wezen zoo als hij behoort.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij heeft je ten minste onbehoorlijk gebeten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik weet wel, dat ik nog niet dol ben,&#8221; ging Pols voort, en zich vermannende, voegde hij er pijnlijk glimlagchende bij: &#8220;en
+ik weet wel, dat ik er niet razend van zal worden; maar zou je hier nergens van die Biltsche dranken kunnen krijgen? dat kan
+toch nooit kwaad.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het viel evenwel den vrienden zeer moeijelijk om aan dezen wensch van Pols te voldoen, daar de gevraagde drank tot die soort
+van geheime geneesmiddelen behoort, wier uitwerking, volgens de verklaring der erfelijke eigenaars, allerheilzaamst is, maar
+die zeker, indien men, aan de inspraak der algemeene menschlievendheid gehoor gevende, ze algemeen bekend maakte, die heilzame
+kracht zouden verliezen.
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p296.jpg" alt="De kerker van Chillon." width="511" height="720"><p class="figureHead">De kerker van Chillon.</p>
+</div><p>
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb297" href="#pb297">297</a>]</span></p>
+<p>De raad van Torteltak omtrent het verband van azijn en water werd opgevolgd; de nicht van den geleerde stond met veel liefde
+haren fijnen linnen zakdoek voor &#8217;t verband af, daar het roodgeruite katoentje van Pols evenmin als de foulards zijner vrienden
+kon dienen. Hare tante vond het evenwel gepast iets over de verregaande roekeloosheid van sommige dames te zeggen, die zeker
+rijk genoeg moesten zijn, om zoo maar een fijnen doek op te offeren, en tevens eene lieve aanmerking te maken over menschen,
+die niet veel behoefden te veranderen om voor dol te worden gehouden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als Hieronymus Bolzec nog leefde of Micha&euml;l Servede,&#8221; merkte de geleerde aan, &#8220;die zouden er wel raad voor weten; want zij
+waren zeer kundige <i>medici</i>, schoon zij ook in &#8217;t godsdienstige aan de allerverfoeijlijkste ketterijen schuldig stonden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het was geen wonder dat de Geneefsche theoloog deze namen zoo terstond bij de hand had, daar hij juist in deze dagen tot het
+hoofdstuk genaderd was, waarin over Johannes Calvini zachtzinnigheid en verdraagzaamheid gehandeld werd (de geleerde heer
+zou zijn werk onvolledig hebben geacht, indien hij zijnen held niet alle mogelijke deugden toekende), en waarin hij de opgemelde
+heeren, benevens Castalio, Ochinus en anderen, als baarlijke duivels had leeren kennen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Je bent onverdragelijk, lieve!&#8221; voegde des geleerden vrouw hem toe, &#8220;met altijd over dien Calvijn en zijne vrienden te spreken.
+Wat weten die vreemde heeren van hem?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Met uw verlof, vrouwtje! Servetus en die anderen kunnen niet direct gezegd worden, vrienden van Calvijn te zijn geweest.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar uw beroemde landgenoot,&#8221; viel Veervlug in, &#8220;is ons in &#8217;t geheel zoo onbekend niet, als Mevrouw veronderstelt. Wij zijn
+Hervormde Nederlanders, en in ons land <span class="pagenum">[<a id="pb298" href="#pb298">298</a>]</span>komen daarenboven veelsoortige boeken over de Hervormers uit. &#8217;t Zou mij dus in &#8217;t geheel niet verwonderen, als Calvinus nu
+ook aan een beurt lag. In allen gevalle, daar is bij ons veel over hem geschreven. Ik herinner mij, bij voorbeeld, nog een
+heel lief vers van Vondel: &#8217;t <i lang="la">decretum horribile</i>.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Doet mij plaisir dit te vernemen,&#8221; zei de geleerde.
+
+</p>
+<p>&#8220;En &#8217;t zal mij nog meer plaisir doen, als ik er geen woord meer over behoef te hooren,&#8221; viel zijne teedere wederhelft in,
+door deze phrase het gesprek over den Hervormer en alle de gesprekken, binnen de muren van Chillon gehouden, besluitende.
+
+</p>
+<p>Toen men aan den voet van het slot we&ecirc;r in &#8217;t schuitje stapte, was het geheel avond geworden. De maan wierp nu haren zachten
+en lieven glans over het meer, en scheen over &#8217;t geheele landschap nog meer rust en kalmte te verspreiden, schoon ook de dag
+stil en zoel was voorbijgegaan. De maan doet zich eigenlijk zelden schoon voor, en als zij mooi is, dan is zij, zoo als Veervlug
+beweerde, kaarsmooi; maar toch trekt zij aan, toch is er iets zoets en liefelijks in haar aangezigt; maar zeker is haar effect
+heerlijk en aantrekkend, als zij met hare imposante kalmte, als beheerscheres der nacht, door glinsterende sterren gelijfstaffierd,
+van hoog uit de lucht op het meer van Gen&egrave;ve ne&ecirc;rziet.
+
+</p>
+<p>Voor al de vrienden was het dus een verrukkelijk gezigt, toen zij, uit de duisternis van den kerker tot het licht terugkeerende,
+over het meer hunne oogen deden weiden. Torteltak haalde zeer gepast Byron&#8217;s woorden aan:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="en">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Lake Leeman woos me with its crystal face,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>The mirror where the stars and mountains view
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>The <span class="corr" id="xd0e5535" title="Bron: stilness">stillness</span> of their aspect in each trace,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Its clear depth yields of their far height and hue.&#8221;<a class="noteref" id="xd0e5540src" href="#xd0e5540">2</a></span></p>
+</div>
+<p>Alleen Pols, die in den wijdgeopenden stand zijner oogen, door den schrik veroorzaakt, te gelijk de maan en <span class="corr" id="xd0e5552" title="Bron: he">het</span> <span class="pagenum">[<a id="pb299" href="#pb299">299</a>]</span>water zag, werd er treurig door gestemd, en begon over het verband tusschen maanziekte en watervrees te peinzen.
+
+</p>
+<p>Het was reeds tien ure, toen men te Villeneuve aankwam, waar men dien nacht het kwartier besteld had. Voordat men zich evenwel
+ter ruste begaf, bragt men nog eene visite aan de familie Champal, die, tijdens het bezoek van Byron te Chillon wonende, gezegd
+wordt allermerkwaardigste bijzonderheden omtrent den beroemden dichter te kunnen mededeelen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is heel aangenaam voor ons,&#8221; zei de oudste der dames, van haren stoel afspringende en zich in hare volle lengte van ongeveer
+vier voeten vertoonende, &#8220;het is aangenaam en vereerend tevens, zoo naauw in aanraking te zijn geweest met den grooten man.
+Ik had hem de trappen af in den kerker geleid, en hij had den geheelen tijd met zijne gewone bescheidenheid en respect voor
+de sekse gezwegen, <span class="corr" id="xd0e5561" title="Bron: toe">toen</span> hij mij op eens minzaam bij den arm nam en verzocht hem alleen te laten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En toen hij terugkwam,&#8221; ging hare zuster voort, wier oogleden in plaats van met wimpers, met roode randen waren versierd,
+&#8220;toen stiet hij, in zijne dichterlijke gedachten verzonken, met zijn elleboog een tafelbord van den schoorsteen. Ik heb de
+scherven bewaard, en zou ze voor geen goud willen missen. Die lieve, groote man!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij waren toen jonge meisjes,&#8221; zei de oudste, &#8220;mijne zuster vijfendertig en ik vierendertig; maar wij hebben niets van zijne
+losheid en ondeugendheid met vrouwen gezien. Dat is allemaal vast laster.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ziet eens hier, Mijnheeren!&#8221; zei de jongste; &#8220;kijkt eens goed naar dat portret.&#8221; Zij wees hun op een kop, met rood en zwart
+krijt geteekend, waarvan de trekken door grofheid en geesteloosheid uitmuntten: &#8220;die lieve man, als ik nog aan hem denk!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wien moet dat voorstellen?&#8221; vroeg Torteltak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, mijn zaligen broeder,&#8221; zei de oudste dame <span class="pagenum">[<a id="pb300" href="#pb300">300</a>]</span>Champal; &#8220;die geleek bij zijn leven sprekend op Byron.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Op Byron?&#8221; riep Veervlug in verbazing.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja toch, Mijnheer!&#8221; viel de jongste zuster in. &#8220;Wij vonden het allebei; maar eigenlijk niet zoo zeer in zijn gezigt en postuur,
+als wel in zijn gang. Mijn broeder trok ook zoo &#8217;n beetje met zijn eene been, net als de lieve groote man.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is heel merkwaardig,&#8221; zei Pols.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar heeft Byron toen terstond zijn gedicht geschreven?&#8221; vroeg Torteltak: &#8220;nog in Chillon zelve?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen,&#8221; was het antwoord; &#8220;van het schrijven heb ik niets gezien; maar ik heb anders het boek gedrukt in eigendom<span class="corr" id="xd0e5586" title="Niet in bron">.</span>&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;E&eacute;n ding is maar jammer in dat vers,&#8221; zei de oudste zuster; &#8220;dat plagt altijd mijn zalige broeder te zeggen, die ook heel
+knap was. Hij heeft het gedicht alleen voorgelezen aan Mijnheer Hobhouse, en niet aan ons. Mijn broeder had hem anders van
+veel belang kunnen wezen: want Byron dacht, dat Bonnivard maar zes jaren had gevangen gezeten, en mijn broeder wist zeker,
+dat het er zeven waren. Als hij dit nu in tijds geweten had, zou het vers nog wat langer hebben kunnen worden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het spreekt van zelve, dat de vrienden dit ook heel bejammerden; maar verwonderlijk is het, dat de belangrijke mededeelingen
+van de dames Champal het effect van een <i>narcoticum</i> op hen hadden. Zij maakten hunne visite wat kort, om den nacht wat te verlengen.
+
+</p>
+<p>Den volgenden avond kwamen Pols en zijne reisgenooten, na eenen aangenamen stoomboot-togt over het lac Leeman, te Gen&egrave;ve aan,
+en namen hunnen intrek in het beroemde <i lang="fr">Hotel des Bergues</i>.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb301" href="#pb301">301</a>]</span></p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e5374src" id="xd0e5374">1</a></span> Lord Byron, <i>Sonnet on Chillon</i>, in <a href="https://www.gutenberg.org/etext/20158"><i>The Works of Lord Byron</i>, vol. 4</a>.&#8212;J.H.
+</p>
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e5540src" id="xd0e5540">2</a></span> Lord Byron, <i>Childe Harold&#8217;s Pilgrimage</i> in <a href="https://www.gutenberg.org/etext/25340"><i>The Works of Lord Byron</i>, vol. 2</a>.&#8212;J.H.
+</p>
+</div>
+</div>
+<div id="ch24" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXIV.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Geleidt de reizigers van Gen&egrave;ve over Sallenches naar Chamounix en van daar naar Martigny, en is eenigzins in afgebroken journaalstijl
+geschreven.
+</p>
+</div>
+<p>Reizigers, die v&oacute;&oacute;r eenige jaren Thun hebben bezocht, herinneren zich zeker met aandoening de aangename uren, die zij aan
+den edelen A. E. Rufenacht te danken hadden. Het kost hun gewis geene moeite hem voor den geest terug te roepen, dien edelen
+<i lang="de">Gastgeber</i> in het <i>Freyenhof</i>, voor den werkkring geboren, waaraan hij zijn leven wijdde, en die zich een <i lang="la">monumentum aere perennius</i> heeft opgerigt in de harten van wie maar e&eacute;n nacht onder zijn dak huisvestten, of eens aan zijne tafel aanzaten. Niemand
+hunner zal het tegenspreken, dat aan hem de eerste plaats toekomt onder zijne ambtgenooten in Zwitserland, welligt in de geheele
+bewoonde wereld; wien toch zou men kunnen aanwijzen, die zoovele kasteleinsdeugden in zich vereenigt, als hij, die zoo ieder
+het zijne weet te geven en tevens voor zichzelven te zorgen,&#8212;die zoo de kunst verstaat de zwakheden zijner begunstigers te
+vleijen, en die zijner onderhoorigen te straffen,&#8212;en die in zijn pogen om u het logementsleven z&oacute;&oacute; aangenaam te maken, dat
+gij vergeet in een hotel en niet bij vrienden te verkeeren, volkomen zou slagen, zoo hij zich niet verpligt rekende u bij
+het vertrek eene kleine Nota te overhandigen, die u van het tegendeel overtuigt.&#8212;Zoo was het vroeger in het <i>Freyenhof</i> te Thun, maar zoo is het nu niet meer. Nog zal u de inrigting behagen van het hotel, nog zult gij er <span class="pagenum">[<a id="pb302" href="#pb302">302</a>]</span>wel en op uw gemak wezen, maar hem, den edelen kastelein, zult gij er niet meer vinden. Rufenacht heeft Thun verlaten, en
+de directie van het etablissement aan Knoerr overgedragen. De werkkring was voor den grooten man te klein. Reeds lang had
+hij zwanger gegaan van een ontwerp, welks volvoering in het eerst aan onoverkomelijke zwarigheden onderhevig was; maar wat
+vermogten die bezwaren tegen zijn sterken wil en zijn ondernemenden geest? Rufenacht&#8217;s plan werd met een goeden uitslag bekroond,
+en het <i lang="fr">Hotel des Bergues</i> te Gen&egrave;ve verrees als eene eerezuil voor zijn genie.
+
+</p>
+<p>Het gesticht van den gastvrijen Zwitser is belangrijk, en voor menschen van het vak de reis naar Gen&egrave;ve overwaardig. Aanzienlijker
+personen kunnen het natuurlijk niet tot het doel van hunnen togt maken; neen, hunner is het, den dorst naar geleerdheid te
+voldoen, door de Akademie van Calvyn te bezoeken en de leerstoelen te bezigtigen, ja somtijds een geheel uur te wijden aan
+het opdoen van grondige kennis; hunner is het rondom het standbeeld van Jean Jaques te wandelen en in den stoel van Voltaire
+uit te rusten, en alzoo veel dieper in den geest dier auteurs in te dringen, dan die te huis hunne werken bestuderen; zij
+mogen hunne mechanische kennis vermeerderen door horlogieradertjes te zien slijpen en wijzerplaten polijsten. Hoeveel aangenamer
+en belangrijker zijn hunne souvenirs dan die men zich in gezelligen kring, onder vrolijke gesprekken, in het hotel vergadert!
+Hoe zoudt gij den naam van Rufenacht durven noemen, daar zij u spreken van Besa, De Saussure, Necker, <span class="corr" id="xd0e5629" title="Bron: Rouseau">Rousseau</span> en Bautte!
+
+</p>
+<p>En met dat al, wij rekenden ons verpligt van het <i lang="fr">Hotel des Bergues</i> te spreken, omdat ons reisgezelschap, bij hunne aankomst te Gen&egrave;ve, noch aan de schatten van geleerdheid en kunst dacht,
+die deze stad bevat, noch zelfs oogen had voor het heerlijke panorama, dat het meer voor hen en de hooge bergketen in &#8217;t verschiet
+aanbood. De vrienden <span class="pagenum">[<a id="pb303" href="#pb303">303</a>]</span>verkeerden in dien toestand, dien men zich, als men te huis aan reizen denkt, niet kan voorstellen, doch dien men op reis,
+helaas! meermalen leert kennen, waarin men minder gevoelig is voor al de schoonheden van natuur en kunst, dan voor een goed
+<i lang="fr">diner</i> en een gemakkelijken fauteuil. Het is eene wel treurige, maar toch stellige waarheid, dat niet alleen het ligchaam uitgeput
+wordt, maar ook de geest te veel vermoeid en oververzadigd door de veelvuldige indrukken van schoonheid. Maar in zulk eene
+positie is het misschien best te doen zoo als ons vijftal deed. Zij etabliseerden zich in het hotel, en aten en dronken, alsof
+dit het eenig doel geweest ware, waarmede zij zich honderde uren van hunne woonplaats hadden verwijderd.
+
+</p>
+<p>In deze stemming van opgewondenheid zou het sommigen der vrienden zeer aangenaam geweest zijn eenige hunner goede kennissen,
+vrolijker en minder vermoeid dan zij, te hebben mogen aantreffen, om, in hun gezelschap zittende, den avond door te brengen.
+<span class="corr" id="xd0e5644" title="Bron: Tortel ak">Torteltak</span> bejammerde het zeer, dat Van Aartheim het adres der Hunshows, die buiten <span class="corr" id="xd0e5647" title="Bron: Geneve">Gen&egrave;ve</span> de zomermaanden doorbragten, niet v&oacute;&oacute;r zijn subiet vertrek aan hen had afgegeven. Aangenaam was hem dus de verrassing, toen
+hij tegen den avond, uit wanhoop op het <i lang="fr">Ile de Rousseau</i> ronddwalende, op eens zijnen naam hoorde noemen en de hand van <i lang="en">Miss</i> Emma in de zijne gevoelde.
+
+</p>
+<p>Onze vriend brandde van verlangen om de Engelschen het gebeurde met Van Aartheim me&ecirc; te deelen, en hij zocht reeds naar zachte
+termen om het gedrag van den jongeling in een niet al te ongunstig licht voor te dragen, toen Hunshow hem voorkwam: &#8220;En uw
+vriend is met mijne schoone landgenoot doorgegaan?&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak zag hem verbaasd aan; hij dacht niet dat het geval zooveel <i lang="fr">&eacute;clat</i> gemaakt had en reeds in Gen&egrave;ve bekend was; maar hij begreep er niets meer van, toen de Engelschman er bijvoegde: &#8220;Hij is
+mij voor geweest. Ik ben met hetzelfde plan naar Interlaken gereisd.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb304" href="#pb304">304</a>]</span></p>
+<p>De jongeling sloeg onwillekeurig het oog op Mevrouw Hunshow, maar zag niets van verstoordheid in hare blikken. Integendeel
+zeide zij op vergenoegden toon: &#8220;Van Aartheim heeft zeer edel gehandeld, en onze geheele familie zal er hem altijd erkentelijk
+voor blijven.&#8221;
+
+</p>
+<p>De blikken der jonge dames bevestigden dit gezegde harer zuster. Torteltaks verbazing groeide meer en meer aan. Hij verzocht
+om nadere inlichtingen. Hij vernam evenwel niets anders, dan dat Lurgrave zeer slechte dingen met <i lang="en">Miss</i> Cleford voorhad; dat Van Aartheim, door haar aan zijne magt te onttrekken, dit plan had verijdeld, en daarin op de meestmogelijk
+kiesche manier was te werk gegaan<span class="corr" id="xd0e5671" title="Niet in bron">.</span> Voor het overige openbaarde Hunshow zijne vreugde dat hij den jongeling toevallig had leeren kennen, die zulke gewigtige
+diensten had bewezen aan de schoone Jenny, welke hij zijne lieve bloedverwant noemde, en bleek uit zijne discoursen, dat ook
+het tegenwoordig verblijf der vlugtelingen hem bekend was, schoon hij het niet geraden scheen te vinden, dit aan iemand te
+openbaren. Het was onzen vriend wel aangenaam zooveel tot regtvaardiging van zijnen voormaligen reisgenoot te hooren, in wien
+hij zich meende bedrogen te hebben; maar hij had, aan den anderen kant, bijna liever niets vernomen dan deze halve mededeeling,
+die zijne nieuwsgierigheid op eene zware proef stelde. Peinzend verliet hij, na een paar aangename uren in hun gezelschap
+te hebben doorgebragt, de Engelschen. Het zou hem moeielijk geweest zijn zichzelven rekenschap te geven van de gewaarwordingen,
+die in zijn binnenste oprezen. Hoe vriendschappelijk hij omtrent Van Aartheim gezind was, hij misgunde hem toch wel een weinig
+de naauwe betrekking, waarin hij tot de schoone Cleford stond; hij misgunde hem verder de toejuiching van de bevallige Emma.
+Waarom wist hij zelf niet; maar hij had oogenblikken, waarin hij zich verbeeldde verliefd te zijn, en in die oogenblikken
+stond hem nu eens het beeld van Jenny, <span class="pagenum">[<a id="pb305" href="#pb305">305</a>]</span>dan eens dat van Emma, dan eens Ambrosine, dan we&ecirc;r een ander landgenootje, voor den geest. Torteltak behoorde tot die menschen,
+die eenen schat van liefde in hun hart bezitten, maar van die soort, waarvan de bron misschien in eigenliefde en ijdelheid
+te zoeken is, en die dan ook, wat de gehalte betreft om duurzaam geluk aan te bieden, wel wat te wenschen overlaat.
+
+</p>
+<p>Toen de reizigers hunne krachten we&ecirc;r wat hersteld hadden, kwam de lust ook terug om verder te gaan. Nadat zij dus van Gen&egrave;ve
+gezien hadden, wat hun behaagde of behagelijk was voorgekomen, namen zij een rijtuig aan naar Sallenches, om vandaar nog denzelfden
+dag naar Chamounix voort te reizen. Zij hadden bij deze gelegenheid het genoegen partij te maken met een Hollandsch heer,
+met wien Pols den vorigen avond aan de publieke tafel zeer gelieerd was geraakt, door een warm en hartelijk gesprek over het
+lieve en schoone Vaderland. Deze heer was Mijnheer Cornelis van der Wieken van Zaandam, trotsch op zijn naam, die al lang
+het eigendom zijner familie was; trotsch op zijne geboorteplaats, die hij als een door de natuur begunstigd plekje gronds
+beschouwde. Zijn goed gevuld ligchaam, zijne ruime, stevige en glanzende kleederen, zijne massief gouden overhemdsversierselen,
+zijn zwaar horlogie in drie kasten, en meer andere uiterlijkheden, deden vermoeden dat hij een welgesteld man was, en zoo
+het niet hollend met den man is achteruitgegaan, zou het ons zeer verwonderen, als de Prijsvraag over het verval van een en
+ander te Zaandam onlangs ten zijnen behoeve was uitgeschreven. De man was voor het overige zijn gezelschap wel waard; want
+behalve dat hij zeer onderhoudend over het houtzagen en olieslaan sprak, betaalde hij zijn zesde gedeelte in het rijtuig nog
+voordat men afreed, en vergenoegde hij zich met het zuidwesterhoekje, zoo als hij de plaats achteruit tegen den bok aan, noemde.
+
+</p>
+<p>De weg naar Sallenches over Bonneville en Cluse levert <span class="pagenum">[<a id="pb306" href="#pb306">306</a>]</span>eene heerlijke afwisseling van schoone gezigtspunten op. Het zachte schilderachtige, dat de omstreken van Gen&egrave;ve aan de andere
+zijde hebben, neemt hier langzamerhand af, en maakt plaats voor woester en trotscher natuurtooneelen. Een der vrienden maakte
+de opmerking, dat hij nergens schooner boschpartijen gezien had; maar Mijnheer Van der Wieken deed hem opmerken, dat er veel
+te weinig zuiver regtopgaande stammen te vinden waren, en nam hieruit aanleiding om eene lofrede te houden op de Noorsche
+juffers en deelen en andere houtsoorten, waarvan hij eene belangrijke collectie te huis had. Hij loste overigens de bedenking
+van Pols, waarom deze landstreek zoo weinig bewoond was, op, door hem te doen opmerken, dat de grond ongeschikt was tot het
+aanleggen van kanalen, en dus de verhuizingen zeer moeijelijk en kostbaar moesten wezen.
+
+</p>
+<p>Men zou zich onderweg niet lang hebben opgehouden zoo men zich niet verpligt had gerekend den achthonderd voet hoogen heuvel
+te beklimmen, van waar men de <i lang="fr">Grotte de Balme</i> ingaat. De ingang van dit hol is vrij ruim; maar wanneer men eenige voetstappen is voortgegaan, huivert men bijna om verder
+door te dringen. Uw voet glijdt uit op den glibberigen ongebaanden grond; zware steenklompen boven u dreigen u te verpletteren,
+of, door achter u ne&ecirc;r te storten, den toegang tot de bewoonde wereld af te sluiten. In het midden der grot ontdekt uw oog
+eenen afgrond, die in een bodemloozen waterkolk eindigt.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hier,&#8221; zeide de vrouwelijke guide tot de reizigers, &#8220;had v&oacute;&oacute;r twee jaren de ontmoeting plaats tusschen Hudson Lowe en Lascases
+en Bertrand. Deze laatsten kwamen in den namiddag in de grot, en zagen in het boek de naam van den Cipier van St. Helena.
+In woedende drift zochten zij hem op, en vonden hem bij deze versteening, waar Mevrouw Bertrand, een jaar vroeger eenige gelijkenis
+met <span class="pagenum">[<a id="pb307" href="#pb307">307</a>]</span>het graf van Napoleon vindende, deze woorden geschreven had: <span class="corr" id="xd0e5691" title="Niet in bron">&#8216;</span><i lang="fr">Honneur &agrave; l&#8217;immortel; mort au traitre.</i>&#8217; Zij troffen Hudson Lowe aan, terwijl hij bezig was deze woorden uit te wisschen. &#8216;<i lang="fr">Mort au traitre!</i>&#8217; riep Bertrand en greep den Engelschman bij den kraag. &#8220;Bereid u tot den dood,&#8221; voegde hij er bij; &#8220;want hier zult gij sterven.&#8221;
+Hudson Lowe bragt verontschuldigingen in, en ik smeekte, half dood van schrik, om zijn leven. Ik bad den Franschman te bedenken,
+dat hij een moord zou begaan. De vrienden van Napoleon gaven aan mijn smeeken gehoor, en vergenoegden zich met hem te doen
+ne&ecirc;rknielen voor de beeldtenis van het graf, en vergiffenis te vragen aan de schim des Keizers. Daarna lieten zij hem zijn
+eigen naam, dien hij in &#8217;t boek geschreven had, met eigen hand verbranden, en joegen hem voor zich de grot uit.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is verbazend belangrijk!&#8221; riep Pols.
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="fr">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Oui, le conte est fort bon,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Il faut en rire.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>neuriede Torteltak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zal u de echtheid van mijn verhaal bewijzen,&#8221; zei de vrouw. &#8220;Voor in de grot heb ik nog het boek, en gij zult zien, dat
+er een blad uitgescheurd is.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak kon bij zulke evidente bewijzen niet blijven twijfelen.
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is een fatiguante tour,&#8221; zei Pols, toen zij den terugtogt aannamen; &#8220;maar &#8217;t is mooi.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Zou mij heel wat meer bevallen,&#8221; zei Mijnheer Van der Wieken, die van tijd tot tijd over den ongelijken en glibberigen
+grond struikelde, &#8220;als zij hier een effen baan maakten en dien smerigen grond wat afschrobden. Bij ons zouden er die muren
+ook zoo haveloos niet uitzien. Een groen verfje zou ze heel wat opknappen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Men was we&ecirc;r aan den uitgang der grot genaderd; en op eens was men uit den duisteren nacht in de koude <span class="pagenum">[<a id="pb308" href="#pb308">308</a>]</span>grot, op den helderen dag in de liefelijke natuur overgeplaatst. Van de hoogte van Balme zag men de vruchtbare landstreek
+in een licht, zoo als zich anders nooit aan het oog voordoet, schitterend en helder, en te gelijk zacht en blauw. Jammer dat
+de oogen zich we&ecirc;r langzamerhand aan het licht gewenden, en alles dus we&ecirc;r de gewone tinten verkreeg; maar toch het uitzigt
+was schilderachtig schoon over de frissche korenvelden door welig hout begroeid, en in het verschiet op den spitsen toren
+en de smaakvolle woningen van Maglan.
+
+</p>
+<p>Het liefelijke dorp trok de aandacht van al de vrienden; maar het oog van den Zaandammer bleef strak op de korenvelden gevestigd.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hier met eene geliefde in den arm te mogen leven!&#8212;welk een genot!&#8221; riep Torteltak uit.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hier te mogen sterven!&#8221; zuchtte Holstaff.
+
+</p>
+<p>&#8220;Is het niet of de grond met geboende matjes is belegd?&#8221; riep Van der Wieken uit, terwijl hij Pols de korenvelden in de vallei
+aanwees.
+
+</p>
+<p>Pols stemde volkomen in met de opmerking van den Zaandammer.
+
+</p>
+<p>In stille overpeinzing over alles wat men gezien had, vervolgde men den togt. Pols merkte nog eens met juistheid aan, dat
+men zulke dingen toch in Holland niet vond, en zijn Zaandamsche vriend moest hem gelijk geven. &#8220;Maar,&#8221; voegde hij er bij,
+&#8220;als Mijnheer van der Beek bij ons te Broek het zag, dan zoudt ge toch iets zien gebeuren, zoo waar ik Van der Wieken heet.
+Hij zou zoo&#8217;n grot op zijn buitenplaats laten aanleggen, want hij durft geld besteden voor wat moois; daarvoor hebt ge maar
+<i>de spinnende vrouw</i> en <i>den blaffenden hond</i> in het boerenhuisje, en <i>den Domin&eacute;</i> in den Chineschen tempel te zien.&#8221;
+
+</p>
+<p>De vrienden hadden plan, om van Sallenches den naasten weg door te reizen naar Chamounix; maar een arm dienstmeisje uit het
+hotel, waar zij gedineerd hadden, wendde <span class="pagenum">[<a id="pb309" href="#pb309">309</a>]</span>zich smeekend tot Torteltak, om zich een half uur langer rijdens te getroosten, en <i lang="fr">en passant</i> te Saint Gervais een drankje af te geven, dat zij voor haren zieken minnaar had bereid. De schoone oogen van het meisje wekten
+bij onze vrienden menschlievendheid genoeg op, om zich dit voorstel te doen welgevallen. En waarlijk, zij hadden reden er
+zich over te verheugen; want behalve dat de zieke minnaar heel dankbaar was, hadden zij er het genoegen aan te danken, dat
+zij <span class="corr" id="xd0e5748" title="Niet in bron">er </span>de heerlijke ligging en de uitmuntende inrigting der baden van Saint Gervais door leerden kennen, en dat de ongunstige opinie,
+die zij na hun bezoek te Baden-Baden tegen alle badplaatsen hadden opgevat, eenigzins werd gewijzigd. Want hier ontsproot
+de heilzame bron niet, opdat de grond, die ze omringde, door menschelijke boosheid zou worden ontheiligd. Hier werden niet
+naast het gedenkteeken der Hemelsche goedheid, gedenkteekenen van wereldsche ondankbaarheid opgerigt. Hier werd het geneesmiddel,
+dat de natuur aanbood, niet door de weelde krachteloos gemaakt. Het was een zondagmiddag; de vrienden gingen de hoofddeur
+van het Badhuis in, en meenden weder eene courzaal te zien. Daar zagen zij de vromen ne&ecirc;rgeknield in het huis Gods, en hoorden
+zij den zegen des Hemels afsmeeken in het zacht gezang, dat lijdenden aanhieven. Eene kleine schaar was in de kerk en in de
+nabijzijnde vertrekken verzameld, en ook daar lag het Woord des Heeren opengeslagen.&#8212;Het verwonderde de vrienden niet langer,
+dat de badplaats Saint Gervais zoo weinig bekend is en zoo weinig bezocht wordt.
+
+</p>
+<p>Langs den nu geheel ongebaanden weg reed men in de kleine ijzeren rijtuigen over rotsklompen en naast afgronden en door bergstroomen
+heen, en bereikte tegen het vallen van den avond de <i lang="fr">Prieur&eacute;</i> van Chamounix.
+
+</p>
+<p>&#8220;Deze vallei is toch zeer merkwaardig,&#8221; zei Pierre Marie Payot tot de vrienden, die hij als gids naar den Montanvert <span class="pagenum">[<a id="pb310" href="#pb310">310</a>]</span>geleidde. &#8220;Het is dan ook de bewondering en verrukking van alle reizigers, en wij zien op dit heerlijkste plekje der wereld
+de aanzienlijkste menschen uit alle landen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar gij hebt toch Czaar Peter hier nooit gezien,&#8221; viel Van der Wieken in, &#8220;zoo als wij bij ons.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dien juist niet, maar wel Alexandre Dumas; ik heb zelf de eer gehad zijn guide te zijn, schoon hij van mij zooveel melding
+niet gemaakt heeft als van mijn ongelukkigen broeder.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zijt gij waarlijk de broeder van Gabriel Payot!&#8221; riep Veervlug verrukt uit. &#8220;Vertel mij dan toch eens het regte: hoe is het
+met uw broeder afgeloopen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe! hebt gij het verhaal dan niet gelezen, dat Mijnheer Dumas op mijn broeder gemaakt heeft van zijn reis naar Engeland
+en zijn dood, toen hij hier terugkwam?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Was het dan toch waarheid?&#8221; vroeg Veervlug. &#8220;Ik meende dat het tragisch eind een zuiver verdichtsel was, dat zoo bij het
+verhaal behoorde.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zal u de waarheid met mijn eigen hand opschrijven,&#8221; antwoordde de gids: &#8220;als gij dan ook eens een boek schrijft, komt
+er mijn eigen handteekening in gedrukt; als gij maar niet zoo doet als Mijnheer Dumas, en mij vergeet. Hier zijn wij juist
+aan de bekende fontein van de schoone Claudine, die rijkelijk laat Mevrouw Belton wierd.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Is dat nu die fontein?&#8221; vroeg Van der Wieken, die de Fransche litteratuur tot op Florian had bijgehouden. &#8220;Is het anders
+niet dan dit straaltje, dat uit den grond opkomt? Men had er meer partij van kunnen trekken, als men er bij voorbeeld een
+bronzen walvisch op had gemaakt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Die groeijen zoo bij ons te land niet,&#8221; zeide de guide, die juist zijn autograaph aan Veervlug overhandigde, van den volgenden
+inhoud:
+
+
+</p>
+<div class="blockquote" lang="fr">
+<p><span class="smallcaps">Marie Gabriel Payot</span>, <i lang="fr">mort an 1833, a prai son retour dan Gleterre tombes aus es calli&eacute; de la Couronne.</i>
+
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps">Pierre Marie Payot</span>, <i lang="fr">votre Guyde</i>.
+
+</p>
+</div><p>
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb311" href="#pb311">311</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ik geloof niet,&#8221; voegde hij er zuchtend bij, &#8220;dat hij van de trappen zou zijn gevallen, als hij niet zooveel geld bij zich
+gehad had; maar dit blijft onder ons.&#8221;
+
+</p>
+<p>Tot hiertoe was de weg gebaand en de opklimming gemakkelijk geweest; maar nu ging het verder langs smalle paden, door sneeuwvallen
+in de rotsen uitgehold. Van tijd tot tijd vertoonde zich in de openingen in het geboomte, dat bijna den geheelen berg bedekt,
+de schoone vallei van Chamounix, die tot in het midden der vorige eeuw door de omgevende bergketen van de bewoonde wereld
+afgescheiden en voor ieder menschelijk oog verscholen bleef; maar toch was het reeds vroeger een door de natuur begunstigd
+plekje, en toen de eerste bewoners in het dal ne&ecirc;rdaalden, vonden zij den grond bereid, en vruchtbaarder dan het land, dat
+zij verlieten. Sedert heeft de vallei een gansch ander aanzien verkregen, schoon er de weelde nog minder dan elders is doorgedrongen,
+en de natuur zich nog in hare eenvoudigheid voordoet.
+
+</p>
+<p>Op den top van den Montanvert zijn de grasvelden welig, en de alpenrozen bloeijen er mild en overvloedig; maar ziet, op eens
+opent zich voor uwe oogen de grond, en ziet gij in een diepte neder, met ijs bedekt; zoover uw oog reikt, strekt zich ter
+linker en regter zijde de sneeuwvallei uit, in ongelijke massa&#8217;s opgehoopt, en tegenover u ziet gij steile bergtoppen, naakt
+en dor; het is als eene uitgestrekte zee, in het midden van een woedenden storm op een oogenblik tot ijs gestold.
+
+</p>
+<p>Onze reizigers staarden in stomme verbazing dit treffend en majestueus schouwspel aan. Gewaarwordingen kwamen in hen op, die
+zij vroeger niet hadden gekend. Daar waren er, wie de tranen langs de wangen stroomden, en die hunne oogen van de zee beneden
+hen eerbiedig naar den hemel opsloegen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Je zoudt zeggen, waar komt al dat ijs zoo op eens van daan?&#8221; riep Pols verbaasd uit.
+<span class="pagenum">[<a id="pb312" href="#pb312">312</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Kent gij een sterker bewijs voor Gods almagt?&#8221; vroeg hem Pierre Marie Payot.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen,&#8221; riep Van der Wieken; &#8220;want... Hemel, ziet gij dat daar voor u? Zoudt gij niet zweren, dat dit een oliemolen was, en
+ziet, het is toch maar een ijsklomp.&#8221;
+
+</p>
+<p>Huiverend en niet zonder angst volgden de vrienden den gids op een tour over de <i lang="fr">Mer de Glace</i>, en daarna, opgewonden door wat zij gezien hadden, naar het hotel van Charlet en Simond in de vallei terug.
+
+</p>
+<p>En toen zij den volgenden dag over de <i lang="fr">T&ecirc;te Noire</i> tot Martigny waren voortgereisd en door een aanhoudenden regen doornat waren, gaf Pols zijne vrees te kennen, dat nu zeker
+de <i lang="fr">Mer de Glace</i> zou gesmolten zijn.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb313" href="#pb313">313</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch25" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXV.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin aangetoond wordt, dat een <span class="corr" id="xd0e5828" title="Bron: interressante">interessante</span> tour niet altijd een gemakkelijke is.
+</p>
+</div>
+<p>De <i lang="fr">mont Saint Bernard</i> is een zeer beroemde berg. De meeste menschen, die zich overigens weinig aan het bergwezen laten gelegen liggen, kennen dezen,
+hetzij omdat zij weten, dat Bernard de Menthon er voor omtrent duizend jaren een klooster stichtte, hetzij omdat zij, als
+bewonderaars van menschenliefde, de edele zelfopoffering der Bernardiner monniken waarderen, hetzij omdat zij de wonderen,
+door de St. Bernardshonden verrigt, als admirabele feiten erkennende, nog al dikwijls aan deze edele dieren denken. Dit laatste
+is bij de meesten het groote punt van aanraking met deze bergketen, &egrave;n omdat deze dieren vrij wat algemeener bekend zijn,
+dan hunne meesters, &eacute;n omdat er geen enkele hond bestaat, van de mopssoort af tot den Neufoundlandschen toe, die niet nu en
+dan voor een St. Bernardshond doorgaat.
+
+</p>
+<p>Het is om deze reden en omdat men langs dezen weg vrij gemakkelijk in Itali&euml; kan komen, dat de berg door vele reizigers bezocht
+wordt. Maar waarom men er ook heenga, men zal zich de moeite beloond vinden. Het gesticht van den Italiaan, die zich verpligt
+rekende zijne ouders in ongerustheid achter te laten, en vermoeide vreemdelingen met een goed onthaal te verrassen, is zeer
+belangrijk. Het is een oud en ruim gebouw, met goede en, dank zij de Engelsche mildheid, rijk gemeubelde zalen, kabinetten
+van schilderijen en minerali&euml;n, en, wat hongerige <span class="pagenum">[<a id="pb314" href="#pb314">314</a>]</span>en vermoeide reizigers nog meer te pas komt, perfecte magazijnen van levensmiddelen, en wel luchtige, maar toch gemakkelijke
+slaapcellen. De monniken zijn meest alle fatsoenlijke jongelieden, die somtijds, uit wanhoop over mislukte liefdespeculati&euml;n,
+op algemeene menschenliefde speculeren; soms eene heilige roeping gevoelen om de beste jaren van hun leven in barre en koude
+streken door te brengen, zich een vroegtijdigen ouderdom te bereiden en kropgezwellen magtig te worden.&#8212;De honden zijn groot,
+hebben lang haar, rieken de menschen op een kwartier afstands, en doen nog iets meer dan gewone jagthonden, die alleen het
+wild opstooten; voor het overige zijn zij, als anderen van hun ras, gehecht aan hunne meesters, en niet onverschillig voor
+veel brood en lekkere kluifjes.
+
+</p>
+<p>Ik ken menschen, die zelden vergenoegd zijn en die toch zeer in hun schik waren, toen zij in dit klooster waren aangeland,
+speciaal omdat zij zich een dozijn uren al klimmende vermoeid hadden, en in het hartje van den zomer door de sneeuw hadden
+gebaad en nog <i lang="fr">par extraordinaire</i> door eene hagelbui waren overvallen. Zoo zij zich evenwel veel moois hadden voorgesteld, werden zij bitter teleurgesteld;
+want hoe hooger men klimt, hoe treuriger aanzien alles aanneemt. De frissche levende natuur maakt voor dorheid en naaktheid
+plaats, maar die, bij gebrek aan trotsche vormen, volstrekt niet dien indruk geven, dien de stoute woeste natuur verwekt;
+de rotsen zijn ruwe, maar logge klompen; de weg is lang, maar zelden steil; de voet stuit dikwijls tegen scherpe uitstekende
+punten, maar heeft zelden gelegenheid naar een pr&eacute;cipice uit te glijden; de sneeuw vormt geene avalanches, maar bedekt als
+een tapijt den zacht glooijenden grond; en de waterstroomen storten dus niet met donderend geweld naar den afgrond ne&ecirc;r, maar
+gaan voort als beekjes, die weinig haast hebben. Het treffende afsteken <span class="pagenum">[<a id="pb315" href="#pb315">315</a>]</span>van bloemen naast eene zee van eeuwig ijs bestaat bij gebrek aan bloemen niet, daar het dezen niet te vergen is uit loutere
+steenklompen voort te komen. Hierbij komt, dat men overal te vergeefs naar een schoon uitzigt op de vallei zoekt, daar overal
+nabijzijnde bergtoppen, en dergelijke kleinigheden meer, dit onschuldig genoegen verhinderen. Slechts voor &eacute;&eacute;ne soort van
+menschen is er eigenlijk op weg wat moois te ontdekken: voor dezulken namelijk, die met een hamer, een beitel en een linnen
+zak reizen, en die magtig vergenoegd kijken, als zij een grijzen steen, en daarnaast een zwarten, en verderop een donkerbruinen
+aantreffen, en die eindelijk, gebukt onder den last dien zij torschen, juichen om de belangrijke aanwinst voor hun kabinet.
+
+</p>
+<p>Van Martigny ondernamen Pols en zijne vrienden de beklimming van den St. Bernard. Zij moesten evenwel hunnen reisgenoot van
+de vorige dagen vaarwel zeggen, omdat de waardige Van der Wieken een togt naar Saxon in den zin had, waar zich, zoo als hij
+toevallig vernomen had, eene stijfselfabriek moest bevinden. Voor dit verlies werden zij echter spoedig schadeloos gesteld,
+daar zij, naauwelijks een uur voortgegaan, een jongen Duitscher aantroffen, die geheel alleen den berg wilde beklimmen, omdat
+hij zonder <i lang="en">guide</i> den weg wel kon vinden, maar die nu toch, om van het aangenaam gezelschap der Hollanders te profiteren, zich wilde getroosten
+ook met hunne gidsen in gezelschap te zijn, hoeveel hij anders ook tegen dat lastige menschensoort mogt hebben. Dezelfde jongeling
+gaf onderweg nog vele blijken van inschikkelijkheid; want schoon hij, toen de vrienden zich te St. Pierre proviandeerden,
+zich daarme&ecirc; niet kon vereenigen, omdat hij uit principe tegen eten op weg was, getroostte hij zich echter zijn principe te
+verzaken, toen men later van den proviand gebruik maakte, omdat zij niet alleen zouden eten en hem misschien voor een zonderling
+aanzien.
+<span class="pagenum">[<a id="pb316" href="#pb316">316</a>]</span></p>
+<p>Het eerste gedeelte van den togt viel, zoo als het gewoonlijk gaat, het gemakkelijkst; maar lang voordat men aan het eind
+was, begon Pols al te spreken van laatste loodjes, die het zwaarst wegen; en toen zij nu de kleine <i lang="fr">Morgue</i> voorbij en nog maar een uur van het klooster af waren, openbaarden sommigen de vrees van er niet te zullen komen, beklaagden
+enkelen zich den togt te hebben ondernomen, en hoorde men hier en daar een wensch uiten, en eischen aan de gidsen doen, omtrent
+even verstandig als soms passagiers op een schip, die bij evident gevaar, van den kapitein eischen, dat hij hen op eens bij
+den huiselijken haard en bij vrouw en kinderen verplaatst. Het gezigt van het doodenhuis had zeker niet veel bijgedragen om
+de vrienden wat op te beuren; want een aantal ongelukkigen, die te laat uit de sneeuw waren opgedolven, stonden en zaten en
+lagen daar dooreen, en het onbepaald vertrouwen op de kunde en behendigheid der gidsen was wel een weinig verminderd, toen
+een der hunnen bij die dooden een zijner confraters had aangewezen. Zwijgend en langzaam gingen zij voort in den guren avond;
+hoe verder zij gingen, hoe snerpender de koude werd, en ieder minuut werd het licht flaauwer en de lucht zwarter. De Morder
+beschuldigde het Gouvernement, dat het niets uitrigtte, om die ongepermitteerde koude tegen te gaan, en dat er geen lantaarns
+langs den weg hingen; Veervlug werd bang, dat de <i lang="fr">Morgue</i> misschien het eigenlijke klooster was, en dat de monniken waren doodgevroren; Holstaff kreeg we&ecirc;r, als naar gewoonte, hoe
+ongelukkiger hij zich gevoelde, zooveel meer liefde voor zijne ouders, die niet ongelukkig waren. Pols klaagde over hevige
+koude en hoofdpijn, en dat hij zich heel raar gevoelde; en hij bewees de gegrondheid dezer klagten, door in het eind op den
+grond ne&ecirc;r te storten, en zonder eenige verdere waarschuwing flaauw te vallen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Daar hebben wij het nu al!&#8221; riep de Morder. &#8220;Dacht <span class="pagenum">[<a id="pb317" href="#pb317">317</a>]</span>ik het straks niet? Dat is er we&ecirc;r een voor het doodenhuis.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Bedaar,&#8221; zei de gids; &#8220;hij is nog niet geheel flaauw. Geef hem wat aangelengd <i lang="de">kirschwasser</i>.&#8221;
+
+</p>
+<p>De jonge Duitscher gespte terstond de veldflesch van den flaauwen Hollander los en vermengde het kirschwasser daaruit met
+een zeker vocht, dat hij in zijne veldflesch me&ecirc;voerde, en dat uitstekend tot aanlenging geschikt scheen. Voordat hij er echter
+den lijder aan waagde, nam hij zelf eene goede teug, om zich te overtuigen, dat de drank niet te sterk was.
+
+</p>
+<p>&#8220;Waar ben ik?&#8221; riep Pols, zijne oogen openende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Op den grooten St. Bernard,&#8221; antwoordde de Duitscher.
+
+</p>
+<p>&#8220;Digt bij het klooster,&#8221; voegde de gids er bij. &#8220;Zie maar voort te gaan. Wij zullen u ondersteunen&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik kan niet meer,&#8221; zei de lijder met eene flaauwe stem.
+
+</p>
+<p>&#8220;Nog maar een klein endje,&#8221; voegde Torteltak hem toe, zelf meer in hoop, dan in dadelijk geloof sprekende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat hoor ik daar?&#8221; riep Veervlug, verheugd opspringende.
+
+</p>
+<p>Het waren de honden van den St. Bernard, die hunne meesters waarschuwden, dat er menschen in aantogt waren.
+
+</p>
+<p>&#8220;God dank!&#8221; riepen de vrienden in koor.
+
+</p>
+<p>Daar zagen zij op kleinen afstand de deur openen, en eene flambouw, die een helder licht wierp op twee menschen in lange,
+zwarte kleeding.
+
+</p>
+<p>Als de geestelijken in het St. Bernardsklooster altijd reizigers zien, die zoo gelukkig zijn in hun klooster te mogen ingaan
+en aan hunne tafel te mogen aanzitten, als nu het geval was, dan hebben zij ten minste eenige vergoeding voor al de moeite
+en ontberingen, die zij zich moesten getroosten. Maar ook was hunne zorg voor de reizigers, en inzonderheid voor den armen
+Pols, voorbeeldig. Deze lieten zich alles met vreugde welgevallen en waren gansch niet onverschillig voor de goede gaven,
+die hun werden voorgezet; en ook van de rust, die hun in de <span class="pagenum">[<a id="pb318" href="#pb318">318</a>]</span>naburige cellen werd aangeboden, maakten zij een dankbaar gebruik.
+
+</p>
+<p>In den vroegen morgen noodigden de geestelijken hen uit om de eerste mis bij te wonen. Het was sommigen der vrienden aangenaam
+en goed, hier een uur in gemeenschappelijke Godsvereering door te brengen, schoon ook de wijze hoe van de hunne verschilde;
+zij verheugden zich te gelijk, daarbij in de gelegenheid gesteld te zijn, in de armbus van het klooster hunne aalmoezen te
+werpen. Alleen de Duitscher onttrok zich omdat hij niets aan de huisgenooten zijns geloofs wilde ontstelen.
+
+</p>
+<p>Met eene wandeling in de omstreken van het klooster en in het bezien der merkwaardige inrigtingen bragt men den morgen door.
+Veervlug vond het gepast van dit hoogste bewoonde punt der aarde een brief aan de zijnen te schrijven, die hij, om er een
+vrolijk denkbeeld aan te geven, in dezer voege eindigde:
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is hier een eeuwige winter. Men ziet hier de spade gebruiken, niet als daar ginds beneden, om het land tot een tweeden
+oogst voor te bereiden, maar om eenigzins toegankelijk pad in de sneeuw te graven. Geene door de zon verbrande handen binden
+de korenschoven zaam, maar bleeke bevende vingeren sprokkelen het met moeite naar boven gevoerde hout bijeen. Geen vrolijke
+meisjes huppelen hier in bonten opschik rond, maar monniken in zwarte kleederen kruisen door het gebergte, om verdoolde reizigers
+op te sporen. In plaats van een &#8220;reis gelukkig&#8221;, dat men u beneden toeroept, als men u den weg langs den bloeijenden wijnberg
+aanwijst, heet het hier &#8220;<i lang="la">memento mori</i>&#8221; daar men u op harde ongebaande rotspaden wijst. Ginds is alles vreugd, hier is het ernst; daar leven, hier dood. Ja, de
+dooden zelve wonen in onbedekte woningen boven den grond; want geen spade kan een graf in de harde steenen graven. De grond
+opent zich niet alleen voor het leven, maar ook voor den dood is hij gesloten.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb319" href="#pb319">319</a>]</span></p>
+<p>Met dankbaarheid namen de vrienden afscheid van de herbergzame monniken. De Duitscher beklaagde zich zeer, dat men hier niets
+kon betalen, maar hoopte er later toch iets op te vinden. Nu was de reis gemakkelijker dan gisteren; de weg aan het zuiden
+des bergs is minder steil en wordt al spoedig schoon en aangenaam. Het panorama, dat zich aan hen voordeed, was nu en dan
+heerlijk;&#8212;immers, het was Itali&euml;, dat zij voor zich zagen; Itali&euml;, waarvan zij ten minste het voorportaal zouden ingaan, al
+konden zij dan ook niet verder doordringen.
+
+</p>
+<p>En weldra kozen zij zich kwartier te Aoste, waar zij een luxe van cretins en kropgezwellen aantroffen, en van daar reisden
+zij over Ivr&eacute;a, Vercelli en Novara tot Milaan, het doel en het verstverwijderd punt hunner reis.
+
+</p>
+<p>Het eerst, wat zij bij hunne aankomst te Milaan deden, was naar brieven te vragen aan het Postkantoor. Allen kregen zij goede
+berigten van hunne betrekkingen. Torteltak nog een extra pakje, dat hij gretig opende, en waarin hij vond&#8212;een <i lang="la">Series lectionum</i> voor 1837&#8211;1838. Dit was eene kleine attentie van Haak en Co. te Leyden.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb320" href="#pb320">320</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch26" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXVI.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waaruit blijkt, dat de reisavonturen van Joachim Polsbroekerwoud nog na zijne aankomst te Milaan, vervolgd worden.</p>
+</div>
+<p>Slechts drie dagen vertoefden de vijf vrienden in Milaan. &#8220;Het waren dagen van weelde en genot,&#8221; zoo als Torteltak nog menigmaal
+pleegt te zeggen, als hij zich, naar de wijze van vele reizigers, door de mededeeling van hetgeen hij al gezien heeft, ten
+koste van een geheel gezelschap amuseert. &#8220;Ik ken geen stad in de wereld, waar men den beker van levensgenot, en zelfs van
+overdaad, zoo zonder ophouden kan drinken, zonder ooit den bodem te zien.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar toch, mij dunkt, Londen of Parijs, naar ik ten minste hoor,&#8221; waagt de een of ander te zeggen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat zouden die?&#8221; vraagt Torteltak, met medelijden glimlagchende. &#8220;Ik ben nooit te Londen of te Parijs geweest, en ik verlang
+er niet naar, nu ik Milaan gezien heb.&#8221; En nu begint hij door te draven, over de <i lang="it">Contrada di Roma</i> met hare hemelhooge paleizen, ten minste van drie &agrave; vier verdiepingen; over de <i>Ambrosiana</i>, de <i lang="it">Arco della Pace</i>, de macaroni bij Rebecchino, de <i lang="it">Breza, de sorbetti</i> in het <i lang="fr">Caf&eacute; R&eacute;ale</i>, de <i lang="it">Cenaculo di Leonardo da Vinci</i>, den <i lang="it">Duomo</i>, met zijn honderd torens en vierduizend beelden, de wit marmeren galerijen, die het dak vormen, en van waar hij het vruchtbare
+Lombardije overzag, begrensd door Alpen en Apennijnen, van wegen naar de beroemde steden der oude en nieuwe wereld doorsneden,
+beladen met vruchten en ranken en overwelfd door Itali&euml;s hemel. Van daar holt hij, niettegenstaande <span class="pagenum">[<a id="pb321" href="#pb321">321</a>]</span>de gloeijende hitte in de straten van Milaan, naar het <i lang="it">Teatro la Scala</i>, en houdt niet stil, voordat hij in een cal&ecirc;che van Reichmann, tegen de donzen kussens aangeleund, in een file van duizende
+rijtuigen zijne promenade in den <i>Corso</i> maakt. Het zou voor het gezelschap gelukkig geweest zijn, als Torteltak op dit tourtje maar in slaap geraakt was; dan hadden
+zij niet met hem de <i>revue</i> behoeven te passeren van al de Milanesche schoonen, die in die duizende rijtuigen gezeten waren, en die, in we&ecirc;rwil van den
+rijkdom van gitzwarte lokken, gloeijende oogen en fijne en volle vormen, waarmede zij allen zonder onderscheid prijkten, van
+wege hare onbekendheid nog al zoo weinig interesseerden, als het dagelijksch gezigtje van jufvrouw Antje of Keetje, dat men,
+zonder zich veel moeite te geven, zien kan als men wil.
+
+</p>
+<p>&#8220;Gunst, wat zijn de heeren toch raar! Het moet bij hen toch altijd wat vreemds wezen, wil het bevallen; en men zoekt dikwijls
+ver af, wat digt bij te vinden is!&#8221; valt nu de eene of andere deftige Mevrouw in, die de reden, waarom zij het niet ver af
+gezocht wil hebben, naast haar heeft zitten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Misschien komt het,&#8221; antwoordt Torteltak, die niet gaarne als ongevoelig voor de Hollandsche schoonen wil beschouwd worden,
+&#8220;dat zij, waar en wanneer men ze ziet, zoo lief, zoo los, zoo open gekleed zijn.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Misschien wat al t&eacute;,&#8221; zegt de dame.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is te zeggen, niet veel anders dan bij ons de dames op concerten en bals. Maar zoo ziet men ze ook in den Corso en in
+haar huis.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;In haar huis ook?&#8221; roept Mevrouw verbaasd, &#8220;en dat alle dagen? Gunst, dat is toch een beetje heel ind&eacute;cent!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En gij troft uw vriend Van Aartheim we&ecirc;r in Milaan aan?&#8221; vraagt een goede kennis van Torteltak, die, om de oude dame nieuwe
+ergernissen te sparen, het discours op iets anders wil brengen, en een verhaal uitlokt, dat hij pas drie&euml;ntwintig malen gehoord
+heeft.
+<span class="pagenum">[<a id="pb322" href="#pb322">322</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ja, dat was eene aangename ontmoeting,&#8221; begint Torteltak te verhalen. &#8220;Het was juist den laatsten morgen van ons verblijf
+te Milaan. Wij gebruikten het ontbijt in het koele salon, dat aan onze apartementen aansloot, en deden ons te goed aan <span class="corr" id="xd0e5973" title="Bron: macaronie">macaroni</span> en fijne vruchten, en vergaten niet van tijd tot tijd de Malvoisy aan te spreken, die in een koelvat met ijs voor ons stond.
+Op eens gaat de deur open, en onze vriend de avonturier staat voor onze oogen. Wij hadden hem in een geruimen tijd niet gezien,
+en hij had ons haast tot de <i>dupes</i> van zijne schaakhistorie gemaakt; maar toch, wij drukten hem hartelijk en vrolijk de hand. Hij was echter alles behalve opgeruimd;
+want hij had juist een plegtig vaarwel aan zijne schoone toegeroepen, en deze occupatie scheen hem niet erg te hebben opgevrolijkt.
+Wij hielden onze plagerijen, die wij hem hadden toegedacht, dus maar voor ons, en bepaalden ons in de eerste oogenblikken
+tot de gebruikelijke vragen: &#8220;Heden, ben jij het? Kom je zoo in eens uit de lucht vallen?&#8221; welke ontboezemingen hij met een
+kort <i>ja</i> en <i>neen</i> beantwoordde. En toen wij nu een poosje zamen geweest waren, en zoo we&ecirc;r wat op den ouden voet kwamen, verhaalde hij ons,
+met de behoorlijke inleidingen en tusschenredenen, zoo veel van zijne geschiedenis, als hij goedvond dat wij wisten, en dat
+genoeg was om ons te bewijzen, dat het met die schaakhistorie ook niet alles <i lang="fr">couleur de rose</i> was. De arme jongen was in een mal parquet. Hij was het met <i lang="en">Miss</i> Cleford zoo tamelijk eens, en de acht dagen, die hij met haar voor een groot deel <i lang="fr">t&ecirc;te &agrave; t&ecirc;te</i> had doorgebragt, hadden hunne intimiteit niet verminderd. Van dien kant was dus alles in orde. Maar minder goed stonden zijne
+zaken bij haren voogd. <i lang="en">Sir</i> Lurgrave was een soort van ellendeling, die scheen te leven om de familie Van Aartheim te kwellen. De vader van mijn vriend
+had een zeer aanzienlijken post in de Oost gehad, en de Engelschman, die zich daar ook eenige <span class="pagenum">[<a id="pb323" href="#pb323">323</a>]</span>jaren ophield, had zich door aangenaamheid van omgang en het bewijzen van kleine diensten tamelijk bij hem ingedrongen. Het
+doel, dat hij daarbij beoogde, werd de schoone Mevrouw Van Aartheim al heel spoedig duidelijk; maar zij verzweeg het haren
+man, om hem verdriet te besparen, en wist den valschen vriend op een behoorlijken afstand te houden. Maar nu wil het ongeluk,
+dat Mijnheer Van Aartheim sterft. Mevrouw, erfgenaam van een vrij aanzienlijk vermogen, trekt met haar eenigen zoon naar Engeland,
+waar zij geboren en opgevoed is. Lurgrave volgt haar spoedig, en daar hare positie nu geheel veranderd is, legt hij er zich
+op toe, hare hand en te gelijk haar vermogen te vermeesteren. Vijf jaren lang verijdelt zij al zijne pogingen; maar nu, daar
+haar zoon zijne studi&euml;n voleindigt heeft, en zij den lastigen indringer niet kan ontvlugten, besluit zij den wijk naar Holland
+te nemen, waar zij het eerste jaar van haar huwelijk heeft doorgebragt. Zij betrekt een buiten in de omstreken van Utrecht.
+Maar nog is zij niet veilig. De Engelschman vervolgt haar ook hier, en om zijne eischen kracht bij te zetten, legt hij haar
+papieren voor, waarbij de Heer Van Aartheim verklaart aan den Heer Lurgrave eene som schuldig te zijn, die oneindig meer dan
+haar geheel vermogen bedraagt. Deze stukken zijn met de handteekeningen van de behoorlijke getuigen voorzien en volkomen <i lang="la">in forma</i>. Mevrouw Van Aartheim, die overtuigd is dat de papieren valsch zijn stelt alle mogelijke onderzoekingen in het werk, en schrijft
+aan de getuigen. Maar de een is kort na haar mans dood overleden; de ander heeft <span class="corr" id="xd0e6002" title="Bron: seder">sedert</span> eenige jaren de Oost verlaten, en niemand weet waarheen.&#8212;Lurgrave doet nog meer. Hij kent, even als de moeder, de liefde
+van mijn vriend voor zijne pupil, en hij verklaart dat deze verbintenis geheel afhangt van het besluit van Mevrouw Van Aartheim.
+Bijna had de liefhebbende, teedere moeder toegegeven, om haren zoon gelukkig te maken; maar deze <span class="pagenum">[<a id="pb324" href="#pb324">324</a>]</span>verzet er zich tegen, en wil zijn geluk niet voor dat zijner moeder koopen. Kort daarna wint hij berigten in, die hem de hoop
+geven den getuige te zullen vinden, van wiens verblijf men onkundig was, en wiens verklaring alles zal afdoen. Lurgrave wordt
+ongerust en begint in te binden. Mijn vriend gaat op reis; maar de Engelschman houdt hem in &#8217;t oog en blijft op korten afstand
+van hem te meer, omdat zijne nicht zich juist in dezen tijd te Interlaken bevindt, van waar haar broeder, die haar begeleidt,
+een reis in het Oberland zou ondernemen. Te Baden had Van Aartheim gehoopt nadere berigten in te winnen omtrent den persoon,
+dien hij zocht; maar hij werd teleurgesteld, en dit ontging zijnen vijand, dien hij er ontmoette, niet. Te Lucern trof hem
+dezelfde teleurstelling, en toen hij daar Lurgrave ontmoette, was hij al gelukkig met dezen een contract te kunnen sluiten,
+hetwelk zijne moeder voorloopig van alle lastige en kwellende aanzoeken zou bevrijden, maar waartegen hij beloven moest, zich
+volstrekt niet met <i lang="en">Miss</i> Cleford in te laten, ten zij haar voogd zelf hem door onwaardige behandeling daartoe aanleiding gaf. Die aanleiding volgde
+spoedig; want Lurgrave, wel inziende dat Van Aartheim in &#8217;t eind zou triomferen, had zijne plannen gemaakt, en gebruik makende
+van de afwezigheid haars broeders, wilde hij <i lang="en">Miss</i> Cleford dwingen een huwelijk met een zijner vrienden, een Franschen losbol, schoon van goede familie, aan te gaan; en door
+geweld zou hij misschien zijn doel hebben bereikt, zoo niet Van Aartheim, in tijds onderrigt, door de schaakhistorie zijne
+plannen had doen mislukken.&#8212;Als nu mijn vriend de handen maar vrij gehad had, dan zouden wij misschien in Zwitserland bruiloft
+hebben gehouden; maar hij wist heel goed, dat zijne moeder nog in de magt van den Engelschman was, en daarom zorgde hij, dat
+deze kennis kreeg, dat hij het contract niet verbroken had, en zijne Jenny we&ecirc;r aan haren broeder zou overleveren. Door de
+familie Hunshow liet <span class="pagenum">[<a id="pb325" href="#pb325">325</a>]</span>hij dezen naar Milaan ontbieden, en daar scheidden de geliefden, niet wetende of zij elkander ooit zouden we&ecirc;rzien.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het spreekt van zelve, dat, terwijl Torteltak dus aan &#8217;t verhalen is, de noodige aanmerkingen zacht of half overluid worden
+gemaakt als: &#8220;Neen! zulke monsters, als die Mijnheer Lurgrave, bestaan er toch niet.&#8221;&#8212;&#8220;Maar waarom sprak Mevrouw Van Aartheim
+er dan niet eens met een advocaat over?&#8221;&#8212;&#8220;Maar hoe konden zij nu in Zwitserland trouwen, zonder papieren?&#8221;&#8212;&#8220;Gunst! die jufvrouw
+was toch een beetje heel ligt, dat zij zich zoo liet schaken, en dat wel door een jong heer; dat is al t&eacute;,&#8221; enz.&#8212;Gelukkig
+voor het gezelschap, als, wanneer Torteltak op deze hoogte van zijn verhaal gekomen, of als hij maar even begonnen is, de
+boodschap binnen komt: Daar is de knecht, om Jufvrouw T te halen,&#8221; of &#8220;de koets van Juffrouw U is voor;&#8221; want in de gegeve
+omstandigheden is het wel waarschijnlijk, dat die dames spoedig aan allen het sein van vertrekken zullen geven, &#8220;omdat mama
+doodelijk ongerust zou zijn,&#8221; of &#8220;dat papa heel bang is, dat de paarden door het lang staan verkouden zullen worden.&#8221;&#8212;De lezer,
+wij zijn er zeker van, stemt met de dames T en U in, en gunt gaarne aan Tortelzak, de rest van zijn verhaal voor zich te houden.
+
+</p>
+<p>In het reisjournaal van Polsbroekerwoud vinden wij weinig omtrent de curiositeiten van Milaan vermeld. De reden hiervan is,
+dat de goede man er niet heel veel van gezien had. Reeds te Ivr&eacute;a was hij begonnen te klagen over matheid en lusteloosheid;
+te Vercelli was hij op den inval gekomen, dat het copieus gebruik van vruchten hem we&ecirc;r op stel zou helpen; te Novara werd
+hij bang, dat hij zijne maag wat sterk verkoeld had, en zocht dit door eenige glaasjes Rosolio te herstellen: maar al zijne
+huismiddeltjes hielpen hem weinig; zijne <i lang="fr">malaise</i> nam steeds toe, en hij reed Milaan binnen, omtrent in even opgewekte stemming, als waarin een detachement gevangenen de poort
+van Woerden <span class="pagenum">[<a id="pb326" href="#pb326">326</a>]</span>binnenrukt. Toen de vrienden nu in het <i lang="it">Albergo del Tudesco</i> waren afgestapt, en de overigen zich tot eene wandeling door de stad gereed maakten, besloot Pols hen niet te vergezellen;
+maar, zich ten halve ontkleedende en, niettegenstaande de brandende hitte hem groote druppelen uit de pori&euml;n joeg, een wollen
+muts over het hoofd trekkende, vlijde hij zich op een bed neder, in hoop wat aan &#8217;t uitwasemen te raken. Maar ook deze kuur
+mislukte; want hoewel eene soort van cascade van zijne wangen op de kussens ne&ecirc;rstortte, zijne benaauwdheid nam toe en werd
+in &#8217;t eind zoo hevig, dat hij aan de schel trok en met drift uitriep: &#8220;Een doctor! cito een doctor!&#8221;&#8212;De doctor kwam en nam
+een paar dekens van het bed; dit gaf al eenige verligting aan den pati&euml;nt. &#8220;Ik zal u genezen&#8221;, ging hij voort, &#8220;en wel op
+een zeer eenvoudige manier, zonder mixtuurtjes en dergelijke kwakzalverijen,&#8212;door olie, alleen door zuivere olie. Ik gebruik
+geen ander medicament, noch uit- noch inwendig. Olie verzacht, lenigt, zuivert, neemt elken prikkel weg. Alle ziekten ontstaan
+uit overprikkeling van een der deelen, en dus is olie een alles afdoend geneesmiddel.&#8221; Terstond na het uiten dezer redenering
+ging Doctor Buonaventa tot de praktijk over; hij zelf gaf hem een lepel van het frissche en smakelijke vocht in, en riep eene
+oude dienstmaagd naar boven, die onzen vriend hoofd, borst en polsen met olie moest inwrijven.
+
+</p>
+<p>De doctor verliet zijn pati&euml;nt, en gelastte de oude meid, bij den zieke te blijven en hem zooveel olie toe te dienen, als
+zij hem in kon krijgen, en als hij ergens pijn gevoelde, het medicament uitwendig te appliceren.&#8212;Hij liet Pols in verbazing
+achter over deze eenvoudige manier van genezen, maar tevens met een vrij onaangenamen smaak in den mond, en iets in zijn binnenste,
+dat naar walging zweemde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Geef mij toch een glas water!&#8221; vroeg hij na een poosje, met een benaauwd gezigt zijne oppaster aanziende, die naast zijn
+bed had post gevat.
+<span class="pagenum">[<a id="pb327" href="#pb327">327</a>]</span></p>
+<p>&#8220;<i lang="it">Si, Signore!</i>&#8221; antwoordde de oude vrouw, die hem niet verstond, maar die begreep, dat hij we&ecirc;r eens wilde innemen; en eer hij er op verdacht
+was, goot zij hem een tweeden lepel olie in de keel.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wijf, ben je razend?&#8221; riep Pols.
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="it">Si, Signore!</i>&#8221; en de vrouw stond alwe&ecirc;r met de flesch gereed.
+
+</p>
+<p>&#8220;Terug!&#8221; riep onze vriend angstig. &#8220;O Hemel, ik word zoo wonderlijk!&#8221;
+
+</p>
+<p>De vrouw merkte op, dat hij klaagde en terwijl de hand op zijn hart hield. Zij goot olie op een wollen lap, en begon nu uit
+al hare magt de pijnlijke plaats te wrijven.
+
+</p>
+<p>Pols kon haar geen we&ecirc;rstand bieden en zonk na deze kuur aemechtig op zijn kussen ne&ecirc;r. Hij bleef eenigen tijd in deze positie,
+totdat een dier vlugge en go&ecirc;lijke huisdiertjes, die meermalen in dekens en bedden omspringen, zich opgewekt gevoelde, nadere
+kennis met den vreemden heer te maken, en daarom zijn hals tot tooneel verkoos voor eenige gymnastische en acrobatische oefeningen.
+
+</p>
+<p>Onze vriend was echter in dezen oogenblik niet tot dergelijke amusementen gestemd, en dus schielijk zijne hand uit het dek
+trekkende, trachtte hij het kleine kunstenaartje in arrest te nemen. Maar naauwelijks zag de getrouwe oppaster deze beweging,
+of zij begreep dat hier spoedige hulp noodig was, en dus den hals van den pati&euml;nt rijkelijk met het vette vocht besproeijende,
+stelde zij wederom de manoeuvre met den wollen lap in het werk.
+
+</p>
+<p>Pols begreep dat het best zou zijn, zich maar volstrekt niet meer te bewegen. Lang hield hij dit vol; maar eindelijk riep
+hij met eene angstige stem: &#8220;Ach, kwamen mijne vrienden mij maar te hulp!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;<i lang="it">Si, Signore!</i>&#8221; en de vrouw bragt hem den lepel we&ecirc;r aan den mond. Maar nu was het geduld van Pols ten einde. Hij hield zijne tanden hardnekkig
+op elkander gesloten, en te gelijk <span class="corr" id="xd0e6059" title="Bron: opspringen">opspringend</span>, greep hij de vrouw bij den arm.
+<span class="pagenum">[<a id="pb328" href="#pb328">328</a>]</span></p>
+<p>Op dit oogenblik kwamen de vrienden van hunne wandeling terug. Zij bleven verbaasd staan over het schouwspel, dat zij zagen.
+Daar stond Pols ten halve ontkleed, met een dubbelen vlaggedoek om zijn middel gewonden, de blaauwe muts tot over zijne wenkbraauwen
+getrokken, zijn gelaat glimmende, en het vet, dat door zijne onverwachte beweging hem van de lepel in &#8217;t gezigt was gespat,
+van wangen en kin afvloeijende. Met geweld slingerde hij de vrouw van zich af, die hem angstig aanzag, en haar medelijden
+en verbazing in de meest gebruikelijke Italiaansche vloeken openbaarde. Wij zullen hare uitboezemingen hier niet herhalen,
+maar verwijzen den weetgierigen lezer naar den eersten den besten roman, waarvan Itali&euml; het tooneel is, en waarin hij eene
+profusie van zoodanige kunsttermen zal aantreffen.
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p328.jpg" alt="De kuur van Doctor Buonaventa." width="520" height="720"><p class="figureHead">De kuur van Doctor Buonaventa.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Het gelukte den vrienden de woede van Pols te matigen, door de gedienstige waakster weg te zenden; maar het was minder in
+hunne magt om de onaangename uitwerking der toegediende medicamenten tegen te gaan; doch hier kwam de natuur te hulp, en de
+maag van Pols gaf duidelijk te kennen, dat zij van al die vettigheid niet gediend beliefde. Den volgenden morgen was hij reeds
+we&ecirc;r zoover hersteld, als toen hij den Doctor liet ontbieden, en toen deze hem een tweede bezoek gaf, verleende de vrees voor
+nieuwe kuren hem kracht om zich volkomen genezen te verklaren. Buonaventa verzocht hem, zijn systeem in Holland bekend te
+maken, en had de edelmoedigheid, zich met 20 liras voor twee visites te vergenoegen. Op de rekening van Reichmann was beleefdelijk
+melding gemaakt van eenige vetvlakken op beddengoed en tapijten. En toen de reizigers eindelijk vertrokken, zag Pols onder
+het aantal bedienden, dat met uitgestoken handen tot aan de poort van het hotel uitgeleide deden, nog eenmaal zijne waardige
+waakster weder. Met we&ecirc;rzin gaf hij haar het kleinst <span class="pagenum">[<a id="pb329" href="#pb329">329</a>]</span>mogelijke fooitje, waarvoor hij nu nog een krachtigen en zeer populairen vloek terugkreeg.
+
+</p>
+<p>De reizigers verlieten <span class="corr" id="xd0e6075" title="Bron: Miiaan">Milaan</span>; en toen zij van eene kleine hoogte nog een laatsten blik op de prachtige stad sloegen, riep Veervlug in verrukking uit:
+&#8220;Het is een land, overvloeijende van melk en honig!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En van olie!&#8221; voegde Pols er zuchtend bij.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb330" href="#pb330">330</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch27" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXVII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin veel beredeneerd en weinig bewezen wordt, &eacute;n waarin de reizigers eene herberg aantreffen, waar op het uithangbord <i>vrij wijn</i> niet maar voor de leus geschreven is.
+</p>
+</div>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;De liefde tot zijn lant is ieder aangeboren,&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>zegt Vondel, en zijn levensbeschrijver merkt aan, dat hij het bewees, &#8220;weinig jaren voor zijn doodt naar Keulen reisende,
+en zijn vermaak neemende met op de bedtste&ecirc; te klimmen, daar hij ter weerelt quam.&#8221; Men kan dit gezegde van onzen dichter
+maandelijks als motto aantreffen voor den Staat der runderen, schapen, varkens enz., die zich in de Bedelaarskoloni&euml;n van
+ons dierbaar vaderland bevinden. En zoo dit alles nog niet genoeg is, om dezulken te we&ecirc;rleggen, die aan die aangeboren liefde
+twijfelen, of die andere landen boven het hunne verkiezen, zij worden krachtig, gemoedelijk en met zachtzinnigheid overtuigd
+door de schoone regelen van een later dichter:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Dat hij verga, die, diep verbasterd,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Den vaderlandschen grond miskent.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>En met dat al, daar zijn voorbeelden van sommigen, die, in Holland gewonnen en geboren, terwijl zij, in zeer aangenaam gezelschap
+in den vreemde reizende, landen aanschouwden nog schooner dan het hunne, in sommige oogenblikken vergaten te juichen om hun
+voorregt, als &#8220;op Nederlandschen grond geteeld.&#8221; Tot verbetering dier stemming kan misschien somtijds dienstig zijn eene zeer
+<span class="pagenum">[<a id="pb331" href="#pb331">331</a>]</span>wijze en verstandige redenering, waarin het vaderland als het puikje aller landen wordt voorgesteld, en waarin al de voorregten
+worden aangetoond, die de bewoners van dat dierbaar en begunstigd plekje gronds bezitten. Maar meer nog dan al die redeneringen
+strekken vaak toevallige omstandigheden en ontmoetingen, om bij den verketterden of dwalenden reiziger de liefde tot zijn
+land we&ecirc;r op te wekken. Als hij bij voorbeeld begint te bemerken, dat zijn geldbuidel slechts weinige sequinen meer bevat,
+en hij bedenkt, dat hij te huis nooit voor geldgebrek te vreezen heeft, of als hij na een vermoeijenden togt op een hard en
+morsig leger de rust te vergeefs zoekt, dan, ja dan zou ook hij gaarne &#8220;zijn vermaak neemen met op de bedste&ecirc; te klimmen,
+daar hij ter weerelt quam.&#8221;
+
+</p>
+<p>Ook onder de vrienden van Polsbroekerwoud was het nu en dan niet pluis met de warme liefde voor het land &#8220;aan de baren ontwoekerd
+en door de voorvaderen vrijgestreden.&#8221; Het ergst maakte het Veervlug, die altijd met vergelijkingen aankwam, als iets bijzonder
+schoons hun oog trof. Pols kwam dan wel tusschenbeiden met &#8220;daar is toch maar &eacute;&eacute;n Holland,&#8221; of de alles afdoende uitspraak
+&#8220;Oost west, thuis best.&#8221; Maar dan begon zijn vriend: &#8220;Wat! al heeft ook mijn wieg in een moeras gestaan, en al hebben mij
+bijna dertig jaren de nevelen van het Noorden de oogen verduisterd, ik vind het denkbeeld niet verschrikkelijk van een bruidsbed
+tusschen de bloemalpen een helderen zuidelijken hemel boven een grijs hoofd. Neen, het zou beleedigen worden van den Schepper
+om die drassige landen, door menschelijke kunst aangewonnen, door menschenhand omdijkt, de voorkeur te geven boven de bloeijende
+valleijen, door de hand der Almagt met een keten van bergen omgeven. Moge ik bewaard blijven voor zulk eene verblinding!&#8221;&#8212;Het
+zou Pols zeker gemakkelijk geweest zijn om zijn vriend in bondige en betoogende redeneringen te we&ecirc;rleggen; maar hij vond
+bij zulke gelegenheden <span class="pagenum">[<a id="pb332" href="#pb332">332</a>]</span>meer kracht van overtuiging in den uitroep: &#8220;Nu, ik blijf toch maar zeggen &#8220;Holland bovenal!&#8221; al heb ik er kind noch kraai,
+nu Mijntje dood is.&#8221;
+
+</p>
+<p>Wij moeten het echter tot eer van Veervlug zeggen, dat, in we&ecirc;rwil van al zijne bespiegelingen en uitboezemingen, in zijn
+hart altijd nog veel gevoel overbleef voor hetgeen hem aan zijn vaderland verbond. Bij al de voorstellingen van geluk, in
+die heerlijke vreemde landen te smaken, haalde hij eene menigte voorwerpen, waaraan hij zich verknocht gevoelde, en die met
+hem tot de landverhuizing zouden moeten besluiten; en dan zelfs twijfelde hij somwijlen, of hij op vreemden grond wel ooit
+zoo gelukkig zou kunnen wezen, als op de plaats, waaraan zich zoo vele aangename en teedere herinneringen verbonden. Maar
+het meest ontwaakte bij hem en bij al de vrienden de liefde en het verlangen naar zijn geboortegrond, toen zij Milaan verlatende,
+de terugreis aannamen. Tot nu toe hadden zij terwijl zij voortreizende de schoonheden van Duitschland en Zwitserland bewonderden,
+altijd nog &eacute;&eacute;n punt voor oogen, het grenspunt van hun togt. Hoe schoon zij alles vonden, hoe veel genoegen zij smaakten, daarheen
+wendde zich met verlangen hun oog; het was als het doel waarnaar zij streefden, dat elken dag de bereiking nader kwam, en
+dus steeds hun verwachting hooger spande. Dit doel was nu bereikt, en schoon zij ook op den terugtogt misschien nog evenveel
+nieuwe schoonheden zouden ontdekken en aangename gewaarwordingen gevoelen, zij moesten we&ecirc;r een nieuw rustpunt voor oogen
+hebben, en dit was nu de terugkomst in het vaderland. Als op eenmaal deden zich nu we&ecirc;r stemmen in hen hooren, lang onderdrukt
+of verdoofd. Een zoet verlangen ontwaakte, aangename voorstellingen van de vreugde des wederziens, van geluk en rust, kregen
+dagelijks meer en meer voedsel, en daar waren spreekwoorden noch uitroepen van Pols, noodig om de vrienden in eene behoorlijke
+vaderlandlievende stemming te houden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb333" href="#pb333">333</a>]</span></p>
+<p>Tegen den middag van den eersten dag hunner terugreize kwamen zij te Sesto Calende aan, waar zij zich in de stoomboot inscheepten,
+om den tour op het Lago Maggiore te maken. Het was misschien wel beschamend voor Hollandsche jongelingen, waarvan sommigen
+nog niet hun geheel vaderland hadden doorkruist,&#8212;die het oostelijk gedeelte van Drenthe niet hadden gezien, en den heerlijken
+weg tusschen Breda en &#8217;s Bosch slechts bij reputatie kenden,&#8212;om zich in &#8217;t gezigt der kusten van het Lombardijsche meer te
+verlustigen, en de woeste majesteit, vereenigd aan de schoonheden van eene zachte en lagchende natuur te bewonderen; bij velen
+hunner kwam misschien een stil verwijt op, dat zij Schiermonnikoog nog niet kenden, terwijl zij op Isola Bella aan wal stapten;
+maar toch, in weelde en genot doorwandelden zij de lanen van laurier- en oranjeboomen; in stille verrukking rustten zij onder
+de hooge bloeijende cypressen, en lieten zij van de terrassen voor het marmeren paleis der Boromei hun oog over de blaauwe
+wateren weiden, waarin de welige bloemtrossen en het donker groen zich spiegelden.
+
+</p>
+<p>Het was al den vrienden aangenaam, dat Van Aartheim zich te Milaan we&ecirc;r bij hen had aangesloten, en ten minste zeker tot <span class="corr" id="xd0e6115" title="Bron: Straasburg">Straatsburg</span> met hen zou reizen. De achting en liefde, die zij voor hem gevoelden, was, nadat zij een gedeelte zijner lotgevallen kenden,
+niet verminderd. Onwillekeurig oefende zijne tegenwoordigheid eenen gunstigen invloed op hen uit, en een zeker <i lang="fr">poids</i>, dat hij over allen had, liet zich zeer goed gevoelen, zonder dat het iemand hunner drukte. Maar De Morder beteugelde in
+zijn bijzijn aanmerkelijk zijne ontevredenheid, want Van <span class="corr" id="xd0e6121" title="Bron: Aarthelm">Aartheim</span> wist heel aardig zijne grieven te wegen en weg te redeneren; Holstaff was bang voor zijn spottenden glimlach; Torteltak gevoelde
+eerbied voor iemand, die meisjes zoover kon brengen, dat zij zich lieten schaken, en die daarin niets buitengewoons scheen
+te vinden: in &eacute;&eacute;n woord, allen beijverden <span class="pagenum">[<a id="pb334" href="#pb334">334</a>]</span>zich minder om zich van hun slechtste of bespottelijkste zijde te doen zien, en hadden tevens de satisfactie al het goede,
+dat zij bezaten, te zien op prijs gesteld. Pols alleen bleef steeds dezelfde, omdat hij maar &eacute;&eacute;ne zijde had waaraan hij zich
+kon vertoonen.
+
+</p>
+<p>Een ligt schuitje voerde de reizigers over de grondelooze watervlakte, die Isola Bella van het vaste land scheidt. Te Baveno
+stapten zij in een <i>albergo</i> af, die de roeijers hun gerecommendeerd hadden, en die er uitwendig zeer schilderachtig, inwendig zeer morsig uitzag. De
+waardin begroette hen als <i lang="it">Eccellenza&#8217;s</i> en <i lang="it">Augustissimo&#8217;s</i>, en gaf zich de moeite, om de bovenste laag stof van tafel en stoelen weg te nemen, de kippen, die in de kamer patrouilleerden,
+een wenk te geven om een ander vertrek te zoeken, en door eene manoeuvre met haar voorschoot eenige honderden insecten, die
+tegen glazen en muren een middagslaapje namen, om te brengen; welke laatste handgreep tevens het gelukkig gevolg had, dat
+de overige gevleugelde diertjes, klaar wakker geworden, onrustig begonnen om te zwerven, en zich door gonzende koorzangen
+wat op te vrolijken.
+
+</p>
+<p>In we&ecirc;rwil van al deze bemoeijingen der goede waardin scheen het sommigen der heeren toe, dat hare receptiezaal geen zeer
+comfortabel verblijf was. De temperatuur scheen hun ook al zoo geschikt voor bloeijende alo&euml;s, als voor afgematte reizigers;
+zij zagen dus elkander aan, of zij hier wel blijven wilden: maar de gulle gastvrouw plaatste de stoelen zoo in hunne nabijheid,
+en verzekerde hun zoo dringend, dat zij van harte welkom waren en haar volstrekt niet geneerden, dat zij het zeker als eene
+onbeleefdheid zou hebben opgenomen, indien de heeren terstond weer vertrokken waren. Om hare redenen kracht bij te zetten,
+bragt zij ongevergd een paar flesschen wijn op tafel, en verzocht hare gasten, te doen of zij te huis waren. De goedhartige
+toon, waarop de oude vrouw dit alles zeide, <span class="pagenum">[<a id="pb335" href="#pb335">335</a>]</span>bevestigde de vrienden in hun plan, om haar niet voor het hoofd te stooten. Zij plaatsten zich dus zoo veel op hun gemak,
+als in de gegevene omstandigheden mogelijk was, en maakten van den aangeboden wijn gebruik.
+
+</p>
+<p>&#8220;Daar is een vreemde smaak aan dien wijn,&#8221; voegde De Morder de waardin toe; &#8220;iets van harst of teer.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat zou ik hopen,&#8221; antwoordde zij: &#8220;ik heb ze in nieuwe vaten geperst, en die zouden niet veel deugen, als zij niet een beetje
+van dien smaak afgaven. Maar anders is de wijn goed, niet waar? Hij is van mijn eigen grond, en ik heb hem met mijne dochter
+alleen bereid; daar zijn geen andere handen aan geweest.&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze verklaring en de verschijning der dochter, wier wangen en vingeren getuigden, dat zij geen overdadig gebruik van waschwater
+maakte, bragt niet veel bij, om den heeren een <i lang="fr">haut gout</i> aan den flaauwen en troebelen landwijn te doen ontdekken. Zij hadden overigens te veel dorst en waren te lang op reis, om
+zich verder in bespiegelingen te verdiepen, wat er al met het vocht kon gebeurd zijn eer zij het in flesschen voor zich zagen.
+
+</p>
+<p>Na een uurtje poozens, wilden zij hunnen togt voortzetten; maar de gastvrouw scheen geheel andere plannen te hebben: zij wist
+de vrienden te overtuigen, dat zij eerst moesten dineren, en dan, als het wat koeler was, konden opwandelen. En terwijl spreidde
+zij reeds een servet over de tafel uit, dat misschien van den Maartschen bleek was gekomen, maar dan toch in dien tusschentijd
+herhaalde malen gebruikt. Hare dochter bragt de schotels, op welker randen zij de sporen harer lieve vingeren achterliet;
+en zelfs aan het opdoen der spijzen kon men bemerken, dat zij het gebruik van vorken en lepels bij zulke gelegenheden voor
+noodelooze weelde hield. &#8220;Nu maar toegetast,&#8221; riep de gulle waardin: &#8220;het is kostelijk eten, en alles met de beste olie toebereid.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Met olie?&#8221; riep Pols verschrikt: &#8220;alles? ook die macaroni?&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb336" href="#pb336">336</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Neen, die is met Parmesaansche kaas gestoofd. Ik wil er nog wat meer op doen.&#8221; Zij raspte de kaas en strooide ze met hare
+vingeren op den schotel.
+
+</p>
+<p>Terwijl zij aten, onderhield de waardin hare gasten over de menigte reizigers, die bij haar logeerden, en scheen er niet tegen
+te hebben, dat onze vrienden dit voorbeeld zouden volgen. &#8220;Ik heb boven fraaije apartementen, waar Prinsen en Graven en Baronnen
+geslapen hebben, en de aanzienlijkste reizigers uit alle landen hebben mij altijd hunne tevredenheid betuigd.&#8221; De <i lang="it">Eccellenza&#8217;s</i> van heden gaven echter duidelijk te kennen, dat zij geen plan hadden, het getal dier tevredene log&eacute;s te vergrooten, en stellig
+nog dien avond tot Fariolo moesten voortreizen. In het eind berustte zij in hun voornemen, maar begon nu uit te vorschen,
+welke landslieden zij aan tafel had. Zij begon te raden&#8212;Engeland, Frankrijk, Rusland, en zoo vele Europeesche staten, als
+haar maar bij naam bekend waren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zal het u maar zeggen,&#8221; zeide een hunner: &#8220;wij zijn Hollanders.&#8221;
+
+</p>
+<p>Zeer natuurlijk zouden de reizigers het gevonden hebben, als de waardin van Baveno nu gevraagd had, in welk werelddeel Holland
+te huis behoorde, daar men hun aan het Postkantoor te Milaan verklaard had, dit land niet te kennen, en een beroemd Historicus
+te Gen&egrave;ve, het Groot-Hertogdom Holland onder de Duitsche Staten had opgeteld; maar tot hunne verbazing begon de vrouw op eens
+luide vreugdekreten voort te brengen, en eenige Heiligen aan te roepen om in haar blijdschap te deelen, terwijl zij hare dochter
+uit de keuken binnenhaalde, meer gillende dan sprekende: &#8220;Cilie, zie dan toch! het zijn, bij den Heiligen X., Hollanders!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Toch niet van Leyden?&#8221; vroeg Cilie.
+
+</p>
+<p>Pols, den naam <i>Leyden</i> hoorende, een der weinige woorden, die hij van het gesprek verstond, legde zijn vork ne&ecirc;r, en zijn mond, die zich voor een
+beet macaroni geopend <span class="pagenum">[<a id="pb337" href="#pb337">337</a>]</span>had, bleef in deze positie, om moeder en dochter verbaasd aan te gapen. Torteltak tastte in zijn zak, of hij misschien zijn
+pas verloren had en die in de handen der vrouw was geraakt.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, van Leyden,&#8221; riep de moeder, die een der heeren had zien knikken. &#8220;Kent gij mijn zoon niet, mijn Pi&euml;tro, of mijn neef?
+Ja, gij moet ze kennen; want zij wonen in uwe stad.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar vertel dan toch, wie zijn zij? wat doen zij?&#8221; vroeg Veervlug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijn neef handelt er, een mooije, rijke handel, in galanteri&euml;n. Hij woont er al lang; maar voor twee jaren schreef hij aan
+mijn zoon, die regter was te Locarno, maar niet rijk, dat hij naar Holland moest komen, dat hij daar eene uitmuntende betrekking
+voor hem wist, en dat hij in weinige jaren zoo rijk kon worden als de Borome&iuml;.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;<i>Santa Maria!</i>&#8221; riep de dochter op eens: &#8220;wat lijkt hij op Pi&euml;tro!&#8221; En zij trok hare moeder tot voor Torteltak, dien zij al gedurig met
+aandacht had beschouwd.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als de eene engel den anderen,&#8221; riep de moeder, hem verrukt aanziende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar wie is dan toch die Pi&euml;tro?&#8221; vroeg Torteltak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel mijn zoon, die naar zijn neef in Holland reisde, en die door zijn invloed terstond zeer voordeelig werd geplaatst als
+eerste &eacute;l&egrave;ve bij een schoorsteenveger en rookverdrijver, en die nu zelf al schoorsteenvegersbaas is.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo!&#8221; zeide Torteltak koeltjes, even alsof deze frappante gelijkenis hem niet ten toppunt van verrukking voerde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan geloof ik, dat ik hem wel gekend heb,&#8221; viel Veervlug in: &#8220;een mooije jongen, een beetje een fat; maar zijne handen gelijken
+veel op die zijner zuster.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak moest, of hij wilde of niet, lagchen, en keek beurtelings zijne blanke handen en die van het meisje van Baveno aan.
+<span class="pagenum">[<a id="pb338" href="#pb338">338</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ja, gij kent hem,&#8221; zeide de vrouw, met welgevallen de vrienden aanziende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Kom, moeder! drink eens op de gezondheid van uw zoon!&#8221; zei van Aartheim, haar een glas aanbiedende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dank je wel, lieve, goede Eccellenza&#8217;s!&#8221; zei de moeder, terwijl een traan in haar glas viel &#8220;Ik beveel mijn Pi&euml;tro wel aan
+uwe Eccellenza&#8217;s aan. Hij is een brave, beste jongen..... En als de schoorsteenen van Uwe Eccellenza&#8217;s vuil zijn.&#8221;..... voegde
+zij er na eenige oogenblikken bij.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wij zullen om hem denken, vrouwtje! en als ge misschien een lettertje aan hem wilt me&ecirc;geven...&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dank je Eccellenza&#8217;s wel; maar ik kan niet best schrijven, en mijn zoon niet best lezen. Maar druk hem eens hartelijk de
+hand voor mij; dat zal hij beter verstaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>Terwijl drukte de moeder de hand van Torteltak, en zij zou hem misschien wel hebben willen omhelzen, omdat hij zoo op Pi&euml;tro
+geleek; maar onze vriend zag hiervan de noodzakelijkheid niet in, te minder omdat hij die commissie dan toch niet letterlijk
+had kunnen volvoeren.
+
+</p>
+<p>Een half uur daarna namen de vrienden afscheid van hunne gulle gastvrouw. Toen zij de rekening inleverde, maakte een der vrienden
+haar opmerkzaam, dat zij den wijn had vergeten te noteren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zou mij voor Uwe Eccellenza&#8217;s en voor alle Heiligen schamen,&#8221; antwoordde zij, &#8220;indien ik mij den wijn liet betalen, waarme&ecirc;
+mijn zoons gezondheid is gedronken.&#8221;
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb339" href="#pb339">339</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch28" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXVIII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Hetwelk aantoont, dat het zeer gevaarlijk is, te digt langs een afgrond te wandelen.</p>
+</div>
+<p>Als men van Locarno of Bellinzona de reis naar het noorden wil ondernemen, en men besloten heeft niet den weg over den Simplon
+te volgen, dan steekt er niets wonderlijks in, dat men den St. Gothard overtrekt die een vrij gemakkelijken en gebaanden weg
+aanbiedt; want gelijk reeds in de vorige eeuw de <i lang="en">Duchess of Devonshire</i> aanmerkte:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="en">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;&#8217;Midst tow&#8217;ring cliffs and tracts of endless cold
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Th&#8217;industrious path pervades the rugged stone,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>And seems................................
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>A granite girdle o&#8217;er the mountain thrown.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>en sedert het bezoek van de edele Georgiana heeft de kunst nog steeds het hare bijgebragt, om den weg te verbeteren en te
+verfraaijen.
+
+</p>
+<p>De zon begon reeds te dalen, voordat het reisgezelschap van Polsbroekerwoud den top des bergs had bereikt, en schoon zij zich
+aan het Hospenthal noch te Audermat ophielden, zagen zij duidelijk, dat zij moeijelijk v&oacute;&oacute;r den nacht Amsteg konden bereiken,
+en trokken daarom met den meesten spoed voorwaarts. Reeds begon zich het licht aan de enge bergwegen te onttrekken, toen zij
+aan de plaats kwamen, waar de Reuss zich met donderend geweld van de rotsen afstort, en zij zagen de wateren, in de hoogte
+nog door de stralen der avondzon gekleurd, als zwarte stroomen door den afgrond inzwelgen. Het was een koude <span class="pagenum">[<a id="pb340" href="#pb340">340</a>]</span>avond; de wind woei snerpend en dikke wolken rustten op de duizendvoetenhooge rotsen, of werden door de spitse toppen vaneengescheurd.
+In sombere stilte gingen de reizigers langs de afgronden en onder de duistere galerijen tusschen de Duivelsbrug en den Pfaffensprung
+voort; de woeste natuur vervulde hen met ernst en bijna met schrik. Schoon zij er aan gewoon waren, weinige menschen op hunne
+wegen te zien, zagen zij nu angstig om zich heen, of niet nog eenig levend wezen hen zou ontmoeten, als om hen de verzekering
+te geven, dat daarginds, aan het einde dier naakte rotswanden en akelige holen, eene lagchende en bloeijende vallei hen wachtte,
+waar herbergzaamheid en gezelligheid woonden. Doch niets hoorden zij dan het steeds afnemend gedruisch van den bergstroom;
+niets ontdekte hun oog dan vervaarlijke steenklompen, die over den weg ne&ecirc;rhingen en slechts een wenk schenen af te wachten
+om in een oogenblik het menschelijk kunstwerk van jaren te vernielen. Maar toen zij nu uit de lange en donkere galerij van
+de Schoellenen we&ecirc;r in de vrije lucht kwamen, zagen zij op korten afstand voor zich eene witte gestalte, die zich bewoog.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik geloof dat ik menschen zie!&#8221; riep Veervlug vrolijk uit.
+
+</p>
+<p>&#8220;Als het in &#8217;s Hemels naam maar niet de geest van den monnik is,&#8221; zegt de gids.
+
+</p>
+<p>&#8220;Daar zijn geen spoken,&#8221; zegt Pols, die wit wordt als een doek.
+
+</p>
+<p>Zij kwamen nader en Pols had gelijk; het was geen spook, maar eene jonge vrouw in ligte kleeding, wier sluijer om een kruis
+woei, waartegen zij geknield lag. Naast haar stonden twee mannen, die elk harer bewegingen gadesloegen. Op den achtergrond
+hield een rijtuig stil.
+
+</p>
+<p>Verwonderd bleven de vrienden op een afstand staan; maar nu zagen zij haar op eens haastig oprijzen en in woeste beweging
+de handen omhoogslaan. Zij doet een stap voorwaarts naar den steilen afgrond, en als belette haar <span class="pagenum">[<a id="pb341" href="#pb341">341</a>]</span>eene hevige benaauwdheid te spreken, zegt zij op afgebroken toon: &#8220;Adolf&#8212;mijn Adolf&#8212;kom&#8212;geef mij mijn kind!&#8212;Ik wacht u, o
+God, ik wacht u&#8212;zoo lang!&#8221; En zij maakt een beweging, als wilde zij zich in de diepte storten.
+
+</p>
+<p>Holstaff zoekt naar zijn zakdoek. Pols merkt aan, dat die vrouw zeker niet bij haar positive was. Torteltak schiet toe; maar
+reeds hebben hare geleiders haar naar de andere zijde des wegs voortgetrokken. Op eens ziet zij den jongeling, en terwijl
+zij zich tracht los te rukken, roept zij: &#8220;Niet waar, gij komt van hem? maar waar is mijn kind?&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak ziet haar verschrikt aan, en slaat angstig de oogen neder.
+
+</p>
+<p>&#8220;O God, is het dan waar? dood, dood, beiden dood!&#8221; en haar hoofd zinkt op den arm van een der mannen, en de kleur des doods
+verspreidt zich op haar gelaat. Zij ligt bewusteloos neder.
+
+</p>
+<p>Maar op eens, schoon nog hare oogen gesloten zijn, schijnt het leven in haar terug te keeren. Zij strekt haren arm uit, en
+drukt de hand aan haar hoofd. &#8220;O was die benaauwde droom maar uit!&#8221; riep zij. &#8220;Adolf! mijn geliefde! maak toch mij wakker!...
+Ha, daar hoor ik hem, ik hoor mijn kind, ja ik hoor u, mijn lieve zoete Anton! uw moeder komt!&#8221;
+
+</p>
+<p>En zij leunt tegen de hoogte aan, terwijl zij zich beweegt als wiegde zij een kind in slaap. Op eens begint zij met zachte
+stem te zingen:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Schlummre sanft! Noch an dem Mutterherzen
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>F&uuml;hlst Du nicht des Lebens Qual und Lust;
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Deine Tr&auml;ume kennen keine Schmerzen;
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Deine Welt ist Deiner Mutter Brust.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>De maan, die langzamerhand over de bergen begon op te gaan, wierp een flaauw licht tusschen de rotsen, waar dit tooneel plaats
+had. In haar schijnsel vertoonde zich aan het oog der reizigers eene schoone, jonge vrouw, doch <span class="pagenum">[<a id="pb342" href="#pb342">342</a>]</span>wier gelaat met een doodelijk bleek was overtogen, en wier oogen vol smachtende liefde op haren schoot waren gewend, waar
+zeker dikwijls een teeder knaapje had gerust, maar die nu ledig was.
+
+</p>
+<p>De schoone moeder slaat de oogen op, en daar ziet zij Torteltak weder; maar nu verschijnt er eene woeste vreugd op haar gelaat:
+zij vliegt tot hem, sluit hem teeder in hare armen. &#8220;Ha, ha, zijt ge daar, mijn geliefde, mijn dierbaarste!&#8212;Ja, ik wist wel,
+gij moest mij plagen&#8212;ik had u een kus geweigerd&#8212;maar o, ik was zoo ongerust!&#8212;ik had zoo veel pijn&#8212;hier,&#8212;hier!&#8221; Zij drukte
+de hand des jongeling met kracht op haar hart.
+
+</p>
+<p>Torteltak tracht te spreken; maar zij legt hem de hand op den mond. &#8220;St! st!&#8212;maak Anton niet wakker&#8212;hij slaapt, de lieve engel.
+Hier, zie hem!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Mevrouw!&#8221; zegt Torteltak, sidderend van medelijden en schrik.
+
+</p>
+<p>Zij ziet hem aan, en een vreeselijke gil klinkt hem in de ooren. &#8220;Neen, ik ken u niet!&#8212;o God! het is dan geen droom!&#8221;&#8212;Een
+gloeijend rood bedekt haar geheel gelaat; vreeselijk wild rollen hare oogen; zij rukt zich los en vliegt naar den afgrond.
+&#8220;Ja, ik kom, mijne geliefden! gij hebt mij al te lang gewacht,&#8212;daar&#8212;in de diepte!&#8221;
+
+</p>
+<p>Maar de twee mannen, die met haar waren, en Torteltak, we&ecirc;rhielden haar nog in tijds. Vruchteloos spande zij hare laatste
+krachten in, om zich los te rukken. &#8220;O God! help mij, mijn Adolf! ze willen mij van u scheiden, en ben ik dan Anton&#8217;s moeder
+niet?&#8221; Maar nu zonk zij ook uitgeput in des jongelings armen, die haar in het rijtuig droeg; een der geleiders plaatste zich
+met Torteltak bij haar, en de cal&ecirc;che reed met spoed naar Amsteg.
+
+</p>
+<p>De andere der mannen, die met de overige vrienden te voet denzelfden weg insloeg, deelde hun nu mede, dat voor drie dagen
+in het logement <i>de Engel</i> te Amsteg, waarvan hij de <i lang="de">Gastgeber</i> was, een jong paar met een kind <span class="pagenum">[<a id="pb343" href="#pb343">343</a>]</span>van twee jaren den nacht had doorgebracht. Zij hadden bij hem een rijtuig naar Bellinzona aangenomen en waren den berg opgereden;
+maar in de nabijheid van den Pfaffensprung waren zij afgestapt, om, voor het rijtuig uit wandelende, de woeste natuurtooneelen
+beter te kunnen opnemen. Aan de plaats gekomen, die zij nu verlieten, had de jonge moeder, die haar kind droeg, te digt langs
+den afgrond gewandeld; eene onverwachte beweging van het knaapje deed haar het evenwigt verliezen, en zij stortte naar de
+diepte neder. Gelukkig bleef zij met haar kleed aan een boomstronk hangen, en geen minuut verliep, of de man had haar reeds
+in zijne armen. Maar nu roept zij op eens: &#8220;Mijn kind!&#8221; De man ziet dat zij den lieven knaap niet meer op den arm heeft, loopt
+terug, ziet het in de diepte ne&ecirc;rgestort, en de ongelukkige, als had hij het levenlooze wicht nog kunnen redden, werpt zich
+in den afgrond. Op &eacute;&eacute;n rotsklomp hebben zij beiden den dood gevonden, en de bergstroom heeft hen heengevoerd, de Hemel weet
+waarheen. De vrouw, die op den weg als vastgenageld stond, werd door den koetsier in het rijtuig gedragen, en kwam weinige
+uren later op die plaats, die zij zoo gelukkig en vrolijk verlaten had, als kinderlooze weduwe terug. Zij zag strak voor zich
+neder, sprak niet, en gebruikte geen voedsel. Zij liet een houten kruis maken, dat zij zelve op de plaats wilde zien planten.
+De kastelein en zijn broeder vergezelden haar, en zij kwamen aan, weinige oogenblikken nadat het kruis was opgerigt. Maar
+toen nu de vrouw op de plaats kwam, waar het ongeluk gebeurd was, scheen zij op eens al hare bedaardheid te verliezen, zoo
+de toestand, waarin zij verkeerd had, dien naam kon dragen. Van het overige waren de reizigers zelve getuigen geweest.
+
+</p>
+<p>Dit verhaal en het voorgevallene had de vrienden zeer getroffen; vermoeid en treurig kwamen zij in <i>de Engel</i> te <span class="pagenum">[<a id="pb344" href="#pb344">344</a>]</span>Amsteg aan. Zij vonden Torteltak in de hevigste agitatie. De jonge vrouw was nog steeds zonder bewustheid.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb haar meer gezien,&#8221; riep de jongeling &#8220;maar zij kan het toch niet wezen. Neen, dat is onmogelijk.&#8212;Kastelein, weet gij
+den naam ook van den ongelukkigen reiziger?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;De Heer Sindenton uit Aken,&#8221; antwoordde deze.
+
+</p>
+<p>Torteltak zonk uitgeput op een stoel neder, en weende.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb345" href="#pb345">345</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch29" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXIX.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin de reizigers eenig oponthoud hebben, maar dat de lezer zonder oponthoud kan eindigen.</p>
+</div>
+<p>Treffende en treurige voorvallen, die den mensch ontmoeten, laten natuurlijk altijd eenigen indruk bij hem na. Indien hij
+nu zelf in die rampen en ongelukken betrokken is, dringt die indruk dieper door; maar het diepst, wanneer zij met zijne eigene
+omstandigheden, of zelfs met zijn leven, in naauw verband staan. Een smartelijk verlies, waarvoor de mensch misschien troost
+zou kunnen, de Christen moeten vinden, maar dat in zijne geheele manier van zijn en handelen eene merkbare verandering te
+weeg brengt, doet hem daarom misschien te langer pijn, omdat hij, bij het onaangename van ieder dier veranderingen, tot de
+oorzaak opklimt, die hem daartoe dwingt, en deze op nieuw in al hare verschrikkelijkheid voor zich ziet, terwijl bij een anderen,
+in wien het even treurige gewaarwordingen verwekt, maar minder in zijn leven indringt, en hem in dit opzigt laat wie hij is,
+spoediger het bittere der droefheid wordt weggenomen, en in zacht, weemoedig smartgevoel veranderd.
+
+</p>
+<p>De indruk der treurige sc&egrave;ne, waarvan zij op den Saint-Gothard getuigen waren geweest, op de vrienden liet het langst sporen
+na bij Torteltak, als den eenigen, die tot Sindenton in naauwere betrekking had gestaan; en nog zult gij hem nooit over dit
+voorval hooren spreken, zonder dat hij daarbij eenige weemoedige treurigheid openbaart. Maar toch, daar waren door den dood
+des jongelings geene <span class="pagenum">[<a id="pb346" href="#pb346">346</a>]</span>banden losgescheurd; want de betrekking, waarin zij tot elkander gestaan hadden, was meer eene gewoonte van omgaan geweest,
+dan eene teedere vriendschap. Indien hij zijn ouden kennis niet voor weinige dagen te Aken had ontmoet en zich niet zoo had
+verlustigd in zijn geluk, zou hij, bij het vernemen der treurmare, zich misschien vergenoegd hebben met den uitroep: &#8220;Die
+arme duivel! hij is er ook alwe&ecirc;r geweest. Hij was een beste jongen.&#8221;&#8212;Maar nu was het hem, alsof een schoone schilderij, in
+welks beschouwing hij zich meermalen verlustigde, als hij zich in zijne verbeelding op den Louisberg verplaatste, op eens
+totaal voor hem was bedorven; en schoon hij ook oogenblikken had, waarin hij dacht, dat hij er waarlijk ongelukkig door was,
+zijn gevoel verdiende meer den naam van spijt dan van droefheid; het was voor hem meer jammer dan ongelukkig.
+
+</p>
+<p>Maar met dat al, de eerste dagen na de treurige ontmoeting was hij geheel onvatbaar voor de verschillende reisgenoegens, die
+de anderen langzamerhand we&ecirc;r begonnen te smaken. Doch wel begrijpende, dat zijne vrienden niet op den duur sympathie met
+zijne smart konden hebben, was hij verstandig genoeg, zijne klagten voor zich te houden, uit vrees dat er bij hun medelijdend
+&#8220;ja, &#8217;t is heel naar en akelig, ook voor u,&#8221; niet eindelijk onwillekeurig het denkbeeld zou opkomen: &#8220;maar toch ook voor ons,
+dat hij altijd met Jeremiades aankomt.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het was hem nu intusschen heel welkom, dat het in hun reisplan lag, om den retour vrij expediet af te leggen. Zij bezagen
+dan ook maar vlugtig het land, waar Willem Tell v&oacute;&oacute;r ettelijke eeuwen zulk eene verbazende rol speelde schoon zij zich verwonderden,
+dat op de plaats zelve de historie een minder levendigen indruk op hen maakte, dan toen zij ze uit hunne kinderboekjes vernamen.
+Zij namen evenwel, als conscienteuse reizigers, de verschillende kapellen in oogenschouw, die te Burglen en op den <i>Tell&#8217;s <span class="pagenum">[<a id="pb347" href="#pb347">347</a>]</span>Platte</i> ter eere van den grondlegger der vrijheid gesticht zijn, en die door smakeloosheid van bouworde uitmunten, en met minder
+schoone schilderstukken zijn versierd, dan de gravures, die wij er bij ons te land van aantreffen in plattelands-herbergen,
+of bij onze oude keukenmeid, die met een tuinknecht getrouwd is.
+
+</p>
+<p>Van Brunnen is men in korten tijd te Zurich, als de paarden goed loopen en maar een ligt rijtuig te trekken hebben. Dit ondervonden
+de vrienden, en zij hoopten nu ook zonder verder oponthoud te Constants te zullen komen, waarheen zij, boven op de diligence
+gezeten, &#8217;s morgens ten zes ure vertrokken.
+
+</p>
+<p>Geheel zonder oponthoud voleinden zij echter deze reis niet; want terwijl zij, door een lieflijken zonneschijn gestoofd, in
+een aangenaam dutje verzonken waren, waarschijnlijk om zich de streken, die zij doortrokken, zoo mooi als zij zelve wilden
+te kunnen voorstellen, werden zij op eenmaal in de nabijheid van Frauenfeld in hunne meditaties gestoord in toevallig juist
+een ondeelbaar oogenblik, nadat het breken van de as de diligence had doen omvervallen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zijn wij hier aan eene pleisterplaats?&#8221; vroeg Pols, die vrij vast geslapen had en nu vrij onzacht op den grond ne&ecirc;rkwam.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, ik ben wakker, ik sta al op: maar schud me zoo niet!&#8221; riep Veervlug, die naast hem in een hoop zand werd geworpen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheer! zie wat beter voor u!&#8221; zei een slaperig heer in den wagen, die een half dozijn passagiers op zijn lijf kreeg.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ach, conducteur! laat er mij maar uit, want ik houd niets van ongelukken!&#8221; riep een dametje.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ben dood!&#8221; schreeuwde een Franschman, met drift uit de cabriolet springende.
+
+</p>
+<p>En ieder der passagiers, die in en naast de omgevallene <span class="pagenum">[<a id="pb348" href="#pb348">348</a>]</span>diligence lagen, scheen zich verpligt te gevoelen, door eene meer of minder gepaste phrase te kennen te geven, dat dit evenement
+niet onopgemerkt voor hem had plaats gehad.
+
+</p>
+<p>Weinige oogenblikken later stonden al de reizigers op den straatweg de paarden na te staren, die volstrekt niet verschrikt
+waren, maar begrepen, dat zij op hun tijd op het station Frauenfeld moesten aankomen. Bij de passagiers openbaarde zich nog
+eenige oogenblikken bezorgdheid voor hunne goederen; vooral het dametje, dat niet van ongelukken hield, nam informati&euml;n naar
+hare hoedendoos maar de conducteur beloofde voor alles te zullen zorgen, en ook aan het verlangen der dame te voldoen, dat
+de doos toch vooral niet scheef gehouden werd. En daar de poort van Frauenfeld reeds in het gezigt was, besloten de reizigers
+niet op hun regt te staan, om daar in staatsie binnen te rijden, maar liever door eene kleine wandeling den schrik wat te
+verzetten. Allen konden zich verheugen goed van de reis te zijn afgekomen, met uitzondering van eene dame, die aan haar linkeroog
+de aanraking had gevoeld van de laars van haren overbuur, welke laars meer indruk op haar gemaakt had, dan de <i lang="fr">oeuillades</i>, die hij haar sedert uren had toegeworpen.
+
+</p>
+<p>De waard uit <i>het Hert</i>, die de paarden op stal had zien aankomen, maar door dezen niet genoeg inlichtingen had kunnen bekomen omtrent het gebeurde,
+maakte nu uit de verschillende kreten en uitroepen op, waarom de diligence niet was me&ecirc;gekomen, en de vrolijke <i>Kellner</i> Jacques, die ieder der reizigers een glas <i lang="de">kirschwasser</i> opdrong om we&ecirc;r wat bij te komen, verzocht al de passagiers geen rancune op de diligence te houden en familiaar in het hotel
+te blijven dineren.
+
+</p>
+<p>Het ontbreekt na dergelijke voorvallen zelden aan discoursen tusschen menschen, die elkander vroeger vreemd waren, maar door
+gemeenschappelijk ongeluk verbroederd worden. In afwachting van het <i>diner</i> en de geschikte gelegenheid <span class="pagenum">[<a id="pb349" href="#pb349">349</a>]</span>om verder te reizen, plaatsten zich nu de reisgenooten in een cirkel, waarvan zich echter een jong paar uitsloot, dat zich
+liever eenigzins op den achtergrond hield. Om echter hunne reisgenooten niet af te matten door gissingen, waarom zij zich
+schenen af te zonderen, gaven deze jonge lieden zich de moeite, elkander teeder aan te zien, de hand te drukken, zamen niet
+meer dan vijf kwart stoel in te nemen, en meer dergelijke zaken, die op vrijerij duiden<span class="corr" id="xd0e6373" title="Niet in bron">.</span> Zij maakten daarenboven zeer dikwijls gebruik van het privilegie van ge&euml;ngageerden, om veelvuldig te fluisteren, een voorregt,
+dat vele jongelingen, die niet sterk zijn op het punt van lieve geheimpjes, somtijds zeer zwaar valt op den regten prijs te
+schatten. Gelukkig dat allen, die zich op het liefde plegen toeleggen, als het meer aankomt op dadelijke liefkozingen en dergelijke
+zaken, die het gezigt van een verliefd paar voor een toeschouwer regt onderhoudend maken, goed te huis zijn.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik gaf wel honderd <i lang="fr">louis d&#8217;or,</i> dat de diligence niet omgevallen was! want ik ben zeer gepresseerd!&#8221; zei de Franschman die dood was, en er uitzag alsof hij
+nooit honderd <i lang="fr">francs</i> te gelijk in zijn beurs had gehad.
+
+</p>
+<p>&#8220;Pah!&#8221; riep een Duitscher: &#8220;is dat omvallen, en zonder dat iemand armen of beenen breekt! Ik heb te Rome ook eens met de <i lang="it">Regio carri&euml;ro</i> omgelegen; maar toen waren al de reizigers er om koud, behalve ik.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Gij alleen over?&#8221; zei de Franschman: &#8220;dat was jammer.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik hoop dat de conducteur nu maar oppast en mijn hoedendoos regt houdt,&#8221; riep het dametje; &#8220;anders zijn al mijn mutsen verkreukt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar, beste! het was toch een heel ongeluk!&#8221; fluisterde de verliefde, die door Veervlug beluisterd werd: &#8220;ben je nu toch
+waarlijk niet geschrikt?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, heusch niet; maar heb jij nergens pijn?&#8221; was het antwoord.
+
+</p>
+<p>&#8220;Je bent toch een engel!&#8221; fluisterde de jongeling.
+<span class="pagenum">[<a id="pb350" href="#pb350">350</a>]</span></p>
+<p>Deze zelfde phrases werden vijf malen binnen den tijd van zeven en een halve minuut gewisseld. Toen werd de jongeling op eens
+pathetisch, en vroeg met hevige rolling zijner oogen: &#8220;Maar beste! als ik nu toch eens onder de diligence verpletterd was?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ach Hemel! dan was ik ook verpletterd.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Je bent toch een engel!&#8221; fluisterde de jongeling. &#8220;Maar wil je nu niets gebruiken? zijt ge waarlijk niet geschrikt?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Waarlijk niet?&#8221; antwoordde het meisje, en zuchtte hoorbaar.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wo&ucirc; dat ze nu met dat satansche eten kwamen!&#8221; riep de Franschman van de honderd <i lang="fr">louis d&#8217;or</i>, eenen heer in de rede vallende, die van een omgevallen diligence te Marseille verhaalde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Beste!&#8221; fluisterde de verliefde jongeling, die een poosje op een fluistergesprek had zitten peinzen: &#8220;wat denk je dat we
+eten zouden?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, dat weet ik heusch niet, dierbare! misschien coteletten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat zou heerlijk wezen. Je bent toch een engel!&#8221; Maar nu ziet de jongeling een wijd veld tot lieve geheimen open, en gaat
+voort: &#8220;Waar houdt ge meer van, van rheevleesch of van faisanten?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik weet het heusch niet. Wat vind jij het lekkerst?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik rheevleesch.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Nu, dan ik ook.&#8221; En het lieve meisje zag hem, na dit sterke bewijs harer liefde gegeven te hebben, met zoo teedere oogjes
+aan, dat het bijna in het geheel geen oogjes meer waren.
+
+</p>
+<p>&#8220;O Hemel!&#8221; zegt de jongeling: &#8220;zij is te edel en te groot voor de wereld!&#8221; En na zich hierin een oogenblikje verdiept te hebben,
+vraagt hij haar, terwijl zijne oogen van verliefdheid zijn hoofd schenen te verlaten: &#8220;Beste, houdt ge wel van een kalfskop?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Kunt gij dat nog vragen?&#8221; zegt de schoone, hem even <span class="pagenum">[<a id="pb351" href="#pb351">351</a>]</span>smachtend aanziende, als een schelvisch op het strand de middagzon.
+
+</p>
+<p>&#8220;Je bent toch een engel!&#8221; En de jongeling staat op het punt zijne schoone te kussen.
+
+</p>
+<p>Juist wordt het eten opgedragen, en het eerste, wat de verrukte minnaar voor zich op tafel ziet, is een schotel coteletten.
+
+</p>
+<p>Een traan van vreugde schittert in des jongelings oogen, die hij beurtelings op den schotel en op zijne geliefde slaat. Ook
+de Franschman van de honderd <i lang="fr">louis d&#8217;or</i>, die nu zijne redenen meende te moeten openbaren, waarom hij het <i>diner</i> met zooveel verlangen te gemoet had gezien, scheen het op de coteletten te hebben gemunt, althans hij laadde er een aanzienlijk
+aantal van op zijn bord. Maar eer nog de schotel tot het jonge paar was gekomen, en toen hij er nog maar drie had ingezwolgen,
+riep hij uit, dat het vleesch taai was als de duivel, waarmede hij wilde te kennen geven, dat het zeer taai was.
+
+</p>
+<p>De arme minnaar werd bleek van schrik, en zijn meisje dat vroeger door zijne al te teedere blikken op den schotel bemerkt
+had, dat haar hart wel eenigzins voor jaloezij vatbaar was, werd nu vervuld van innig medelijden in deze bittere teleurstelling
+voor haren jongeling; krampachtig drukte hij haar de hand, toen de eerste beet hem had overtuigd, dat de <span class="corr" id="xd0e6445" title="Bron: Franscham">Franschman</span> de waarheid had gesproken. Op gelijke wijze werd die handdruk beantwoord; doch na weinige oogenblikken fluisterde zij er
+deze lieve en vertroostende woordjes bij: &#8220;Beste! ik hoop u nooit zoo te leur te stellen; ik zal altijd mijn best doen u malsch
+vleesch voor te zetten.&#8221;
+
+</p>
+<p>Een glans van genoegen en vreugde keerde we&ecirc;r op des jongelings gelaat, en als twee illuminatieglazen schitterden zijne oogen,
+toen hij haar toevoegde: &#8220;Je bent toch een engel!&#8221;
+
+</p>
+<p>De Franschman ging voort met al het eten verfoeijelijk <span class="pagenum">[<a id="pb352" href="#pb352">352</a>]</span>slecht te vinden en tevens van alles verbazende porti&euml;n te nuttigen, als wilde hij, zooveel in zijn vermogen was, die slechte
+spijzen van de aarde verdelgen. Hij ging tevens voort bij ieder zijner uitroepen onder verschillende benamingen den duivel
+aan te roepen, zoodat sommige leden van het gezelschap deze voor zijn beschermheilige begonnen te houden. De minnaar, die
+onder al dat afgekeurde eten, verschillende, zeer smakelijke zaken aantrof, liet zich geenszins onbetuigd; en wie dus in het
+gezelschap gemeend had, dat hij niets kon dan fluisteren, zag nu, dat hij den edelen jongeling deerlijk had miskend. Hij vond
+echter onder al deze werkzaamheden gedurig gelegenheid, om iets van zijne liefde te openbaren, en verstond meesterlijk de
+kunst, te gelijk met kakebeen en oogen te werken.
+
+</p>
+<p>Het <i>diner</i> kenmerkte zich overigens, zoo al niet door vrolijkheid, toch door <span class="corr" id="xd0e6459" title="Bron: luiddruchtigheid">luidruchtigheid</span>, vooral toen de reizigers bij het dessert zich verpligt gevoelden, hunne dankbaarheid voor levensbehoud en uitredding uit
+dreigend gevaar te betoonen door zich een halven roes te drinken aan besten Rijnwijn. Spoedig werden zij echter in deze hartverheffende
+pligtsbetrachting gestoord, daar de conducteur binnenkwam, en het gezelschap verzocht in de rijtuigen te klimmen, die hij
+te Frauenfeld had opgeloopen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar, conducteur! staat mijn hoedendoos nu wel regt?&#8221; roept het dametje, dat niet van ongelukken hield.
+
+</p>
+<p>&#8220;Best, dame! en de mutsen, die er uitgevallen waren, heb ik er zelf we&ecirc;r ingepakt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En hebt gij voor mijn <i lang="fr">effets</i> gezorgd?&#8221; vraagt de Franschman van de honderd <i lang="fr">louis d&#8217;or</i>.
+
+</p>
+<p>&#8220;Uw pakje ligt onder de bank in het eerste rijtuig.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ben je nu toch waarlijk niet bang?&#8221; fluistert de jongeling.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, heusch niet.&#8221; En reeds zit de engel in den wagen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb353" href="#pb353">353</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ik zal nu wakker blijven,&#8221; zegt Pols, terwijl hij inklimt;
+&#8220;want ik zou niet gaarne we&ecirc;r omvallen.&#8221;
+
+</p>
+<p>En zonder verdere ongelukken ging de togt voort, en weinige uren later zag men de torens van Constants. Veervlug herkende
+ze dadelijk uit de decorati&euml;n van de <i lang="fr">Juive</i>, die hij in den Haag had zien opvoeren.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb354" href="#pb354">354</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch30" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXX.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin Pols een zeer mooien coup de th&eacute;atre ziet mislukken, en waarin Torteltak eene Dame in haar rijtuig helpt.</p>
+</div>
+<p>Het is heel moeielijk, het iedereen naar den zin te maken. Dit ondervonden onder anderen, in het jaar 1415 de Heeren van het
+Concilie te Constants, toen twee der Pausen, die zij op pensioen gesteld hadden, en de eene nog wel op zijn eigen verzoek,
+dezen maatregel gansch niet vriendelijk opnamen, en de derde gepensioneerde dit gunstbewijs finaal afsloeg en zich tot zijn
+dood toe in <span class="corr" id="xd0e6497" title="Bron: active">actieve</span> dienst aftobde.&#8212;Hoe weinig goedkeuring verwierven gemelde Heeren verder van het algemeen, toen zij, na vier jaren vergaderd
+geweest te zijn, uiteengaande de Hervormingsplannen, waarvan nog al veel verwachting was, in den steek lieten! En zoo zij
+niet de aangename bewustheid hadden me&ecirc;gevoerd, dat zij de Kettersche stellingen van Joannes Huss en Hieronymus van Praag
+met kracht en vuur hadden we&ecirc;rlegd en vernietigd, hoe gering zou dan ook nog hunne zelfvoldoening over het verrigte werk zijn
+geweest!
+
+</p>
+<p>Maar al liet nu deze Kerkvergadering bij sommige pausen geene zeer aangename herinneringen na, en al bevorderde zij de tijdelijke
+belangen van eenige ketters niet veel, en al leverde zij voor Kerk en Staat die resultaten niet op, die men gewacht had, zij
+was belangrijk voor diegenen, die er maar partij van wisten te trekken, en nog ten huidigen dage baant zij den weg tot onmetelijken
+<span class="pagenum">[<a id="pb355" href="#pb355">355</a>]</span>rijkdom en onsterfelijken roem voor Johann Kastell, <i>Antiquar</i> te Constants.
+
+</p>
+<p>Wanneer gij ooit in de beroemde Conciliestad komt, zult gij niet verzuimen den verdienstelijken oudheidkenner te bezoeken.
+Zijne schriften zal hij u tegen betaling van 56 cents aanbieden, en gij zult eigenaar worden van verschillende onuitgegeven
+brieven van Huss, die Kastell uit het werk van Van der Hardt in zijn geschrift heeft nagedrukt. Daarna zal de geleerde u uitnoodigen,
+om nog omtrent 73 cents te betalen, voor welke u het gezigt der <i lang="de">Kunst und Altherthums Sammlung</i> in de <i lang="de">Conciliums-Saal</i> zal worden vergund. Gelukkige! dan zult gij langs een steilen trap naar den donkeren zolder worden geleid; daar zult gij
+in een hoek twee vermolmde stoelen zien staan, die gij met den naam van <i>troonen</i> zult hooren bestempelen. Daarnaast ziet gij een kistje, voor &eacute;&eacute;n derde uit hout en voor twee derde uit stof bestaande; dat
+is het beroemde <i>Scrutinium</i>. Die ronde roestmassaas tegen den wand zijn de schilden der krijgers, die den vorstelijken troon omringden.&#8212;Is het u niet,
+als waart gij door een tooverslag uit de negentiende in de vijftiende eeuw verplaatst? als bevondt gij u in het midden der
+luisterrijke Kerkvergadering, omringd door vorsten en kardinalen?&#8212;Ziet gij daar op dat zoldertje die drie mannen, die onvermoeid
+met hunne armen roeijen, hun hoofd omdraaijen, meer dan ooit een ander mensch het vermogt, en op de maat hunne oogen doen
+rollen? Beteugel uwe verbeelding&#8212;zij leven niet; doe gerust een stap nader;&#8212;ja, het zijn de twee ketters wel, en Celestinus
+de Dominikaner monnik, die met hen disputeert; maar slechts geboetseerd in gele was. De beide eersten zijn al eens door een
+pruikmaker gestolen geweest, die den monnik, van wege de kaalgeschoren kruin voor zijn doel onbruikbaar, had laten staan;
+maar Kastell heeft ze uit den barbierswinkel naar zijn zoldertje teruggevoerd.&#8212;Maar nog hebt gij niet alles gezien. Daar <span class="pagenum">[<a id="pb356" href="#pb356">356</a>]</span>in dien hoek staan twee steenen muren; dat zijn de muren der gevangenis van Johannes Huss, uit den kelder van het Franciskaner
+klooster gebroken, en nu op de Conciliezaal heel netjes we&ecirc;r opgemetseld, om alles wat meer bij elka&ecirc;r te hebben. Het is eene
+ijselijke gevangenis. Zie, zij ontvangt geen ander licht, dan uit de hooge vensters van de zaal.&#8212;Gij opent de gegrendelde
+kerkerdeur en stapt eene schrede terug. In die kerker ligt op stroo een menschengedaante. Het is de ongelukkige. Vroeger figureerde
+het beeld onder den preekstoel in de <i lang="de">Munsterkirche</i>, als de aartsvader Abraham; een bekwaam schilder heeft het een weinig gemoderniseerd, en nu doet het in den kerker van den
+aartsketter Huss volkomen zijne dienst.
+
+</p>
+<p>Het spreekt van zelve, dat alleen hij, die als pelgrim naar Constants reist en inspectie <i lang="la">in loco</i> houdt, zich eenigzins kan voorstellen, hoe het op die Kerkvergadering is toegegaan, en dat niemand dan de zoodanige een bevoegd
+beoordeelaar kan wezen van den invloed, of wilt gij <i lang="la">vis et efficacitas</i>, dien zij op Kerk en Staat heeft uitgeoefend. Begrepen alle geleerde <i>historici</i> dat, hoeveel minder verschil van opinie zou er omtrent deze zaak bestaan! Werd eindelijk deze stelling in het algemeen toegepast,
+hoeveel grieven werden er bespaard! Of bleek het ook ons Hollanders niet, dat het gevoelen van sommige Duitsche en Fransche
+geschiedschrijvers, bij voorbeeld omtrent den moord van Willem I, den heldendood van Van Speyk, en de stoute daad van Hobein,
+zoo oneindig van het onze verschilt, omdat die onkundigen niet in de gelegenheid waren zoo diep in de zaken in te dringen,
+als wij, die in onze Museums den waarachtigen hoed en het waarachtige buis van Balthasar Gerards hebben aanschouwd, en die
+toen eerst de daden der dappere zeehelden regt leerden begrijpen, toen wij het lapje blaauw laken van wijlen Van Speyk&#8217;s rok
+en den vlaggedoek van Hobein in het glazen kastje zagen ten toon gesteld?&#8212;Weg dan met historie <span class="pagenum">[<a id="pb357" href="#pb357">357</a>]</span>zonder oudheden en rariteiten! Hoe zouden wij Nederlanders ooit zoo verbaasd veel licht hebben doen opgaan over de geschiedenis
+van Egypte, indien wij niet zoo vele en zoo aanzienlijke <span class="corr" id="xd0e6539" title="Bron: mumies">mummies</span> in ons Leydsch Museum logeerden?
+
+</p>
+<p>Het gezigt van het meer van Constants is voor ieder Hollander treffend en verrassend. Wanneer hij van het hoofd bij de stad,
+ter linkerzijde van de kapel, in de vorm van een molen, die op alle plaatjes van Constants staat afgebeeld, zijn oog laat
+weiden op de watervlakte en het lage land, waartegen zij aanspoelt, dan is het hem, als stond hij aan de haven bij Hillegom,
+en als zag hij op eens het Haarlemmermeer voor zich. Maar slechts kort duurt deze begoocheling; want zoodra hij zich aan de
+tafel in zijn h&ocirc;tel heeft ne&ecirc;rgezet, mist hij den schotel meerbaars, en met niemand der gasten kan hij zijn geliefkoosd discours
+aanvangen, hoe mooi en hoe aardig het toch wel wezen zal, als die groote kom eens geheel en al zal zijn drooggemaakt.
+
+</p>
+<p>Ofschoon nu onze reizigers aan de bezigtiging van al deze merkwaardige kunst- en natuurschoonheden vele aangename en nuttige
+oogenblikken te danken hadden, zij schenen er niet genoeg voedsel voor verstand en hart uit te hebben opgedaan, om er een
+geheelen dag op te kunnen teeren. Sommigen hunner merkten ten minste aan, dat zij nog wel gaarne iets anders zouden zien,
+dat levendiger indruk bij hen naliet; anderen vonden, dat de morgens te Constants veel langer duurden dan elders. En toch,
+zij deden alles wat in hun vermogen was om zich den tijd te korten. Zij doorkruisten herhaalde malen in een slenterpas de
+geheele stad, namen successivelijk alle huizen op, keken nu en dan over de balies van de brug in het water, vierden hunnen
+lust bot, om zich door geeuwen en gapen te vervrolijken, fixeerde de zon zoolang, tot zij aan het niezen raakten, en hielden
+hun horlogies elke tien minuten <span class="pagenum">[<a id="pb358" href="#pb358">358</a>]</span>aan hun oor, om te onderzoeken of zij ook stilstonden. Doch toen zij eindelijk al deze genoegens tot overdaad toe gesmaakt
+hadden, besloten zij, voor de variatie, in hun logement voor de ramen te gaan zitten kijken.
+
+</p>
+<p>In hoeverre de uitvoering van dit plan aan de vrolijke verwachting, die men er misschien van had, beantwoordde, durven wij
+niet bepalen. Veel afwisseling leverde echter deze uitkijk niet op; want schoon het logement niet in de afgelegenste wijk
+der stad gesitueerd was, de geheele stad Constants is eigenlijk eene afgelegen buurt, en men ziet er gewoonlijk evenveel menschen
+op straat, als te Woerden in de uren, dat daar de diligence niet passeert. Binnen in de gezelschapskamer was ook niet veel
+rumoer, maar daar was toch nog iets om de oogen me&ecirc; bezig te houden: een lief jong meisje namelijk en een bejaard heer, die
+zamen het <i lang="fr">dejeuner</i> gebruikten. De vrienden hadden juist den tijd en de gelegenheid om dit paar menschen eens goed op te nemen. Zij wisten dan
+ook naderhand allen precies de kleur der oogen en der lokken van het meisje, en hoe fijn haar mondje, hoe spits haar voetje
+was. Deze bijzonderheden hadden zij bij den bejaarden heer minder opgemerkt, schoon zij daarin overeenkwamen, dat de man een
+zeer gedistingueerd voorkomen had, en dat er een waas van melancholie over zijn gelaat lag. Zij schenen vader en dochter,
+schoon er in hunne gelaatstrekken geen enkele van gelijkenis te ontdekken was; maar de teedere blikken, die hij van tijd tot
+tijd op het meisje sloeg, en de liefde en eerbied, waarmede zij hem bejegende, duidde kennelijk eene naauwe betrekking aan;
+en schoon ook zij den <span class="corr" id="xd0e6553" title="Bron: bejaaaden">bejaarden</span> man vele attenties bewees, die kinderen dikwijls omtrent hunne ouders verzuimen, zij zag er te vrolijk en hij te verstandig
+uit, om bij het groote verschil hunner jaren, aan eene andere liefde dan die van vader en kind te denken.
+
+</p>
+<p>Misschien waren er onder de vrienden, die eene nadere <span class="pagenum">[<a id="pb359" href="#pb359">359</a>]</span>kennismaking dan die der aanschouwers wenschten; maar daaraan viel niet te denken, althans zoolang de twee vreemdelingen zich
+zoo uitsluitend met het <i lang="fr">dejeuner</i> en met elkander bezig hielden, dat zij geene oogen schenen te hebben voor iemand, die zich in de zaal bevond. Gemakkelijker
+geraakten zij in gesprek met een ander heer, wiens voorkomen juist niet veel belang inboezemde, ten zij men een zeer rooden
+en zeer gezwollen neus en een aantal karbonkels voor interessante verschijnselen op een menschelijk aangezigt houdt. Deze
+heer, die waarschijnlijk door langdurige oefening de faculteit bezat, evenveel flesschen oud bier in te houden als een Nederlandsch
+fust nam bij deze affaire tevens die van kastelein waar, en om deze betrekking vond een der vrienden, die gaarne eens iemand
+vreemds wilde toespreken, de vrijmoedigheid hem te vragen, of er geen nieuws was.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, wat wou er voor nieuws wezen,&#8221; antwoordde Mr. Sorvels vrij knorrig: &#8220;althans geen goed nieuws, maar kwaads genoeg,
+ten minste voor mij.&#8221; En na deze verklaring met een krachtigen vloek geverifieerd te hebben, liet hij een verbazenden bierstroom
+met bruisend geweld in zijn wijdgeopenden mond ne&ecirc;rstorten.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar je ziet er anders nog al niet uit, om zooveel verdriet te hebben,&#8221; zei Veervlug; &#8220;&#8217;t zal nog al zoo&#8217;n vaart niet met
+je loopen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ge zoudt wel anders spreken, als je bijgewoond hadt, wat ik daar straks heb bijgewoond. Het is te verschrikkelijk om het
+uit te spreken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Is je land overstroomd, of je schuur verbrand?&#8221; vroeg een der vrienden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Is er een biervat gesprongen, of een brouwsel mislukt?&#8221; zei een ander.
+
+</p>
+<p>&#8220;Is je vrouw ziek, of een kind van je dood?&#8221; vroeg een derde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Was het dat maar,&#8221; riep de kastelein verdrietig uit; <span class="pagenum">[<a id="pb360" href="#pb360">360</a>]</span>&#8220;dat zou nog zijn over te komen. Ik zal het je maar zeggen, maar het is een vervloekte leelijke historie. Mijn vrouw is van
+haar achtste kind bevallen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, daar filiciteer ik je me&ecirc;,&#8221; zei Pols heel goedig. &#8220;Als alles goed afgeloopen is, is het een groot geluk. Maar wat is
+het, een jongen of een meisje?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat weet ik het!&#8221; riep de dikke heer vertoornd. &#8220;Een jongen of een meisje, het is een doodeter te meer; het is waarachtig
+of de ellende hier aan huis niet ophoudt. &#8217;t Is er net me&ecirc; als met de kiespijn. Je weet wel wanneer het begint, maar niet
+wanneer het eindigt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar kinderen krijgen is toch een groote zegen,&#8221; merkte een der heeren zeer wijs aan.<span class="corr" id="xd0e6585" title="Bron: &#8221;"></span>
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wensch je geluk met dien zegen,&#8221; bromde de bierbuik. &#8220;Ik zie liever, dat mijne koeijen me een keer meer aan kalfsvleesch
+helpen, of dat ik den vetten os loot; dat helpt meer in het huishouden. Maar kijk! hier heb ik er nog een, die zal mij niet
+doodeten.&#8221; En hij wees op een kind, dat voor het raam op de straat in een tafelstoel zat, en zich de handen op het blad bont
+en blaauw sloeg.
+
+</p>
+<p>&#8220;Was dat je jongste?&#8221; vroeg een der vrienden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is een klucht!&#8221; riep de vader, terwijl hij zijn bierkan we&ecirc;r eens in zijn maag le&ecirc;ggoot en daarna in de hoogte zwaaide.
+&#8220;Dat hebben al meer vreemdelingen gedacht; en het is juist de oudste van allen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar het jongetje kan toch nog geen twee jaren oud zijn!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Een jongetje van twee jaar? ha, ha! het is een meisje van <span class="corr" id="xd0e6597" title="Bron: achtien">achttien</span>. Maar ge hebt in uw leven zoo&#8217;n raar kind niet gezien: het is sinds haar eerste jaar niet gegroeid en doofstom, en nog onnoozeler
+als toen zij geboren werd. En zij kan niets binnen krijgen dan wat broodwater, dat ze door een pijpje inzuigt; dat is een
+goedkoop kostje, ha, ha! Maar ik houd het met mijn Duitsche bier!&#8221; En behalve met een vrij forschen eed, bevestigde hij dit
+laatste <span class="pagenum">[<a id="pb361" href="#pb361">361</a>]</span>gezegde door een krachtige manoeuvre met de bierkan. Toen schoof hij het raam open en tikte het meisje op den schouder.
+
+</p>
+<p>&#8220;Bu, bu!&#8221; kreet het onwijze kind en hapte naar den stok, waarme&ecirc; het was geraakt.
+
+</p>
+<p>&#8220;Houd je snater, malloot!&#8221; riep de vader, &#8220;of ik kom je met den stok op je ligchaam!&#8221;
+
+</p>
+<p>Het kind, den opgeheven stok ziende, begon te janken als een hond; maar de vreemde dame, die bij het laatste gedeelte van
+het gesprek toegeluisterd had, vloog toe, en terwijl een gloed van toorn haar schoon gelaat bedekte, hield zij de hand des
+vaders terug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik vraag u excus, schoone dame!&#8221; viel de dikke heer lagchend in: &#8220;ik speelde maar met het kind. Ze heeft zoo geen gevoel
+van tikjes; ze is zoo weekelijk niet opgebragt, als de rijkeluiskinderen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het schoone meisje sloeg de oogen neder en keerde zich om. Een traan kwam in haar oog, toen zij den bejaarden heer omhelsde
+en kuste. &#8220;Ook ik ben achttien jaar, zeide zij, &#8220;en ik heb u tot vader.&#8221;
+
+</p>
+<p>Mr. Sorvels ging echter, zonder zich aan zulke <i lang="fr">sc&egrave;nes</i> te ergeren, of zich in het minste om zijne gasten te generen, voort met proeven van zijne ouderliefde en teederheid van gevoel
+te geven. Zijne stem werd intusschen heesch en zijn gang moeijelijk. &#8220;Ja, ik heb ze allen onder app&egrave;l!&#8221; riep hij uit, terwijl
+hij op zijn duim floot, waarop uit verschillende deuren vier of vijf zeer morsige kinderen te voorschijn kwamen en vroegen
+wat hun papa beliefde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat je allemaal we&ecirc;r heengaat, waar je van daan gekomen zijt,&#8221; riep de oude heer, &#8220;en die het laatst in de kamer is, sla
+ik de ribben stuk.&#8221;
+
+</p>
+<p>Als door een tooverwoord verdwenen de kinderen, misschien omdat zij hun vader als een waarheidlievend man kenden.
+
+</p>
+<p>De bejaarde heer was intusschen met zijne dochter naar <span class="pagenum">[<a id="pb362" href="#pb362">362</a>]</span>buiten gegaan, waar hij liever zijn rijtuig wilde afwachten, dan in het onderhoudend gezelschap in de zaal.&#8212;De vrienden, die
+ook liever <i lang="fr">sc&egrave;nes</i> van anderen aard bijwoonden verzochten den kastelein hun wat rust te laten, of een ander apartement aan te wijzen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat rust?&#8221; riep de man, terwijl hij op zijne beenen voortwaggelde. &#8220;Ik sta je niet in den weg, maar ik ben hier in mijn eigen
+huis, en ik moet voor mijne kinderen zorgen; weet je dat met je rust? Maar ik zal heengaan, omdat ik mijn wereld versta, hoort
+ge? maar als ik blijven wou, dan bleef ik. Goeden dag!&#8221;
+
+</p>
+<p>En de man, die op den geboortedag van zijn achtste kind eenige uren vroeger, dan hij gewoon was, fusthoogte had bereikt, zeilde
+naar eene deur aan het eind van het vertrek, die hij achter zich geopend liet, en daardoor den vrijen inkijk in de kraamkamer
+aan de vrienden vergunde.
+
+</p>
+<p>&#8220;Leg je daar met je leelijke marmot?&#8221; was de eerste phrase, die hij zijne beminde wederhelft toevoegde.
+
+</p>
+<p>En hierop volgde een discours tusschen de beide echtelingen, dat met vrij veel levendigheid werd gevoerd. De vrouw begon met
+haren gemaal een beest te noemen, waarbij zij een epitheton voegde, dat kennelijk op den staat van beschonkenheid doelde.
+De gemaal we&ecirc;rlegde dit argument met haar als een lui wijfjesvarken te begroeten, waarop de teedere echtgenoote eenige gillen
+slaakte, en iets van besterven sprak, bij welke gelegenheid zij een teug uit een flacon <i lang="de">kirschwasser</i> nam, dat te Constants een zeer dienstige drank voor jonge kraamvrouwen schijnt te wezen. Hierop begon de lieve eerstgeborene
+te schreeuwen, en de gemaal proponeerde derhalve den telg der huwelijksmin in het meer te werpen; waarop weder de gemalin
+sprak van ontaarde vaders en menschen erger dan de beesten; welk gezegde de dikke heer zich aantrok, en een stok in de hoogte
+hield, waarop de jonge moeder een nieuwe teug <i lang="de">kirschwasser</i> nam, en nu de flesch aan haren <span class="pagenum">[<a id="pb363" href="#pb363">363</a>]</span>echtvriend voorhield, ten einde Z.Ed. de hersenpan in te slaan. Een paar oudere zoontjes der gelukkige echtelingen, waarschijnlijk
+meenende dat papa gefloten had, hingen hem nu aan de beenen, en een dochtertje stond aan haar moeders bed, en scheen de aandacht
+op het voorvallende te willen vestigen, door zeer voorbarig &#8220;moord&#8221; en zeer ontijdig &#8220;brand&#8221; te roepen, terwijl de oudste
+dochter in de tafelstoel zich de handen aan bloed sloeg, en harder dan ooit &#8220;bu, bu, bu!&#8221; riep. Het was een zeer levendig
+tooneeltje, doch dat als onopgemerkt passeerde voor de <i lang="de">kellners</i>, die daarin niets bijzonders schenen te vinden en intusschen met groote bedaardheid de tafel begonnen te dekken.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo&#8217;n <i>sc&egrave;ne</i> toont je nu eens aan, hoe veel geluk het huwelijk oplevert!&#8221; riep de Morder, terwijl hem onwillekeurig de drie vergeefsche
+aanzoeken, die hij in der tijd tot dat einde gedaan had, voor den geest kwamen.
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Niet steeds is de liefde bestendig van duur,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Hoe snel zij den boezem deed jagen&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>begon Torteltak te reciteeren.
+
+</p>
+<p>&#8220;Bier is toch erger dan de cholera,&#8221; zeide Veervlug.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik moet eens zien, dat ik dat misverstand doe ophouden,&#8221; zei Pols, en met moed stapte hij de kraamkamer binnen.
+
+</p>
+<p>Zijne komst had evenwel niet terstond die uitwerking, die hij gewacht had; want de echtelingen gingen voort elkander zeer
+onvriendelijke gezegden toe te voegen; maar toen zij in diervoege elkander hun gemoed hadden uitgestort, begon de vrouw luid
+te weenen, en aan Pols te vragen, of hij ooit zoo&#8217;n ongelukkige en mishandelde vrouw gezien had.
+
+</p>
+<p>&#8220;En zou het wonder wezen, dat ik een ongeluk aan mijzelven beging?&#8221; vroeg de man.
+
+</p>
+<p>&#8220;En dat nog wel eene kraamvrouw!&#8221; snikte zij.
+
+</p>
+<p>&#8220;En dat nog wel op den dag, dat zij mij eene nieuwe <span class="pagenum">[<a id="pb364" href="#pb364">364</a>]</span>dochter in huis heeft durven brengen!&#8221; riep hij woedend uit.
+
+</p>
+<p>Pols vond het evenwel geraden deze vragen der echtelingen niet te beantwoorden; maar, hetzij dat zijn eigen gevoel, of wel
+het recit van Torteltak dit id&eacute;e bij hem verwekte, hij besloot de ouders door middel van hun kind te verzoenen. Hij nam derhalve
+het pas geboren wichtje uit de wieg, en het in de hoogte houdende, zeide hij op zeer aandoenlijken toon: &#8220;Dit onschuldig wicht
+smeekt om uw beider liefde.&#8221;
+
+</p>
+<p>Dit gezegde had uitwerking: want de vader riep dadelijk uit: &#8220;Smijt het in het meer, en je zult zien, dat zij haar kind nog
+niet eens naspringt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Hang het aan de beenen op,&#8221; zei de moeder, &#8220;en het monster zal het nog niet eens afsnijden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols keek even verbaasd op, als de redenaar, die onder het uiten zijner meest oratorische passage het signaal tot neuzensnuiten
+en hoesten ziet geven. &#8220;Wat zal ik met u kindje doen?&#8221; vroeg hij met onrust.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neem het me&ecirc;,&#8221; riep de vrouw: &#8220;dan redt gij het van zijn bederf en van zijn vader.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel ja, doe dat!&#8221; riep de man: &#8220;dan zijn wij het met fatsoen kwijt.&#8221;
+
+</p>
+<p>Daar dit evenwel niet in het plan lag van onzen vriend legde hij het wichtje we&ecirc;r voorzigtig in zijn wiegje neder, en stapte
+langzaam en treurig de kamer uit.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik geloof niet dat er iets is, dat die menschen tot rust en eensgezindheid kan brengen,&#8221; zei hij teleurgesteld tot zijn vrienden.
+
+</p>
+<p>Maar hij vergiste zich; want naauwelijks had hij de kraamvrouw verlaten, toen de man, uitgeput en bedwelmd door zijn krachtige
+redeneringen en zijn nog krachtiger bier, op den grond ne&ecirc;rzonk en in een vasten slaap insliep.
+
+</p>
+<p>En toen de vrouw nog een teugje <i lang="de">kirschwasser</i> genomen had, daalde ook de slaap over haar neder, en zij accompagneerde snurkende haar snurkende gemaal.
+
+
+</p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p364.jpg" alt="De Kraamvisite." width="602" height="720"><p class="figureHead">De Kraamvisite.</p>
+</div><p>
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb365" href="#pb365">365</a>]</span></p>
+<p>Toen heerschte er rust en eensgezindheid bij de gelukkige echtelingen.
+
+</p>
+<p>Het voorgevallene in het hotel maakte slechts kort een onderwerp van discours uit tusschen de vrienden en den vreemden heer
+en dame, met welke zij zich voor de deur vereenigd hadden.
+
+</p>
+<p>Toen evenwel het gesprek, dat natuurlijk over Zwitserland, reizen, aangename ontmoetingen en dergelijke zaken gerouleerd had,
+een weinig levendig begon te worden, kwam het reisrijtuig van de twee vreemdelingen voor, en de vrienden maakten zich gereed
+om voor altijd afscheid van hen te nemen. Maar juist toen de dame in de <span class="corr" id="xd0e6707" title="Bron: cal&eacute;che">cal&ecirc;che</span> wil stappen, hoort zij den jongeling, die haar in het rijtuig helpt, door een zijner vrienden met den naam van Torteltak
+noemen. Met vrolijke belangstelling keert zij zich tot hem, en vraagt: &#8220;Is u Mijnheer Torteltak uit Holland?&#8221;
+
+</p>
+<p>De jongeling beantwoordde deze vraag, die hem verwonderde, toestemmend.
+
+</p>
+<p>&#8220;En hebt ge te Kleef Ambrosine Korenaar ontmoet?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik had het geluk...&#8221; zegt de jongeling blozend.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan weet ik genoeg; dat is heerlijk. He, papa! Is dat niet toevallig? Die heer is Mijnheer Torteltak, die met Ambrosine Korenaar
+ge&euml;ngageerd is!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is te zeggen....&#8221; valt de jongeling in.
+
+</p>
+<p>&#8220;Nu, nu, geen woord meer,&#8221; zegt het meisje, hem met hartelijkheid de hand drukkende. &#8220;Wij moeten voort; maar gij gaat immers
+naar Straatsburg? Gij kunt ons vinden in het <i lang="fr">Hotel de Paris</i>.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb366" href="#pb366">366</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch31" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXXI.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin een heer zeer vrolijk en een ander zeer melancholiek wordt.</p>
+</div>
+<p>Nog nooit zoo veel te vroeg was Pols of een zijner vrienden aan eenige diligence, stoomboot of trekschuit gekomen, als heden
+het geval was aan den <i lang="de">eilwagen</i>, die des namiddags ten vier ure uit Constants vertrok. Was het daarom, dat zij zoo vergenoegd zagen, toen de postillon met
+zijn horen het sein tot vertrekken gaf? of was het, omdat zij smachtten eene plaats te verlaten, waar zij niets dan verveling
+en ergernis hadden ondervonden? Genoeg is het te melden, dat zij allen, naarmate zij zich van de oude en vervallen stad verwijderden,
+in vrolijkheid en opgewondenheid toenamen, en dat zij, toen in den laten avond in Stokach de diligence een uur van zijn eentoonig
+en vermoeijend rollen uitrustte, al het leed hadden vergeten; dat zij heden hadden gevoeld, en zich zelfs genoegen durfden
+beloven van een nog vierentwintig uren lang verblijf, als tusschen hemel en aarde, boven op de postkoets.
+
+</p>
+<p>De tour door het Schwartzwald, dien zij nu, door handelbaarder weder begunstigd, aflegden, wekte aangename herinneringen bij
+onze reizigers op. Indien Pols dus afgetrokken was, hij dacht misschien aan zijne schoone Ohlsbachsche, en het speet hem zeker,
+dat de <i lang="de">eilwagen</i> nu zeer weinig notitie nam van de boerenherberg, waar zij zoo goed waren onthaald geworden, en slechts aan de gewone stations
+stilhield, waar men zeer weinig met zeer veel geld moest betalen. De heerlijke landstreek, die al vruchtbaarder <span class="pagenum">[<a id="pb367" href="#pb367">367</a>]</span>en bloeijender werd, hoe verder zij voortreisden, hield hen allen in eene zeer opgeruimde stemming, en zoo sommigen hunner
+reikhalzend naar Straatsburg uitzagen, het was heden niet, omdat zij iets tegen de landstreek, of het gezelschap, waarin zij
+zich bevonden, hadden in te brengen. Maar Torteltak brandde van verlangen om het schoone meisje van Constants we&ecirc;r te zien;
+nog voelde hij den lieven druk harer vingeren; nog zag hij den vriendelijken en vertrouwelijken blik, dien zij hem schonk;
+en schoon hij dat alles danken moest aan hare veronderstelling, dat hij met een ander meisje ge&euml;ngageerd was, ook dat denkbeeld,
+dat men hem bij die schoone reeds zoo ver geavanceerd hield, deed hem genoeglijk glimlagchen, en bevestigde hem in zijne opinie,
+dat hij toch wel <i lang="fr">l&#8217;enfant ch&eacute;ri des dames</i> mogt genoemd worden. Bij Van Aartheim was het verlangen naar de Fransche grensstad althans niet minder dan bij zijn vriend,
+schoon hij volstrekt niet aan drukjes en blikjes dacht, maar toch in vrolijke hoop leefde, daar zeer aangename en gewigtige
+ontdekkingen te doen.
+
+</p>
+<p>Twee dingen zijn er, die den reiziger naar Straatsburg reeds in tijds te kennen geven, dat hij de stad nadert; het eerste
+is de domtoren, die van wege zijne hoogte van zeshonderd voet boven al zijne medetorens uitsteekt; het tweede zijn de veelvuldige
+tamme ganzen, die in troepjes van honderd, onder het kommando van een jongsken van 8 of 10 jaren, over de velden patrouilleren,
+waar zij niet zoozeer door de vorming van verstand en hart, als wel door die hunner lever, tot hunne bestemming worden opgeleid.
+
+</p>
+<p>Wie kent ze niet, die voortreffelijke producten van Straatsburg, die meesterstukken uit deszelfs fabrieken? <i lang="fr">Pat&eacute; de foie gras!</i> gij zijt schoon; ja schoon zijt gij en heerlijk om te aanschouwen! Als van de terrine, waarin gij verscholen ligt, het sierlijke
+deksel wordt afgewenteld, en eene dartele hand den sluijer van sneeuwwitten reuzel <span class="pagenum">[<a id="pb368" href="#pb368">368</a>]</span>wegrukt, dan vertoont zich, met een zedigen blos bedekt, uw liefelijk aangezigt; dan vervult gij allen, die u omringen niet
+met strengen eerbied, maar met warme liefde, met een zoet en nameloos verlangen! Gij zijt zacht, <i lang="fr">foie gras</i>, als het dons; zacht voor het gevoel en zacht voor het oog! Het sneeuwwit hermelijn moge schitteren, en zijn glans moge verhoogd
+worden door de zwarte vlokken, waarme&ecirc; het bestrooid is; hoeveel liefelijker is uw rooskleurige gloed! hoeveel bevalliger
+wordt die verhoogd door uwe vereeniging met den edelen truffel, in het statig zwart gedost! Maar wat beteekent het u te zien,
+voor hem die u kent? Neen, gij verheft u niet op ijdele schoonheid, maar schittert door innerlijke waarde. Gij stelt de hoop
+niet te leur van hem, die verlangend zijnen mond ontsluit! Zacht en malsch als de liefdekus raakt gij de lippen aan; als een
+dauwdrop in een bloemkelk voor de zon, versmelt gij op de tong, die u verwarmt en koestert; en als de toonen des nachtegaal
+het oor, zoo streelt uwe geur het gehemelte.
+
+</p>
+<p>En toch, daar zijn er die u miskennen, <i lang="fr">foie gras</i>! daar zijn er die u met smaad en schimp zouden willen beladen. Of heb ik het niet gehoord, dat men uw uitzigt vergeleek met
+dat der geestelooze pommade, uw smaak met dien van walgelijk kaarsvet? Ik ken er, die u niet willen zien, omdat gij uwe frischheid
+en uwe mollige rondheid gedeeltelijk dankt aan den wreeden ganzendans op de gloeijende roosters, schoon ik diezelfde beestenvriendinnen
+in kwade luim heb gezien, omdat de garnalen alwe&ecirc;r niet met koud water waren opgezet, en dus volstrekt niet hadden begrepen,
+wat het zegt, <i>gekookt</i> te worden.&#8212;Maar wie u ook beleedigen of zijne verachting toonen moge, blijf niet terug uit Nederland, edele wezens, in Straatsburg
+geboren en gewonnen! Gij vindt er ook hier als elders, wie gij altijd welkom zijt, en die het zich steeds tot geluk en vreugde
+zullen rekenen, u eene eereplaats aan hunnen disch in te ruimen.
+<span class="pagenum">[<a id="pb369" href="#pb369">369</a>]</span></p>
+<p>Met deze en dergelijke bespiegelingen kortte Veervlug zich den tijd, toen hij zichzelven en zijne vrienden mo&ecirc; geredeneerd
+had. Hij liet zich niet uit zijne aangename stemming brengen door den vallenden avond en een opkomenden mist, of door vermoeijenis
+en vrees, dat men te laat zou aankomen, om goed te souperen, zoo als zijn vriend De Morder; evenmin matte hij zich af in wiskundige
+berekeningen, hoe veel menschen er zouden omkomen als de toren van Straatsburg eens onverwacht naar beneden kwam, zoo als
+zijn vriend Holstaff; maar moeijelijk viel het hem om vrolijk te blijven, toen de diligence meer dan twee uren voor de poort
+der stad moest ophouden, omdat de douanen, om de belangen der schatkist te bevorderen en hun eigen nieuwsgierigheid te voldoen,
+alle koffers en doozen uitpakten, en zelfs onder jassen en mantels onderzoek deden, wat er al zoo de stad werd ingevoerd.
+Daar is bijna geen treuriger reisinconveni&euml;nt dan een grenscommies, zonder zelfs muskieten en ander meer Noordelijk ongedierte
+uit te zonderen; en onaangenaam is het er bij, dat men zich eigenlijk billijkerwijze over dit ongemak niet beklagen kan. Als
+de wet spreekt, dient de onderdaan der wet te zwijgen; maar nergens gevoelt men als eerlijk man meer verdriet, dat er zooveel
+schurken zijn, als daar, waar men van het principe uitgaat dat iedereen een schurk is, of tracht te wezen. Ik geloof dan ook
+niet dat er iemand sterker aan de algemeene bedorvenheid van het menschengeslacht kan gelooven, dan zij, die als commiezen
+hun leven doorbrengen. Daar zijn intusschen weinig landen in Europa, waar men zich meer tegen den invoer van verboden zaken
+wapent en te weer stelt dan Frankrijk; misschien omdat men de overtuiging bezit, dat daar reeds genoeg verboden zaken plaats
+vinden. (Men vergelijke dit laatste gezegde met den brief van Veervlug aan zijn vriend L, geschreven te Straatsburg, den 11den
+Augustus 1837.)
+<span class="pagenum">[<a id="pb370" href="#pb370">370</a>]</span></p>
+<p>Een der eerste merkwaardigheden van Straatsburg, die Torteltak den volgenden morgen wenschte te zien, was de vreemdenlijst
+in het <i lang="fr">H&ocirc;tel de Paris</i>, omdat hij daaruit hoopte te kunnen ontdekken of gissen, hoe de naam van het meisje was, dat hem hier verwachtte. Maar naauwelijks
+heeft hij de lijst in handen, of daar gaat een licht voor hem op, en hij noemt zichzelf een domkop, omdat hij vroeger niet
+op die gedachte gekomen was. Hij las namelijk den naam Darmold, en het verhaal van den ouden Heer Korenaar kwam hem in al
+deszelfs kleuren voor den geest. &#8220;Wel ja!&#8221; roept hij uit: &#8220;zij zijn het! Wie kan het ook anders wezen?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wie?&#8221; vroeg Van Aartheim, die naast hem zat.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, Darmold en Emma, wie anders?&#8221; zegt Torteltak.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe, wat?&#8221; zegt zijn vriend, van zijn stoel opspringende: &#8220;hoe weet gij het? heb ik ze genoemd? kent gij ze? waar zijn ze?&#8221;
+Dit was het begin van een serie andere vragen, in &eacute;&eacute;nen adem uitgestort en te veel om op te noemen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wat! kent gij die ook al?&#8221; vroeg Torteltak. &#8220;Heeft zij bij u ook voor waarzegster gespeeld? Ik kon mij ook al niet begrijpen,
+dat zij zijne dochter was.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen, maar, ik bid u, waar hebt gij dien Mijnheer Darmold gezien?&#8221; vroeg Van Aartheim met drift.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel te Constants, daar gij hem ook hebt gezien, en waar ge nog een heel interessant discours over de Koningin Hortense met
+hem gevoerd hebt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, dat is vreeselijk! Was hij dat? En was ik dan met blindheid geslagen? Verbeeld u! ik reis maanden lang, alleen om hem
+te vinden, en ik kreeg tijding dat hij te Straatsburg zal komen; en ik zie hem te Constants en ik verzuim mijn kans.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan moet ge ze hier beter waarnemen,&#8221; zeide Torteltak. &#8220;<i lang="fr">Gar&ccedil;on</i>! waar logeert dat gezelschap, dat het laatst is aangekomen?&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb371" href="#pb371">371</a>]</span></p>
+<p>&#8220;In Nr. 9 en 10. Ik heb ze juist het <i lang="fr">dejeuner</i> gebragt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;De Hemel zij gedankt!&#8221; riep Van Aartheim, en met ongewone drift sprong hij door de kamer rond.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ge doet het immers niet om dat Emmaatje?&#8221; zei Torteltak glimlagchende; &#8220;want, vriend! dan komt ge te laat; maar neen, ge
+hebt aan &eacute;&eacute;ne schaakpartij wel genoeg.&#8221;
+
+</p>
+<p>Weinige oogenblikken later werd Van Aartheim bij den Heer Darmold aangediend, en na eenige preliminairen openbaarde de jongeling
+hem, dat hij hoop had om van hem belangrijke inlichtingen te zullen inwinnen, omtrent zekere schuldbekentenissen van zijn
+vader, waarbij de Heer Darmold als getuige moest gediend hebben. De oude heer liet den jongeling alles uiteenzetten, en gaf
+hem toen hoop die zaak gemakkelijk te kunnen schikken, daar de papieren, door den Heer Lurgrave gebruikt, niet anders dan
+valsche stukken konden zijn. Hij <span class="corr" id="xd0e6807" title="Bron: deeld">deelde</span> hem toen in vele woorden mede, hoe goed hij den ouden Heer Van Aartheim gekend had, en hoe hij zelf bij zijne komst in Oost-Indi&euml;
+aan dien waardigen man veel te danken had, en sprak in zulke bewoordingen van Mevrouw Van Aartheim, dat de jongeling hem met
+warmte de hand drukte.
+
+</p>
+<p>In het midden van dat gesprek bragt een bediende een kaartje binnen, waarop onze vriend met verbazing den naam Lurgrave vond.
+De knecht had in commissie, dat de heer van dien naam terstond Mijnheer Van Aartheim verlangde te spreken, maar dat hij geen
+lang uitstel verzocht, omdat hij niet veel tijd te verliezen had.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hij komt of hij geroepen was!&#8221; zegt Darmold. &#8220;Verzoek Mijnheer hier te komen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Sir Lurgrave kwam binnen, en zonder zich aan den ouden heer, die een weinig ter zijde was gegaan, te storen, rigtte hij zich
+tot den jongeling, wien hij niet veel met complimenten, informati&euml;n naar welstand en meer dergelijke zaken lastig viel, maar
+voegde hem op zeer hoogen toon toe: &#8220;Gij hebt ons contract verbroken, Mijnheer Van <span class="pagenum">[<a id="pb372" href="#pb372">372</a>]</span>Aartheim, nu weet ook ik, waaraan ik mij te houden heb.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik heb alleen Miss Cleford voor uwe lagen behoed, Sir Lurgrave! Gij hebt haar en mij beiden misleid; ik rekende mij geregtigd
+en verpligt haar in veiligheid te brengen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Noem mij de plaats, waar gij haar gebragt hebt!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Nooit!&#8221; zegt Van Aartheim bedaard, maar met vastheid.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan haalt gij vloek over u, en ongeluk over uwe moeder!&#8221; roept de Engelschman woedend.
+
+</p>
+<p>De jongeling werd bleek, niet van angst, maar van toorn.
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo spoedig niet, Sir Lurgrave!&#8221; zegt Darmold, zich omkeerende en hem strak aanziende: &#8220;ik kan u zulke maatregelen, evenzeer
+als zulke gezegden, ontraden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Lurgrave ziet den vreemdeling aan, en heeft een brutaal antwoord voor hem klaar; maar toch eene zekere onrust overmeestert
+hem; misschien sprak zijn geweten, misschien een duister voorgevoel. Maar in het eind verzamelt hij al zijn moed en zegt:
+&#8220;Wie zijt gij, Mijnheer, die zulken toon tot mij durft voeren, en die u met zaken inlaat, die u niet aangaan?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Gij zoudt echter wel wenschen dat zekere handteekening mij wat meer aanging. Herkent gij mij niet, Lurgrave? Mijn naam is
+Darmold.&#8221;
+
+</p>
+<p>De Engelschman staat alsof hij door den donder getroffen is, en alsof de schrik al zijne leden verlamd heeft. Zijne oogen
+zijn onbewegelijk gevestigd op den man, die hem dus heeft toegesproken. Maar op eens springt hij op en terwijl hij een papier
+te voorschijn haalt en in stukken scheurt, roept hij uit: &#8220;In uwe magt ben ik niet; de bewijsstukken tegen mij zijn vernietigd.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar nog niet in zekere zaak van een voogd, die zich van het vermogen zijner pupillen op een onwettige wijze heeft meester
+gemaakt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Gij zijt een vreeselijk mensch, Mijnheer Darmold!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat kan er naar wezen, als het noodig is,&#8221; zegt de ander koel.
+<span class="pagenum">[<a id="pb373" href="#pb373">373</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Kan ik u een oogenblik alleen spreken, Mijnheer?&#8221; zegt Lurgrave, terwijl hij zijn partij angstig aanziet.
+
+</p>
+<p>&#8220;Mijnheer Van Aartheim is hier niet te veel; want de zaak gaat ook hem aan. Naar ik hoor, is hij de minnaar van <i lang="en">Miss</i> Cleford.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar hij krijgt haar nooit. Gaat nu beiden u gang en brengt mij op &#8217;t schavot.&#8221;
+
+</p>
+<p>En ijlings vliegt hij de kamer uit en in de postchais, die hem voor de deur wacht.
+
+</p>
+<p>&#8220;Hoe zal ik u ooit genoeg dankbaar zijn, mijn goede, lieve Mijnheer Darmold!&#8221; roept Van Aartheim uit.
+
+</p>
+<p>&#8220;Gij hebt zoo heel veel verpligting niet aan mij,&#8221; zegt de oude heer; &#8220;maar ik wenschte dat ik meer voor u had kunnen doen.
+Want het zal nog heel wat moeite in hebben, de zaak met <i lang="en">Miss</i> Cleford in orde te brengen; want hij is listig en slecht.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar mijne lieve moeder is gered,&#8221; riep Van Aartheim. &#8220;De Hemel zij gedankt!&#8221;
+
+</p>
+<p>Kalmer dan het bovenstaande gesprek liep dat tusschen Torteltak en Emma aan de publieke tafel af. Want na hem eerst wat geplaagd
+te hebben, deelde het meisje hem mede, dat zij uit een brief van Mevrouw Korenaar vernomen had, dat zekere Mijnheer Torteltak,
+een heel lief jongmensch (dit zeggende keek Emma rijkelijk spottend genoeg, naar der jongelings zin), te Kleef al zeer lief
+met Ambrosine was geweest, en dat hij werkelijk al <i lang="fr">acces</i> gevraagd en dat dan ook verkregen had.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik wist waarlijk niet, dat ik al zoo ver gegaan was,&#8221; zegt Torteltak verbaasd in zichzelven. &#8220;Mama Korenaar schijnt niet
+voor uitstel te wezen.&#8221; Maar daar hij heel gaarne op den voet van intimiteit met de lieve Emma wilde blijven, hield hij al
+zijne aanmerkingen binnen, en bepaalde zich tot het maken van zoo veel lieve complimentjes, die ook weer zoo aardig beantwoord
+werden, als beide deze zaken aan eene publieke tafel en tusschen menschen, die elka&ecirc;r voor de tweedemaal ontmoeten, kunnen
+geschieden.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb374" href="#pb374">374</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch32" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXXII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Hetwelk tooneelen behelst, zeer ergerlijk voor de Nederlanders in het algemeen, en voor de Haarlemieten in het bijzonder.</p>
+</div>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;&#8217;t Ne&ecirc;rland, Ne&ecirc;rland is &#8217;t, dat in de rei der volken
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>&#8217;t Gelauwerd hoofd verheft door &#8217;t dundoek van de wolken,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>En tot Europa roept: &#8220;Het licht dat u bestraalt,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>De kunstrei die u volgt, is van mij afgedaald.
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>De lievling der Natuur zag op mijn&#8217; grond het leven!
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Ik kweekte uw&#8217; Koster op! &#8217;k heb hem aan de aard&#8217; gegeven.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Met deze regelen heeft de Heer J<span class="corr" id="xd0e6892" title="Niet in bron">.</span> F. Helmers, die te Amsterdam, bij andere zaken, ook de dichtkunst waarnam anno 1804 de questie uitgemaakt, waar en door wien
+de Drukkunst werd uitgevonden. Hij laat het evenwel hierbij niet blijven; want nadat hij Haarlem verzocht heeft te juichen,
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Juich, Haarlem, die hem &#8217;t eerst&#8217; mogt in uw&#8217; arm ontvangen!
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Hem als een&#8217; zuigeling zaagt aan uw&#8217; boezem hangen!&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>gaat hij over tot de mededeeling der mirakelen, die bij de geboorte van den kleinen Koster plaats grepen; hoe de Natuur hem
+met een lach begroette, en hoe het Spaarne, meer trotsch, de kruin opstak; hoe ook de zwanen met opgestoken hals terstond
+driemaal de stad rondzwommen, slaande met de vlerken en schaterende van vreugd; en hoe de bladen in den Haarlemmerhout puur
+van wellust begonnen te fluiten en te gorgelen; en hoe de Lente op zulk eene gelegenheid gewacht had om te komen; en
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Nooit steeg de Zonnegod met zulk een&#8217; gloed ten wagen,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>En de uren, om zijn kar in &#8217;t bloemgareel geslagen,
+<span class="pagenum">[<a id="pb375" href="#pb375">375</a>]</span></span></p>
+<p class="line" style=""><span>Verspreidden als een&#8217; vloed van rozen in den wind,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>En bloemen regenden op &#8217;t wiegje van het kind.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Hij maakt echter geen gewag van den klopper voor de deur, die zeker ook wel opmerkelijk fraai zal zijn geweest. Te bejammeren
+is het, dat hij van de verbazing der goede Haarlemmers, en in het bijzonder van de oudelui Koster over al dat spectakel, geene
+andere melding maakt, dan in de woorden:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;En nieuwe levenskracht vloog door elks aadren om.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Door een zamenloop van omstandigheden waren evenwel deze regelen in den jare 1837 nog niet te Maints bekend, en in deze gelukkige
+onwetendheid hebben onze Duitsche naburen met opgewondenheid het Gutenbergsfeest gevierd. &#8217;t Is nu maar te hoopen, daar de
+zaak toch niet meer te verhelpen is, dat de gedichten van Helmers nooit in het Duitsch worden vertaald; want de inwoners van
+<i>Moguntinum</i> zouden zeker dood confuus worden, en te laat doen, wat Vondel nog in tijds van hen eischte:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; ">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;De Keurstadt kloppe op haer mont,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Als Haerlem spreekt: de fiere Rijn
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Geef d&#8217;eere aan &#8217;t Sparen, met dien schijn
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Van Recht, en zwijgh van Vuist, den zetter,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>En Gutenberghs geroofde letter.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Maar wat hier ook van zij, in den vroegen morgen van den 15<sup>den</sup> Augustus deden vijf Hollandsche jongelingen hun intrede in het &#8220;<i lang="de">Stolze Maintz, von Rom gegr&uuml;ndet</i>,&#8221; en kwamen dus juist in tijds om te zien, hoe de Duitschers Laurens Janszoon Koster van Haarlem miskennen en verguizen.
+Het was wel hard, voor menschen, wie Ne&ecirc;rlandsch bloed door d&#8217;adren vloeide, van dit schandelijk feit getuigen te zijn; maar
+sommigen hunner kwam het nog harder voor, de stad, die er in haar feestelijken dos regt sierlijk en vrolijk uitzag, zoo maar
+terstond we&ecirc;r te verlaten. Daarom besloten zij het doel der feestviering uit de gedachten te zetten, iets dat eigenlijk altijd
+bij zulke gelegenheden twee <span class="pagenum">[<a id="pb376" href="#pb376">376</a>]</span>derde der zaamgevloeide menigte doet, en zoo veel moois te zien, en zooveel plaisir te hebben, als zij maar grijpen en vangen
+konden. En hiertoe werden zij al dadelijk in de gelegenheid gesteld; want zij hadden het genoegen, met pak en zak beladen,
+de gansche stad Maintz in alle rigtingen te doorkruisen, en aan alle logementen te vernemen, dat er zelfs voor geen muis meer
+plaats was, iets dat iedereen die uit de algemeene menschenliefde die tot kasteleins niet uitsluit, om den wil van dezen hartelijk
+aangenaam moet wezen. Het deed intusschen den vrienden wel leed, dat ook zij niet in de gelegenheid werden gesteld om de <i lang="de">gastgebers</i> voordeel te verschaffen, door etende en slapende geld te verteren; maar men had maar een blik op al de logementen te slaan,
+om te zien, dat zij van de vliering tot den kelder waren gevuld. In het eind arriveerden zij aan een h&ocirc;tel veertienden rang.
+Hier waren zij gelukkiger; want de heer des huizes had nog juist gelegenheid om vijf personen te logeren op twee stoelen met
+kussens en drie dito met matten, in een soort van afgeschoten salon, of eigenlijk eene <i lang="fr">suite</i> van de keuken.
+
+</p>
+<p>Hoewel nu zulk een apartement en zulke slaapplaatsen in gewone omstandigheden niet bijzonder naar den zin van reizigers zijn,
+in zulk een tijd is zoo iets nog eene verhooging van het genoegen: voor sommigen, die zich om die reden verpligt gevoelen
+den ganschen dag door te slenteren, en ook den nacht tot dag te maken; voor anderen, omdat zij naderhand, bij de opsomming
+van de genoegens, die zij gesmaakt hebben, ook zonder zich aan liegen te bezondigen, kunnen vertellen dat zij zich armelijk
+moesten behelpen, of in geen twee dagen een knie hebben gebogen. Voor onze vrienden had de situatie van dat apartementje,
+dat aan de andere zijde in het bureau uitkwam waar de juffrouw de notaas bijhield, dit nut, dat zij er een weinig door ingewijd
+werden in de logementsgeheimen. Zoo kwamen zij er in een half uur, dat zij met kleeden doorbragten, <span class="pagenum">[<a id="pb377" href="#pb377">377</a>]</span>achter, hoe het toch komt, dat nooit iets, zelfs niet de geringste kleinigheid, op een nota vergeten is, daar de juffrouw,
+niet regt verstaande, of de koffij en het brood, dat naar boven gebragt werd, voor Nr<span class="corr" id="xd0e6953" title="Niet in bron">.</span> 8 of 18 was, dezen post op beide rekeningen boekte. Te gelijk leerden zij doorgronden, waarom de knechts zoo dikwijls denken,
+dat er op eene andere kamer dan de uwe gescheld was, en dus niet komen voordat gij de manoeuvre een dozijnmalen herhaald hebt;
+want toen de schel van Nr. 4 herhaalde malen vervaarlijk klingelde, vergenoegde zich de <i lang="de">kellner</i>, wien deze schel aanging, met zoo lang te zeggen &#8220;wacht je beurt af,&#8221; tot hij op zijn gemak zijn <i lang="fr">dejeuner</i> had gebruikt.
+
+</p>
+<p>Maar daar de vrienden niet bepaaldelijk te Maintz waren gekomen om zich met dit gewigtig onderwerp bezig te houden, haastten
+zij zich hun h&ocirc;tel te verlaten, om in tijds op de <i lang="de">Liebfrauplatze</i> te wezen, waar de onthulling van het Gutenbergs monument zou plaats hebben; zij hadden het geluk eene uitmuntende staanplaats
+te verkrijgen, waar de trein, uit den Domkerk komende, hen moest passeren, en tevens door een paar uren wachtens hunne verwachting
+behoorlijk te spannen. Daar klinken op eens hoornen en trompetten; zij komen; daar is reeds de voorwacht, een aantal jolende
+knapen en deftig voortstappende kerels, met vuile buizen aan het lijf, en dito handen in den zak. Met uitgerekte halzen zien
+onze vrienden den optogt te gemoet; maar juist in dien oogenblik komen de kurassiers om plaats te maken en rust te bewaren,
+en deze heeren beginnen zulke vreemde manoeuvres met paarden en sabels tegen al de belangstellende vreemdelingen, dat iedereen
+een goed heenkomen zoekt. Pols en de zijnen bleven echter zeer vooraan, en hadden dus het genoegen, toen de trein passeerde
+en de kurassiers zich in linie van bataille schaarde, in zeer naauwe aanraking met verscheiden regimentspaarden te komen en
+een rij blinkende kurassen te aanschouwen. <span class="pagenum">[<a id="pb378" href="#pb378">378</a>]</span>Dit was echter alles; zij zagen niets van den <i lang="de">Burgemeister und der Gemeinderath</i>, van <i lang="de">die Polizei-Commiss&auml;re und die Mitglieder des Literatuur-Vereins und der naturforschende Gesellschaft</i>, geen enkele der <i lang="de">Buchdrucker</i>, <i lang="de">Schriftgiesser</i>, <i lang="de">Buchh&auml;ndler</i>, en niet een der vele dozijnen Duitsche Vorsten, die allen in rokken, glinsterend door de nieuwheid van het laken of den
+rijkdom van het verguldsel, voor de kurassiers heentrokken.
+
+</p>
+<p>Wij zouden intusschen niet gaarne beweren, dat de teleurstelling onzer vrienden, die niets van den optogt gezien hadden, grooter
+was dan die der andere vreemdelingen, die het wel gezien hadden. Gewoonlijk toch valt zoo iets, waarvan een wijdloopig programma
+reeds dagen bekend is geweest, voor iemand, die zich goude galons en purper fluweel en veelkleurig laken, ook zonder het te
+zien, kan voorstellen, niet erg in de hand. Maar zeker is het, dat zij nu bewaard bleven voor het uiten van opinies omtrent
+de uitstekende schoonheid van dezen of genen rok, over het vreemde fatsoen der mutsjes, die de letterzetters op hun hoofd
+hadden, over de vriendelijkheid, waarme&ecirc; de burgemeester groette, en over meer dergelijke belangrijke zaken, waarmede men
+zich op de afgehuurde kamers, nadat de trein gepasseerd was, bezig hield.
+
+</p>
+<p>Maar toen nu al deze deftige personaadjes hunne eergestoelten hadden ingenomen, en het ook Pols en zijnen vrienden gelukt
+was, op de trappen der tribune plaats te krijgen, en de muziek ophield, nam de President der <i lang="de">Gutenbergs-Commission</i> de <i lang="de">Rednerb&uuml;hne</i> in, en bragt eene groote rol papier te voorschijn, aan alle zijden volgeschreven, tot wanhoop van al die het zagen, en die
+het meenden te moeten aanhooren. Maar die wanhoop was te voorbarig; want de redenaar was niet wreed genoeg om zoo veel van
+hunne aandacht te vergen. Hij sprak zoo zacht, dat slechts drie &agrave; vier menschen, wier ooren bijna in aanraking met zijn mond
+kwamen, door zijne verhandeling <span class="pagenum">[<a id="pb379" href="#pb379">379</a>]</span>slaperig werden; terwijl het al den anderen aanschouwers vrijstond, door welke middelen zij zelve verkozen, tot dien toestand
+te geraken. In minder dan twee uren sprak hij zijne geheele verhandeling uit, waarin hij het volgende had trachten aan te
+toonen: &#8220;<i lang="de">Die Kunst, welche den Griechen und R&ouml;mern verborgen blieb, brachte eines Deutschen erfinderischer Geist an das Licht, und
+alles, was die Alten und Neuen erdacht haben und wissen, haben sie jetzt nicht mehr f&uuml;r sich, sondern f&uuml;r alle V&ouml;lker erdacht</i>;<span class="corr" id="xd0e6999" title="Niet in bron">&#8221;</span> en toen hij dit bewezen had, boog hij, en het publiek applaudiseerde van vreugd, omdat het begreep wat die buiging beduidde,
+en de trompetten begonnen te schallen, en door het verbranden van het chemisch geprepareerd doek werd het Monument onthult,
+en allen die zamengevloeid waren om het te aanschouwen, begonnen te juichen, met uitzondering van drie individus, die door
+het verbazend gedrang onder den voet waren geraakt en vertrapt, en voor wie het dus jammer was, dat zij niet tot den volgenden
+dag gewacht hadden, om het beeld te gaan zien, dat waarschijnlijk vooreerst niet zou wegloopen, omdat zij het nu zeker nooit
+zouden zien.
+
+</p>
+<p>Toen nu deze plegtigheid zoo schoon en aandoenlijk was afgeloopen, en ook onze vrienden nog een geruimen tijd het heerlijk
+monument voor Gutenberg hadden aangegaapt, en Pols bij die gelegenheid gevraagd had, of het standbeeld in den Haarlemmerhout
+ook niet van Thorwaldsen was, begreep men elders fortuin te moeten zoeken. Dit fortuin zoeken beteekent eigenlijk op zulke
+feestdagen niets anders, dan al de uren, die niet aan openbare vermakelijkheden gewijd zijn, met flaneren doorbrengen, en
+zich door den prikkel van sterken drank in een betamelijk opgewonden stemming houden. Bij zulke gelegenheden merkt men eerst
+regt op, hoe nuttige inrigtingen koffiehuizen zijn, en hoe zeer men ze onregt doet, door ze niet bij de het een of ander schoons
+en edels bedoelende Gestichten of Maatschappijen <span class="pagenum">[<a id="pb380" href="#pb380">380</a>]</span>op te sommen. Want waar wordt de vermoeide vreemdeling vriendelijker opgenomen? waar stelt men sterker en geestrijker maatregelen
+in het werk, om hem van geestdrift te doen gloeijen? waar hoort men ooit in opgewondener taal vaderlands- en vorstenliefde,
+en warm medegevoel voor al wat schoon en edel is, uiten? Als u dan de oogen schemeren, feestvierders, van al de vlaggen, die
+uit de huizen wapperen,&#8212;als uw mond lusteloos toevalt, van het aangapen van al de pracht en weelde,&#8212;als u de knie&euml;n knikken
+van de vermoeienis, die gij staande en loopende hebt opgedaan,&#8212;naar de koffiehuizen dan, naar de koffiehuizen! Ziet gij dien
+stoet daar uit de deur komen? Zij waren even uitgeput als gij thans; en welk een gloed is nu in hunne oogen! tot hoe vrolijk
+gejuich openen zich hunne lippen! hoe luchtig en sierlijk zwaaien zij u voorbij! Naar binnen dan, feestelingen! &eacute;&eacute;n glas,
+&eacute;&eacute;n bokaal, &eacute;&eacute;n toast, en gij zijt hun gelijk, en uwe insluimerende belangstelling voor het feest, tot welks viering gij u
+hier onder de vele duizende vreemdelingen hebt geschaard, zal we&ecirc;r ontwaken.
+
+</p>
+<p>Dank zij deze maatregelen van voorzigtigheid, kwam &#8217;s avonds het gezelschap van Polsbroekerwoud, zeer luchtig en vrolijk gestemd,
+voor de deur van het Maintzer Theater, en offerde met de grootste bereidwilligheid een aanzienlijk aantal <i>Thalers</i>, om door vele kelen den lof van Gutenberg te hooren uitgalmen. Het was nog aan een bijzonder geluk te danken, dat zij werden
+binnengelaten, want reeds dagen te voren waren natuurlijk alle kaartjes opgekocht; maar daar men nu eerst vernomen had, dat
+er zestien Duitsche Vorsten minder zouden komen dan men gewacht had, werd een der voor hen bestemde loges aan de vrienden
+afgestaan, die daar nu op eene waardige wijze de Hollandsche Natie konden representeren.
+
+</p>
+<p>Weldra kwam het gewigtig moment. Tweehonderd heeren in &#8217;t zwart en tweehonderd dames in &#8217;t wit, met <span class="pagenum">[<a id="pb381" href="#pb381">381</a>]</span>vierhonderd paar witte glac&eacute; handschoenen en vierhonderd bleeke gezigten, namen hunne plaats op het tooneel in. Op de voorste
+rij zetten zich vier andere heeren en &eacute;&eacute;ne dame, in &#8217;t zelfde kostuum als de vorigen, doch met een extra strik van lichtblaauw
+versierd, en iets meer pommade in &#8217;t haar dan de anderen, waaruit bleek, dat zij Adolph von Nassau, Gutenberg, <i lang="de">Der Kl&auml;ger im Erzbisch&ouml;flichen Gericht</i> en Maria Faust&#8217;s <i lang="de">Tochter</i> voorstelden. De Orchestmeester had intusschen al zijnen onderhoorigen de noodige wenken gegeven; de instrumenten waren gestemd;
+met het tooverstokje werd op den lessenaar getikt, de arm in de hoogte gezwaaid, en in een oogenblik zwollen al de wangen
+der blazers op, al de armen der strijkers bewogen zich naar denzelfden kant. Het voorspel is ge&euml;indigd: Gutenberg staat uit
+zijn fauteuil op, manoeuvreert eenige oogenblikken met een schitterende <i lang="fr">foulard</i> en op eens begint hij te zingen:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;<i>O lichte Mainz</i>,&#8221; enz.</span></p>
+</div>
+<p>en toen hij zesmaal zijn coupletje herhaald heeft, staan al de heeren op, en daverend klinkt het door de zaal:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;<i>O Stolze Mainz</i>,&#8221; enz.</span></p>
+</div>
+<p>maar naauwelijks hebben die heeren hunne vier regels uit, of Gutenberg begint we&ecirc;r van voren af aan:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;<i>O lichte Mainz</i>,&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>en eer hij nog een halven regel ver is, vallen de anderen we&ecirc;r in:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;<i>O Stolze Mainz</i>,&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>en zonder dat een der partijen het opgaf, zongen zij nu ieder om het hardst, totdat zij dood af waren, en we&ecirc;r op hunne stoelen
+gingen zitten, waarop het publiek luid begon te juichen, en zeide dat de woorden en de muziek beiden heerlijk mooi waren.
+
+</p>
+<p>Maar naauwelijks gezeten, staan zij we&ecirc;r op, en al de heeren zingen vragenderwijze:
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb382" href="#pb382">382</a>]</span></p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Klang hier nicht noch eine Stimme?
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Steht nicht jemand dort im Dunkel?&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>waarop Faust begrijpt zich met het geval te moeten bemoeien, en ook opstaande, zingt:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Halt! Wer bist du? Nenne dich!&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>En nu staat ook Gutenberg we&ecirc;r op, en galmt uit!
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Gutenberg&#8212;Du kennst mich, Faust!&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>waarop deze beide heeren aan het redeneren raken, en elkander herhaalde malen dezelfde tweeregelige vragen en antwoorden toevoegen,
+totdat ook de dame met den blaauwen strik er bijkomt, en voor de variatie een aria zingt.
+
+</p>
+<p>De eerste afdeeling liep ten einde. Het geraas en geweld nam steeds toe, en ook onze vrienden waren reeds half doof, toen
+Pols, die intusschen zijne oogen over het schoone publiek had laten weiden, op eens een gil geeft, en zijn buurman in den
+arm knijpt. Het eerste werd gelukkig niet opgemerkt; want juist bulderde het koor met vreeselijke kracht:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Du taufst das Kind im Traume;
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Du taufest das Metall.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Maar het laatste, dat ongelukkig een stalmeester van een regerend Vorst getroffen had, werd met een zeer barsch gezigt achtervolgd
+en met de vraag: &#8220;Wat beteekent dat?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik vraagje excus, Mijnheer!&#8221; zegt Pols, &#8220;maar ik zag een neef en nichten van mij zitten.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Als je dan nog meer familie ziet, verzoek ik je aan den anderen kant te knijpen.&#8221;
+
+</p>
+<p>En Pols maakte bij zichzelven de opmerking, dat die heer heel kwalijknemend was en zeker weinig familiezwak had; maar toen
+nu eindelijk &#8220;<i lang="de">das Kind im Traume getaufet was</i>,&#8221; en er een moment van stilte volgde, nam Pols deze gelegenheid waar, om zijn bovenlijf over de balie der loge te buigen,
+en te kugchen en te hemmen, om de <span class="corr" id="xd0e7094" title="Bron: aannacht">aandacht</span> te trekken van de familie Blumengarten, die schuins tegenover hem in een andere loge zat; en toen dit nog <span class="pagenum">[<a id="pb383" href="#pb383">383</a>]</span>niet gelukte, haalde hij zijn geruiten zakdoek voor den dag en begon te wuiven, en te gelijk rond te zien, waarover het publiek
+toch zoo lachte. Maar zijn <span class="corr" id="xd0e7099" title="Bron: vond">vondst</span> had effect: de familie Blumengarten knikte neef toe, en nicht wenkte zelfs, dat hij bij hen moest komen, waarop Pols eenige
+kamerheeren en kamerdienaren bijna omverliep en de corridor doorsnelde, om zijne familie op te zoeken. Van de <i lang="fr">sc&egrave;ne</i> der ontmoeting werd evenwel de aandacht van het publiek afgetrokken, omdat de tweede afdeeling begonnen was, en de heeren
+met nieuwen moed aanhieven:
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Du taufst das Kind im Traume;
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Du taufest das Metall;
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>An deines Mantels Saume
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Liegt friedenreich das All.&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>Het ware voor Pols en zijne familie te wenschen geweest, dat zij elkander wat later in den avond ontmoet hadden; want zij
+kregen het zoo druk met praten, dat de heerlijkste stukken van het Oratorium voor hen verloren gingen, en onze vriend was
+zoo oplettend voor zijne jonge nicht, dat hij geene oogen had voor de tweehonderd zangeressen, die onder aanvoering van Maria
+ook zeer aan het galmen raakten. Hij begreep niets van het discours tusschen den <i lang="de">Kurf&uuml;rst</i> en den <i lang="de">Kl&auml;ger</i>, dat toch ook heel mooi was. Hij merkte naauwelijks of er <i>Ariosos</i> of <i lang="de">Ch&ouml;re</i> werden uitgevoerd; en eerst toen al de heeren en dames op het tooneel opstonden, en hunne laatste krachten inspanden, voor
+het
+
+
+</p>
+<div class="&#xA; poem&#xA; " lang="de">
+<p class="line" style=""><span>&#8220;Dreimal gesegnete
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Stimmen der Scheidenden,
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Stimmen der Bleibenden
+</span></p>
+<p class="line" style=""><span>Preisen dich laut, du gewallige Mainz!&#8221;</span></p>
+</div>
+<p>en toen daarna een applaudissement volgde, zoo luid, dat een aardbeving hare inferioriteit zou hebben moeten toegeven, begreep
+hij, dat het einde d&aacute;&aacute;r was van een zeer aangenaam doorgebragten avond.
+
+</p>
+<p>De familie Blumengarten en Polsbroekerwoud schenen elkander goed bevallen te zijn; althans den volgenden dag <span class="pagenum">[<a id="pb384" href="#pb384">384</a>]</span>haalde onze vriend zijne bloedverwanten af, om de volksfeesten bij te wonen. Dit soort van amusement viel geheel in den smaak
+dier goede menschen; zij lachten zich dood, terwijl de Mainzers van de smalle gemeente allerlei vergeefsche sprongen maakten,
+om den hangende aal te vangen; zij juichten van plaisir bij het <i lang="de">Schifferstechen</i>, en gilden het uit van pret bij den <i lang="de">Entenfang</i>. Hiertoe droeg bij, dat de oude heer volstrekt niet hield van op een droogje te zitten, en dus verscheiden flesschen goeden
+wijn liet ontkurken. Pols glom van genoegen, en verklaarde, zijne jonge nicht helder aanziende, dat hij wel alle dagen zulke
+feesten zou willen vieren; waardoor hij toonde volstrekt niet meer boos te zijn, dat Maintz zich een regt aanmatigde het welke
+deze stad in het geheel niet toekwam.
+
+</p>
+<p>Het gevolg van dit alles was, dat toen Pols gearmd met zijn jonge nichtje, de <i lang="de">allgemeine Illumination</i> in de stad en op de rivier bezigtigde, na zeer vele belangrijke aanmerkingen gemaakt te hebben over schoone sterren, door
+groene en gele en roode en blaauwe lampions verlicht, en over het sierlijke van latten met glaasjes om een geheel raam, en
+over licht in zulke vierkante, poort- en kolomvormige gedaanten, als alleen de kunst kan voortbrengen, geheel uitgepraat,
+misschien alleen om het discours op een anderen boog te wenden, begon te zeggen:
+
+</p>
+<p>&#8220;Lieve nicht Caroline, ik ben niet heel jong meer.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is waar, neef!&#8221; antwoordde Caroline.
+
+</p>
+<p>&#8220;En ook niet schoon.&#8221;
+
+</p>
+<p>De nicht zei niets, maar knikte toestemmend.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ben niet rijk.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo!&#8221; zei Caroline.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar ik heb toch een aardig stuivertje geld.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is altijd een groot geluk!&#8221; merkte nicht aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;En ik wou, dat gij met mij deeldet.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar, neef! hoe kom je nu zoo? ik heb immers volstrekt geen geld noodig.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb385" href="#pb385">385</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Je begrijpt me niet, lieve nicht!&#8221; zei Pols: &#8220;ik wou nog meer. Ik heb wel eens gedacht, om te trouwen!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel dat is goed!&#8221; zei Caroline, schoon toch eenigzins bevende, misschien door eene verwonderlijk sterke <i lang="de">Devinationsgabe</i> begrijpende, waar het heen wilde. En toen voegde zij er bij: &#8220;Daar zijn vast in Holland meisjes genoeg.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja,&#8221; zei Pols, &#8220;maar geen een zoo lief als jij!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Heere, neef! wat praat je rare dingen!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, maar, lieve nicht! ik moet het je nu maar zeggen. Ik ben sinds gisteren avond zoo raar, en al sedert verleden maand,
+toen ik je voor het eerst zag. Je zoudt me een groot plaisir doen, als gij met mij trouwen wildet.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar neef Joachim! ik ken u nog zoo weinig.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ach! noem mij niet meer neef, maar alleen Jochem; en als ge met mij trouwt, zult gij me wel beter leeren kennen.&#8221;
+
+</p>
+<p>Toen zei het meisje een heel langen tijd geen woord, maar keek voor zich op den grond, en Pols begreep, dat hij nu een voetval
+zou moeten doen, maar het was zoo schrikkelijk vol op de straten, dat hij er geen plaats toe vond. In het eind, toen Pols
+haar zoo in de hand kneep, dat zij er misschien pijn van kreeg, zei het meisje:
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar, neef! spreek er dan eens met papa en mama over.&#8221;
+
+</p>
+<p>Toen zei Pols verrukt: &#8220;O mijne geliefde! noem mij dan maar eens bij mijn naam.&#8221;
+
+</p>
+<p>En het meisje zeide, hoog blozende: &#8220;Jochem!&#8221; Maar juist toen onze vriend haar in verrukking de hand wilde kussen, kwam er
+een voetzoeker, door een jong en dartel Maintzenaartje afgestoken, tusschen zijn mond en haar hand, en Pols riep uit: &#8220;Dat
+is verduiveld onaangenaam!&#8221; en het meisje: &#8220;Foei! is dat schrikken!&#8221;
+
+</p>
+<p>De jongeling bragt zijn meisje zeer zedig naar haar logement, en toen hij afscheid van haar had genomen, verzocht hij de oude
+lieden nog een woordje, en legde <span class="pagenum">[<a id="pb386" href="#pb386">386</a>]</span>zijn belangen bloot. Neef en nicht vonden de propositie zeer vereerend; maar daar zij zich verpligt gevoelden, eerst de noodige
+informati&euml;n te nemen, beloofden zij, zoo spoedig zulks geschieden kon, hun antwoord schriftelijk te zullen me&ecirc;deelen.
+
+</p>
+<p>En toen Pols bij zijne vrienden terugkwam, deelde hij hun mede, dat zijne nicht Caroline een engel was, en hij hoopte hun
+spoedig nog iets te zullen me&ecirc;deelen, maar wat dat was, zouden zij nooit kunnen raden.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb387" href="#pb387">387</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch33" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXXIII.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Hetwelk misschien voor sommige lezers zal ophelderen, wat het titelvignet voorstelt.</p>
+</div>
+<p>Daar zijn weinig zintuigen, die den menschen over het algemeen meer geld kosten, dan de smaak. Het ligt toch in de menschelijke
+natuur, om ze allen ten behoorlijken, en soms ook ten onbehoorlijken tijde in gelegenheid te stellen, om gestreeld te worden.
+Nu kan men de overige zintuigen nog al eens gratis het een of ander genoegen verschaffen. Het gezigt, bij voorbeeld, verlustigt
+zich kosteloos in een schoon landschap, op eene gepaste wijze door de zon verlicht, of, zoo dit niet in zijn <i>genre</i> valt, in den windwijzer op de nieuwe Willemspoort te Amsterdam en de klok, waarvan de plaat, voor de variatie, in plaats
+van den wijzer ronddraait. Het gehoor wordt even kosteloos gestreeld, als de nachtegaal zijne minneliederen kweelt, of als
+de Secretaris van de pui van het stadhuis afleest. De genietingen des reuks in de geuren, die de bloemen des velds of de grachten
+(burgwallen) der hoofdstad uitwasemen, behoeven nooit te worden betaald, evenmin als die van het gevoel, bij de aanraking
+van een paar malsche lipjes (ieder heeft toch wel &eacute;&eacute;n paar in zijne familie), of van stuifzand, dat zich van den straatweg
+in het menschelijk oog verplaatst. Maar nu de smaak! Ik bid u, welke amusement kunt gij dit zintuig verschaffen, waarbij niet
+te gelijk uwe beurs in het spel komt? Een dikke, vochtige mist is misschien het eenige, dat zich tot dit doel geheel belangeloos
+bij u aanmeldt, daar hij aan den smaak van <span class="pagenum">[<a id="pb388" href="#pb388">388</a>]</span>stervelingen die gewaarwordingen me&ecirc;deelt, welke buiten hem slechts Soester knolletjes vermogen op te wekken. Maar ook dit
+genoegen is slechts weggelegd voor weinigen, die de daartoe vereischte gelukkige en beminnelijke habitude hebben van altijd
+met een open mond te wandelen; ieder ander is genoodzaakt dagelijks van zijn rijkdom of zijne armoede ten offer te brengen,
+om niet door de blijken van ontevredenheid zijns smaaks te worden gekweld.
+
+</p>
+<p>Meestal is het de overtuiging en ondervinding hiervan, die velen zoo hevig doet ijveren tegen de genietingen, die men den
+smaak bereidt, en laag doet ne&ecirc;rzien op dezulken, die daarvoor nu en dan nog wel eens wat over hebben, terwijl dezelfde menschen
+veel verdraagzamer zijn omtrent de amusementen der overige zintuigen. Het denkbeeld &#8220;het genot is kort, en ieder voorwerp
+kan slechts eenmaal dat genot verschaffen&#8221; doet gewoonlijk dien ijver ontbranden en die minachting geboren worden. Bij de
+minsten dezer berispers komt het ooit op, dat deze genietingen de meest dierlijke, ja soms niets dan dierlijk zijn.
+
+</p>
+<p>Zonder zich echter in eenig opzigt met deze of dergelijke bespiegelingen in te laten, bestelden Polsbroekerwoud en zijne vrienden,
+op den top van den Johannisberg gekomen, eene flesch goudlak, en zonder zich aan den onmatig hoogen prijs van deze genieting
+te ergeren, savoureerden zij den e&ecirc;lsten en beroemdsten van alle Rijnsche wijnen. Het spreekt dan ook van zelve, dat zij met
+zekeren eerbied de gevulde glazen opnamen, en deze op de reis naar den mond een kleinen omweg lieten maken langs den neus,
+die van het <i>bouquet</i> genieten moest, en dat toen reeds de vrienden elkander veelbeteekenend toeknikten; ook dat toen de eerste teug in aanraking
+kwam met het verhemelte, eene soort van verrukking allen aangreep, zoo als ieder, die den duren kabinetswijn proeft en betaalt,
+gevoelt, of zich althans verpligt rekent te gevoelen. Het is opmerkelijk, dat eene flesch van dezen wijn, die toch waarlijk
+zooveel <span class="pagenum">[<a id="pb389" href="#pb389">389</a>]</span>krachtiger niet is dan andere fijne Rijnwijnen, in staat is om een geheel gezelschap tot een hoogen trap van verheuging op
+te voeren, en dat reizigers, die voor een paar flesschen Bourgogne niet staan, na het gebruik van twee glazen Schloss-Johannisberger-kabinet-goudlak,
+wel weergaas goed gevoelden, dat zij wat gedronken hadden. Te meer nog verdient het de aandacht, dat de keldermeester als
+er wat veel bezoekers van den berg zijn, zich vaak genoodzaakt ziet een zeer gewonen ligten Rijnwijn in die goudlakflesschen
+op te disschen, en dat de verrukking en het bedwelmend effect altijd dezelfde blijven.
+
+</p>
+<p>Wat hier ook van zij, onze vrienden geraakten bij het gebruik van twee flesschen in eene vrolijk opgewonden stemming, zoo
+zelfs, dat Pols het meisje, dat licht voor de sigaren bragt, tweemaal vriendelijk toeknikte, en daarna zachtjes onder de kin
+streelde, waarop Torteltak aanmerkte, dat zijn vriend aanmerkelijke vorderingen had gemaakt in de kunst van minnekozen.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik hoop er wel spoedig in volleerd te worden,&#8221; dacht Pols; doch hij zeide het niet, want zoolang de zaak van zijn engagement
+nog niet gedecideerd was, had hij besloten het diepste stilzwijgen te bewaren. Maar hij zag er geen gevaar in, zichzelven
+op te wiegen in vrolijke verwachtingen en hoop op geluk, als hij met zijne Caroline in den Oppert zou wonen, en hij haar gedurig
+zou verrassen, door wekelijks het houtvlotje van nieuwe bloemen te voorzien, en door zelf beste springlevende visch van de
+markt te halen. Hoe lief zouden zij daar zamen in de tuinkamer zitten&#8212;zij in den gemakkelijken stoel van zijn vader, hij op
+een stoofje aan hare voeten! Hoe zouden zij zich daar verbeelden buiten te wonen, als de geur der bloemen hun van het houtvlot
+tegenwoei, terwijl de leeuwerik en de vinken in kooijen sloegen en kweelden! Hoe veel vergoeding zou dit alles aan zijne jonge
+vrouw geven, die om hem haar schoon land verliet, en hoe verheugde het <span class="pagenum">[<a id="pb390" href="#pb390">390</a>]</span>hem, dat hij juist daar woonde, waar hij, als zijne lieve van hare Rijn dweepte, met billijken trots op de Rotte kon wijzen,
+die langs zijn huis haren arm tot aan de boerenvischmarkt uitstrekte! Neen, zoo gelukkig was hij nooit geweest; zooveel geluk
+kon Mijntje hem niet geven, hoeveel zij ook van hem hield. En zelfs met Leentje, de dochter van den droogist uit Utrecht,
+die zoovele weken bij zijne nicht Van Schalen had gelogeerd, had hem zijn huis zulk een tempel van <span class="corr" id="xd0e7235" title="Bron: huwelijkgeluk">huwelijksgeluk</span> niet kunnen worden. Het is waar, hij had dit Leentje meenen te beminnen; hij had zelfs bij den ouden droogist om hare hand
+aangehouden: maar hoe koel was dat antwoord geweest, dat zij hem wel hoogachtte, maar niet tot eene eerlijke verkeering met
+hem kon besluiten! Een nacht had hij er niet van kunnen slapen, schoon ook Mijntje, om hem over het verlies van dat meisje
+te troosten, zulke heerlijke varkenskarbonaden voor hem gebraden had. Maar hij had spoedig leeren inzien, waarom het meisje
+niet bevallen kon. Zij wilde hooger op; zij moest schitteren in de wereld; en daarom gaf zij kort daarna hare hand aan een
+tweeden Luitenant bij de Infanterie.
+
+</p>
+<p>Hoeveel beter dan deze was zijne tweede liefde! <span class="corr" id="xd0e7240" title="Bron: Carolini">Caroline</span> was niet <span class="corr" id="xd0e7243" title="Bron: coqcet">cocquet</span>, niet zoo ijdel; zij was naif, onschuldig, teerder; zij had hem uit achting haar hart geschonken; hij haar uit achting en
+liefde zijn hand aangeboden. Deze verbindtenis moest gelukkig wezen. Het was hier geheel anders toegegaan, dan met dezulken,
+die onder de hedendaagsche jongelieden op een bal gesloten worden, waar de liefde uit een wals geboren wordt, en waarvan de
+zinnelijkheid door gedurig herhaalde genietingen wordt onderhouden. Neen, hij had zijne beminde leeren kennen in de vrije
+natuur op een concert; hij had het eerst <span class="corr" id="xd0e7246" title="Bron: ontdenkt">ontdekt</span>, dat hij haar liefhad, bij een hartverheffend oratorium; hij had zijne plannen gevormd, om met haar gelukkig te zijn, terwijl
+zij zich zamen onder onschuldige <span class="pagenum">[<a id="pb391" href="#pb391">391</a>]</span>volksspelen verlustigden, en bij eene vertrouwelijke avondwandeling hadden zij elkander hunne liefde beleden. Hij kende haar
+alzoo onder verschillende omstandigheden; hij had haar ook in den huiselijken kring gadegeslagen, toen hij met zijne vrienden
+bij de Blumengartens soupeerde. Zoo dus zulk eene liefde niet de bron werd van ongestoord huwelijksgeluk, dan kon er nooit
+huwelijksgeluk op de wereld bestaan.
+
+</p>
+<p>Onder den invloed van deze en dergelijke redeneringen, die allen tot dezelfde gelukkige resultaten leidden, volgde Pols zijne
+vrienden, die luidruchtig, vrolijk en dartel den berg afhuppelden, als wilden zij aan de geheele wereld toonen, dat zij niet
+maar voor de leus, of om het uitzigt, naar boven geklommen waren. Maar om aan den anderen kant te toonen, dat zij niet ongezind
+waren, om ook met andere wijnen kennis te maken, hielden zij stil voor de kleine herberg in het dorp, en riepen den kastelein
+toe, hun eene flesch Johannisdorfer voor de deur te brengen.
+
+</p>
+<p>Een paar boomen, voor het huis geplaatst, waarschijnlijk niet om binnen beschutting te geven tegen de brandende zon, iets
+waarvoor de kleine tralievenstertjes genoegzaam zorgden, maar meer, om door zekere kunstige leiding een prieel na te bootsen,
+boden den warmen reizigers eene koele rustplaats aan. De bewoners van de herberg schenen hieraan evenwel geen behoefte te
+gevoelen; want een driejarig knaapje zat, met een houten kolonel in de armen, zich in de hitte des middags te verlustigen,
+en zocht zich misschien daardoor schadeloos te stellen voor het gebrek aan waschwater, waarvan zijn gezigtje, handjes en beentjes
+duidelijke sporen droegen; de magere hond, met gesloten oogen den kop vooruitstekende, ving de stralen op, die de zon dien
+kant verkoos uit te zenden; en zelfs de dikke kastelein, met wien de vrienden een praatje maakten, plaatste zich zoodanig,
+dat het bladerrijk geboomte hem niet al de warmte ontroofde.
+<span class="pagenum">[<a id="pb392" href="#pb392">392</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Wat een heerlijk land bewoont ge hier toch!&#8221; zei Veervlug, nadat hij eene poos zijne oogen had laten weiden over den schoonen
+<i lang="de">Rheingegend</i>, naar den kant van het nabijgelegen Bingen en R&uuml;desheim.
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat schikt wel genoeg,&#8221; zei de kastelein, &#8220;ten minste voor deze streken. &#8217;t Zou evenwel anders mijne verkiezing niet wezen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ge schijnt niet heel gemakkelijk te voldoen,&#8221; zei de ander. &#8220;Laat eens hooren, waar zoudt gij het dan zoeken?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, ik koos het liever beneden Keulen, of nog lager. Het liefst van allen was ik in Holland.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat is ook een best land,&#8221; zei Pols, in triomf zijne vrienden aanziende.
+
+</p>
+<p>&#8220;Men heeft er ten minste beter, wat een mensch toekomt,&#8221; ging de kastelein voort: &#8220;maar dat heb ik hier ook; ik moet niet
+klagen. Maar, weet ge, het land is daar meer zoo als het behoort; ik wil zeggen, dat het er vlak en effen is, en dat ge er
+zoo met geen bergen te worstelen hebt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Benijdt ge ons daarom?&#8221; riep Veervlug; &#8220;ik wou hartelijk, dat ge ons daarover beklaagdet. Het is misschien het eenige, dat
+mijn vriend in Holland anders zou wenschen; niet waar, Pols?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En waarom?&#8221; zei onze vriend, die in dit gezegde al iets revolutionnairs meende op te merken: &#8220;wij hebben immers bij ons de
+duinen; en als ge iets uit de hoogte wilt zien, kunt ge op een toren klimmen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ge hebt een mooi land, Mijnheer!&#8221; viel de kastelein in: &#8220;ik ken het door en door; ik ben er menigmalen met de kar met glaswerk
+geweest. Ik vraag je, waar vindt ge in heel Duitschland zoo&#8217;n schoonen weg, als tusschen Gouda en Rotterdam, zoo effen en
+vlak, en waar men alles om zich heen ziet, juist zoo als het is. Ik vraag je, wat hebben wij aan al die bergen? Niets dan
+last en ongemak. Waarlijk, een mensch is niet op dat klimmen gemaakt; <span class="pagenum">[<a id="pb393" href="#pb393">393</a>]</span>dan moest hij een ander fatsoen hebben, en niets zoo regtstandig. Ik weet wel, dat ik het niet zeggen mag, maar ik begrijp
+mij niet, waar al die bergen voor dienen, behalve voor de steenbokken en de eekhorentjes. Maar het minst van allen begrijp
+ik mij, wat al die reizigers er aan vinden, die als katten tegen die bergen <span class="corr" id="xd0e7279" title="Bron: opklouteren">opklauteren</span>; want wat ze van al die ruime gezigten praten, dat is voor de vaak; een mensch kan maar &eacute;&eacute;n ding te gelijk zien; en de rest
+ziet er allemaal in de verte heel anders uit, dan het is. Ik zie liever de zaken in haar natuurlijken staat.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ge moet volstrekt eens in Leyden komen, vriendje, en daar, &#8217;s avonds bij het quadrilletafeltje in <i>de Paauw</i>, wat gaan zitten koeteren. Ge doet daar zeker opgeld; &#8217;t is of ik een van dat partijtje hoor praten,&#8221; zei Torteltak. &#8220;Maar
+ik vind toch je land zoo kwaad niet, en daar groeit betere wijn, dan bij ons tusschen Gouda en Rotterdam. Vooral die van uw
+buurman, boven op den berg, is uitmuntend.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Daar hebt ge &#8217;t alwe&ecirc;r,&#8221; zei de kastelein. &#8220;Nu is die wijn boven we&ecirc;r beter; dat komt van die bergen. Nu doe ik en een ander
+evenveel moeite aan den wijnbouw; maar Prins Metternich krijgt toch den besten, en maakt grof geld, terwijl onze wijn in de
+vaten kan liggen verzuren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat merk ik,&#8221; zei Veervlug, terwijl hij een klein slokje van den wrangen landwijn opslurpte.
+
+</p>
+<p>&#8220;Nu, wees maar tevreden,&#8221; zei Torteltak; &#8220;wij zullen er u wel wat doorhelpen. Als ik eens trouw, dan kom ik u nog eens opzoeken;
+dan wil ik met plaisir een paar dagen bij u logeren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja,&#8221; zei Pols, &#8220;dat is een goede inval; het moet hier wel aardig wezen, om met een jong vrouwtje een paar stille en rustige
+dagen door te brengen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Pas maar op, dat het u geen ongeluk aanbrengt,&#8221; zei de kastelein. &#8220;Ik heb eens een paartje hier bij mij gehad; daar is het
+niet best me&ecirc; afgeloopen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En laat eens hooren hoe?&#8221; vroegen de vrienden.
+<span class="pagenum">[<a id="pb394" href="#pb394">394</a>]</span></p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is hier wel juist niet gebeurd,&#8221; zei de <i lang="de">gastgeber</i>; &#8220;daarom kan ik het des te geruster vertellen, zonder dat het mij schade doet, maar toch, de jongelieden waren de eerste
+dagen hier aan huis. Gij moet dan weten, dat ik vroeger zooveel als eerste knecht was in een heerenhuis te Frankfort, bij
+Mijnheer Schmallheim.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Schmallheim? dien ken ik wel!&#8221; riep een der vrienden. &#8220;Hij heeft zijn buiten aan den Main.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Nu ja, dezelfde. Dan zult ge wel weten, dat hij drie dochters heeft, engelen van kinderen; maar daar wilde ik nu niet van
+spreken. Ik heb ze ook in geen tien jaren gezien; want het gaat nu aanstaande voorjaar al in &#8217;t elfde jaar, dat ik er uit
+huis trouwde met mijne tegenwoordige vrouw, die er zooveel als derde meid was. En toen wij getrouwd waren, trokken wij hier
+naar toe, in deze affaire, die Mijnheer voor ons gekocht had.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En waart gijlui toen dat ongelukkige paartje?&#8221; vroeg Veervlug lagchend.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel neen; daar zijn wij nog niet aan toe; dat zou ook wat moois wezen; dat is wel vijf jaren later geweest. Laat eens zien!
+Tien jaren ben ik nu van Mijnheer van daan, en het is nu metterhaast vijf jaar geleden, dat... Ja, het zal vijf jaar later
+geweest zijn, toen ik een brief van Mijnheer ontving.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dan ging de correspondentie niet druk,&#8221; merkte Torteltak aan.
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen; maar dat wou ik ook niet zeggen. Weet ge, Mijnheer schreef mij, dat ik twee dagen later, met een rijtuig, digt bij
+zijn buiten te Frankfort moest wezen. Of het nu op een Donderdag of op een Vrijdag was, is mij ontschoten; maar dat zou ik
+nog kunnen nazien in den almanak, want het is nu vijf jaren geleden, en het was een schrikkeljaar.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ga maar voort; dat kunnen wij straks nazien.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Nu dan! ik maakte, dat ik er was; want ik deed altijd <span class="pagenum">[<a id="pb395" href="#pb395">395</a>]</span>alles wat Mijnheer mij zeide, of het goed was en of het kwaad was; maar kwaads gelastte hij mij nooit, in al de vijftien jaar,
+dat ik bij hem gewoond heb, en de tien jaren, die ik nu al van hem weg ben, dat in het voorjaar al elf jaar wordt.&#8212;Nu, zoo
+als ik zeide: ik stond &#8217;s avonds met het rijtuig op mijn post, en oude Johann kwam bij mij en zei: &#8220;Wilhelm, je krijgt straks
+een jonggetrouwd paar; maar je rijdt maar met hen door, tot je t&#8217;huis bent, en je logeert ze maar bij je, hoor!&#8221;&#8212;&#8220;Goed,&#8221; zei
+ik, &#8220;als ze zich met mijn buitenherberg willen vergenoegen. Ik zal ze het beste geven wat ik heb.&#8221;&#8212;En ik wachtte nog een uurtje,
+misschien wel anderhalf,&#8212;en ja wel, daar kwamen ze.&#8212;&#8220;Voort maar!&#8221; riep Johann, toen hij het rijtuig toegemaakt had, en ik
+lei er de zweep over, en ik reed door, of er niemand in zat, en ik zag niets van hen, en ik hoorde niets, want ik had er geen
+boodschap me&ecirc;, wat zulke jongelui malka&ecirc;r te vertellen hadden. En zelfs onderweg, als ik water gaf, hield ik me maar, of ik
+niemand bij me in den wagen had; behalve te Beberich, toen kwam er de jonge Heer uit, en ik zei hem goeden avond; maar ik
+kende hem niet, en het stond mij niet voor, dat ik hem ooit bij Mijnheer aan huis gezien had; maar ik ontgaf het mij, want
+het was al vijf jaar, dat ik van Mijnheer weg was, en met het voorjaar wordt het er al elf; en ik reed we&ecirc;r verder, en het
+was al heel laat in den nacht, toen ik hier stilhield, juist op het plekje, waar ik nu sta. En ik riep tegen mijne vrouw,
+dat ze met licht zou komen, en zij kwam ook, maar zonder licht, en zij hielp er het volk uit: en ik bragt de paarden naar
+den stal, en ik kwam we&ecirc;r binnen. Maar toen kwam de jonge Juffrouw naar mij toe, en ze zei tegen mij, of ze mij mijn heele
+leven gekend had: &#8220;Ken je me dan niet meer, Wilhelm?&#8221;&#8212;&#8220;Wel neen,&#8221; zei ik, &#8220;hoe wou ik je kennen?&#8221;&#8212;Maar toen ik ze eens regt
+aangekeken had, toen zei ik toch: &#8220;Het ontschiet me, of <span class="pagenum">[<a id="pb396" href="#pb396">396</a>]</span>je haalt na Elize van Mijnheer Furchtbach.&#8221;&#8212;En toen mijne vrouw ook: &#8220;Heden ja, het is Jufvrouw Elize, die zoo veel bij ons
+aan huis verkeerd heeft,&#8221; altijd bij Mijnheer aan huis; maar het was al vijf jaar, dat ik bij Mijnheer van daan was, en ik
+moest ze altijd om zeven uur &#8217;s avonds te huis brengen; want Mijnheer was wat gestreng, en die wou nooit, dat zijne dochter
+of Juffrouw Elize nachtliepen.&#8212;Maar hoe wij allebei nu stonden te kijken, toen ze daar in het midden van den nacht voor onze
+oogen stond, en zoo groot geworden, waarlijk eene heele juffrouw, en toen ik dezen Mijnheer aankeek, en toen ik dacht, wat
+<span class="corr" id="xd0e7325" title="Bron: Johan">Johann</span> tegen mij gezeid had, dat zij zamen getrouwd waren!&#8212;Maar toen deed zij er ons de uitlegging van, hoe die Mijnheer uit Holland
+gekomen was, en haar gezien had, toen hij bij oom Furchtbach aan huis kwam, om een wissel te incasseren; maar dat was alles
+na mijn tijd, want ik was toen al vijf jaren bij Mijnheer van daan. En toen was de Juffrouw goed aan Mijnheer bevallen, en
+zoo wederkeerig; en hij zocht verkeering over haar; maar haar oom had veel tegen hem, omdat hij geene zaken aan de hand had,
+en hij had toch geld genoeg om te leven, en goed ook; dus dat was onredelijk; en de mama van Juffrouw Elize had er niets tegen,
+maar zij zat ook al onder dien oom, en zij woonde daar in huis. En dus had de jonge Mijnheer geene gelegenheid om de Juffrouw
+te zien, dan als hij met een wisseltje kwam, om den hoek van de deur; want bij mijn Mijnheer, daar hij ze meer ontmoette,
+mogt ze ook al geen voet meer zetten; en toen kwam hij tweemaal in de week met een wissel; en toen had Mijnheer nog veel meer
+tegen hem, en zei, dat hij een doorbrenger was; en de jonge Juffrouw wierd er ziek van, maar dat kon niet baten; en Mevrouw
+had evenwel alleen regt over hare dochter, maar zij was te bang voor haren broeder. Maar toen moest Mijnheer Furchtbach op
+reis voor zijne affaires, en toen kwam mijn Mijnheer <span class="pagenum">[<a id="pb397" href="#pb397">397</a>]</span>er bij, en die wist het met den jongen Mijnheer zoo mooi te praten, dat de mama toestond, dat zij nu in stilte zouden trouwen,
+terwijl de oom weg was, en mijn Mijnheer maakte de papieren in orde; en ik zou dat alles zeker bezorgd hebben, maar ik was
+toen al vijf jaren bij Mijnheer van daan. En toen gingen de mama en Juffrouw Elize &#8217;s morgens uit, en de jonge Mijnheer wachtte
+ze op op straat, en zij trouwden, zonder dat er een haan naar kraaide; en zij schreven een briefje aan Mevrouw Furchtbach,
+dat zij op reis gingen, maar die was er ook zoo niet tegen als Mijnheer; en toen was er bruiloft bij mijn Mijnheer buiten,
+en &#8217;s avonds&#8212;dat ik mij nu maar niet herinneren kan, of het Donderdag was of Vrijdag!&#8212;althans &#8217;s avonds moest ik met het rijtuig
+komen, en ik bragt ze bij mij in de herberg, zoo als ik u straks verteld heb&#8212;Maar nu zult gij misschien vragen, wat Mijnheer
+Furchtbach zei, toen hij te huis kwam?&#8212;Maar hij kwam niet te huis, althans niet voordat hij ze gezien had, want den tweeden
+dag, dat zij hier waren,&#8212;laat eens zien! dat was op een Zondag; nu, dan was het ook op een Vrijdag, dat ik ze gehaald heb;
+dat ik daar zoo even niet op kon komen!&#8212;gingen zij eens wandelen. Nu, dat mogten zij wel doen, want zij waren even wettig
+getrouwd, en zij verscholen zich maar hier, omdat Mijnheer Furchtbach in het begin zeker te veel geweld zou maken. Maar juist
+waren zij op den straatweg aan den overkant, en daar komt de oom in een rijtuig aan, en hij hield ze staande ook en hij schold
+den jongen Heer uit voor een maagdenroover; maar deze had de papieren in zijn zak, dat hij getrouwd was, en de oom moest optrekken,
+woedend van drift; maar hij kon er niets meer aan doen; en toen zijn de jonge luidjes nog twee dagen bij mij geweest&#8212;laat
+eens zien! ja, het was op een Dinsdag, toen zij heengingen; &#8217;t is nu al over de vijf jaren geleden,&#8212;waar blijft de tijd!&#8212;en
+toen zijn ze naar <span class="pagenum">[<a id="pb398" href="#pb398">398</a>]</span>Aken gaan wonen, totdat het zoo bitter ellendig met die lieve, goede menschen is afgeloopen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, wij kennen de historie,&#8221; viel Torteltak in, die in het begin het verhaal opmerkzaam had aangehoord, maar langzamerhand
+in treurig gepeins verzonken was. &#8220;Wij hebben haar op den St. Gothard ontmoet.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Zoo! dan weet gij het, hoe akelig het met haar gesteld is. Gij zoudt haar dan ook niet meer kennen, als gij haar nu zaagt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Waar is zij dan?&#8221; vroeg Torteltak; &#8220;is zij al te Frankfort? Ik heb ten minste toen maatregelen genomen, om haar daarheen
+te transporteren.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, zij is hier, hier in mijn huis,&#8221; zei de kastelein, &#8220;al sedert eergisteren,&#8212;neen, laat eens zien! al sedert vooreergisteren;
+maar zij is geheel onnoozel. Toen zij te Frankfort kwam bij Mijnheer Schmallheim&#8212;want haar oom wou nu zelfs nog niets van
+haar weten, en hij zeide, dat het haar eigen schuld was; de arme vrouw&#8212;toen zou mijn Mijnheer haar zeker bij zich gehouden
+hebben; maar de pokken waren bij hem aan huis, en Juffrouw Clementine is er deerlijk van geschonden; en de doctor vond het
+goed, dat de arme Mevrouw Sindenton we&ecirc;rgebragt werd naar de plaats, waar zij het eerst gelukkig geweest was, omdat zij misschien
+dan van hare verdooving zou terugkomen; maar het heeft niets geholpen; want zij was niets getroffen van de plaats, en zij
+kende mij niet meer, en mijne vrouw ook niet; en toch, wij hebben zoo veel jaren met haar verkeerd, en toen die vier dagen
+ook nog, dat nu vijf jaren geleden is; en zij zit maar stil; en wij hebben ze de boerinnenplunje maar aangetrokken, omdat
+zij dan minder in het oog zou vallen; maar ook daar heeft ze niets van gemerkt. Het eenige, daar zij nog me&ecirc; bezig is, is
+met mijn jongetje, dat daar zit; somtijds streelt zij het nog wel eens, en zegt dan: Anton! maar als die er niet is, houdt
+zij zich met niets bezig en spreekt geen woord.
+<span class="pagenum">[<a id="pb399" href="#pb399">399</a>]</span></p>
+<p>Terwijl de kastelein deze laatste woorden zeide, zagen de vrienden eene boerin achter het huis aankomen. Verschrikt keken
+zij op. Torteltaks oogen ontmoetten de haren, die hem een oogenblik wezenloos aanstaarden. Maar zij ontroerde niet, en naderde
+zachtjes naar het kind, dat steeds aan den boomstam leunde. Zij kuste het voor het voorhoofd, en zette zich toen naast hem,
+en begon met den houten kolonel te spelen.
+
+</p>
+<p>De vrienden stonden spoedig op, en verlieten met ontroering de plaats.
+
+</p>
+<p>Twee maanden na hunne terugkomst ontving Torteltak een brief van den Heer Schmallheim, bij wien hij zich naar de weduwe zijns
+vriends ge&iuml;nformeerd had, en die hem meldde, dat op zekeren avond, terwijl zij we&ecirc;r met het kind en den houten kolonel speelde,
+een flaauwe gil den kastelein uit het huis had doen komen, en dat hij haar, tegen den boomstam gezonken, dood had gevonden.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb400" href="#pb400">400</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch34" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXXIV.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Waarin Van Aartheim eene zeer treurige ontmoeting heeft.</p>
+</div>
+<p>Van Aartheim was van Straatsburg alleen vooruitgereisd. Het was misschien hard voor hem, daar binnen twee dagen <i lang="en">Miss</i> Cleford aldaar met haren broeder moest aankomen; maar toch, hij weifelde geen oogenblik. Het was voor hem van belang, v&oacute;&oacute;r
+zijnen vijand in Holland te wezen; want uit hetgeen hij van hem ondervonden had, moest hij besluiten, dat Lurgrave nog een
+laatsten wanhopigen stap zou doen, al was het nu maar alleen om zich op hem en Darmold te wreken. Hoeveel spoed hij intusschen
+maakte, overal ontdekte hij, dat de Engelschman hem vooruitbleef, en bijna wanhoopte hij hem in te halen, toen hij &#8217;s avonds
+te Keulen aankwam, waar hij tot den volgenden morgen vertoeven moest, daar de stoomboot, die dan vertrekken zou, hem nog eerder
+in Holland kon doen aankomen, dan wanneer hij nu in postrijtuig vertrok. Lusteloos en vermoeid stapte hij in het Mainzerhof
+af, waar hij zich, met een nieuwspapier in de hand, in eenen hoek plaatste, om door niemand te worden gestoord. In plaats
+van zich echter met de politieke redeneringen in te laten, waarvan de <i lang="de">K&ouml;lnische Zeitung</i> als naar gewoonte vervuld was, liep hij in zijne gedachten eens door, wat er in den laatsten tijd al in zijn hart was omgegaan,
+en hij vond daar zooveel strijdende magten van hoop en vrees, van vreugde en droefheid, van verwachting en teleurstelling,
+dat hij het met zichzelven niet eens kon worden, aan welke <span class="pagenum">[<a id="pb401" href="#pb401">401</a>]</span>van dezen, in den tegenwoordigen staat van zaken, het opperbewind toekwam. Hij besloot dus, zoo als het best was, af te wachten
+tot hij meer licht in de zaken kreeg, en geen der strijdvoerende partijen te versterken, voor dat het zeker was, aan wie de
+zegepraal toekwam.
+
+</p>
+<p>Terwijl hij aldus philosopheerde, werd zijne aandacht onwillekeurig afgeleid door een verhaal, dat aan de gezelschapstafel
+werd me&ecirc;gedeeld, en hetwelk een kortelings voorgevallen vreeselijk ongeluk betrof. Een duister voorgevoel, dat dit misschien
+met zijne zaken in verband stond, kwam bij hem op, en toen hij de woorden &#8220;Engelschman&#8212;vliegende ren&#8212;Holland&#8221; opving, voegde
+hij zich bij het gezelschap, waar hem werd <span class="corr" id="xd0e7366" title="Bron: me&ecirc;gedegld">me&ecirc;gedeeld</span>, dat &#8217;s morgens heel vroeg eene postchais in vollen ren van den kant van Bonn was gekomen, maar dat, bij het omslaan van
+eenen hoek, een der paarden gestruikeld en gestort was. De Engelschman, die met eene dame in het rijtuig zat, zonder op de
+reden van dit oponthoud te letten, voer in hevige vervloekingen tegen den postillon uit, en dreigde hem te vermoorden, zoo
+hij te laat aan de Hollandsche stoomboot kwam. De arme postillon deed wat hij kon, en het gelukte hem ook spoedig het paard
+te doen opstaan. Maar de Engelschman, ongeduldig wordende, rukt het portier open, en springt uit het rijtuig; doch ongelukkig
+juist, toen de postillon zijne paarden we&ecirc;r in vollen ren zette. Hierdoor wordt de sprong den reiziger noodlottig; want zijn
+regterbeen haakt in het wiel, en hij wordt onder het rijtuig geslingerd. De dame gilt en schreeuwt; maar de postillon kan
+de paarden niet inhouden, voordat het wiel de borst van den Engelschman raakte en ook zijn hoofd zwaar wondde, terwijl zijn
+regterbeen geheel vermorseld was. Nu springt ook de dame uit het rijtuig, en geeft kermend en handenwringend last, dat men
+haren echtgenoot <i lang="de">zum Mainzerhof</i> brenge. Onmiddellijk zijn de doctoren ontboden; maar bij de eerste schouwing hebben zij verklaard, <span class="pagenum">[<a id="pb402" href="#pb402">402</a>]</span>dat de wonden doodelijk zijn, en dat hij geen vierentwintig uren meer te leven heeft. Onbegrijpelijk is het, dat de dame,
+terstond nadat zij deze verklaring <span class="corr" id="xd0e7374" title="Bron: gehoore">gehoord</span> had, met hare bagaadje, in een rijtuig, we&ecirc;r naar Bonn is vertrokken, en haren echtgenoot aan de zorg van vreemden heeft
+overgelaten.
+
+</p>
+<p>De gissingen van Van Aartheim klommen door dit verhaal tot een hoogen trap van waarschijnlijkheid, en hij wendde zich dus
+terstond tot den kastelein, om nog nadere inlichtingen te bekomen. Uit de beschrijvingen, zoo van den Engelschman als van
+de dame, meende hij nu zeker te kunnen opmaken, dat het Lurgrave was, wien dit vreeselijk ongeluk getroffen had, en daar juist
+op dat oogenblik de doctoren inkwamen, volgde hij hen naar de ziekenkamer, om den lijder te zien. En waarlijk, daar zag hij
+den ellendige, het zwaar gewonde hoofd op de borst gezonken, al met de kleur des doods overtogen, en hoorde hij het akelig
+reutelen, als van iemand, die in hevige benaauwdheid sterft. Onze vriend was diep getroffen; het denkbeeld, dat hij, die daar
+lag, zijn bitterste vijand, zijn hevige vervolger, de verstoorder van al zijn geluk was geweest, kwam geen oogenblik bij hem
+op. Hij zag alleen zijnen medemensch; iemand dien hij van zoo nabij gekend had; dien hij kortelings nog zoo gezond en krachtvol
+gezien had; maar tevens iemand, wiens sterven men zich zelfs niet kan voorstellen, zonder met schrik en ontzetting vervuld
+te worden.
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is nog geen sterven,&#8221; zei een der doctoren, die tot zijn bed genaderd was: &#8220;de verwonding van het borstbeen is de oorzaak
+van dit benaauwd geluid. Ik zal trachten, door zijn hoofd lager te leggen, het hem wat gemakkelijker te maken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Voort, voort!&#8221; riep Lurgrave, toen hij door deze aanraking als uit een sluimer ontwaakte, met eene benaauwde stem, maar toch
+met inspanning van al zijne krachten: <span class="pagenum">[<a id="pb403" href="#pb403">403</a>]</span>&#8220;voort, postillon! of ik sla u met eigen hand de hersens in.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Houd u kalm, wat ik u bidden mag,&#8221; zei de doctor, &#8220;en verzwaar uw lijden niet! Tracht wat te rusten.&#8221;
+
+</p>
+<p>De lijder sloeg wild de oogen om zich heen; langzamerhand scheen het hem duidelijk te worden, waar hij zich bevond; maar toen
+de hand opheffende en met de vuist dreigende, riep hij: &#8220;Ha! waar zijt ge, slang! met wie ik mijn leven aan den duivel gewijd
+heb? Ellendige! hebt gij mij nu verlaten en bestolen, en mij op mijn sterfbed beschimpt en bespot? Wees vervloekt!&#8221;
+
+</p>
+<p>Deze uitroep scheen zijne trouwelooze maitresse te gelden. En o, de beschuldiging, die hij tegen haar uitbraakte, bleek naderhand
+maar al te gegrond te zijn. Neen! geen der misdrijven, waaraan de ongelukkige <i lang="fr">Fran&ccedil;aise</i> schuldig staat, zal eens haar sterfbed zoo benaauwd en vreeselijk maken, als deze gruweldaad.
+
+</p>
+<p>Maar daar ontdekt zijn oog Van Aartheim. &#8220;Ook gij nog!&#8221; roept hij woedend uit, terwijl hij het verband van zijn hoofd losrukt,
+en hem met woeste gebaren dreigt. &#8220;Komt gij mij beschimpen en juichen?&#8212;Neen, ik wil niet sterven&#8212;ik zal niet sterven&#8212;spoedig&#8212;paarden&#8212;rijd
+voort&#8212;vlieg, postillon!&#8212;duizend guinjes, zoo gij dien ellendige voorblijft.&#8212;Neen, gij zult niet lang meer juichen!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Om Gods wil, bedaar!&#8221; roept Van Aartheim, terwijl hij smeekend de armen naar hem uitstrekt. &#8220;Gij kent mij beter, Lurgrave!
+ik wil u helpen, kon ik u maar helpen ik wil uw lijden verzachten. O, indien het u troost geeft, zie, ik vergeef u alles,
+ik vergeet alles. Ongelukkige, ik wil uw vriend zijn...&#8221;
+
+</p>
+<p>Maar de lijder hoort hem niet meer; afgemat zinkt zijn hoofd op het kussen ne&ecirc;r; uitgeput en bedwelmd ligt hij na deze woedende
+inspanning; en het vuurrood, waarme&ecirc; de drift zijn voorhoofd en wangen geverfd had, maakt we&ecirc;r plaats voor de bleeke en vale
+kleur des doods.
+<span class="pagenum">[<a id="pb404" href="#pb404">404</a>]</span></p>
+<p>De doctor herstelde het losgescheurd verband, en Van Aartheim plaatste zich zoo, dat hij door den stervende niet meer gezien
+kon worden; maar toch, hij bleef den geheelen nacht bij hem, bij afwisseling door een der doctoren bijgestaan. Wij zullen
+onzen Lezers de bijzonderheden van dien vreeselijken nacht niet mededeelen. Van Aartheim spreekt er nooit van, dan met de
+diepste ontroering, en met weerzin brengt hij zich die <i lang="fr">horreurs</i> voor den geest. In den vroegen morgen maakte de dood een einde aan het aardsche lijden van Lurgrave, en deed eene vervloeking,
+die hij uitbraakte, op zijne lippen versterven.
+
+</p>
+<p>&#8220;Het is een groot geluk voor hem, dat hij maar dood is,&#8221; zei de kastelein, toen hij het berigt in de gezelschapszaal had medegedeeld.
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja, wel is het een geluk!&#8221; stemden al de gasten toe; maar niemand hunner had hem zien sterven.
+
+</p>
+<p>Twee dagen later, in den vroegen morgen (eene voorzorg van den kastelein, om zijne gasten niet door zulke akelige dingen te
+indisponeeren) werd het lijk van Lurgrave naar het kerkhof buiten de stad gedragen. Niemand verzelde de baar van den vreemdeling,
+dan van Aartheim; niemand zou, zelfs in zijn vaderland, tranen van droefheid voor hem over hebben. Maar een traan van innig
+medelijden viel op de kist van den ongelukkige, toen die in de groeve der vertering nederzonk. Wee hem, over wie dan nog tranen
+van medelijden moeten worden geschreid!
+
+</p>
+<p>Nadat van <span class="corr" id="xd0e7414" title="Bron: Aarthem">Aartheim</span> de zaken van den Engelschman had afgedaan, besloot hij den volgenden morgen, per stoomboot zijne reis naar Holland voort
+te zetten. In den namiddag ontmoette hij, op de schipbrug, Polsbroekerwoud en de andere vrienden, die van Coblenz waren teruggekeerd,
+en gezamenlijk reisden zij nu den volgenden dag naar Nijmegen.
+
+
+
+<span class="pagenum">[<a id="pb405" href="#pb405">405</a>]</span></p>
+</div>
+<div id="ch35" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Hoofdstuk XXXV.</h2>
+<div class="argument">
+<p>Hetwelk het laatste is, behalve voor degenen, die al vroeger de lectuur dezer reisontmoetingen hebben afgebroken.</p>
+</div>
+<p>Het oogenblik, waarin men, na eene lange afwezigheid of eene reis van eenige uitgebreidheid, voor het eerst weder den vaderlandschen
+grond betreedt, of het land weerziet, waar men geboren is, en dat alles, wat ons dierbaar is, in zich bevat, is voor de meeste
+menschen in de voorstelling zeer aangenaam; en velen, die voor het eerst reizen, stellen zich de zoetste gewaarwording voor,
+die door een plotselingen overgang zal worden opgewekt. Jammer is het, dat gewoonlijk de uitkomst al bijzonder weinig aan
+die voorstelling beantwoordt. Want wat die overgang betreft, men bemerkt er meestal niets van; men is gewoonlijk in het vaderland,
+voordat men het weet, en men ziet in zulke oogenblikken, dat men de voorgestelde zoete gewaarwordingen niet eer kan smaken,
+voordat men zijn eigen woning binnentreedt. Welk genot is er, bij voorbeeld, voor den Hollander, om aan het Lobith aan te
+varen, of bij Westwezel de grenspaal voorbij te rijden? Zeker niet het gevoel van trotschheid, zulk een mooi land het zijne
+te mogen noemen; want schoon Holland niet als het Paradijs van Europa kan beschouwd worden, het ziet er binnen&#8217;s lands over
+het algemeen heel wat beter uit, dan aan den grenscirkel. Of zou de vreugd te zoeken zijn in het ontmoeten van zijne landgenooten!
+Ach, wie zijn het, die hij het eerst aantreft! Commiezen, welke als <span class="pagenum">[<a id="pb406" href="#pb406">406</a>]</span>gieren op zijn bagaadje aanvallen, en zijne nette koffers met baldadig geweld van de diligence smijten, of die met aanmatigende
+onbeleefdheid aan boord van de stoomboot stappen; policiebeambten, welke hem bewijzen vragen, dat hij geen schurk is, en aan
+wie hij toonen moet, dat hij permissie heeft, om zijn eigen land binnen te komen; schippers en loodsen, handlangers en knechts,
+die, terwijl zij elkander een touw toewerpen, of een baal voortsjouwen, zichzelven en elkander, bij wijze van stopwoordjes
+en tusschenwerpsels, het eeuwige oordeel toewenschen; in welke kunstige manier van spreken, wij moeten het onbevooroordeeld
+bekennen, onze Hollandsche sjouwers, schippers en werklieden, het gepeupel van alle andere landen verre achter zich laten.
+Al verder: gij gaat in een herberg, en betaalt uwe vertering, met een 5 franc of een thaler, of, zoo gij het nog hebt, een
+fatsoenlijk stuk Hollandsch geld; en voor hetgeen men u terug moet geven, regent het dertiendehalfjes, pietjes en blinde dubbeltjes
+in uwe hand.&#8212;Maar nu zijt gij dan eindelijk verheugd, dat gij toch weer op vaderlandschen bodem wandelt; nu stelt gij u voor,
+hoe gij het verliet; maar gij denkt ook onwillekeurig aan al het opgewisselde goud, dat toen uwe beurs bevatte, en het is
+alsof gij nu voor het eerst opmerktet, dat uw plunje er armelijk uitziet, en dat uw nieuw jasje wat al te versleten is, om
+daarmee in uwe eigene stad aan te komen. Maar gij ontmoet ook menschen, die gij half en half kent, die gij wel eens meer ontmoet;
+dat doet u plezier; maar hen, die hunne gewone manier van leven gevolgd hebben, en wiens niets bijzonders gebeurd is, treft
+deze ontmoeting volstrekt niet; of zoo zij misschien ook een tourtje gemaakt hebben, dan is het uwe grooter en interessanter,
+maar daar ligt hun niets aan gelegen; en zij beginnen u over Kleef en den Eltenberg te onderhouden, daar gij uwe mededeelingen
+omtrent den <i lang="fr">Mont blanc</i> kunt opzouten. Voorts vraagt gij met brandend verlangen naar nieuws omtrent <span class="pagenum">[<a id="pb407" href="#pb407">407</a>]</span>allerlei zaken; en daar is niets nieuws voorgevallen, en alles gaat zijn gewonen gang, alsof gij niet weg geweest waart. En
+waartoe al de teleurstellingen opgesomd, die u treffen, als gij het genot smaakt den vaderlandschen grond te betreden? Daar
+is misschien geen enkel genoegen op aarde, dat zich met de voorstelling, die men er van maakt, kan meten.
+
+</p>
+<p>Nijmegen was de plaats, waar onze vrienden het eerst den vaderlandschen bodem weer betraden. Weinige uren te voren hadden
+zij elkander met veel deftigheid geluk gewenscht, toen zij eene Hollandsche vlag en Hollandsche uniformen aan den wal ontdekten.
+Daar was zelfs eene propisitie gedaan, om eene fijne flesch te drinken; maar niemand durfde er sterk op aandringen, omdat
+aller finanti&euml;le toestand veel te wenschen overliet, en sommigen zelfs niet begrepen, hoe zij Rotterdam konden halen. Het
+afscheid van Van Aartheim, die terstond naar Utrecht vertrok, liep dan ook zonder libaties, maar met hartelijke wenschen en
+vriendschappelijke handdrukken af, en de hoop om elkander spoedig weer te zien, verbande tevens alle droefgeestigheid en aandoening
+van deze plegtigheid.
+
+</p>
+<p>En nu ondernamen de vijf getrouwe vrienden den volgenden morgen vroeg den terugtogt naar Rotterdam, waar de reis volbragt
+zou zijn. Dezelfde stoomboot, die hen v&oacute;&oacute;r twee maanden had overgebracht, lag weer gereed, en occupeerde zich met den overbodigen
+stoom snuivend uit te blazen; de kaai was weer met dezelfde soort van toekijkers gevuld, als altijd, en onder hen bevond zich
+een aanzienlijk aantal bedelaars, die niets vuriger verlangden, dan de waarheid te ondervinden van het spreekwoord: de morgenstond
+heeft goud in den mond. De hofmeester nam al de passagiers met scherpe blikken waar, of er ook onder waren, die hun leeftocht
+met zich voerden, of die al in hun logement gedejeuneerd hadden; de kapitein liep met zekere gewigtigheid over het dek heen
+en weder, zonder <span class="pagenum">[<a id="pb408" href="#pb408">408</a>]</span>zich eenigszins met de passagiers of goederen in te laten, die hij als bijkomende zaken beschouwde, doch die met het doel
+zijner reize in geen het minste verband stonden; de stokers woelden in den voorraad steenkolen, waarover zij te disponeeren
+hadden, en brandden hunne zwarte aangezigten voor den gloeijenden oven; de commissionairs en kruijers verwisselden met groot
+genoegen den zwaren last, dien zij torschten, voor eenig klein zilvergeld; en de reizigers, zelfs die nog een kwartier te
+vroeg kwamen, verhaastten hunnen tred, zoodra zij de boot in het gezigt kregen, als hoorden zij in den sissenden stoom eene
+waarschuwing: &#8220;Pas op, dat ge niet te laat komt.&#8221;
+
+</p>
+<p>Het was een zeer koele morgen, en de meeste passagiers vonden het dus geraden zich benedenwaarts te retireren. Ook Pols trok,
+toen hij gezien had, dat de stoomboot gelukkig omgekeerd en goed <i lang="fr">en train</i> was, naar de kajuit. Maar welk eene verrassing wachtte hem hier? Hij kon nauwelijks zijne oogen gelooven, toen hij zijn waarden
+neef en nicht van Schalen en hunne kolossale, blozende en gezonde dochter Truitje ontdekte. &#8220;Wel heden, neef!&#8221;&#8212;&#8220;Mijn lieve
+tijd, nicht!&#8221; waren de eenige woorden, die een paar omslagtige omhelzingen en luidruchtige kussen vooraf gingen. Maar toen
+volgde een stroom van uitboezemingen over de vreugde dezer ongehoopte ontmoeting, en eene reeks van opmerkingen over het zonderlinge
+en buitengewone, dat dit juist zoo trof, en het voorregt, dat menschen in zulk soort van <span class="corr" id="xd0e7444" title="Bron: cencontres">rencontres</span> boven bergen en dalen vooruithebben; en toen nicht aan het verhalen, hoe het kwam, dat zij juist heden in de stoomboot zat,
+en niet gisteren, zooals haar eerste plan geweest was; en hoe zij niet weg had kunnen komen van hare eigene zuster, die te
+Nijmegen woonde; en hoe zij de bruiloft had wezen bijwonen van eene nicht, waarvan zij moei, of, op zijn Fransch, tante was;
+en hoe die nicht een kostelijk huwelijk gedaan had met een knap mensch, die een post had bij <span class="pagenum">[<a id="pb409" href="#pb409">409</a>]</span>een dijkcollegie, zij geloofde zooveel als bode; en hoe haar eigen man, die wel van een grapje hield, zich op die bruiloft
+had verkleed als een Jood, en op het dessert met een kruiwagen met amandelen om de tafel gereden had; en hoe zij zelve hem
+haast niet herkend had, zoo natuurlijk riep hij; &#8220;mangelen, beste mangelen!&#8221; en nog meer dergelijke vermakelijke grappen,
+waarvan haar man de aanlegger geweest was, maar alles in eer en deugd.
+
+</p>
+<p>Pols luisterde met goedhartige aandacht naar al deze belangrijke mededeelingen, en daarna met belangstelling naar een nader
+relaas omtrent de laatste ziekte en de begrafenis van Mijntje; hij vernam ook met veel genoegen, dat alles aan zijn huis toch
+goed en ordelijk was toegegaan, maar dat Pietje wat zou staan te kijken, als hij daar op eens voor haar stond, hoewel zij
+hem al sedert veertien dagen alle uur te wachten was; en toen verzocht nicht hem, om ook eens wat van zijn reizen te vertellen,
+en waar hij al zoo geweest was, en of hij nu waarlijk zulke bijzonderheden gezien had, als de reizigers altijd wel willen
+zeggen. Pols voldeed met genoegen aan haar verlangen, en sprak een poosje over hooge bergen en watervallen, waarvan nicht
+de handen in elka&acirc;r sloeg, en waaronder neef in een gerusten slaap raakte. Maar toen sprong hij in eens met zijne gedachten
+tot Coblenz terug, en dit gaf hem aanleiding om te zeggen:
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar nu zult ge nooit raden, wie ik onderweg ontmoet heb; het is nog iemand van de familie.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Toch neef Joris niet? maar die is al dien tijd niet uit Rotterdam geweest; of zijn bro&ecirc;rs weduwe? maar neen, die is al jaren
+dood. Neen, ik kan het niet raden.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zal het dan maar zeggen: &#8217;t was nicht Mientje van Schalen van <span class="corr" id="xd0e7457" title="Bron: IJselstein">IJsselstein</span>.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, nu nog mooijer! Dat slechte schepsel, die niets had dan haar mooije gezigtje, maar die er zoo trotsch op was, als wat
+ben je me! Nu, ze zal ook wel in een mooije conditie wezen.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb410" href="#pb410">410</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Neen, waarlijk, dat is alles heel goed te regt gekomen; ze is toen met dien Duitschen heer in het geheim getrouwd.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Een mooije heer, een grasmof, die half naakt in &#8217;t land gekomen is, om ons goede geld te winnen. En dat ze getrouwd zijn
+maakt mij niemand wijs; dan had ze in IJsselstein moeten blijven, en dan hadden de geboden moeten gaan, net als over mij en
+je neef, en over ieder eerlijk en fatsoendelijk mensch. Neen, het is ook altijd een ligt meisje geweest.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ge oordeelt misschien wat te streng, nicht! Het was toen wel onvoorzigtig van haar gehandeld, maar zij zijn waarlijk getrouwd;
+en het is toen ook heel goed met hen gegaan; Mijnheer Blumengarten is tegenwoordig een groot koopman in Coblenz, en zit in
+goeden doen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat zal dan ook wel niet alles in den haak wezen; niet dat ik iemand wil veroordeelen, maar het geld van weduwen en weezen
+is misschien ook niet te goed voor iemand, die zoo ligt over eene heilige zaak denkt, als toch het huwelijk is.&#8221;
+
+</p>
+<p>Pols vond het geraden dit onderwerp maar niet langer te behandelen, hoewel hij plan had het als inleiding te doen dienen voor
+eene belangrijke confidentie, althans om zoo iets van zijne plannen in het verschiet te laten zien. Nicht Van Schalen bromde
+nog eenige liefderijke aanmerkingen, en sloot daarop hare oogen, om de schade van een slapeloozen nacht nog wat in te halen.
+
+</p>
+<p>Onze vriend entameerde dus een discours met Truitje, en na eenige woorden over onverschillende zaken gewisseld te hebben,
+dacht het hem niet kwaad, aan deze, die toch zeker zoo streng niet denken zou, iets van zijn voornemen omtrent Juffrouw Blumengarten
+me&ecirc; te deelen. Hij schoof dus zijn tabouretje wat nader aan haar toe, en begon op half fluisterenden toon tot haar te zeggen:
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik zal het nu wel eenig hebben in mijn ruime huis in den Oppert.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb411" href="#pb411">411</a>]</span></p>
+<p>&#8220;Ja maar, neef! u hebt zooveel vrienden; die zullen u nog wel eens opzoeken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja maar, nicht Truitje! vrienden zijn ook maar vrienden; ik heb mijn gedachten al eens over een meisje laten gaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>Truitje zei niets, maar keek blozend voor zich.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, nicht! wat zou je daarvan denken; daar is niets dat het mij belet, en ik heb een nichtje, dat er heel mooi uitziet,
+en dat ook heel lief is.&#8221;
+
+</p>
+<p>Truitje werd nu eens voor de variatie bleek, doch zette toen we&ecirc;r haar blozen voort.
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar zeg dan toch eens, lieve nicht! wat zou je mij hierin raden?&#8221;
+
+</p>
+<p>Met een nieuwen gloed op de wangen, stotterde Truitje; &#8220;Neef Joachim! ik kan er niets van zeggen, zonder vader of moeder.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Maar dat is toch vreemd,&#8221; zei Pols: &#8220;je kunt toch je eigen meening wel zeggen zonder vader of moeder?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Neen neef! dat mag ik niet doen; je moet het mij niet kwalijk nemen. Ik ben het met moeder geheel eens, wat een meisje behoort
+te doen, en ge hoordet straks zelf, hoe ze zich uitliet omtrent nicht Mientje, die nu in Duitschland woont.&#8221;
+
+</p>
+<p>Juist lag de stoomboot aan voor Tiel, en de botsing tegen den wal maakte neef en nicht Van Schalen wakker.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel, nu zal ik je krijgen!&#8221; riep neef, toen hij Pols en zijne dochter in een zoo vertrouwelijk discours zag. &#8220;Vrouw! je mag
+wel oppassen, of ik moet het kleed van den mangelenjood al gaauw weer aantrekken.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Houd je mond, lobbes!&#8221; zei nicht. &#8220;Wat praat je altijd malle praat! Maar, Trui-lief! wat hebt ge een kleur!&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;&#8217;t Is hier vast wat benaauwd, moeder! ik wil eens naar boven gaan.&#8221;
+
+</p>
+<p>Op den trap vroeg de moeder fluisterende aan de dochter: &#8220;Wat was dat toch, kindje?&#8221; En het kindje van bijna zes voet antwoordde:
+&#8220;Ik weet het niet, moetje! ik geloof, <span class="pagenum">[<a id="pb412" href="#pb412">412</a>]</span>dat neef Joachim u en vader wel eens spreken wou.&#8221;
+
+</p>
+<p>Gedurende dit gesprek had boven eene ontmoeting plaats, niet minder aangenaam, dan die tusschen Pols en de Van Schalens. Te
+Tiel zag Torteltak zijn eenigen broeder aan boord komen. Juichend drukten zij elkander de hand, en de glans van vreugde, die
+zich op beider gelaat vertoonde, duidde aan, dat zij niet alleen door den band des bloeds, maar ook door wederkeerige toegenegenheid
+en vriendschap aan elkander verbonden waren. Daar is gewoonlijk veel, dat zich tegen zulk eene naauwe vriendschap tusschen
+broeders aankant, misschien het meest, dat men elkander van der jeugd af al te naauwkeurig kent, eene proef, waartegen de
+meeste menschen niet bestand zijn. Maar wanneer, in weerwil van al die tegenkantingen, zulk eene vriendschappelijke betrekking
+bij broeders plaats vindt, dan kan er moeijelijk een vriendschap zijn, naauwer en inniger dan de zoodanige, moeijelijk eene
+vertrouwelijkheid, die grooter is en meer insluit, en die door de natuurlijke betrekking meer gewaarborgd is tegen botsingen,
+waartoe verscheidenheid van betrekkingen bij andere vrienden somtijds aanleiding zou kunnen geven.
+
+</p>
+<p>Frederik van Torteltak was twee jaren ouder dan zijn broeder, en in houding en gelaatstrekken zeer op dezen gelijkend. Alleen
+had hij iets meer deftigs en bedaards, en miste hij de misschien te groote ijdelheid van Eduard. Sedert een jaar had hij de
+Leidsche akademie verlaten, zonder evenwel terstond eene plaats in de maatschappij in te nemen. Hij behoorde tot die menschen,
+welke de voorregten van het akademieleven verloren hebben, en wien men die van het maatschappelijke nog niet toestaat. Hij
+was proponent, een dier benijdbaren, wier namen vier- of zesmaal &#8217;s jaars in lange lijsten achter de Boekzaal worden aangeplakt,
+even als die van dienstboden op een verhuurkantoor, en die van wijnen op eene prijscourant; een dier gelukkigen, welke nooit
+hunne betrekking kunnen <span class="pagenum">[<a id="pb413" href="#pb413">413</a>]</span>noemen, zonder een medelijdenden glimlach of schouderophalen te ontmoeten; over wie iedereen, als over publiek goed, meent
+te kunnen en mogen oordeelen en beschikken, en die dat voorregt boven doctoren en advokaten zonder praktijk en kooplieden
+zonder zaken hebben, dat zij bij uitnemendheid als &#8220;arme stakkers&#8221; en &#8220;ongelukkigen, die niets om handen hebben,&#8221; worden beschouwd.
+Vertoont zich een proponent in een gezelschap, iemand, die hem voor het eerst ontmoet, en die het zeer indiscreet zoo rekenen,
+een jong doctor te vragen, of hij al pati&euml;nten heeft, vraagt hem terstond: &#8220;Hebt u al eenig uitzigt op eene plaats?&#8221; Hij maakt
+nooit eene visite bij een tante, of eene mevrouw, die de Boekzaal bijhoudt, of hij hoort ten minste drie keeren in het half
+uur van zijn bezoek: &#8220;Daar zijn ontzettend veel proponenten!&#8221; Heeft een jong meisje de onvoorzigtigheid zich met hem te engageren,
+hare vriendinnetjes maken toespelingen op minnarijen, daar nog geen eind aan te zien is, of verheugen zich, dat zij haar nog
+zoo heel gaauw niet zullen verliezen. Dit gaat zelfs verder: de persoon, aan den proponent verbonden, wordt zelve een voorwerp
+van deernis, even als de ongelukkige, aan wien zij zich opoffert. Is de proponent treurig of ernstig: &#8220;hij zal zich nog doodkniezen,&#8221;
+of &#8220;wie wil met zoo&#8217;n stijven Klaas te doen hebben?&#8221; Is hij vrolijk en opgeruimd: &#8220;hij trekt het zich niet veel aan; &#8217;t kan
+hem niet schelen; hij is nog ongeschikt voor zijne betrekking.&#8221;&#8212;Maar waartoe al de voorregten, aan dezen stand verbonden,
+opgesomd! Waarom gesproken van de philantropische vertogen en voorstellen, om hun lot te verbeteren, en die misschien nog
+wel zullen leiden, om er kerkeknechts en doodgravers van te maken! Met erkentenis voor den goeden wil van allen, die zich
+zooveel aan hen laten gelegen leggen, zouden de meeste proponenten wel onder hunne namen willen schrijven: &#8220;Verzoeke van brieven
+en betuigingen van beklag verschoond te blijven.&#8221;
+<span class="pagenum">[<a id="pb414" href="#pb414">414</a>]</span></p>
+<p>Torteltak had in een van de Geldersche waarden zijne gaven doen hooren; hij liet zich evenwel volstrekt niet uit over zijne
+verwachtingen, en daar Pols nog al veel met zijne familie bezig was, viel ook niemand hem daarme&ecirc; lastig. De broeders hadden
+veel te praten en veel me&ecirc; te deelen: &#8220;en je hebt mijn brief te Straatsburg ontvangen?&#8221; vroeg Frederik.&#8212;&#8220;Ik heb geen brief
+gezien na Constants van u, noch van iemand.&#8221;&#8212;&#8220;Dan weet ge ook het nieuwtje nog niet: ik ben ge&euml;ngageerd, en je kent het meisje
+ook; maar nu zeg ik je niet met wie, voor gij haar ziet.&#8221;&#8212;&#8220;Toch niet met Elize L.?&#8212;&#8220;Met Elize, noch met Sophie; maar nu zeg
+ik niets meer.&#8221;&#8212;Torteltak raadde nog twintig namen; maar hij was altijd mis; dus besloot hij de zaak af te wachten. Hij deelde
+intusschen aan zijn broeder me&ecirc;, dat ook hij misschien ge&euml;ngageerd was, doch dat hij nog onderweg moest informeren, of het
+werkelijk zoo was, maar dat hij niet wist, of hij het verlangde ja, dan neen.&#8212;Voorts liepen de gesprekken over vele familiezaken;
+Veervlug informeerde met veel belangstelling naar hunne zuster, maar vernam niets bijzonders, dan dat zij springlevend, gezond
+en nog even dartel als vroeger was.
+
+</p>
+<p>Pols vond in den loop des morgens, toen hij met zijne oude nicht alleen in de kajuit was, nog gelegenheid een woordje ten
+voordeele van Mevrouw Blumengarten te spreken, en daar deze door sommige voorstellingen, die zij sedert het discours op den
+trap had beginnen te scheppen, in eene meer vergevensgezinde bui was geraakt, verklaarde zij nu het huwelijk als wettig te
+beschouwen, en best te willen gelooven, &#8220;dat dat eigenste losse en wilde Mientje toch nog wel eene goede en brave huismoeder
+kon geworden zijn.&#8221; Onze vriend was zoo voldaan over deze omkeering, dat hij besloot terstond zijne confidentie te doen volgen,
+en hij maakte haar alzoo in diep geheim bekend, dat hij plegtig om de hand en het hart van Caroline Blumengarten <span class="pagenum">[<a id="pb415" href="#pb415">415</a>]</span>had verzocht, en hoop had binnen kort zijnen wensch vervuld te zien.
+
+</p>
+<p>Nicht Van Schalen werd, even als vroeger hare dochter, beurtelings rood en bleek. &#8220;Je doet me schrikken, neef Joachim! en
+weet je wel, dat je dan een Duitsche deern in je Rotterdamsche huis krijgt?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ja,&#8221; zei Pols; &#8220;maar zij zal zich best bij ons kunnen schikken, en ge zult zien, zij zal u uitmuntend bevallen.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;En was het dat, dat je me zeggen woudt?&#8221; zei nicht, hem sterk aanziende. &#8220;Truitje... ik dacht, dat je me iets hadt me&ecirc; te
+deelen.&#8217;&#8221;
+
+</p>
+<p>En zonder zijn antwoord af te wachten&#8212;want juist kwam Truitje beneden&#8212;nam de moeder hare dochter onder den arm en ging naar
+boven. Op den trap fluisterde zij haar in: &#8220;Het reizen heeft neef Joachim, geloof ik, heelemaal mal gemaakt.&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Dat geloof ik ook,&#8221; zei Truitje, toen de moeder haar de aanleiding tot deze gissing me&ecirc;deelde.
+
+</p>
+<p>Ten een ure lag de stoomboot voor de Boompjes te Rotterdam stil. Pols nam al de bagaadje en drie zijner vrienden terstond
+me&ecirc; naar huis; maar Torteltak werd door zijn broeder meegetroond, die hem hier tot getuige van zijn geluk wilde maken. Niet
+ver van de aanlegplaats schelden zij aan een groot huis aan, en de proponent sleepte zijn broeder onaangediend naar boven.
+De deur eener zijkamer werd geopend, &#8220;Hier is zij!&#8221; riep Frederik verheugd uit. &#8220;Eduard! zie hier mijn meisje!&#8221; En Torteltak
+stamelde zijne broederlijke gelukwenschen uit voor Ambrosine Korenaar.
+
+</p>
+<p>&#8220;Wel heden, Mijnheer Torteltak! dat vind ik nu eens heel aardig, dat gij ons terstond komt bezoeken; en wat zegt gij nu van
+die jongeluidjes? Ja, het kan wonderlijk in de wereld loopen. Wij ontmoetten uwen broeder te Kleef, juist acht dagen nadat
+gij ons verlaten hadt, en wij konden het terstond zoo best met hem vinden. En nu <span class="pagenum">[<a id="pb416" href="#pb416">416</a>]</span>wordt Ambrosine nog eene domineesvrouw! Nu, het is wel mijne eigen dochter, maar ik durf gerust zeggen, dat er weinige zulke
+lieve en geschikte meisjes ook daarvoor gevonden worden.&#8221;
+
+</p>
+<p>Torteltak was in de eerste oogenblikken door deze ontmoeting een weinig uit het veld geslagen, en hij stond eenige oogenblikken
+in beraad, om nu als een wanhopig minnaar te gaan kwijnen, en met liedjes in het genre van: &#8220;<i lang="en">Fare thee well!</i>&#8212;<i lang="fr">Non, je ne t&#8217;aime plus.</i>&#8212;<i lang="de">So willst du treulos von mir scheiden!</i>&#8221; en dergelijke te gaan occuperen; maar toen hij zijn hart eens goed onderzocht had, bleek het hem, dat hij, zonder zich ongelukkig
+te maken, Ambrosine heel goed aan zijn broeder kon afstaan. Hij ontwaarde geen pijnlijker aandoening, dan die hij altijd gevoelde,
+als hij zag dat een mooi en lief meisje zich aan een ander naauwer verbond dan aan hem. Toen dus de oude Heer Korenaar bovenkwam,
+viel hij dadelijk in dien goeden toon, en sprak met gemelden grijsaard zeven kwartier over den Engelschen en Hollandschen
+koophandel, dronk aan tafel een vrolijken toast, en maakte bij zijn afscheid van zijn broederlijk regt op Ambrosine met vreugde
+gebruik.
+
+</p>
+<p>En &#8217;s avonds was er feest in den Oppert, het feest der behouden terugkomst, en het afscheidsmaal van vijf getrouwe reisgenooten.
+Pols presideerde het souper, in den stoel van zijn vader, met zijn gemakkelijken huisjas en zijne gevoerde pantoffels versierd.
+De goedhartige vergenoegdheid, die op &#8217;s mans gelaat te lezen was, deelde zich aan al de vrienden mede. &#8220;Daar is toch maar
+&eacute;&eacute;n Holland!&#8221; riep hij uit, toen hij het laatste van vele glazen krachtige Portwijn uitdronk, en toen hij zijne eigen leden
+op zijn eigen bed uitstrekte, murmelde hij half sluimerend: &#8220;Oost west, &#8217;thuis best!&#8221;
+</p>
+<hr class="tb"><p>
+
+</p>
+<p>Hier eindigt het relaas der Reisontmoetingen van Joachim Polsbroekerwoud en zijne vrienden. Wij weten het dat <span class="pagenum">[<a id="pb417" href="#pb417">417</a>]</span>wij onze Lezers weinig belangrijks en buitengewoons hebben me&ecirc;gedeeld; maar het is moeijelijk, indien men de waarheid getrouw
+wil blijven, zoo iets uit hedendaagsche reizen te putten. Die, in weerwil van dat al, deze ontmoetingen tot den einde toe
+gevolgd heeft, wordt bij deze bedankt voor zijn geduld, en ontvangt tot toegift, hetgeen wij, omtrent het wedervaren onzer
+personen, sedert hunne tehuiskomst vernomen hebben.
+
+</p>
+<p>Pols is na zijne terugkomst nog bijna een maand in onzekerheid geweest, hoe het met zijn engagement zou afloopen. De Heer
+Blumengarten, die zich als vader verpligt rekende omtrent den minnaar zijner dochter behoorlijke informati&euml;n in te winnen,
+wendde zich, met medewerking zijner Overheid, tot de Regeering van Rotterdam, om inlichtingen aangaande dien persoon te verzoeken.
+Deze renvoyeerde het stuk aan de Policie, en het antwoord, dat teruggezonden werd, luidde, dat gemelde Polsbroekerwoud geenszins
+voor een verdacht persoon gehouden kon worden. Hiermede was de schoonpapa tevreden; en op aandringen van zijne vrouw, die
+zoo gaarne haar vaderland eens wilde we&ecirc;rzien, ondernam hij met zijne familie de reis naar Rotterdam. Op eenen morgen, in
+het laatst van September, werd er bij Pols een brief gebragt, dien hij begeerig opende, maar dien hij, van wege het Duitsche
+schrift, niet lezen kon. Hij spoedde zich dus naar een be&euml;edigd translateur, die hem met den volgenden inhoud bekend maakte:
+&#8220;De Heer Polsbroekerwoud wordt verzocht dezen middag ten 2 ure in het Zwijnshoofd te komen dineren bij zijne familie uit Coblenz.&#8221;
+Onze vriend was zichzelven nauwelijks meester, en zijne vreugde kende geen palen, toen de oude Heer hem als <i lang="de">Herr Sohn</i> en de broeder als <i lang="de">Herr Bruder</i> begroette, en Caroline hem blozend de hand toereikte. In Mei 1838 is dan ook het huwelijk te Coblenz voltrokken; de Van Schalens
+zijn geheel met de Blumengartens verzoend, vooral nadat deze hun een oxhoofd goeden Rijnwijn <span class="pagenum">[<a id="pb418" href="#pb418">418</a>]</span>hebben toegezonden. Mevrouw Polsbroekerwoud schikt zich goed naar de Rotterdamsche levenswijze. Om harentwil is Pols lid geworden
+van den Doelen, waar zij geen enkel zomerconcert verzuimen, en waar de jonge vrouw zich doet opmerken door haar blanke <i lang="fr">teint</i> en het overmatig gebruik van boterhammen met gerookten zalm. Sedert eenigen tijd fluisteren de buren in den Oppert van iets,
+dat op til zou wezen; althans, dat er eenige stukken mandenwerk en oogjesgoed, benevens kousjes en slaapmutsjes van het kleinste
+soort, aan het huis van Polsbroekerwoud zijn bezorgd.
+
+</p>
+<p>Torteltak is gepromoveerd en wacht op een post. Hij is nog altijd een <i lang="fr">enfant cheri des dames</i>, en kleedt zich voortdurend heel netjes. Hij schijnt zich evenwel nog niet te kunnen decideren, wie der vele lieve meisjes,
+die hij kent, door hem gelukkig zal worden gemaakt. Zijn broeder is nu geplaatst, en Ambrosine vindt het buitenleven heel
+aangenaam, hoewel mama Korenaar zich niet kan begrijpen, dat het lieve meisje zich daar niet doodkniest.
+
+</p>
+<p>Veervlug maakt tegenwoordig minneliederen, met wonderlijke aardige <i lang="fr">jeu de mots</i> omtrent <i>tortels op een tak</i>. Hij is vlug als een veertje, sedert de dartele zuster van zijnen vriend deze minneliederen in genade aanneemt. Tusschen
+beiden pleit hij ook <i lang="la">pro Deo</i> en is een gezocht advokaat door degenen, die bij voorkeur gratis <span class="corr" id="xd0e7585" title="Bron: consuleren">consulteren</span>.
+
+</p>
+<p>Holstaff had vroeger plan gemaakt nog eens een reisje naar Frankfort te maken, om Clementine Schmallheim te zien; maar sedert
+hij vernomen heeft, dat dit lieve meisje hevig door de kinderziekte geschonden is, maakt hij zich ongerust, dat dit gezigt
+hem te veel treffen zou, en stelt dus deze reis van dag tot dag uit.
+
+</p>
+<p>De Morder is gepromoveerd, na het verdedigen van een <i>Specimen</i>, handelende over verschillende misbruiken en ongepermitteerde wettelijke bepalingen. Hij staat op het trouwen met een weeuwtje,
+hoewel hij zich lang op <span class="pagenum">[<a id="pb419" href="#pb419">419</a>]</span>dien stap bedacht heeft, omdat hij het beroerd onaangenaam vond, dat juist, als hij eens zin kreeg in een meisje, een ander
+al eens met haar getrouwd was geweest.
+
+</p>
+<p>De vrienden, en vooral Torteltak, ontvangen goede berigten van Van Aartheim. De oude Heer Torteltak, een kundig procureur,
+die reeds vroeger eens de partij van Mevrouw Van Aartheim tegen Lurgrave had opgevat, heeft hem den gemakkelijksten weg aangewezen,
+om al de zaken van <i lang="en">Miss</i> Cleford en haren voogd te ontwarren. De gelukkige man woont met zijne jonge vrouw en zijne moeder op een buiten in Kent,
+waar hij rustig leeft en bemind is, door allen die met hem in aanraking komen.
+
+</p>
+<p>En hiermede eindigt dit Hoofdstuk, en dit Boek.
+
+
+
+
+
+</p>
+</div>
+</div>
+<div class="back"><span class="pagenum">[<a id="pb421" href="#pb421">421</a>]</span><div id="toc" class="div1"><span class="pagenum">
+[<a href="#toc">Inhoud</a>]
+</span><h2 class="normal">Inhoud.</h2>
+<p>&nbsp; <span class="tocPagenum">Blz.</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch1">Hoofdstuk I</a>.</span>&#8212;Kennismaking met de hoofdpersonen <span class="tocPagenum">13</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch2">Hoofdstuk II</a>.</span>&#8212;De stoomboot van Rotterdam naar Nijmegen.&#8212;Ontmoetingen met bekende en onbekende personen.&#8212;Polsbroekerwoud occupeert zich
+met vele menschen en zaken.&#8212;Torteltak wordt verliefd.&#8212;Veervlug heeft onaangenaamheden.&#8212;Holstaff weent met de weenenden
+<span class="tocPagenum">25</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch3">Hoofdstuk III</a>.</span>&#8212;Een rustige avond en een onrustige nacht te Nijmegen <span class="tocPagenum">46</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch4">Hoofdstuk IV</a>.</span>&#8212;Verblijf der reizigers te Kleef.&#8212;Zij maken kennis met interessante landgenooten en naburen, spreken over menschen en zaken
+in gebonden en ongebonden stijl, en bereiden zich voor, te worden vergast op een verhaal van den ouden Heer Korenaar
+<span class="tocPagenum">57</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch5">Hoofdstuk V</a>.</span>&#8212;Het verhaal van den Heer Korenaar, dat misschien nog met de verdere reisavonturen van Polsbroekerwoud en zijne vrienden in
+verband zal staan <span class="tocPagenum">73</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch6">Hoofdstuk VI</a>.</span>&#8212;Aken en Borcetti.&#8212;Torteltak ontmoet een oud vriend.&#8212;De Louisberg.&#8212;Hij ziet dat zijn vriend gelukkig is.&#8212;De Courzaal.&#8212;Hij
+vindt de vrouw van zijn vriend lief <span class="tocPagenum">82</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch7">Hoofdstuk VII</a>.</span>&#8212;Keulen.&#8212;Bonn.&#8212;Men ontmoet interessante levenden, maar nog interessanter dooden <span class="tocPagenum">99</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch8">Hoofdstuk VIII</a>.</span>&#8212;Waarin de reizigers vele merkwaardige plaatsen bezoeken onder veelsoortige gewaarwordingen, en waarin Polsbroekerwoud en
+de Amsterdamsche familie in zeer onaangename positi&euml;n voorkomen <span class="tocPagenum">108</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch9">Hoofdstuk IX</a>.</span>&#8212;Beginnende met eene stoombootreis naar Coblenz, en eindigende met de <i lang="fr">illustre rejeton</i> der familie van Schalen <span class="tocPagenum">118</span>
+<span class="pagenum">[<a id="pb422" href="#pb422">422</a>]</span></p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch10">Hoofdstuk X</a>.</span>&#8212;Een Hoofdstuk, waarin de nieuwsgierige lezer, die gaarne vernemen wil, hoe de reizigers over de badplaatsen naar Frankfort
+trekken, zeer teleurgesteld wordt en dat verder zeer geschikt is om overgeslagen te worden door menschen, die niet gaarne
+kennis willen maken met Frankfortsche families <span class="tocPagenum">135</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch11">Hoofdstuk XI</a>.</span>&#8212;Waarin de reizigers meer dan twintig mijlen afleggen zonder eenig avontuur, maar waarin zij naderhand in een klein bestek
+velerlei genoegens smaken <span class="tocPagenum">152</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch12">Hoofdstuk XII</a>.</span>&#8212;Vermeldende, hoe Veervlug naar zijn pas zoekt, hoe hij zich in zijne eenzaamheid tracht te amuseeren, en hoe hij eerst te
+Darmstadt plaisir krijgt <span class="tocPagenum">163</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch13">Hoofdstuk XIII</a>.</span>&#8212;De nieuwe vriend van Veervlug komt op het tooneel, en legt veel Duitsche plaatsen- en menschenkennis aan den dag
+<span class="tocPagenum">175</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch14">Hoofdstuk XIV</a>.</span>&#8212;De reizigers bezoeken twee badplaatsen; op de eene maakt Pols eene schitterende vertooning, op de andere blijft hij geheel
+onopgemerkt <span class="tocPagenum">186</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch15">Hoofdstuk XV</a>.</span>&#8212;De tour door het Schwartzwald.&#8212;Pols maakt kennis met Engelsche dames bij onweder, en met <span class="corr" id="xd0e7750" title="Bron: Olsbachsche">Ohlsbachsche</span> bij feestmuziek <span class="tocPagenum">201</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch16">Hoofdstuk XVI</a>.</span>&#8212;Aankomst in Zwitserland en verblijf te <span class="corr" id="xd0e7762" title="Bron: Schafhausen">Schaffhausen</span>; bevattende tevens belangrijke opmerkingen omtrent den invloed van een nieuw schoeisel op lichaam en ziel. <span class="tocPagenum">212</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch17">Hoofdstuk XVII</a>.</span>&#8212;Bevattende eene al te lange beschrijving van eene voetreis, en eene al te korte van een watertogtje <span class="tocPagenum">219</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch18">Hoofdstuk XVIII</a>.</span>&#8212;Hoe de reizigers den Rigi beklimmen, en hoe het Holstaff tegen zijne verwachting toch nog gebeuren mag, de zon aldaar te
+zien opgaan <span class="tocPagenum">228</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch19">Hoofdstuk XIX</a>.</span>&#8212;Waarin Pols in zijne verwachting, om een der schoonste dagen van zijn leven in vreugde te vieren, door veelvuldige rampen
+bitter wordt teleurgesteld <span class="tocPagenum">240</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch20">Hoofdstuk XX</a>.</span>&#8212;Waarin zoovele zaken voorkomen, dat het moeijelijk zou wezen, de verschillende opgaven in een korten inhoud te vereenigen
+<span class="tocPagenum">254</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch21">Hoofdstuk XXI</a>.</span>&#8212;Geeft de redenen op, waarom voor Polsbroekerwoud en zijne vrienden het verblijf te Bern geene aangename souvenirs heeft achtergelaten
+<span class="tocPagenum">269</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch22">Hoofdstuk XXII</a>.</span>&#8212;Een zeer kort hoofdstuk, dat voornamelijk over den voorvluchtigen van Aartheim handelt <span class="tocPagenum">283</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch23">Hoofdstuk XXIII</a>.</span>&#8212;Waarin de lezer een geruimen tijd in het Kerkerhol van Chillon moet verzuchten <span class="tocPagenum">287</span>
+<span class="pagenum">[<a id="pb423" href="#pb423">423</a>]</span></p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch24">Hoofdstuk XXIV</a>.</span>&#8212;Geleidt de reizigers van Geneve over Sallenches naar Chamounix en vandaar naar Martigny, en is eenigszins in afgebroken journaalstijl
+geschreven <span class="tocPagenum">301</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch25">Hoofdstuk XXV</a>.</span>&#8212;Waarin aangetoond wordt, dat een interessante tour niet altijd een gemakkelijke is <span class="tocPagenum">313</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch26">Hoofdstuk XXVI</a>.</span>&#8212;Waaruit blijkt, dat de reisavonturen van Joachim Polsbroekerwoud nog na zijne aankomst te Milaan vervolgd worden
+<span class="tocPagenum">320</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch27">Hoofdstuk XXVII</a>.</span>&#8212;Waarin veel beredeneerd en weinig bewezen wordt, en waarin de reizigers eene herberg aantreffen, waar op het uithangbord
+<i>vrij wijn</i> niet maar voor de leus geschreven is <span class="tocPagenum">330</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch28">Hoofdstuk XXVIII</a>.</span>&#8212;Hetwelk aantoont, dat het zeer gevaarlijk is, te digt langs een afgrond te wandelen <span class="tocPagenum">339</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch29">Hoofdstuk XXIX</a>.</span>&#8212;Waarin de reizigers eenig oponthoud hebben, maar dat de lezer zonder oponthoud kan eindigen <span class="tocPagenum">345</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch30">Hoofdstuk XXX</a>.</span>&#8212;Waarin Pols een zeer mooijen <i lang="fr">coup de theatre</i> ziet mislukken, en waarin Torteltak eene dame in haar rijtuig helpt <span class="tocPagenum">354</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch31">Hoofdstuk XXXI</a>.</span>&#8212;Waarin een heer zeer vroolijk en een ander zeer melancholiek wordt <span class="tocPagenum">366</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch32">Hoofdstuk XXXII</a>.</span>&#8212;Hetwelk tooneelen behelst, zeer ergerlijk voor de Nederlanders in het algemeen, en voor de Haarlemieten in het bijzonder
+<span class="tocPagenum">374</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch33">Hoofdstuk XXXIII</a>.</span>&#8212;Hetwelk misschien voor sommige lezers zal ophelderen, wat het titelvignet voorstelt <span class="tocPagenum">387</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch34">Hoofdstuk XXXIV</a>.</span>&#8212;Waarin van Aartheim eene zeer treurige ontmoeting heeft <span class="tocPagenum">400</span>
+
+</p>
+<p><span class="smallcaps"><a href="#ch35">Hoofdstuk XXXV</a>.</span>&#8212;Hetwelk het laatste is, behalve voor degenen, die al voorlang de lectuur dezer reisontmoetingen hebben afgebroken
+<span class="tocPagenum">405</span>
+
+
+</p>
+</div>
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Beschikbaarheid</h3>
+<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door Jeroen Hellingman en het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give
+it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is de spelling Siegenbeek (met het voorwoord in de spelling De Vries-Te Winkel). Er is geen poging gedaan de tekst
+te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel
+zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn gemarkeerd met het corr-element.
+
+</p>
+<p>Hoewel in het origineel meestal laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met &#8220;.
+Geneste dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens.
+
+</p>
+<h3>Documentgeschiedenis</h3>
+<ol class="lsoff">
+<li>2008-07-08 Begonnen.
+
+</li>
+</ol>
+<h3>Externe Referenties</h3>
+<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%">
+<tr>
+<th>Plaats</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e232">Bladzijde IX</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e372">Bladzijde 18</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e385">Bladzijde 19</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e390">Bladzijde 19</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e467">Bladzijde 23</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e560">Bladzijde 30</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e572">Bladzijde 31</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e583">Bladzijde 31</a></td>
+<td width="40%">verzelde</td>
+<td width="40%">vergezelde</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e637">Bladzijde 37</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e717">Bladzijde 43</a></td>
+<td width="40%">me&eacute;</td>
+<td width="40%">me&ecirc;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e726">Bladzijde 43</a></td>
+<td width="40%">belettenden</td>
+<td width="40%">beletten</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e832">Bladzijde 51</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e860">Bladzijde 52</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e885">Bladzijde 55</a></td>
+<td width="40%">omring</td>
+<td width="40%">omringd</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e894">Bladzijde 55</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e959">Bladzijde 61</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e973">Bladzijde 61</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e992">Bladzijde 62</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1022">Bladzijde 62</a></td>
+<td width="40%">veelbeteekend</td>
+<td width="40%">veelbeteekenend</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1027">Bladzijde 62</a></td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1093">Bladzijde 65</a></td>
+<td width="40%">Jufvrouw</td>
+<td width="40%">Juffrouw</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1369">Bladzijde 77</a></td>
+<td width="40%">melacholie</td>
+<td width="40%">melancholie</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1526">Bladzijde 85</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1586">Bladzijde 87</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1593">Bladzijde 87</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1699">Bladzijde 91</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1737">Bladzijde 93</a></td>
+<td width="40%">scene</td>
+<td width="40%">sc&egrave;ne</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1800">Bladzijde 95</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1841">Bladzijde 96</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1967">Bladzijde 103</a></td>
+<td width="40%">Duifduin</td>
+<td width="40%">Dufduin</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e1997">Bladzijde 104</a></td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2043">Bladzijde 107</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2076">Bladzijde 110</a></td>
+<td width="40%">saucise</td>
+<td width="40%">saucisse</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2148">Bladzijde 115</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2235">Bladzijde 117</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2323">Bladzijde 123</a></td>
+<td width="40%">lette</td>
+<td width="40%">letten</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2382">Bladzijde 126</a></td>
+<td width="40%">k&icirc;nderen</td>
+<td width="40%">kinderen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2395">Bladzijde 127</a></td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2425">Bladzijde 128</a></td>
+<td width="40%">Dal</td>
+<td width="40%">Dat</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2451">Bladzijde 129</a></td>
+<td width="40%">scheepte</td>
+<td width="40%">scheepten</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2501">Bladzijde 133</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2544">Bladzijde 137</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2561">Bladzijde 138</a></td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2859">Bladzijde 153</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2877">Bladzijde 154</a></td>
+<td width="40%">lieftalig</td>
+<td width="40%">lieftallig</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e2992">Bladzijde 160</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3023">Bladzijde 162</a></td>
+<td width="40%">mac-intosch</td>
+<td width="40%">mac-intosh</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3053">Bladzijde 163</a></td>
+<td width="40%">tweedemaal</td>
+<td width="40%">tweede maal</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3097">Bladzijde 165</a></td>
+<td width="40%">likteekenen</td>
+<td width="40%">litteekenen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3209">Bladzijde 172</a></td>
+<td width="40%">&#8216;</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3211">Bladzijde 172</a></td>
+<td width="40%">&#8216;</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3215">Bladzijde 172</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8216;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3287">Bladzijde 177</a></td>
+<td width="40%">Belved&eacute;re</td>
+<td width="40%">Belv&eacute;d&egrave;re</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3292">Bladzijde 178</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3378">Bladzijde 182</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3472">Bladzijde 184</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3505">Bladzijde 185</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3527">Bladzijde 187</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">een </td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3555">Bladzijde 188</a></td>
+<td width="40%">reiziger</td>
+<td width="40%">reizigers</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3627">Bladzijde 190</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3631">Bladzijde 190</a></td>
+<td width="40%">hebt</td>
+<td width="40%">heb</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3651">Bladzijde 190</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">,</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3782">Bladzijde 195</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3814">Bladzijde 198</a></td>
+<td width="40%">kerkgansters</td>
+<td width="40%">kerkgangsters</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e3907">Bladzijde 204</a></td>
+<td width="40%">onwe&egrave;r</td>
+<td width="40%">onwe&ecirc;r</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4028">Bladzijde 213</a></td>
+<td width="40%">echtgenoot</td>
+<td width="40%">echtgenoote</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4067">Bladzijde 216</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4196">Bladzijde 225</a></td>
+<td width="40%">offerden</td>
+<td width="40%">offerde</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4201">Bladzijde 225</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4361">Bladzijde 234</a></td>
+<td width="40%">nootlottig</td>
+<td width="40%">noodlottig</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4393">Bladzijde 237</a></td>
+<td width="40%">Belved&egrave;re</td>
+<td width="40%">Belv&eacute;d&egrave;re</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4426">Bladzijde 241</a></td>
+<td width="40%">vergnoegen</td>
+<td width="40%">vergenoegen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4431">Bladzijde 241</a></td>
+<td width="40%">honderde</td>
+<td width="40%">honderden</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4481">Bladzijde 245</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4507">Bladzijde 247</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4626">Bladzijde 252</a></td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4654">Bladzijde 253</a></td>
+<td width="40%">volgde</td>
+<td width="40%">volgden</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4660">Bladzijde 253</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4692">Bladzijde 256</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4848">Bladzijde 265</a></td>
+<td width="40%">Hotel</td>
+<td width="40%">H&ocirc;tel</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e4914">Bladzijde 268</a></td>
+<td width="40%">H&ouml;tel</td>
+<td width="40%">H&ocirc;tel</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5094">Bladzijde 276</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5121">Bladzijde 277</a></td>
+<td width="40%">Pr&eacute;fekture</td>
+<td width="40%">Pr&eacute;fecture</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5154">Bladzijde 278</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5293">Bladzijde 286</a></td>
+<td width="40%">d&egrave;bauches</td>
+<td width="40%">d&eacute;bauches</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5330">Bladzijde 288</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8220;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5334">Bladzijde 288</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5388">Bladzijde 291</a></td>
+<td width="40%">t</td>
+<td width="40%">&#8217;t</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5404">Bladzijde 292</a></td>
+<td width="40%">bouwotoffen</td>
+<td width="40%">bouwstoffen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5409">Bladzijde 293</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5535">Bladzijde 298</a></td>
+<td width="40%">stilness</td>
+<td width="40%">stillness</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5552">Bladzijde 298</a></td>
+<td width="40%">he</td>
+<td width="40%">het</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5561">Bladzijde 299</a></td>
+<td width="40%">toe</td>
+<td width="40%">toen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5586">Bladzijde 300</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5629">Bladzijde 302</a></td>
+<td width="40%">Rouseau</td>
+<td width="40%">Rousseau</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5644">Bladzijde 303</a></td>
+<td width="40%">Tortel ak</td>
+<td width="40%">Torteltak</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5647">Bladzijde 303</a></td>
+<td width="40%">Geneve</td>
+<td width="40%">Gen&egrave;ve</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5671">Bladzijde 304</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5691">Bladzijde 307</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8216;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5748">Bladzijde 309</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">er </td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5828">Bladzijde 313</a></td>
+<td width="40%">interressante</td>
+<td width="40%">interessante</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e5973">Bladzijde 322</a></td>
+<td width="40%">macaronie</td>
+<td width="40%">macaroni</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6002">Bladzijde 323</a></td>
+<td width="40%">seder</td>
+<td width="40%">sedert</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6059">Bladzijde 327</a></td>
+<td width="40%">opspringen</td>
+<td width="40%">opspringend</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6075">Bladzijde 329</a></td>
+<td width="40%">Miiaan</td>
+<td width="40%">Milaan</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6115">Bladzijde 333</a></td>
+<td width="40%">Straasburg</td>
+<td width="40%">Straatsburg</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6121">Bladzijde 333</a></td>
+<td width="40%">Aarthelm</td>
+<td width="40%">Aartheim</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6373">Bladzijde 349</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6445">Bladzijde 351</a></td>
+<td width="40%">Franscham</td>
+<td width="40%">Franschman</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6459">Bladzijde 352</a></td>
+<td width="40%">luiddruchtigheid</td>
+<td width="40%">luidruchtigheid</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6497">Bladzijde 354</a></td>
+<td width="40%">active</td>
+<td width="40%">actieve</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6539">Bladzijde 357</a></td>
+<td width="40%">mumies</td>
+<td width="40%">mummies</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6553">Bladzijde 358</a></td>
+<td width="40%">bejaaaden</td>
+<td width="40%">bejaarden</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6585">Bladzijde 360</a></td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+<td width="40%">
+[<i>Verwijderd</i>]
+
+</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6597">Bladzijde 360</a></td>
+<td width="40%">achtien</td>
+<td width="40%">achttien</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6707">Bladzijde 365</a></td>
+<td width="40%">cal&eacute;che</td>
+<td width="40%">cal&ecirc;che</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6807">Bladzijde 371</a></td>
+<td width="40%">deeld</td>
+<td width="40%">deelde</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6892">Bladzijde 374</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6953">Bladzijde 377</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e6999">Bladzijde 379</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">&#8221;</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7094">Bladzijde 382</a></td>
+<td width="40%">aannacht</td>
+<td width="40%">aandacht</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7099">Bladzijde 383</a></td>
+<td width="40%">vond</td>
+<td width="40%">vondst</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7235">Bladzijde 390</a></td>
+<td width="40%">huwelijkgeluk</td>
+<td width="40%">huwelijksgeluk</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7240">Bladzijde 390</a></td>
+<td width="40%">Carolini</td>
+<td width="40%">Caroline</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7243">Bladzijde 390</a></td>
+<td width="40%">coqcet</td>
+<td width="40%">cocquet</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7246">Bladzijde 390</a></td>
+<td width="40%">ontdenkt</td>
+<td width="40%">ontdekt</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7279">Bladzijde 393</a></td>
+<td width="40%">opklouteren</td>
+<td width="40%">opklauteren</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7325">Bladzijde 396</a></td>
+<td width="40%">Johan</td>
+<td width="40%">Johann</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7366">Bladzijde 401</a></td>
+<td width="40%">me&ecirc;gedegld</td>
+<td width="40%">me&ecirc;gedeeld</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7374">Bladzijde 402</a></td>
+<td width="40%">gehoore</td>
+<td width="40%">gehoord</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7414">Bladzijde 404</a></td>
+<td width="40%">Aarthem</td>
+<td width="40%">Aartheim</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7444">Bladzijde 408</a></td>
+<td width="40%">cencontres</td>
+<td width="40%">rencontres</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7457">Bladzijde 409</a></td>
+<td width="40%">IJselstein</td>
+<td width="40%">IJsselstein</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7585">Bladzijde 418</a></td>
+<td width="40%">consuleren</td>
+<td width="40%">consulteren</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7750">Bladzijde 422</a></td>
+<td width="40%">Olsbachsche</td>
+<td width="40%">Ohlsbachsche</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a href="#xd0e7762">Bladzijde 422</a></td>
+<td width="40%">Schafhausen</td>
+<td width="40%">Schaffhausen</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of the Project Gutenberg EBook of Reisontmoetingen van Joachim
+Polsbroekerwoud en zijne Vrienden, by Vlerk
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK REISONTMOETINGEN VAN JOACHIM ***
+
+***** This file should be named 26100-h.htm or 26100-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/6/1/0/26100/
+
+Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed
+Proofreading Team at https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/26100-h/images/front.jpg b/26100-h/images/front.jpg
new file mode 100644
index 0000000..3bfecf6
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/front.jpg
diff --git a/26100-h/images/p000.jpg b/26100-h/images/p000.jpg
new file mode 100644
index 0000000..dada1fe
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p000.jpg
diff --git a/26100-h/images/p040.jpg b/26100-h/images/p040.jpg
new file mode 100644
index 0000000..f88fdd9
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p040.jpg
diff --git a/26100-h/images/p055.jpg b/26100-h/images/p055.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a0da376
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p055.jpg
diff --git a/26100-h/images/p113.jpg b/26100-h/images/p113.jpg
new file mode 100644
index 0000000..4ba310f
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p113.jpg
diff --git a/26100-h/images/p133.jpg b/26100-h/images/p133.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c6c9aa0
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p133.jpg
diff --git a/26100-h/images/p162.jpg b/26100-h/images/p162.jpg
new file mode 100644
index 0000000..43e4044
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p162.jpg
diff --git a/26100-h/images/p209.jpg b/26100-h/images/p209.jpg
new file mode 100644
index 0000000..090e82b
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p209.jpg
diff --git a/26100-h/images/p248.jpg b/26100-h/images/p248.jpg
new file mode 100644
index 0000000..112e623
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p248.jpg
diff --git a/26100-h/images/p269.jpg b/26100-h/images/p269.jpg
new file mode 100644
index 0000000..35dc2e3
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p269.jpg
diff --git a/26100-h/images/p296.jpg b/26100-h/images/p296.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a4d8a83
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p296.jpg
diff --git a/26100-h/images/p328.jpg b/26100-h/images/p328.jpg
new file mode 100644
index 0000000..a80ca27
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p328.jpg
diff --git a/26100-h/images/p364.jpg b/26100-h/images/p364.jpg
new file mode 100644
index 0000000..de42276
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/p364.jpg
diff --git a/26100-h/images/titlepage.gif b/26100-h/images/titlepage.gif
new file mode 100644
index 0000000..6ba0628
--- /dev/null
+++ b/26100-h/images/titlepage.gif
diff --git a/26100-page-images/f0001.png b/26100-page-images/f0001.png
new file mode 100644
index 0000000..975ab1a
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0001.png
diff --git a/26100-page-images/f0002.png b/26100-page-images/f0002.png
new file mode 100644
index 0000000..1efc23b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0002.png
diff --git a/26100-page-images/f0003.png b/26100-page-images/f0003.png
new file mode 100644
index 0000000..0df5a31
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0003.png
diff --git a/26100-page-images/f0004.png b/26100-page-images/f0004.png
new file mode 100644
index 0000000..a4d47d7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0004.png
diff --git a/26100-page-images/f0005.png b/26100-page-images/f0005.png
new file mode 100644
index 0000000..23931ee
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0005.png
diff --git a/26100-page-images/f0006.png b/26100-page-images/f0006.png
new file mode 100644
index 0000000..d8b931d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0006.png
diff --git a/26100-page-images/f0007.png b/26100-page-images/f0007.png
new file mode 100644
index 0000000..843ab38
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0007.png
diff --git a/26100-page-images/f0008.png b/26100-page-images/f0008.png
new file mode 100644
index 0000000..9f3f68b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0008.png
diff --git a/26100-page-images/f0009.png b/26100-page-images/f0009.png
new file mode 100644
index 0000000..6e0cb37
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0009.png
diff --git a/26100-page-images/f0010.png b/26100-page-images/f0010.png
new file mode 100644
index 0000000..e801739
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0010.png
diff --git a/26100-page-images/f0011.png b/26100-page-images/f0011.png
new file mode 100644
index 0000000..354c4d0
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0011.png
diff --git a/26100-page-images/f0012.png b/26100-page-images/f0012.png
new file mode 100644
index 0000000..cb658e7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/f0012.png
diff --git a/26100-page-images/p0013.png b/26100-page-images/p0013.png
new file mode 100644
index 0000000..7a3381e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0013.png
diff --git a/26100-page-images/p0014.png b/26100-page-images/p0014.png
new file mode 100644
index 0000000..41d4172
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0014.png
diff --git a/26100-page-images/p0015.png b/26100-page-images/p0015.png
new file mode 100644
index 0000000..98899f2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0015.png
diff --git a/26100-page-images/p0016.png b/26100-page-images/p0016.png
new file mode 100644
index 0000000..bb48f66
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0016.png
diff --git a/26100-page-images/p0017.png b/26100-page-images/p0017.png
new file mode 100644
index 0000000..d3899f6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0017.png
diff --git a/26100-page-images/p0018.png b/26100-page-images/p0018.png
new file mode 100644
index 0000000..ccb45fc
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0018.png
diff --git a/26100-page-images/p0019.png b/26100-page-images/p0019.png
new file mode 100644
index 0000000..cbcf702
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0019.png
diff --git a/26100-page-images/p0020.png b/26100-page-images/p0020.png
new file mode 100644
index 0000000..f786f94
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0020.png
diff --git a/26100-page-images/p0021.png b/26100-page-images/p0021.png
new file mode 100644
index 0000000..0dfd319
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0021.png
diff --git a/26100-page-images/p0022.png b/26100-page-images/p0022.png
new file mode 100644
index 0000000..7428270
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0022.png
diff --git a/26100-page-images/p0023.png b/26100-page-images/p0023.png
new file mode 100644
index 0000000..7763fb2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0023.png
diff --git a/26100-page-images/p0024.png b/26100-page-images/p0024.png
new file mode 100644
index 0000000..d8eb879
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0024.png
diff --git a/26100-page-images/p0025.png b/26100-page-images/p0025.png
new file mode 100644
index 0000000..04e624b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0025.png
diff --git a/26100-page-images/p0026.png b/26100-page-images/p0026.png
new file mode 100644
index 0000000..b35f123
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0026.png
diff --git a/26100-page-images/p0027.png b/26100-page-images/p0027.png
new file mode 100644
index 0000000..25c3a11
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0027.png
diff --git a/26100-page-images/p0028.png b/26100-page-images/p0028.png
new file mode 100644
index 0000000..b093dc1
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0028.png
diff --git a/26100-page-images/p0029.png b/26100-page-images/p0029.png
new file mode 100644
index 0000000..1dbfe7c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0029.png
diff --git a/26100-page-images/p0030.png b/26100-page-images/p0030.png
new file mode 100644
index 0000000..6d63863
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0030.png
diff --git a/26100-page-images/p0031.png b/26100-page-images/p0031.png
new file mode 100644
index 0000000..0323813
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0031.png
diff --git a/26100-page-images/p0032.png b/26100-page-images/p0032.png
new file mode 100644
index 0000000..0dbffbb
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0032.png
diff --git a/26100-page-images/p0033.png b/26100-page-images/p0033.png
new file mode 100644
index 0000000..6b5cf80
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0033.png
diff --git a/26100-page-images/p0034.png b/26100-page-images/p0034.png
new file mode 100644
index 0000000..a773274
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0034.png
diff --git a/26100-page-images/p0035.png b/26100-page-images/p0035.png
new file mode 100644
index 0000000..c39eac9
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0035.png
diff --git a/26100-page-images/p0036.png b/26100-page-images/p0036.png
new file mode 100644
index 0000000..7f54e6b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0036.png
diff --git a/26100-page-images/p0037.png b/26100-page-images/p0037.png
new file mode 100644
index 0000000..39ed210
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0037.png
diff --git a/26100-page-images/p0038.png b/26100-page-images/p0038.png
new file mode 100644
index 0000000..a0aedca
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0038.png
diff --git a/26100-page-images/p0039.png b/26100-page-images/p0039.png
new file mode 100644
index 0000000..72e9632
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0039.png
diff --git a/26100-page-images/p0040-insert1.png b/26100-page-images/p0040-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..c14d3a6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0040-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0040.png b/26100-page-images/p0040.png
new file mode 100644
index 0000000..bc4a5ec
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0040.png
diff --git a/26100-page-images/p0041.png b/26100-page-images/p0041.png
new file mode 100644
index 0000000..6eda8e2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0041.png
diff --git a/26100-page-images/p0042.png b/26100-page-images/p0042.png
new file mode 100644
index 0000000..7aad12f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0042.png
diff --git a/26100-page-images/p0043.png b/26100-page-images/p0043.png
new file mode 100644
index 0000000..e511a80
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0043.png
diff --git a/26100-page-images/p0044.png b/26100-page-images/p0044.png
new file mode 100644
index 0000000..dda724b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0044.png
diff --git a/26100-page-images/p0045.png b/26100-page-images/p0045.png
new file mode 100644
index 0000000..97e315b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0045.png
diff --git a/26100-page-images/p0046.png b/26100-page-images/p0046.png
new file mode 100644
index 0000000..13a6da1
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0046.png
diff --git a/26100-page-images/p0047.png b/26100-page-images/p0047.png
new file mode 100644
index 0000000..5df33ad
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0047.png
diff --git a/26100-page-images/p0048.png b/26100-page-images/p0048.png
new file mode 100644
index 0000000..dddf0ed
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0048.png
diff --git a/26100-page-images/p0049.png b/26100-page-images/p0049.png
new file mode 100644
index 0000000..c640636
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0049.png
diff --git a/26100-page-images/p0050.png b/26100-page-images/p0050.png
new file mode 100644
index 0000000..bc54ccd
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0050.png
diff --git a/26100-page-images/p0051.png b/26100-page-images/p0051.png
new file mode 100644
index 0000000..38e97df
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0051.png
diff --git a/26100-page-images/p0052.png b/26100-page-images/p0052.png
new file mode 100644
index 0000000..6f4ca14
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0052.png
diff --git a/26100-page-images/p0053.png b/26100-page-images/p0053.png
new file mode 100644
index 0000000..1b33759
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0053.png
diff --git a/26100-page-images/p0054-insert1.png b/26100-page-images/p0054-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..83a915c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0054-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0054.png b/26100-page-images/p0054.png
new file mode 100644
index 0000000..eb2318d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0054.png
diff --git a/26100-page-images/p0055.png b/26100-page-images/p0055.png
new file mode 100644
index 0000000..39facdb
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0055.png
diff --git a/26100-page-images/p0056.png b/26100-page-images/p0056.png
new file mode 100644
index 0000000..745dd3d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0056.png
diff --git a/26100-page-images/p0057.png b/26100-page-images/p0057.png
new file mode 100644
index 0000000..cb83501
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0057.png
diff --git a/26100-page-images/p0058.png b/26100-page-images/p0058.png
new file mode 100644
index 0000000..0b49c19
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0058.png
diff --git a/26100-page-images/p0059.png b/26100-page-images/p0059.png
new file mode 100644
index 0000000..980431f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0059.png
diff --git a/26100-page-images/p0060.png b/26100-page-images/p0060.png
new file mode 100644
index 0000000..d65c707
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0060.png
diff --git a/26100-page-images/p0061.png b/26100-page-images/p0061.png
new file mode 100644
index 0000000..3a74dec
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0061.png
diff --git a/26100-page-images/p0062.png b/26100-page-images/p0062.png
new file mode 100644
index 0000000..9318007
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0062.png
diff --git a/26100-page-images/p0063.png b/26100-page-images/p0063.png
new file mode 100644
index 0000000..aa38743
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0063.png
diff --git a/26100-page-images/p0064.png b/26100-page-images/p0064.png
new file mode 100644
index 0000000..112ee64
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0064.png
diff --git a/26100-page-images/p0065.png b/26100-page-images/p0065.png
new file mode 100644
index 0000000..8daeea3
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0065.png
diff --git a/26100-page-images/p0066.png b/26100-page-images/p0066.png
new file mode 100644
index 0000000..4287808
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0066.png
diff --git a/26100-page-images/p0067.png b/26100-page-images/p0067.png
new file mode 100644
index 0000000..07067d5
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0067.png
diff --git a/26100-page-images/p0068.png b/26100-page-images/p0068.png
new file mode 100644
index 0000000..8fb24bb
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0068.png
diff --git a/26100-page-images/p0069.png b/26100-page-images/p0069.png
new file mode 100644
index 0000000..0861820
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0069.png
diff --git a/26100-page-images/p0070.png b/26100-page-images/p0070.png
new file mode 100644
index 0000000..51756fd
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0070.png
diff --git a/26100-page-images/p0071.png b/26100-page-images/p0071.png
new file mode 100644
index 0000000..b93542b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0071.png
diff --git a/26100-page-images/p0072.png b/26100-page-images/p0072.png
new file mode 100644
index 0000000..100ecf5
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0072.png
diff --git a/26100-page-images/p0073.png b/26100-page-images/p0073.png
new file mode 100644
index 0000000..7027744
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0073.png
diff --git a/26100-page-images/p0074.png b/26100-page-images/p0074.png
new file mode 100644
index 0000000..d242bb4
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0074.png
diff --git a/26100-page-images/p0075.png b/26100-page-images/p0075.png
new file mode 100644
index 0000000..6e18415
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0075.png
diff --git a/26100-page-images/p0076.png b/26100-page-images/p0076.png
new file mode 100644
index 0000000..f7df074
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0076.png
diff --git a/26100-page-images/p0077.png b/26100-page-images/p0077.png
new file mode 100644
index 0000000..903ad45
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0077.png
diff --git a/26100-page-images/p0078.png b/26100-page-images/p0078.png
new file mode 100644
index 0000000..6ff2a0b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0078.png
diff --git a/26100-page-images/p0079.png b/26100-page-images/p0079.png
new file mode 100644
index 0000000..5914e65
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0079.png
diff --git a/26100-page-images/p0080.png b/26100-page-images/p0080.png
new file mode 100644
index 0000000..a2e7cb2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0080.png
diff --git a/26100-page-images/p0081.png b/26100-page-images/p0081.png
new file mode 100644
index 0000000..dca9232
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0081.png
diff --git a/26100-page-images/p0082.png b/26100-page-images/p0082.png
new file mode 100644
index 0000000..3783e05
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0082.png
diff --git a/26100-page-images/p0083.png b/26100-page-images/p0083.png
new file mode 100644
index 0000000..b15568e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0083.png
diff --git a/26100-page-images/p0084.png b/26100-page-images/p0084.png
new file mode 100644
index 0000000..6551a56
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0084.png
diff --git a/26100-page-images/p0085.png b/26100-page-images/p0085.png
new file mode 100644
index 0000000..e79ba8c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0085.png
diff --git a/26100-page-images/p0086.png b/26100-page-images/p0086.png
new file mode 100644
index 0000000..5eec9e5
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0086.png
diff --git a/26100-page-images/p0087.png b/26100-page-images/p0087.png
new file mode 100644
index 0000000..cb25765
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0087.png
diff --git a/26100-page-images/p0088.png b/26100-page-images/p0088.png
new file mode 100644
index 0000000..1631e97
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0088.png
diff --git a/26100-page-images/p0089.png b/26100-page-images/p0089.png
new file mode 100644
index 0000000..5fa33b4
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0089.png
diff --git a/26100-page-images/p0090.png b/26100-page-images/p0090.png
new file mode 100644
index 0000000..8556531
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0090.png
diff --git a/26100-page-images/p0091.png b/26100-page-images/p0091.png
new file mode 100644
index 0000000..290f9fd
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0091.png
diff --git a/26100-page-images/p0092.png b/26100-page-images/p0092.png
new file mode 100644
index 0000000..a019e13
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0092.png
diff --git a/26100-page-images/p0093.png b/26100-page-images/p0093.png
new file mode 100644
index 0000000..e8a1807
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0093.png
diff --git a/26100-page-images/p0094.png b/26100-page-images/p0094.png
new file mode 100644
index 0000000..f9c4e5c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0094.png
diff --git a/26100-page-images/p0095.png b/26100-page-images/p0095.png
new file mode 100644
index 0000000..412f902
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0095.png
diff --git a/26100-page-images/p0096.png b/26100-page-images/p0096.png
new file mode 100644
index 0000000..7ccb10b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0096.png
diff --git a/26100-page-images/p0097.png b/26100-page-images/p0097.png
new file mode 100644
index 0000000..6ea8cec
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0097.png
diff --git a/26100-page-images/p0098.png b/26100-page-images/p0098.png
new file mode 100644
index 0000000..f6fd542
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0098.png
diff --git a/26100-page-images/p0099.png b/26100-page-images/p0099.png
new file mode 100644
index 0000000..ea7de93
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0099.png
diff --git a/26100-page-images/p0100.png b/26100-page-images/p0100.png
new file mode 100644
index 0000000..bc902a7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0100.png
diff --git a/26100-page-images/p0101.png b/26100-page-images/p0101.png
new file mode 100644
index 0000000..0ea8d6c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0101.png
diff --git a/26100-page-images/p0102.png b/26100-page-images/p0102.png
new file mode 100644
index 0000000..9867edf
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0102.png
diff --git a/26100-page-images/p0103.png b/26100-page-images/p0103.png
new file mode 100644
index 0000000..dc2074d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0103.png
diff --git a/26100-page-images/p0104.png b/26100-page-images/p0104.png
new file mode 100644
index 0000000..76a27ea
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0104.png
diff --git a/26100-page-images/p0105.png b/26100-page-images/p0105.png
new file mode 100644
index 0000000..5c23bdd
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0105.png
diff --git a/26100-page-images/p0106.png b/26100-page-images/p0106.png
new file mode 100644
index 0000000..8963562
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0106.png
diff --git a/26100-page-images/p0107.png b/26100-page-images/p0107.png
new file mode 100644
index 0000000..b15c712
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0107.png
diff --git a/26100-page-images/p0108.png b/26100-page-images/p0108.png
new file mode 100644
index 0000000..65e8a49
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0108.png
diff --git a/26100-page-images/p0109.png b/26100-page-images/p0109.png
new file mode 100644
index 0000000..d030f4c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0109.png
diff --git a/26100-page-images/p0110.png b/26100-page-images/p0110.png
new file mode 100644
index 0000000..8c8537f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0110.png
diff --git a/26100-page-images/p0111.png b/26100-page-images/p0111.png
new file mode 100644
index 0000000..238a296
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0111.png
diff --git a/26100-page-images/p0112-insert1.png b/26100-page-images/p0112-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..74a8c2c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0112-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0112.png b/26100-page-images/p0112.png
new file mode 100644
index 0000000..591af15
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0112.png
diff --git a/26100-page-images/p0113.png b/26100-page-images/p0113.png
new file mode 100644
index 0000000..19506f9
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0113.png
diff --git a/26100-page-images/p0114.png b/26100-page-images/p0114.png
new file mode 100644
index 0000000..f969659
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0114.png
diff --git a/26100-page-images/p0115.png b/26100-page-images/p0115.png
new file mode 100644
index 0000000..50f016d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0115.png
diff --git a/26100-page-images/p0116.png b/26100-page-images/p0116.png
new file mode 100644
index 0000000..acab03b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0116.png
diff --git a/26100-page-images/p0117.png b/26100-page-images/p0117.png
new file mode 100644
index 0000000..fd937b8
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0117.png
diff --git a/26100-page-images/p0118.png b/26100-page-images/p0118.png
new file mode 100644
index 0000000..9567dc2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0118.png
diff --git a/26100-page-images/p0119.png b/26100-page-images/p0119.png
new file mode 100644
index 0000000..4f33f45
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0119.png
diff --git a/26100-page-images/p0120.png b/26100-page-images/p0120.png
new file mode 100644
index 0000000..eb9803c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0120.png
diff --git a/26100-page-images/p0121.png b/26100-page-images/p0121.png
new file mode 100644
index 0000000..4eb590c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0121.png
diff --git a/26100-page-images/p0122.png b/26100-page-images/p0122.png
new file mode 100644
index 0000000..ef91e20
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0122.png
diff --git a/26100-page-images/p0123.png b/26100-page-images/p0123.png
new file mode 100644
index 0000000..c248043
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0123.png
diff --git a/26100-page-images/p0124.png b/26100-page-images/p0124.png
new file mode 100644
index 0000000..1122b08
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0124.png
diff --git a/26100-page-images/p0125.png b/26100-page-images/p0125.png
new file mode 100644
index 0000000..8fd5532
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0125.png
diff --git a/26100-page-images/p0126.png b/26100-page-images/p0126.png
new file mode 100644
index 0000000..03c6a38
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0126.png
diff --git a/26100-page-images/p0127.png b/26100-page-images/p0127.png
new file mode 100644
index 0000000..03ad6c7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0127.png
diff --git a/26100-page-images/p0128.png b/26100-page-images/p0128.png
new file mode 100644
index 0000000..b602116
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0128.png
diff --git a/26100-page-images/p0129.png b/26100-page-images/p0129.png
new file mode 100644
index 0000000..9ecd6ef
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0129.png
diff --git a/26100-page-images/p0130.png b/26100-page-images/p0130.png
new file mode 100644
index 0000000..fbffc27
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0130.png
diff --git a/26100-page-images/p0131.png b/26100-page-images/p0131.png
new file mode 100644
index 0000000..0c8577d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0131.png
diff --git a/26100-page-images/p0132-insert1.png b/26100-page-images/p0132-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..dcf116c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0132-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0132.png b/26100-page-images/p0132.png
new file mode 100644
index 0000000..997afe7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0132.png
diff --git a/26100-page-images/p0133.png b/26100-page-images/p0133.png
new file mode 100644
index 0000000..51b9ebd
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0133.png
diff --git a/26100-page-images/p0134.png b/26100-page-images/p0134.png
new file mode 100644
index 0000000..c82f24b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0134.png
diff --git a/26100-page-images/p0135.png b/26100-page-images/p0135.png
new file mode 100644
index 0000000..7c3b33b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0135.png
diff --git a/26100-page-images/p0136.png b/26100-page-images/p0136.png
new file mode 100644
index 0000000..3dafa44
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0136.png
diff --git a/26100-page-images/p0137.png b/26100-page-images/p0137.png
new file mode 100644
index 0000000..a0a2ee9
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0137.png
diff --git a/26100-page-images/p0138.png b/26100-page-images/p0138.png
new file mode 100644
index 0000000..7acc9fd
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0138.png
diff --git a/26100-page-images/p0139.png b/26100-page-images/p0139.png
new file mode 100644
index 0000000..ea6e757
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0139.png
diff --git a/26100-page-images/p0140.png b/26100-page-images/p0140.png
new file mode 100644
index 0000000..dabc7aa
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0140.png
diff --git a/26100-page-images/p0141.png b/26100-page-images/p0141.png
new file mode 100644
index 0000000..9a06144
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0141.png
diff --git a/26100-page-images/p0142.png b/26100-page-images/p0142.png
new file mode 100644
index 0000000..ed5a142
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0142.png
diff --git a/26100-page-images/p0143.png b/26100-page-images/p0143.png
new file mode 100644
index 0000000..e3339fd
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0143.png
diff --git a/26100-page-images/p0144.png b/26100-page-images/p0144.png
new file mode 100644
index 0000000..30040e2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0144.png
diff --git a/26100-page-images/p0145.png b/26100-page-images/p0145.png
new file mode 100644
index 0000000..068e826
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0145.png
diff --git a/26100-page-images/p0146.png b/26100-page-images/p0146.png
new file mode 100644
index 0000000..2859431
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0146.png
diff --git a/26100-page-images/p0147.png b/26100-page-images/p0147.png
new file mode 100644
index 0000000..d2a99b1
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0147.png
diff --git a/26100-page-images/p0148.png b/26100-page-images/p0148.png
new file mode 100644
index 0000000..3c792f2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0148.png
diff --git a/26100-page-images/p0149.png b/26100-page-images/p0149.png
new file mode 100644
index 0000000..befb88c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0149.png
diff --git a/26100-page-images/p0150.png b/26100-page-images/p0150.png
new file mode 100644
index 0000000..6600be0
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0150.png
diff --git a/26100-page-images/p0151.png b/26100-page-images/p0151.png
new file mode 100644
index 0000000..4693ae3
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0151.png
diff --git a/26100-page-images/p0152.png b/26100-page-images/p0152.png
new file mode 100644
index 0000000..0a93cf1
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0152.png
diff --git a/26100-page-images/p0153.png b/26100-page-images/p0153.png
new file mode 100644
index 0000000..bbfd743
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0153.png
diff --git a/26100-page-images/p0154.png b/26100-page-images/p0154.png
new file mode 100644
index 0000000..3a07dfe
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0154.png
diff --git a/26100-page-images/p0155.png b/26100-page-images/p0155.png
new file mode 100644
index 0000000..e6267ea
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0155.png
diff --git a/26100-page-images/p0156.png b/26100-page-images/p0156.png
new file mode 100644
index 0000000..5b14158
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0156.png
diff --git a/26100-page-images/p0157.png b/26100-page-images/p0157.png
new file mode 100644
index 0000000..d40a214
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0157.png
diff --git a/26100-page-images/p0158.png b/26100-page-images/p0158.png
new file mode 100644
index 0000000..1f55adb
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0158.png
diff --git a/26100-page-images/p0159.png b/26100-page-images/p0159.png
new file mode 100644
index 0000000..dd57987
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0159.png
diff --git a/26100-page-images/p0160.png b/26100-page-images/p0160.png
new file mode 100644
index 0000000..fa89d93
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0160.png
diff --git a/26100-page-images/p0161.png b/26100-page-images/p0161.png
new file mode 100644
index 0000000..c289e13
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0161.png
diff --git a/26100-page-images/p0162-insert1.png b/26100-page-images/p0162-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..e29d64b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0162-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0162.png b/26100-page-images/p0162.png
new file mode 100644
index 0000000..f634f2b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0162.png
diff --git a/26100-page-images/p0163.png b/26100-page-images/p0163.png
new file mode 100644
index 0000000..0919629
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0163.png
diff --git a/26100-page-images/p0164.png b/26100-page-images/p0164.png
new file mode 100644
index 0000000..c36d5a8
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0164.png
diff --git a/26100-page-images/p0165.png b/26100-page-images/p0165.png
new file mode 100644
index 0000000..393a3d6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0165.png
diff --git a/26100-page-images/p0166.png b/26100-page-images/p0166.png
new file mode 100644
index 0000000..19533d2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0166.png
diff --git a/26100-page-images/p0167.png b/26100-page-images/p0167.png
new file mode 100644
index 0000000..48919b4
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0167.png
diff --git a/26100-page-images/p0168.png b/26100-page-images/p0168.png
new file mode 100644
index 0000000..cfbb0d9
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0168.png
diff --git a/26100-page-images/p0169.png b/26100-page-images/p0169.png
new file mode 100644
index 0000000..f3e294f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0169.png
diff --git a/26100-page-images/p0170.png b/26100-page-images/p0170.png
new file mode 100644
index 0000000..5466a40
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0170.png
diff --git a/26100-page-images/p0171.png b/26100-page-images/p0171.png
new file mode 100644
index 0000000..1bd9b86
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0171.png
diff --git a/26100-page-images/p0172.png b/26100-page-images/p0172.png
new file mode 100644
index 0000000..50342fd
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0172.png
diff --git a/26100-page-images/p0173.png b/26100-page-images/p0173.png
new file mode 100644
index 0000000..18f9ca9
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0173.png
diff --git a/26100-page-images/p0174.png b/26100-page-images/p0174.png
new file mode 100644
index 0000000..f196d64
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0174.png
diff --git a/26100-page-images/p0175.png b/26100-page-images/p0175.png
new file mode 100644
index 0000000..58cc4ae
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0175.png
diff --git a/26100-page-images/p0176.png b/26100-page-images/p0176.png
new file mode 100644
index 0000000..72c2ea7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0176.png
diff --git a/26100-page-images/p0177.png b/26100-page-images/p0177.png
new file mode 100644
index 0000000..706dc16
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0177.png
diff --git a/26100-page-images/p0178.png b/26100-page-images/p0178.png
new file mode 100644
index 0000000..0d5ed70
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0178.png
diff --git a/26100-page-images/p0179.png b/26100-page-images/p0179.png
new file mode 100644
index 0000000..385a670
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0179.png
diff --git a/26100-page-images/p0180.png b/26100-page-images/p0180.png
new file mode 100644
index 0000000..1a2b27c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0180.png
diff --git a/26100-page-images/p0181.png b/26100-page-images/p0181.png
new file mode 100644
index 0000000..785b0bc
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0181.png
diff --git a/26100-page-images/p0182.png b/26100-page-images/p0182.png
new file mode 100644
index 0000000..a0c1f9b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0182.png
diff --git a/26100-page-images/p0183.png b/26100-page-images/p0183.png
new file mode 100644
index 0000000..81d9feb
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0183.png
diff --git a/26100-page-images/p0184.png b/26100-page-images/p0184.png
new file mode 100644
index 0000000..8927bdf
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0184.png
diff --git a/26100-page-images/p0185.png b/26100-page-images/p0185.png
new file mode 100644
index 0000000..c9c2c52
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0185.png
diff --git a/26100-page-images/p0186.png b/26100-page-images/p0186.png
new file mode 100644
index 0000000..d48ba75
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0186.png
diff --git a/26100-page-images/p0187.png b/26100-page-images/p0187.png
new file mode 100644
index 0000000..8dda663
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0187.png
diff --git a/26100-page-images/p0188.png b/26100-page-images/p0188.png
new file mode 100644
index 0000000..281a709
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0188.png
diff --git a/26100-page-images/p0189.png b/26100-page-images/p0189.png
new file mode 100644
index 0000000..7bcd276
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0189.png
diff --git a/26100-page-images/p0190.png b/26100-page-images/p0190.png
new file mode 100644
index 0000000..c5e3924
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0190.png
diff --git a/26100-page-images/p0191.png b/26100-page-images/p0191.png
new file mode 100644
index 0000000..7bdbf19
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0191.png
diff --git a/26100-page-images/p0192.png b/26100-page-images/p0192.png
new file mode 100644
index 0000000..aac7bd2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0192.png
diff --git a/26100-page-images/p0193.png b/26100-page-images/p0193.png
new file mode 100644
index 0000000..ed806e2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0193.png
diff --git a/26100-page-images/p0194.png b/26100-page-images/p0194.png
new file mode 100644
index 0000000..262bc0c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0194.png
diff --git a/26100-page-images/p0195.png b/26100-page-images/p0195.png
new file mode 100644
index 0000000..2085802
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0195.png
diff --git a/26100-page-images/p0196.png b/26100-page-images/p0196.png
new file mode 100644
index 0000000..00b58be
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0196.png
diff --git a/26100-page-images/p0197.png b/26100-page-images/p0197.png
new file mode 100644
index 0000000..aaf0182
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0197.png
diff --git a/26100-page-images/p0198.png b/26100-page-images/p0198.png
new file mode 100644
index 0000000..8beede7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0198.png
diff --git a/26100-page-images/p0199.png b/26100-page-images/p0199.png
new file mode 100644
index 0000000..400f555
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0199.png
diff --git a/26100-page-images/p0200.png b/26100-page-images/p0200.png
new file mode 100644
index 0000000..675b16c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0200.png
diff --git a/26100-page-images/p0201.png b/26100-page-images/p0201.png
new file mode 100644
index 0000000..8e85e4f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0201.png
diff --git a/26100-page-images/p0202.png b/26100-page-images/p0202.png
new file mode 100644
index 0000000..dc97f1a
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0202.png
diff --git a/26100-page-images/p0203.png b/26100-page-images/p0203.png
new file mode 100644
index 0000000..7d24332
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0203.png
diff --git a/26100-page-images/p0204.png b/26100-page-images/p0204.png
new file mode 100644
index 0000000..eb3193d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0204.png
diff --git a/26100-page-images/p0205.png b/26100-page-images/p0205.png
new file mode 100644
index 0000000..4953b35
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0205.png
diff --git a/26100-page-images/p0206.png b/26100-page-images/p0206.png
new file mode 100644
index 0000000..db4ac95
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0206.png
diff --git a/26100-page-images/p0207.png b/26100-page-images/p0207.png
new file mode 100644
index 0000000..7b8ba61
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0207.png
diff --git a/26100-page-images/p0208-insert1.png b/26100-page-images/p0208-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..4e1b5dc
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0208-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0208.png b/26100-page-images/p0208.png
new file mode 100644
index 0000000..a5c44e7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0208.png
diff --git a/26100-page-images/p0209.png b/26100-page-images/p0209.png
new file mode 100644
index 0000000..a997df5
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0209.png
diff --git a/26100-page-images/p0210.png b/26100-page-images/p0210.png
new file mode 100644
index 0000000..91333f6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0210.png
diff --git a/26100-page-images/p0211.png b/26100-page-images/p0211.png
new file mode 100644
index 0000000..9429c25
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0211.png
diff --git a/26100-page-images/p0212.png b/26100-page-images/p0212.png
new file mode 100644
index 0000000..e5def0e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0212.png
diff --git a/26100-page-images/p0213.png b/26100-page-images/p0213.png
new file mode 100644
index 0000000..7567fbf
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0213.png
diff --git a/26100-page-images/p0214.png b/26100-page-images/p0214.png
new file mode 100644
index 0000000..6d4595d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0214.png
diff --git a/26100-page-images/p0215.png b/26100-page-images/p0215.png
new file mode 100644
index 0000000..ef1c6e1
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0215.png
diff --git a/26100-page-images/p0216.png b/26100-page-images/p0216.png
new file mode 100644
index 0000000..ec14a85
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0216.png
diff --git a/26100-page-images/p0217.png b/26100-page-images/p0217.png
new file mode 100644
index 0000000..0991200
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0217.png
diff --git a/26100-page-images/p0218.png b/26100-page-images/p0218.png
new file mode 100644
index 0000000..43b93ab
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0218.png
diff --git a/26100-page-images/p0219.png b/26100-page-images/p0219.png
new file mode 100644
index 0000000..0486322
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0219.png
diff --git a/26100-page-images/p0220.png b/26100-page-images/p0220.png
new file mode 100644
index 0000000..1824495
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0220.png
diff --git a/26100-page-images/p0221.png b/26100-page-images/p0221.png
new file mode 100644
index 0000000..c706df9
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0221.png
diff --git a/26100-page-images/p0222.png b/26100-page-images/p0222.png
new file mode 100644
index 0000000..978e48d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0222.png
diff --git a/26100-page-images/p0223.png b/26100-page-images/p0223.png
new file mode 100644
index 0000000..105ae1c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0223.png
diff --git a/26100-page-images/p0224.png b/26100-page-images/p0224.png
new file mode 100644
index 0000000..433bd56
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0224.png
diff --git a/26100-page-images/p0225.png b/26100-page-images/p0225.png
new file mode 100644
index 0000000..ea682f7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0225.png
diff --git a/26100-page-images/p0226.png b/26100-page-images/p0226.png
new file mode 100644
index 0000000..8267643
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0226.png
diff --git a/26100-page-images/p0227.png b/26100-page-images/p0227.png
new file mode 100644
index 0000000..89de99f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0227.png
diff --git a/26100-page-images/p0228.png b/26100-page-images/p0228.png
new file mode 100644
index 0000000..fc9e0f6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0228.png
diff --git a/26100-page-images/p0229.png b/26100-page-images/p0229.png
new file mode 100644
index 0000000..ebd0122
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0229.png
diff --git a/26100-page-images/p0230.png b/26100-page-images/p0230.png
new file mode 100644
index 0000000..feefbaf
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0230.png
diff --git a/26100-page-images/p0231.png b/26100-page-images/p0231.png
new file mode 100644
index 0000000..69493ab
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0231.png
diff --git a/26100-page-images/p0232.png b/26100-page-images/p0232.png
new file mode 100644
index 0000000..e4cd1f4
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0232.png
diff --git a/26100-page-images/p0233.png b/26100-page-images/p0233.png
new file mode 100644
index 0000000..de82ac0
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0233.png
diff --git a/26100-page-images/p0234.png b/26100-page-images/p0234.png
new file mode 100644
index 0000000..f09e8cf
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0234.png
diff --git a/26100-page-images/p0235.png b/26100-page-images/p0235.png
new file mode 100644
index 0000000..e66a8d1
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0235.png
diff --git a/26100-page-images/p0236.png b/26100-page-images/p0236.png
new file mode 100644
index 0000000..0d51328
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0236.png
diff --git a/26100-page-images/p0237.png b/26100-page-images/p0237.png
new file mode 100644
index 0000000..cb87bfb
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0237.png
diff --git a/26100-page-images/p0238.png b/26100-page-images/p0238.png
new file mode 100644
index 0000000..d17f8b6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0238.png
diff --git a/26100-page-images/p0239.png b/26100-page-images/p0239.png
new file mode 100644
index 0000000..715df47
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0239.png
diff --git a/26100-page-images/p0240.png b/26100-page-images/p0240.png
new file mode 100644
index 0000000..4cfea2f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0240.png
diff --git a/26100-page-images/p0241.png b/26100-page-images/p0241.png
new file mode 100644
index 0000000..d0e9199
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0241.png
diff --git a/26100-page-images/p0242.png b/26100-page-images/p0242.png
new file mode 100644
index 0000000..6cb79ba
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0242.png
diff --git a/26100-page-images/p0243.png b/26100-page-images/p0243.png
new file mode 100644
index 0000000..de3e804
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0243.png
diff --git a/26100-page-images/p0244.png b/26100-page-images/p0244.png
new file mode 100644
index 0000000..0ce8306
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0244.png
diff --git a/26100-page-images/p0245.png b/26100-page-images/p0245.png
new file mode 100644
index 0000000..9e5aaab
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0245.png
diff --git a/26100-page-images/p0246.png b/26100-page-images/p0246.png
new file mode 100644
index 0000000..1d2a7da
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0246.png
diff --git a/26100-page-images/p0247.png b/26100-page-images/p0247.png
new file mode 100644
index 0000000..f7fc906
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0247.png
diff --git a/26100-page-images/p0248-insert1.png b/26100-page-images/p0248-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..1ce1802
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0248-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0248.png b/26100-page-images/p0248.png
new file mode 100644
index 0000000..0a4194b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0248.png
diff --git a/26100-page-images/p0249.png b/26100-page-images/p0249.png
new file mode 100644
index 0000000..cd73f5c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0249.png
diff --git a/26100-page-images/p0250.png b/26100-page-images/p0250.png
new file mode 100644
index 0000000..ece5503
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0250.png
diff --git a/26100-page-images/p0251.png b/26100-page-images/p0251.png
new file mode 100644
index 0000000..272a44f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0251.png
diff --git a/26100-page-images/p0252.png b/26100-page-images/p0252.png
new file mode 100644
index 0000000..63836e4
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0252.png
diff --git a/26100-page-images/p0253.png b/26100-page-images/p0253.png
new file mode 100644
index 0000000..53f16a2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0253.png
diff --git a/26100-page-images/p0254.png b/26100-page-images/p0254.png
new file mode 100644
index 0000000..72039ba
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0254.png
diff --git a/26100-page-images/p0255.png b/26100-page-images/p0255.png
new file mode 100644
index 0000000..3f06614
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0255.png
diff --git a/26100-page-images/p0256.png b/26100-page-images/p0256.png
new file mode 100644
index 0000000..da834a3
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0256.png
diff --git a/26100-page-images/p0257.png b/26100-page-images/p0257.png
new file mode 100644
index 0000000..6ac3ea2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0257.png
diff --git a/26100-page-images/p0258.png b/26100-page-images/p0258.png
new file mode 100644
index 0000000..e7cc769
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0258.png
diff --git a/26100-page-images/p0259.png b/26100-page-images/p0259.png
new file mode 100644
index 0000000..db1b95e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0259.png
diff --git a/26100-page-images/p0260.png b/26100-page-images/p0260.png
new file mode 100644
index 0000000..4bf3c5a
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0260.png
diff --git a/26100-page-images/p0261.png b/26100-page-images/p0261.png
new file mode 100644
index 0000000..0f63ed3
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0261.png
diff --git a/26100-page-images/p0262.png b/26100-page-images/p0262.png
new file mode 100644
index 0000000..3295a99
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0262.png
diff --git a/26100-page-images/p0263.png b/26100-page-images/p0263.png
new file mode 100644
index 0000000..f3ed23f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0263.png
diff --git a/26100-page-images/p0264.png b/26100-page-images/p0264.png
new file mode 100644
index 0000000..db782b4
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0264.png
diff --git a/26100-page-images/p0265.png b/26100-page-images/p0265.png
new file mode 100644
index 0000000..46206a2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0265.png
diff --git a/26100-page-images/p0266.png b/26100-page-images/p0266.png
new file mode 100644
index 0000000..7f96a40
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0266.png
diff --git a/26100-page-images/p0267.png b/26100-page-images/p0267.png
new file mode 100644
index 0000000..5dfe3ee
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0267.png
diff --git a/26100-page-images/p0268-insert1.png b/26100-page-images/p0268-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..01f82cf
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0268-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0268.png b/26100-page-images/p0268.png
new file mode 100644
index 0000000..190a8e6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0268.png
diff --git a/26100-page-images/p0269.png b/26100-page-images/p0269.png
new file mode 100644
index 0000000..b71c036
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0269.png
diff --git a/26100-page-images/p0270.png b/26100-page-images/p0270.png
new file mode 100644
index 0000000..a61c533
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0270.png
diff --git a/26100-page-images/p0271.png b/26100-page-images/p0271.png
new file mode 100644
index 0000000..831096f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0271.png
diff --git a/26100-page-images/p0272.png b/26100-page-images/p0272.png
new file mode 100644
index 0000000..12f934f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0272.png
diff --git a/26100-page-images/p0273.png b/26100-page-images/p0273.png
new file mode 100644
index 0000000..2f59fa3
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0273.png
diff --git a/26100-page-images/p0274.png b/26100-page-images/p0274.png
new file mode 100644
index 0000000..5b3fb67
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0274.png
diff --git a/26100-page-images/p0275.png b/26100-page-images/p0275.png
new file mode 100644
index 0000000..f67def8
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0275.png
diff --git a/26100-page-images/p0276.png b/26100-page-images/p0276.png
new file mode 100644
index 0000000..8a0326a
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0276.png
diff --git a/26100-page-images/p0277.png b/26100-page-images/p0277.png
new file mode 100644
index 0000000..a6a4be0
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0277.png
diff --git a/26100-page-images/p0278.png b/26100-page-images/p0278.png
new file mode 100644
index 0000000..4383264
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0278.png
diff --git a/26100-page-images/p0279.png b/26100-page-images/p0279.png
new file mode 100644
index 0000000..a0274fa
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0279.png
diff --git a/26100-page-images/p0280.png b/26100-page-images/p0280.png
new file mode 100644
index 0000000..c8ee944
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0280.png
diff --git a/26100-page-images/p0281.png b/26100-page-images/p0281.png
new file mode 100644
index 0000000..8023184
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0281.png
diff --git a/26100-page-images/p0282.png b/26100-page-images/p0282.png
new file mode 100644
index 0000000..4f7a6a9
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0282.png
diff --git a/26100-page-images/p0283.png b/26100-page-images/p0283.png
new file mode 100644
index 0000000..4f1e42b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0283.png
diff --git a/26100-page-images/p0284.png b/26100-page-images/p0284.png
new file mode 100644
index 0000000..58f8032
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0284.png
diff --git a/26100-page-images/p0285.png b/26100-page-images/p0285.png
new file mode 100644
index 0000000..49b2f7f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0285.png
diff --git a/26100-page-images/p0286.png b/26100-page-images/p0286.png
new file mode 100644
index 0000000..07af4a6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0286.png
diff --git a/26100-page-images/p0287.png b/26100-page-images/p0287.png
new file mode 100644
index 0000000..1127e38
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0287.png
diff --git a/26100-page-images/p0288.png b/26100-page-images/p0288.png
new file mode 100644
index 0000000..71351e6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0288.png
diff --git a/26100-page-images/p0289.png b/26100-page-images/p0289.png
new file mode 100644
index 0000000..29749ab
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0289.png
diff --git a/26100-page-images/p0290.png b/26100-page-images/p0290.png
new file mode 100644
index 0000000..fac9e39
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0290.png
diff --git a/26100-page-images/p0291.png b/26100-page-images/p0291.png
new file mode 100644
index 0000000..1caba3d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0291.png
diff --git a/26100-page-images/p0292.png b/26100-page-images/p0292.png
new file mode 100644
index 0000000..60ef39c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0292.png
diff --git a/26100-page-images/p0293.png b/26100-page-images/p0293.png
new file mode 100644
index 0000000..193f899
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0293.png
diff --git a/26100-page-images/p0294.png b/26100-page-images/p0294.png
new file mode 100644
index 0000000..256d793
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0294.png
diff --git a/26100-page-images/p0295.png b/26100-page-images/p0295.png
new file mode 100644
index 0000000..70b6010
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0295.png
diff --git a/26100-page-images/p0296-insert1.png b/26100-page-images/p0296-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..493826f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0296-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0296.png b/26100-page-images/p0296.png
new file mode 100644
index 0000000..edd9634
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0296.png
diff --git a/26100-page-images/p0297.png b/26100-page-images/p0297.png
new file mode 100644
index 0000000..c307f0d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0297.png
diff --git a/26100-page-images/p0298.png b/26100-page-images/p0298.png
new file mode 100644
index 0000000..4445011
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0298.png
diff --git a/26100-page-images/p0299.png b/26100-page-images/p0299.png
new file mode 100644
index 0000000..4b0c42e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0299.png
diff --git a/26100-page-images/p0300.png b/26100-page-images/p0300.png
new file mode 100644
index 0000000..c1f2b93
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0300.png
diff --git a/26100-page-images/p0301.png b/26100-page-images/p0301.png
new file mode 100644
index 0000000..03a7ccc
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0301.png
diff --git a/26100-page-images/p0302.png b/26100-page-images/p0302.png
new file mode 100644
index 0000000..30900b4
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0302.png
diff --git a/26100-page-images/p0303.png b/26100-page-images/p0303.png
new file mode 100644
index 0000000..4ca2879
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0303.png
diff --git a/26100-page-images/p0304.png b/26100-page-images/p0304.png
new file mode 100644
index 0000000..dc9a4fc
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0304.png
diff --git a/26100-page-images/p0305.png b/26100-page-images/p0305.png
new file mode 100644
index 0000000..7624679
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0305.png
diff --git a/26100-page-images/p0306.png b/26100-page-images/p0306.png
new file mode 100644
index 0000000..15bda42
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0306.png
diff --git a/26100-page-images/p0307.png b/26100-page-images/p0307.png
new file mode 100644
index 0000000..fc5f683
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0307.png
diff --git a/26100-page-images/p0308.png b/26100-page-images/p0308.png
new file mode 100644
index 0000000..259aa36
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0308.png
diff --git a/26100-page-images/p0309.png b/26100-page-images/p0309.png
new file mode 100644
index 0000000..26d1c3e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0309.png
diff --git a/26100-page-images/p0310.png b/26100-page-images/p0310.png
new file mode 100644
index 0000000..97cfd83
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0310.png
diff --git a/26100-page-images/p0311.png b/26100-page-images/p0311.png
new file mode 100644
index 0000000..7b5dbeb
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0311.png
diff --git a/26100-page-images/p0312.png b/26100-page-images/p0312.png
new file mode 100644
index 0000000..352d4a1
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0312.png
diff --git a/26100-page-images/p0313.png b/26100-page-images/p0313.png
new file mode 100644
index 0000000..c45e764
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0313.png
diff --git a/26100-page-images/p0314.png b/26100-page-images/p0314.png
new file mode 100644
index 0000000..0e329e0
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0314.png
diff --git a/26100-page-images/p0315.png b/26100-page-images/p0315.png
new file mode 100644
index 0000000..0fb4b48
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0315.png
diff --git a/26100-page-images/p0316.png b/26100-page-images/p0316.png
new file mode 100644
index 0000000..3ce08e1
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0316.png
diff --git a/26100-page-images/p0317.png b/26100-page-images/p0317.png
new file mode 100644
index 0000000..6485473
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0317.png
diff --git a/26100-page-images/p0318.png b/26100-page-images/p0318.png
new file mode 100644
index 0000000..0446ef4
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0318.png
diff --git a/26100-page-images/p0319.png b/26100-page-images/p0319.png
new file mode 100644
index 0000000..2b96c69
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0319.png
diff --git a/26100-page-images/p0320.png b/26100-page-images/p0320.png
new file mode 100644
index 0000000..a9f4619
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0320.png
diff --git a/26100-page-images/p0321.png b/26100-page-images/p0321.png
new file mode 100644
index 0000000..ecb2a99
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0321.png
diff --git a/26100-page-images/p0322.png b/26100-page-images/p0322.png
new file mode 100644
index 0000000..49a1e87
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0322.png
diff --git a/26100-page-images/p0323.png b/26100-page-images/p0323.png
new file mode 100644
index 0000000..137e999
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0323.png
diff --git a/26100-page-images/p0324.png b/26100-page-images/p0324.png
new file mode 100644
index 0000000..2e26a62
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0324.png
diff --git a/26100-page-images/p0325.png b/26100-page-images/p0325.png
new file mode 100644
index 0000000..e3456ab
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0325.png
diff --git a/26100-page-images/p0326.png b/26100-page-images/p0326.png
new file mode 100644
index 0000000..5ea6911
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0326.png
diff --git a/26100-page-images/p0327.png b/26100-page-images/p0327.png
new file mode 100644
index 0000000..79f8e77
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0327.png
diff --git a/26100-page-images/p0328-insert1.png b/26100-page-images/p0328-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..15792fd
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0328-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0328.png b/26100-page-images/p0328.png
new file mode 100644
index 0000000..775a146
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0328.png
diff --git a/26100-page-images/p0329.png b/26100-page-images/p0329.png
new file mode 100644
index 0000000..49d4d85
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0329.png
diff --git a/26100-page-images/p0330.png b/26100-page-images/p0330.png
new file mode 100644
index 0000000..f643c85
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0330.png
diff --git a/26100-page-images/p0331.png b/26100-page-images/p0331.png
new file mode 100644
index 0000000..3ffade5
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0331.png
diff --git a/26100-page-images/p0332.png b/26100-page-images/p0332.png
new file mode 100644
index 0000000..755199e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0332.png
diff --git a/26100-page-images/p0333.png b/26100-page-images/p0333.png
new file mode 100644
index 0000000..d6708ea
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0333.png
diff --git a/26100-page-images/p0334.png b/26100-page-images/p0334.png
new file mode 100644
index 0000000..58fa050
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0334.png
diff --git a/26100-page-images/p0335.png b/26100-page-images/p0335.png
new file mode 100644
index 0000000..1eba3d9
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0335.png
diff --git a/26100-page-images/p0336.png b/26100-page-images/p0336.png
new file mode 100644
index 0000000..c31d0cc
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0336.png
diff --git a/26100-page-images/p0337.png b/26100-page-images/p0337.png
new file mode 100644
index 0000000..e30d318
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0337.png
diff --git a/26100-page-images/p0338.png b/26100-page-images/p0338.png
new file mode 100644
index 0000000..32de5ea
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0338.png
diff --git a/26100-page-images/p0339.png b/26100-page-images/p0339.png
new file mode 100644
index 0000000..4187949
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0339.png
diff --git a/26100-page-images/p0340.png b/26100-page-images/p0340.png
new file mode 100644
index 0000000..796cf2a
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0340.png
diff --git a/26100-page-images/p0341.png b/26100-page-images/p0341.png
new file mode 100644
index 0000000..1e0ef34
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0341.png
diff --git a/26100-page-images/p0342.png b/26100-page-images/p0342.png
new file mode 100644
index 0000000..3738c69
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0342.png
diff --git a/26100-page-images/p0343.png b/26100-page-images/p0343.png
new file mode 100644
index 0000000..5eff83f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0343.png
diff --git a/26100-page-images/p0344.png b/26100-page-images/p0344.png
new file mode 100644
index 0000000..75391aa
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0344.png
diff --git a/26100-page-images/p0345.png b/26100-page-images/p0345.png
new file mode 100644
index 0000000..78f7d06
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0345.png
diff --git a/26100-page-images/p0346.png b/26100-page-images/p0346.png
new file mode 100644
index 0000000..45fdf64
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0346.png
diff --git a/26100-page-images/p0347.png b/26100-page-images/p0347.png
new file mode 100644
index 0000000..e72daca
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0347.png
diff --git a/26100-page-images/p0348.png b/26100-page-images/p0348.png
new file mode 100644
index 0000000..9bcc5d6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0348.png
diff --git a/26100-page-images/p0349.png b/26100-page-images/p0349.png
new file mode 100644
index 0000000..f7426bb
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0349.png
diff --git a/26100-page-images/p0350.png b/26100-page-images/p0350.png
new file mode 100644
index 0000000..34fc634
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0350.png
diff --git a/26100-page-images/p0351.png b/26100-page-images/p0351.png
new file mode 100644
index 0000000..ef64ebc
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0351.png
diff --git a/26100-page-images/p0352.png b/26100-page-images/p0352.png
new file mode 100644
index 0000000..c992bab
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0352.png
diff --git a/26100-page-images/p0353.png b/26100-page-images/p0353.png
new file mode 100644
index 0000000..ee3fe9f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0353.png
diff --git a/26100-page-images/p0354.png b/26100-page-images/p0354.png
new file mode 100644
index 0000000..479c6d3
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0354.png
diff --git a/26100-page-images/p0355.png b/26100-page-images/p0355.png
new file mode 100644
index 0000000..d58a632
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0355.png
diff --git a/26100-page-images/p0356.png b/26100-page-images/p0356.png
new file mode 100644
index 0000000..72d7fd1
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0356.png
diff --git a/26100-page-images/p0357.png b/26100-page-images/p0357.png
new file mode 100644
index 0000000..5ea64de
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0357.png
diff --git a/26100-page-images/p0358.png b/26100-page-images/p0358.png
new file mode 100644
index 0000000..3a3f604
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0358.png
diff --git a/26100-page-images/p0359.png b/26100-page-images/p0359.png
new file mode 100644
index 0000000..7d4bd09
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0359.png
diff --git a/26100-page-images/p0360.png b/26100-page-images/p0360.png
new file mode 100644
index 0000000..c5b618e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0360.png
diff --git a/26100-page-images/p0361.png b/26100-page-images/p0361.png
new file mode 100644
index 0000000..cd95ee5
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0361.png
diff --git a/26100-page-images/p0362.png b/26100-page-images/p0362.png
new file mode 100644
index 0000000..3dd7f1f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0362.png
diff --git a/26100-page-images/p0363.png b/26100-page-images/p0363.png
new file mode 100644
index 0000000..2c5eb73
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0363.png
diff --git a/26100-page-images/p0364-insert1.png b/26100-page-images/p0364-insert1.png
new file mode 100644
index 0000000..f35605a
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0364-insert1.png
diff --git a/26100-page-images/p0364.png b/26100-page-images/p0364.png
new file mode 100644
index 0000000..5c3762e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0364.png
diff --git a/26100-page-images/p0365.png b/26100-page-images/p0365.png
new file mode 100644
index 0000000..ea5e7f9
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0365.png
diff --git a/26100-page-images/p0366.png b/26100-page-images/p0366.png
new file mode 100644
index 0000000..3fb797e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0366.png
diff --git a/26100-page-images/p0367.png b/26100-page-images/p0367.png
new file mode 100644
index 0000000..eeb9cd7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0367.png
diff --git a/26100-page-images/p0368.png b/26100-page-images/p0368.png
new file mode 100644
index 0000000..e18180b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0368.png
diff --git a/26100-page-images/p0369.png b/26100-page-images/p0369.png
new file mode 100644
index 0000000..744a23c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0369.png
diff --git a/26100-page-images/p0370.png b/26100-page-images/p0370.png
new file mode 100644
index 0000000..65547b4
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0370.png
diff --git a/26100-page-images/p0371.png b/26100-page-images/p0371.png
new file mode 100644
index 0000000..78ed651
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0371.png
diff --git a/26100-page-images/p0372.png b/26100-page-images/p0372.png
new file mode 100644
index 0000000..9d5ba85
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0372.png
diff --git a/26100-page-images/p0373.png b/26100-page-images/p0373.png
new file mode 100644
index 0000000..ed0ca85
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0373.png
diff --git a/26100-page-images/p0374.png b/26100-page-images/p0374.png
new file mode 100644
index 0000000..09f2f1d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0374.png
diff --git a/26100-page-images/p0375.png b/26100-page-images/p0375.png
new file mode 100644
index 0000000..bbb28db
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0375.png
diff --git a/26100-page-images/p0376.png b/26100-page-images/p0376.png
new file mode 100644
index 0000000..fafc7e2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0376.png
diff --git a/26100-page-images/p0377.png b/26100-page-images/p0377.png
new file mode 100644
index 0000000..0590435
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0377.png
diff --git a/26100-page-images/p0378.png b/26100-page-images/p0378.png
new file mode 100644
index 0000000..d5dae94
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0378.png
diff --git a/26100-page-images/p0379.png b/26100-page-images/p0379.png
new file mode 100644
index 0000000..a829b7c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0379.png
diff --git a/26100-page-images/p0380.png b/26100-page-images/p0380.png
new file mode 100644
index 0000000..11df177
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0380.png
diff --git a/26100-page-images/p0381.png b/26100-page-images/p0381.png
new file mode 100644
index 0000000..aa280c0
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0381.png
diff --git a/26100-page-images/p0382.png b/26100-page-images/p0382.png
new file mode 100644
index 0000000..30e1c95
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0382.png
diff --git a/26100-page-images/p0383.png b/26100-page-images/p0383.png
new file mode 100644
index 0000000..6edaeb3
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0383.png
diff --git a/26100-page-images/p0384.png b/26100-page-images/p0384.png
new file mode 100644
index 0000000..77ef866
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0384.png
diff --git a/26100-page-images/p0385.png b/26100-page-images/p0385.png
new file mode 100644
index 0000000..fdba95d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0385.png
diff --git a/26100-page-images/p0386.png b/26100-page-images/p0386.png
new file mode 100644
index 0000000..79a61a0
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0386.png
diff --git a/26100-page-images/p0387.png b/26100-page-images/p0387.png
new file mode 100644
index 0000000..b27a1cf
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0387.png
diff --git a/26100-page-images/p0388.png b/26100-page-images/p0388.png
new file mode 100644
index 0000000..f1cab66
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0388.png
diff --git a/26100-page-images/p0389.png b/26100-page-images/p0389.png
new file mode 100644
index 0000000..9a39740
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0389.png
diff --git a/26100-page-images/p0390.png b/26100-page-images/p0390.png
new file mode 100644
index 0000000..d444793
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0390.png
diff --git a/26100-page-images/p0391.png b/26100-page-images/p0391.png
new file mode 100644
index 0000000..8fe6100
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0391.png
diff --git a/26100-page-images/p0392.png b/26100-page-images/p0392.png
new file mode 100644
index 0000000..4288514
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0392.png
diff --git a/26100-page-images/p0393.png b/26100-page-images/p0393.png
new file mode 100644
index 0000000..aba9ef7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0393.png
diff --git a/26100-page-images/p0394.png b/26100-page-images/p0394.png
new file mode 100644
index 0000000..867033a
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0394.png
diff --git a/26100-page-images/p0395.png b/26100-page-images/p0395.png
new file mode 100644
index 0000000..345216e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0395.png
diff --git a/26100-page-images/p0396.png b/26100-page-images/p0396.png
new file mode 100644
index 0000000..a4e6f35
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0396.png
diff --git a/26100-page-images/p0397.png b/26100-page-images/p0397.png
new file mode 100644
index 0000000..d884128
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0397.png
diff --git a/26100-page-images/p0398.png b/26100-page-images/p0398.png
new file mode 100644
index 0000000..2ddf4b2
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0398.png
diff --git a/26100-page-images/p0399.png b/26100-page-images/p0399.png
new file mode 100644
index 0000000..d12076f
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0399.png
diff --git a/26100-page-images/p0400.png b/26100-page-images/p0400.png
new file mode 100644
index 0000000..a61355e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0400.png
diff --git a/26100-page-images/p0401.png b/26100-page-images/p0401.png
new file mode 100644
index 0000000..9031891
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0401.png
diff --git a/26100-page-images/p0402.png b/26100-page-images/p0402.png
new file mode 100644
index 0000000..0a2b5fd
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0402.png
diff --git a/26100-page-images/p0403.png b/26100-page-images/p0403.png
new file mode 100644
index 0000000..b466134
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0403.png
diff --git a/26100-page-images/p0404.png b/26100-page-images/p0404.png
new file mode 100644
index 0000000..aedaa02
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0404.png
diff --git a/26100-page-images/p0405.png b/26100-page-images/p0405.png
new file mode 100644
index 0000000..20387d7
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0405.png
diff --git a/26100-page-images/p0406.png b/26100-page-images/p0406.png
new file mode 100644
index 0000000..5370dbc
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0406.png
diff --git a/26100-page-images/p0407.png b/26100-page-images/p0407.png
new file mode 100644
index 0000000..ce365fa
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0407.png
diff --git a/26100-page-images/p0408.png b/26100-page-images/p0408.png
new file mode 100644
index 0000000..8ffe929
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0408.png
diff --git a/26100-page-images/p0409.png b/26100-page-images/p0409.png
new file mode 100644
index 0000000..a5d118b
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0409.png
diff --git a/26100-page-images/p0410.png b/26100-page-images/p0410.png
new file mode 100644
index 0000000..82279d0
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0410.png
diff --git a/26100-page-images/p0411.png b/26100-page-images/p0411.png
new file mode 100644
index 0000000..7aa2661
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0411.png
diff --git a/26100-page-images/p0412.png b/26100-page-images/p0412.png
new file mode 100644
index 0000000..d1c70dc
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0412.png
diff --git a/26100-page-images/p0413.png b/26100-page-images/p0413.png
new file mode 100644
index 0000000..66a660c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0413.png
diff --git a/26100-page-images/p0414.png b/26100-page-images/p0414.png
new file mode 100644
index 0000000..aef2497
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0414.png
diff --git a/26100-page-images/p0415.png b/26100-page-images/p0415.png
new file mode 100644
index 0000000..6fb8674
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0415.png
diff --git a/26100-page-images/p0416.png b/26100-page-images/p0416.png
new file mode 100644
index 0000000..b2bfcd1
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0416.png
diff --git a/26100-page-images/p0417.png b/26100-page-images/p0417.png
new file mode 100644
index 0000000..8cbb29d
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0417.png
diff --git a/26100-page-images/p0418.png b/26100-page-images/p0418.png
new file mode 100644
index 0000000..4adbd47
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0418.png
diff --git a/26100-page-images/p0419.png b/26100-page-images/p0419.png
new file mode 100644
index 0000000..9bf784c
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0419.png
diff --git a/26100-page-images/p0420.png b/26100-page-images/p0420.png
new file mode 100644
index 0000000..e807bf3
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0420.png
diff --git a/26100-page-images/p0421.png b/26100-page-images/p0421.png
new file mode 100644
index 0000000..a66f73e
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0421.png
diff --git a/26100-page-images/p0422.png b/26100-page-images/p0422.png
new file mode 100644
index 0000000..0ea87a6
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0422.png
diff --git a/26100-page-images/p0423.png b/26100-page-images/p0423.png
new file mode 100644
index 0000000..50c2b66
--- /dev/null
+++ b/26100-page-images/p0423.png
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..31ac803
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #26100 (https://www.gutenberg.org/ebooks/26100)