initial commit of ebook 28195HEADmain

24 files changed, 3582 insertions, 0 deletions

diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes
new file mode 100644
index 0000000..6833f05
--- /dev/null
+++ b/.gitattributes
@@ -0,0 +1,3 @@
+* text=auto
+*.txt text
+*.md text
diff --git a/28195-8.txt b/28195-8.txt
new file mode 100644
index 0000000..6df1143
--- /dev/null
+++ b/28195-8.txt
@@ -0,0 +1,1589 @@
+The Project Gutenberg EBook of De Ziel van het Noorden, by Gino Bertolini
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: De Ziel van het Noorden
+       De Aarde en haar Volken, 1917
+
+Author: Gino Bertolini
+
+Release Date: February 26, 2009 [EBook #28195]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE ZIEL VAN HET NOORDEN ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+
+
+
+DE ZIEL VAN HET NOORDEN. [1]
+
+Door Gino Bertolini.
+
+
+Aan het boek, dat bovenstaanden titel draagt, en dat de schrijver,
+de Italiaan Gino Bertolini, minder als reisbeschrijving, dan wel als
+psychologische en sociologische studie wenscht beschouwd te zien,
+zooals hij in zijne voorrede zegt, ontleenen wij de hier volgende
+belangwekkende schetsen uit de drie skandinavische rijken. Zijn
+eerste beschouwing, gewijd aan het land van Hamlet, verbindt de
+schrijver aan zijn uitstapje van uit Kopenhagen naar het slot te
+Helsingör. Ik had, zoo schrijft hij, de kinderen, de soldaten,
+de zieken en krankzinnigen, de beurs-speculanten en de misdadigers
+van Kopenhagen gezien; ook de met handelswaren en menschen bezaaide
+kaden langs de haven, waaraan de stad haar naam ontleende; zoowel
+als het Thorwaldsen-museum, die echo der deensche volksziel. Maar ik
+kon het vaderland van Hamlet niet verlaten zonder het op de uiterste
+noordelijke punt van Seeland gelegen slot Elsenör te bezoeken, binnen
+welks muren Hamlet, naar de sage meldt, geleefd en geleden heeft,
+en op welks terras de gevreesde en toch zoo vurig beminde geest van
+den vermoorden koning zich vertoonde aan zijn zoon. Is het legende
+of geschiedenis? Dikwijls is de eerste gewichtiger, veelzeggender
+dan de laatste. Indien ook al nimmer op dat terras van Elsenör de
+bittere lach eens dooden konings heeft weerklonken, dan was het toch
+de smartelijke glimlach der deensche volksziel, die hier uiting vond,
+en de gestalten der sage schiep naar eigen, innerlijken drang.
+
+Op den morgen eer ik den tocht naar Elsenör ondernam, zag ik nog
+eens met belangstelling uit het venster van mijn hotelkamer naar het
+drukke gewoel in een der hoofdstraten van Kopenhagen. Gewoel was
+misschien niet het rechte woord; het scheen een eindelooze stroom
+van voorbijgangers, die zich allen in één richting voortbewogen,
+en dat wel per rijwiel; voetgangers vertoonden zich bijna niet. In
+een uur telde ik 1220 fietsen; 't waren meerendeels winkeljuffrouwen
+en kantoordames, die naar haar dagelijksch werk togen; het leek wel
+een bijenzwerm. Mij viel het op, dat ieder haar eigen weg ging,
+verdiept in gedachten; nergens een glimlach; geen uitroep, geen
+begroeting; al spoedde men elkaar rakelings voorbij. Slechts de
+dringende noodzakelijkheid dreef haar voort, deze sombere processie,
+die niets vreugdevols, noch verheffends had.... Ach, dacht ik, ook
+onder deze arbeidende schare, kiest de sphinx van den zelfmoord,
+die in alle klassen der deensche maatschappij naar buit zoekt,
+hare slachtoffers. En toch is het met inspanning verworven bezit der
+deensche cultuur geen ledig, ijdel vertoon, en het land is in geenen
+deele te vergelijken met een lijk, dat met fraaie kleederen getooid
+is. Hier is vooruitgang, aan onbedriegelijke teekenen te herkennen,
+aan den hier heerschenden geest van waarachtige vrijheid, aan den
+hoogen graad van beschaving en ontwikkeling onder alle klassen, de
+onvermoeide vlijt, het geringe aantal misdaden, het ontbreken van
+scherpe maatschappelijke tegenstellingen; de algemeene welvaart.--En
+toch woedt in dit land de koorts der zelfvernietiging, die hier
+meer verwoestingen aanricht dan in eenig ander rijk ter wereld,
+behalve Saksen. Terwijl het getal zelfmoorden in een jaar gepleegd,
+per millioen inwoners, voor de landen Finland, Noorwegen, Holland,
+Schotland, Engeland, België, Zweden en Oostenrijk respectievelijk 47,
+45, 56, 60, 89, 119, 151 en 156 bedroeg (berekend over de periode
+van 1880-1900) wijst de statistiek voor Denemarken in het viertal
+jaren van 1880-84 273 gevallen aan per jaar, in het volgend viertal
+299; daarna 278, en vervolgens 232. Langzaam vermindert het kwaad,
+waarvoor moeilijk een verklaring is te vinden. Hamlet kende reeds de
+tweespalt der moderne ziel. Hij, die zijn tijd vooruit was in denken
+en gevoelen, besefte de disharmonie tusschen verleden en toekomst,
+die het heden tot een marteling doet worden en hem de roerende klacht
+ontlokte, die door de eeuwen heen weergalmt.
+
+De weg van Kopenhagen naar Helsingör was bezoomd met bosschen
+van eiken, beuken en linden, waartusschen zich hier en daar het
+"pantserblauwe zeevlak" vertoonde. Toen ik in het eeuwenoude, naar
+het noorden ziende Helsingör aankwam, breidde zich een zilveren
+nevelsluier uit over het verre land en in de nauwe vaargeul van
+den Sond gleden droomerig de schepen voort, om weldra in den mist
+te verdwijnen. Kronborg, of slot Elsenör, ligt als een waakzaam
+schildwacht op post, op een vooruitspringend punt van de kust. De
+vesting wemelt van kanonnen en soldaten. In het paleis met het
+groote binnenplein liggen 800 infanteristen in garnizoen. Een
+geheele rij van grachten en bastions moet de bezoeker passeeren,
+die ook thans nog het slot zorgvuldig afsluiten. In het geelachtig
+water der grachten groeit dicht riet en drijven waterlelies. Den
+uitersten beschermingswal der vesting vormt een uit ruwe steenblokken
+saamgevoegde dam, waartegen de zee bij rustig weder haar klaagzang
+murmelt, of, als de Sond door den storm wordt bewogen, hoog wordt
+opgezweept. Hoog boven het kleine menschdom aan haar voet verheft
+zich de burcht, met haar bemoste grondmuren, haar vier hoektorens,
+haar versterkingen en onderaardsche gewelven. In de diepten daarvan
+sluimert de marmeren Holger de Deen. Zijn handen rusten op den
+knop van het zwaard, dat tusschen zijn knieën staat, aan zijn zijde
+leunt het ronde schild, en als het vaderland in gevaar is, treedt
+hij te voorschijn op het terras. Zoo luidt de sage en zoo verhaalt
+het sprookje van Andersen. Dagelijks, tot aan zonsondergang, is
+het terras van het slot voor het publiek toegankelijk. Zoodra de
+roode zonneschijf is verdwenen, wordt de deensche vlag ingehaald,
+die van den hoogen mast waait en binnen de muren mag niemand meer
+vertoeven behalve de soldaten. Bij mijn bezoek, midden in den zomer,
+bleef de zon tot kort vóór middernacht boven den gezichteinder. Ik
+slaagde er in, ongemerkt weg te schuilen en den korten nacht door
+te brengen op datzelfde terras, waar eens de geestverschijning de
+verschrikte schildwachten was voorbijgegleden. "Mij dacht, ik speur
+reeds morgenlucht" roept de geest in zijn onderhoud met Hamlet.--Op het
+bastion liep een schildwacht op en neer, met eentonigen tred. Flauw
+schemerde de maan tusschen wolken; hier en daar blonk een ster. Het
+verleden drong zich aan mij op, ondanks de teekenen van den nieuwen
+tijd die tot mij doordrongen, in het stampen der machines van de
+voorbijvarende stoombooten. Nu en dan tuurde de schildwacht door den
+verrekijker, die op de hoogste, ver over de zee uitstekende borstwering
+stond en waarnaast een tabel hing met de vlaggen van al die volken,
+welke hier dag aan dag hun schepen langs zenden. Doch mijn geest
+verwijlde in het verleden, en het blinken in de verte van een zeil,
+welks vorm nog het oeroude type vertoonde, was voldoende om mij te
+verplaatsen in de tijden, waarin de gestalten leefden, ontsproten
+aan de diepten der geheimzinnig-treurige deensche volksziel.
+
+Enkele dagen daarna ging ik aan boord van de boot, die mij naar Zweden
+zou brengen. Vroolijk lachten aan de kust van Malmö de witte huisjes,
+schemerend tusschen het groen van bosschen en parken. Zweden's
+bekorende liefelijkheid neemt onmiddellijk den vreemdeling voor
+zich in. Hoe verrukkelijk is niet de ligging van hare hoofdstad,
+het Venetië van het Noorden! Doch geheel gaat die vergelijking niet
+op. Venetië is eene uit de zee oprijzende bloem; Stockholm eene over
+heuvelen uitgebreide looverguirlande, waartusschen als blinkende bessen
+de spiegelende vlakten van meren en zee-inhammen schemeren. Wonderbaar
+schoon is het effect van dat sappig groen, en dat blauwe water, waarin
+de tallooze eilandjes verspreid liggen, als smaragden, op den opalen
+achtergrond van de zee. Aan het strand staan verstrooide villa's en
+elken morgen brengen booten uit de stad de noodige voorraden aan. Aan
+de eenvoudige ruw getimmerde landingsplaatsen zag ik het eerst de
+zweedsche boerenmeisjes met haar, het hoofdhaar geheel bedekkende
+kegelvormige roode muts en het wijde, geplooide purperen schort. Een
+groot deel der bevolking van Stockholm brengt jaarlijks eenige maanden
+door in die verrukkelijke omgeving van de stad.
+
+Beneden de brug van Norr steekt een kleine landtong vooruit in zee,
+en in een lommerrijken tuin speelt hier des avonds het orkest van
+het gardekorps of een huzarenregiment. Aan den tegenoverliggenden
+oever zitten den lieven langen dag een aantal hengelaars hun geluk te
+beproeven. Wel een uur lang sloeg ik hen gade, doch geen enkelen onder
+hen viel het buitenkansje van een vangst ten deel. Gelukkige lieden,
+met hun noordelijke kalmte!
+
+Aan de overzij van de Norr-brug verrijst het slot, waarin Oskar II vijf
+en dertig jaren over Zweden heeft geregeerd. Het geniale volk bezat in
+hem een waardigen vorst. Hij maakte zich niet slechts verdienstelijk in
+den strijd tegen het alcoholisme en de tuberculose, tegen onwetendheid
+en ellende, doch was ook een fijnvoelend dichter en een liefhebber der
+schoone kunsten. De parijsche uitgaaf zijner gedichten bevat naast een
+sonnet, hem door Sully Prudhomme gewijd, een inleidende voorrede van
+Jules Claretie. Hij vertaalde o.a. Horatius, Goethe en Herder. Zijn
+kinderen erfden veel van zijn begaafdheid; zoo is zijn zoon, prins
+Eugenius, een voortreffelijk schilder en scherpzinnig socioloog.
+
+In de wateren rondom Stockholm wemelt het iederen dag van honderden
+snelle booten. Want groot is de liefde der Zweden voor gymnastiek en
+alle soorten van spelen in de open lucht, en de watersport staat bij
+hen bovenaan. De "Kungl. Svenska Sevensällskapetklub" ziet terug op
+een roemrijk verleden van meer dan 65 jaar, telt onder zijn duizenden
+leden tweehonderd dames en bezit zeilbooten bij honderdtallen. Het
+Stockholmer Club-gebouw staat in Kastellholmen, in een met boomen
+beplante bocht. De plek waar de regatta's worden gehouden, is niet ver
+van Stockholm gelegen, op de hoogte van dat aardig eilandenrijkje, dat
+den naam van Sandhamn draagt. Op den dag, dat hier een vrije wedstrijd
+plaats had om den eerebokaal, de jubileums-regatta, was ik juist hier
+aanwezig. Ook de tegenwoordige koning Gustav V nam aan den wedstrijd
+deel. Zijn vader was in zijn tijd beschermheer der vereeniging,
+waarvan niet minder dan negen prinsen van het koninklijk huis lid
+zijn. Alle standen verbroederen zich hier; onder de leden telt men
+evengoed admiraals, bankiers en bekende schrijvers, als apothekers
+en photografen. Het geheele zweedsche volk leeft in den geest op het
+water in die dagen. Ik sloeg den kamp gade tusschen de zweedsche boot
+San Foy, en de duitsche Alice. De laatste was grooter en sterker;
+toch bleef het zweedsche bootje, luchtig en behendig, rap als een
+eekhorentje, steeds vóór. Totdat.. een windstoot een touw losrukt,
+een zeil fladdert,--en, ondanks de razende inspanning der bemanning
+van tien, de San Foy achterblijft,--voor de eerste maal geslagen. De
+spanning der ontzaglijke menigte loste zich op in een oorverdoovend
+rumoer.--Laat in den avond keerde ik op een slank jacht naar Stockholm
+terug. De stad lag stil in het vale licht van den noorschen zomernacht,
+sterker dan dat van maan en sterren.--In het begin schenken die lichte
+nachten het lichaam een gevoel van levendig welbevinden, een soort
+overdaad van physieke kracht, gepaard met geestelijke opwinding. De
+suggestie dat zoo aanstonds de dag zal aanbreken, verjaagt alle neiging
+tot slaap. Het schijnt bijna alsof de aarde geen rust meer noodig
+heeft.--De trein, waarmee men van Stockholm in omstreeks veertig uren
+naar het twee dagreizen van de Noordkaap gelegen Narwik spoort, heet,
+daar hij, behalve het midden van Zweden, ook het geheele zweedsche en
+een deel van het noorsche Lapland doorsnijdt, de Lapland-trein. Het
+zijn grootendeels vreemdelingen, meest Amerikanen en Duitschers, die
+men erin aantreft. Als men den eersten avond aankomt in Upsala, dat,
+behalve den prachtigen dom, ook de oudste universiteit van Zweden
+bezit, doet men verstandig, de paar minuten oponthoud te gebruiken,
+om in de wachtkamer te soupeeren. Op de tafel staan een menigte
+gerechten, koude kabeljauw, zalm en forellen in gelei, warm kalfs-
+en schapenvleesch, groenten en ingemaakte vruchten. Voorts kannen
+met thee, koffie en melk, alles keurig geserveerd. Ieder bedient
+zichzelf en eet en drinkt zooveel hem goed dunkt. De prijs is altijd
+hetzelfde. Dan zet de trein zijn weg voort. Toen die reis nog dagen
+duurde, zal zij wel eentonig en vervelend zijn geweest. Eerst in
+1902 werd deze noordelijkste spoorweglijn der wereld (Ofotbahn)
+geopend, welke van Lulea, waar de haven zes maanden van het jaar
+is dichtgevroren, naar Narwik loopt, waar de van Trondhjem naar
+de Noordkaap varende schepen voor anker gaan. Thans is deze tocht
+bijzonder interessant. Men reist door streken, waar de meren een
+onafgebroken rij vormen. De heuvels in het rond zijn eenzaam; slanke
+rietpluimen wuiven aan den oever en teekenen hunne schaduwen op het
+zand. Soms is het watervlak omsloten door geweldige rotsen, binnen
+welker wanden een gedempt en schemerachtig licht elken vorm verzacht,
+terwijl dikwijls aan den oever een ruw-getimmerde boot ligt van
+knoestig hout, die daar eeuwen schijnt te hebben gerust. Eindeloos ver
+strekken zich de dennen- en pijnbosschen uit. Over de geheele natuur
+ligt een waas van melancholie en verlatenheid, zooals veeltijds in
+uitgestrekte gebieden, die schaars zijn bevolkt. Overal liggen doode
+takken en stammen, wie weet door welke langverleden stormen ontworteld;
+soms ziet men een geheel bosch van verrot hout. Ook langs moerassen
+voert onze weg, waarin overblijfselen van vaartuigen half verzonken
+liggen, die der fantasie beelden voor oogen tooveren van holbewoners,
+en ons den oervorm van het schip voor den geest roepen. Soms ook is het
+landschap woester; snelvlietende stroomen, die wemelen van meegevoerde
+takken en stammen, schieten ons bruisend voorbij. De grootste van
+deze rivieren zijn de Angerman-elf en de Indols-elf, met de aan Jörn
+voorbijstroomende Skellefte-elf, die zeer moeilijk bevaarbaar is. In
+Boden, de zoogenaamde "sleutel van het Noorden", merkten wij aan de
+vele officieren en soldaten, dat wij in de buurt waren van de grens
+tusschen Zweden en Noorwegen, die wèl bewaakt wordt. In Boden splitst
+zich de lijn in twee vertakkingen; de eene gaat naar Lulea, de andere
+naar Narwik. Hier in de buurt van den Poolcirkel, begint het gebied
+der middernachtzon, die in Bodö van 1 Juni-13 Juli, in Tromsö van
+19 Mei-26 Juli, in Vardö van 16 Mei-29 Juli, in Hammerfest van 14
+Mei-30 Juli, aan de Noordkaap van 12 Mei-12 Augustus, en ten slotte
+in Spitsbergen van 18 April tot 24 Augustus is waar te nemen.
+
+De hemel was helder, en 't was bijna middernacht. Aan den horizon
+staat de vlammende zonneschijf. 't Is niet te beschrijven, met hoeveel
+verbazing en vreugde dat verschijnsel wordt aanschouwd. Niemand
+sliep. Vele reizigers stonden in gespannen verwachting op het platform
+van den wagon, anderen verdrongen zich voor de coupéramen. Zelfs wie de
+reis voor de vierde of vijfde maal deed, kon zich aan den indruk niet
+onttrekken. Het scheen wel, alsof alleen de harde noodzakelijkheid
+den mensch in den regel dwingt om zich voor te bereiden op rust,
+wanneer de dag ten einde neigt, en hij die noodzaak van ganscher
+harte betreurt. Daar stond de zon, onbewegelijk,--terwijl de wijzer
+middernacht aanwees. Het was of zij eene boodschap van de aarde
+verwachtte; misschien de konde: "dasz sel'ge Jugend nimmer stirbt." Het
+was geen gewone ondergaande zon; het scheen veeleer de weerspiegeling
+van een fabelachtigen brand; een mythologische werkplaats van Vulcanus
+vol vlammend heilig vuur.--In zulke nachten heeft de trein geen
+lantaarns van noode; hij stormt voort in den klaarlichten dag. Allen
+bleven wakker. De uren verstreken; men zag wel bleeke gezichten en
+zware oogleden; maar van slapen kwam niet in. Een wonderlijk gezelschap
+schenen wij, na die lange, en toch onschuldige nachtwake.
+
+Wie Lapland wil leeren kennen, doet dit het best, door een poos
+te vertoeven in Gellivare, de hoofdstad van het aan ijzermijnen
+zoo ongemeen rijke zweedsche Lapland. Een merkwaardig volk,
+die Lappen. Vroolijk en goedig; meer sluw dan intelligent, en zoo
+zwervend van aanleg en neiging, dat zij geen enkelen arbeider in de
+mijnen leveren, hoewel de grootste rijkdom van hun land uit mijnen
+bestaat,--zoo leven zij verstrooid over noordelijk Skandinavië,
+het Noorden van Finland, en het russische schiereiland Kola. Al hun
+arbeid is ten nauwste verbonden met het leven van het rendier, dat
+zij als rij- en trekdier gebruiken, en dat hun voedsel en kleeding
+levert. Nog steeds dragen de Lappen buizen van rendiervel, die zij met
+een touw om het lijf vastbinden. Op het hoofd hebben ze de puntige
+muts met roode kwast, die als een helm of stormkap over mond en kin
+wordt neergetrokken. Hoeveel Lappen er zijn is moeilijk te bepalen,
+daar zij in troepen zijn verstrooid over een gebied, grooter dan
+Frankrijk. In 't algemeen schat men hun aantal op 30.000, waarvan
+20.000 in Noorwegen, 7000 in Zweden, 1000 in Finland en 2000 in
+Rusland thuis behooren. Als volk vormen zij geene eenheid.
+
+Hun dialecten zijn zeer verschillend, zoodat een noorsche Lap
+een finschen in den regel niet kan verstaan. Ook hun godsdienst
+brengt scheiding; de russische Lappen zijn grieksch-katholiek;
+de skandinavische en finsche Protestanten. Hun aantal vermindert;
+de toenemende beschaving verdringt hen, en het is niet onmogelijk,
+dat zij binnen enkele tientallen jaren zullen zijn uitgestorven.--Hoe
+komen de Lappen aan hun naam? Ook hieromtrent is niets met zekerheid
+bekend. Sommigen zeggen, dat de naam afkomstig is van het lapsche
+substantief loap, laptem of lopto "het uiterste Noorden". Dit is echter
+geen afdoende verklaring, daar in die noordelijke streken ook Russen
+en Skandinaviërs wonen, en de laatste in aantal, 400.000 ongeveer,
+verreweg de meerderheid vormen. Andere schrijvers leiden den naam af
+van lappa (grot); inderdaad bewonen vooral zweedsche Lappenstammen
+nòg holen, en er worden overblijfselen van zulke toevluchtsoorden
+in menigte aangetroffen. De visschers zijn onder de Lappen niet zeer
+talrijk. Ook zij leiden een zwervend bestaan, daar het aantal meren in
+Skandinavië zoo groot, en hun omvang meestal gering is. Het rendier is
+den Lappen onontbeerlijk. De rendierkudden ondernemen elk jaar twee
+tochten, van de zweedsche hoogvlakte naar de kust van Noorwegen,
+en omgekeerd. In den winter voeden zij zich met een soort mos,
+dat in de bosschen van Zweden rijkelijk voorhanden is; in den zomer
+krijgen zij behoefte aan ander voedsel en zoeken de grazige weiden
+op aan de noorweegsche kust. Reeds in het jaar 1751 werd tusschen
+Denemarken, waarvan Noorwegen toen afhankelijk was, en Zweden een
+verdrag gesloten, om een dergelijken "trek" te bevorderen. In den
+zomer grazen de kudden vrij, tot ze tegen den winter weer worden
+saamgedreven. Dat weer samenkomen der verschillende troepen is iets
+zeer eigenaardigs in het leven der Laplanders. In den winter moeten
+de kudden worden beschermd tegen de aanvallen van hongerige wolven;
+dan worden viermaal daags wachten uitgezonden, die met het geweer in
+de hand de ronde doen. Om uitsluitend van de rendierfokkerij te kunnen
+leven, moet men eene kudde van minstens 300 stuks bezitten. Wie er 700
+heeft, wordt als rijk beschouwd. Er zijn echter Lappen, die 2000 of
+3000 rendieren hun eigendom mogen noemen.--Zooals alle menschen van
+het hooge Noorden zijn de Lappen dol op vette spijzen en vinden de
+uiterst vette rendiertong een uitgezochte lekkernij. De melk is echter
+een weelde-artikel, daar zestig koeien niet meer dan twee liter per dag
+leveren. Er is, hoewel het tegendeel wel geloofd wordt, bijna geen Lap,
+die niet lezen en schrijven kan. De meesten zijn ijverige en oprechte
+christenen, en hebben den naam van gastvrij en eerlijk te zijn. De
+verkoop van alcohol is in zweedsch Lapland geheel verboden. Uit den
+grooten rijkdom aan mineralen in hun land trekken de Lappen, zooals
+ik reeds mededeelde, niet het minste voordeel.
+
+Geheel Skandinavië is rijk aan mijnen; vooral ijzermijnen; maar
+de meeste en voornaamste bevinden zich in zweedsch Lapland. Het
+merkwaardigst zijn die van Gellivare en van Kirunavara. In geene
+streek ter wereld vindt men zulk rijk ijzererts, met een gehalte
+van zestig percent. Beide bergwerken behooren aan ééne maatschappij,
+die echter sedert 1908 onder invloed van den Staat is gekomen, welke
+de helft der aandeelen van de Gellivaremijnen en voor meer dan 80
+millioen kronen van die der Kiruna-mijnen heeft aangekocht. Reeds
+voor 150 jaren werden zij ontdekt door de bemoeiingen van een baron
+Hermelin, en behoorden van 1860 af aan engelsche maatschappijen,
+tot zij in 1890 in zweedsche handen overgingen. Vooral sedert den
+aanleg van het noordelijk spoorwegnet wierpen zij groote winsten af.
+
+Om de mijnschachten te bereiken, moet men na aankomst in het station
+Malmberg een steile helling beklimmen. Overal op den bergrug loopen de
+vertakkingen van een net van spoorwegrails. Onder het klimmen hoort men
+telkens een naderend geluid, eerst dof en vaag, dan steeds sterker,
+tot het even geregeld weer afneemt en wegsterft. Het zijn twee, drie
+of vier karren, hoog beladen met ijzererts, die naar beneden komen
+rollen, en vervangen worden door een evengroot aantal leege karren, die
+omhoog gaan. Geen mensch is daarbij aanwezig; alles gaat automatisch in
+zijn werk, en terwijl ik zat te rusten en er naar keek, trof mij als
+iets zeer vreemds het bezig gedoe van die willooze werktuigen. Heel
+boven op de bergweiden zag ik vrouwen bij haar vee, die soms een
+koppige koe bij de horens pakten. Ze droegen donkere kleeding, doch
+een witten doek om het hoofd, en een rooden halsdoek.--Er zijn tien
+schachten waarin gewerkt wordt, in denzelfden berg. Aan den rand
+van de grootste, die Koning Oscar heet, kwam ik het eerst aan. Van
+bovenaf gezien is het een merkwaardig schouwspel. Drie geweldige,
+concentrisch vernauwende kringen, die in hun grootsche verhoudingen
+aan de schilderingen van Dante herinneren. De aderen teekenen zich
+loodrecht af in het gesteente der bergwanden en laten duidelijk de
+geologische formatie onderkennen. Ik stond juist in beschouwing
+verdiept, toen een arbeider kwam aanloopen en mij haastig in een
+uit balken ruw opgetrokken hutje duwde. De signaal-klok had reeds
+geluid eer ik aankwam, en van de plaats, waar ik stond, kon men de
+roode vlag niet zien, die, vóór de ontploffing zal plaats hebben,
+wordt gezwaaid. Iederen dag wordt een honderd ton dynamiet verbruikt
+voor wel een duizendtal ontploffingen. Juist waren wij onder dak, toen
+de uitbarstingen begonnen; enkele zoo dichtbij, dat het scheen, of de
+aarde spleet boven onze hoofden. Overal in de rondte vielen steentjes,
+als een hagelbui, die aan 't aftrekken is. Toen het gedaan was,
+luidde weer de bel, en wij slopen uit onzen schuilhoek. Ik liep langs
+den uitersten omtrek van den schachtrand en zag van een hooggelegen
+rotspunt in het rond. Het land scheen, als een zeef vol gaatjes,
+doorboord met de ronde openingen van kleine meren. Alles baadde in
+licht tot in de verste verten; maar wijd in het rond heerschte de
+meest volslagen eenzaamheid. Het was, alsof de bodem een schatkamer
+was, waarin ongekende rijkdommen lagen opgehoopt, van welke men
+slechts tersluiks waagde, hier en daar iets weg te nemen. Bij een
+uitstekende rotspunt waren met kolossale letters in het gesteente
+uitgehouwen de letters en cijfers: "Oscar. 1894 3/8". Het deed mij
+vermoeden dat gewillige arbeidershanden in der haast dit aandenken
+aan koning Oscar's bezoek hier hadden gegrift in den steen. Dicht
+bij den rand van het grootste bekken stonden eenige hutten, waarvan
+de voegen tusschen de ruw getimmerde planken met afval van rendier-
+en geitenleder waren gedicht. Ik ging binnen in een dier gebouwtjes,
+dat als cantine diende voor de arbeiders in die schacht. Er zaten een
+tiental mannen op de banken langs den wand. Het rook er sterk naar
+koffie; alcoholische drank wordt hier niet gebruikt. In 't geheel
+arbeiden in deze mijnen 1500-2000 arbeiders, meest Zweden, Noren en
+Finnen zijn er ook bij; maar geen enkele Laplander. Ze zouden het werk
+niet uithouden, zeide mij de hoofd-ingenieur der onderneming. Het
+verlangen naar een vrij en zwervend leven ligt hun in 't bloed. Ze
+hebben van tallooze voorouders hun stalen beenspieren geërfd, maar
+hun armen zijn tegen een zoo groote krachtsinspanning niet opgewassen.
+
+Ik dacht aan de roodhuiden in N. Amerika, die langzaam uitsterven,
+sedert de Angelsaksers en de toevloed van andere landverhuizers hen
+terugdrongen binnen een beperkt gebied, en hun het vrij en zwervend
+leven beletten, dat zij sedert eeuwen hadden geleid.
+
+Toen er een pauze ontstond in de reeks ontploffingen, maakte ik
+van de gelegenheid gebruik, om in de diepte af te dalen. Langs de
+grauwe rotswanden leidden op sommige plekken lange smalle trappen naar
+beneden, waarvan de eene leuning op meerdere plaatsen was weggesleten,
+gebroken en vermolmd. Hoeveel vereelte bruine handen waren daar ook
+al niet langs gegleden! Zoodra door de ontploffing de rotsblokken
+zijn uiteengespleten, wentelen eenige arbeiders de losse blokken in de
+diepte. Daar worden ze door anderen stukgeslagen en op lorries geladen,
+die ze naar de opslagplaatsen vervoeren binnen in het gebergte, langs
+de rails. In de diepte der schacht zag ik ter eener zijde twee in den
+rotswand geboorde gangen, waardoor de karren passeeren; vóór zij de
+helling bereiken, waarlangs het erts naar beneden wordt afgevoerd. Ik
+volgde ze; knarsend gleden de zware lasten uit het duister in het
+licht, en ik begreep dat daar bij de flauwe verlichting door enkele
+fakkels en lantaarns meermalen ongelukken moeten gebeuren.
+
+Ik was blijde toen ik weer in de frissche lucht trad, en boven
+mij de leeuwerikken hoorde jubelen.--Het loon der arbeiders van
+Gellivare bedraagt 3-13 kronen per dag. Ze zijn ingedeeld in twee
+ploegen; de eene werkt van vier uur 's morgens tot twaalf uur; de
+andere van twee uur 's middags tot 's avonds tien. Vrouwen werken er
+niet, en de enkele jongens, boven veertien jaar, verrichten lichtere
+bezigheden. Aan acht zweedsche ingenieurs is de leiding van het werk
+toevertrouwd. Stakingen zijn in tien jaar niet voorgekomen, hoewel
+het meerendeel der arbeiders socialistisch gezind is. Er worden
+gemiddeld 900000 ton erts jaarlijks gewonnen. Het erts wordt per
+spoor naar Lulea en vandaar over zee naar de verschillende plaatsen
+van bestemming gebracht. Negen tiende ervan gaat naar Duitschland. De
+plaatsen Malmberg, Gellivare en Kiruna breiden zich ontzaglijk uit;
+voortdurend worden er nieuwe huizen gebouwd, kleine, bont en vroolijk
+geschilderde huisjes, die dikwijls reeds worden betrokken, eer het
+omliggende land bebouwd is. De bloei dier plaatsjes herinnert aan
+den snellen groei van sommige steden in Amerika.
+
+De trein, die van Narwik kwam, hield 's avonds in Kiruna op; om
+den volgenden morgen vroeg de reis voort te zetten naar Abisko,
+dat in zekeren zin het glanspunt is van zweedsch Lapland. Langs de
+spoorweglijn verheffen zich gekartelde bergtoppen, die een dolomitisch
+karakter dragen. De plantengroei wordt steeds schraler; men bemerkt,
+dat men de grens nadert van het boomgebied. Naaldhout wordt bijna
+niet meer gezien, en zelfs de taaie zilveren berkenstammen zijn hier
+dun en klein gebleven. Wij naderen thans Abisko. Reeds strekt zich
+rechts van ons het geweldig groote, wegens zijn stormen beruchte
+Torneträsk-meer uit. Boven dat uitgebreid water-oppervlak, 62 mijlen
+lang en 10 mijlen breed, verrijzen hier en daar eilanden. Twee ervan
+verdienen bijzondere vermelding, Abisko Suolo en Kaisanhiemi.
+
+Abisko is een voor Lapland merkwaardig beschut gelegen plaatsje. De
+rijkdom aan verrukkelijke gezichtspunten doet denken aan het prachtige
+dal, dat zich uitstrekt van St. Moritz naar Maloja. Hier echter zijn
+onder den magischen invloed van het noordelijk licht, in den zomer de
+licht-effecten veel tooverachtiger en fantastischer. Als de zon den
+groenen boog verguldt der beide berghellingen, die als het ware de
+poort en omlijsting van Abisko vormen, dan is dat een aanblik, zoo
+onvergelijkelijk schoon, dat slechts enkele der in licht gedrenkte
+landschappen van het Oosten hiermede kunnen wedijveren.
+
+Toen wij in het stadje Abisko aankwamen, was het vol met Laplanders,
+terwijl hun rendierkudden heel boven op de met sneeuw bedekte
+bergweiden waren gezonden, om te bekomen van de zomerwarmte. Zoo ver
+waren ze weg, dat het scheen alsof de glanzende witte hellingen met
+kleine donkere vlekjes waren bezaaid.--De laplandsche herders kwamen
+ons hun eigenaardige messen te koop aanbieden, waarvan de gesneden
+beenen heften met rendieren, beren en wolven waren versierd. Ze
+dragen dat mes om de heupen gegord aan een korten riem en maken er
+de wolven mee af, die ze hebben neergeschoten of met stokken halfdood
+geslagen. Ze maakten den indruk van luchthartige "desperado's" en het
+viel mij op, hoe ongegeneerd ze babbelden in hun mongoolsch idioom,
+tusschen de talrijke vreemdelingen. Hun schoenen, van binnen met stroo
+doorvlochten, zijn gemaakt van rendierleder. In den zomer dragen ze
+een waterdichte, donkerblauwe kleeding, met roode randen. Rood is ook
+de zonderlinge kwast, die aan hun muts bengelt. Toen ik mij gereed
+maakte, een groep te photografeeren, kreeg er plotseling een het te
+kwaad, en ging uit bijgeloovigen angst aan den haal, zoodat op de
+plaat alleen zijn rug werd ontrukt aan de vergetelheid. Toen later
+de middernachtzon door den nevel gloeide en de lucht en de bergen den
+rooden brand weerkaatsten, haastten zich twee Stockholmer schilders,
+die opzettelijk voor dat schouwspel waren hier gekomen, dien indruk
+vast te houden, zoo goed hun penseel dat vermocht. Doch het was een
+ondankbaar werk, want niets laat zich moeilijker weergeven, dan een
+overgang, die, hoe langzaam ook zich bewerkstelligend, telkens weder
+nieuwe schoonheden openbaart.
+
+De boot, waarmee ik naar Noorwegen zou reizen, de Hadsel, voer
+iederen Zaterdag, tusschen 29 Juni en 20 Juli, naar Narvik.--Narvik
+heeft langen tijd Victoria geheeten, daar de engelsche eigenaars
+der laplandsche mijnen het naar hunne koningin hadden genoemd. Doch
+voor kort werd de plaats wel een noorschen naam waardig gekeurd, en
+herdoopt. Een andere boot, de Adenaes, vaart van 20 Juni tot 25 Juli
+geregeld van Narvik naar de Noordkaap. Een derde, de Westeraalen,
+doet die reis van Trondhjem uit. Beide hebben twee dagen noodig voor
+den tocht. De schepen, die de fjorden van het hooge Noorden bevaren,
+zijn niet groot. In die beschutte inhammen en bochten heerscht vaak
+windstilte, en zoo sluipen de vaartuigen haast tersluiks van kust tot
+kust, van eiland tot eiland, en glijden behendig door het labyrinth
+van doorgangen en kanalen, terwijl zij de talrijke klippen met groote
+zekerheid weten te ontwijken. Op enkele punten is de vaart buitengewoon
+moeilijk. Gevaarlijk is vooral de Malström, de sterke zeestrooming,
+die het onbewoonde Mosken-eiland omvat, en de eilandengroep der
+Lofodden doorsnijdt. Drie groepen eilanden hier zijn beroemd wegens
+hun visscherijen, de Lofodden, Westeraalen en Senjen.--Naar de Lofodden
+komen elk jaar geweldige scholen van kabeljauwen, bij de vervolging van
+een door hen zeer gewaardeerd en begeerd vischje, de kapelaan geheeten
+(osmerus arcticus) dat uit het tusschen Groenland, IJsland, Jan Majen
+en Spitsbergen gelegen gedeelte der IJszee naar deze streken trekt,
+en terwijl het zoekt te ontkomen aan zijn vraatzuchtige vervolgers,
+worden deze weder voortgedreven door de op hen beluste walvisschen,
+die deerlijk onder hen huishouden. Zoo woedt hier ieder jaar een
+driedubbele slachting, die de mensch zich weet ten nutte te maken. Het
+is hem natuurlijk te doen om de roofvisschen, den kabeljauw en den
+walvisch. Het kleine vischje dient hem enkel als lokaas. Jammer
+is het, dat de eene rooftocht de voorwaarde is voor den ander,
+en toch dien tegelijkertijd schijnt uit te sluiten. Toen op de
+kabeljauw zoo overdreven heftig werd jacht gemaakt, bleek het dat de
+walvisschen zich niet zoo veelvuldig meer vertoonden, en de poging
+om zooveel mogelijk walvisschen te dooden, had weer tengevolge dat
+de kabeljauwen, nu ze niet zoo werden in 't nauw gedreven, ook in
+minder grooten getale verschenen. Er werd gewaarschuwd; de schrik
+sloeg den menschen om het hart; het parlement bemoeide zich er mede;
+er werd eene commissie benoemd, zooals dat overal gebruikelijk is, en
+ten slotte werd de walvischvangst in bepaalde streken verboden. Soms
+komen de kabeljauwen in zulke massa's, dat het dieplood niet kan
+worden uitgeworpen. Aan deze vischvangst nemen op de Lofodden alleen
+ruim 25000 menschen deel, met 2000 booten, die uit alle deelen van
+Noorwegen hier samenkomen. Het visscherij-seizoen heet in 't algemeen
+Vaer (lente); doch de vangst begint reeds in 't eind van Januari. Een
+groot gedeelte der noorsche bevolking trekt mede naar het terrein. Men
+heeft wel beweerd, dat de kabeljauw het manna van het Noorden is,
+zooals het goud het manna van Californië en Australië. Vele doktoren
+en geestelijken sluiten zich aan bij die menigte. De termijn voor het
+eind van de vangst is 14 April. Tot zoolang heerschen in de Lofodden
+bijzondere regels en wettelijke voorschriften. Een net van telegraaf-
+en telefoonleidingen verbindt gedurende die periode talrijke punten
+der eilanden, en zoodra een school kabeljauwen de kust nadert, wordt
+de omtrek onverwijld verblijd met dat verheugend bericht. Daar er
+op de weidegronden der eilanden niet voldoende veevoeder groeit,
+wordt de kabeljauw ook aan anders planten-etende dieren tot voedsel
+gegeven. Zij zijn daaraan zóó gewend, dat de koeien, wanneer ze langs
+een opgestapelden hoop visschen komen, daar haastig een tusschenuit
+pogen te trekken. Herodotus reeds meldt, dat ook in Thracië het vee
+met visch werd gevoederd.
+
+Het geheele lichaam van den kabeljauw wordt nuttig gebruikt. Versch
+gegeten, smaakt het goed, heeft iets van baars. Overigens bereidt
+men uit de lever traan, evenals bij den walvisch, de kop dient ter
+vervaardiging van kunstmest, en de rest, goed gedroogd, levert den
+stokvisch, die op alle markten ter wereld wordt aangetroffen. Er
+zijn twee manieren om kabeljauw te drogen. Men kan hem aan den staart
+ophangen aan een horizontalen stok, een paar handbreedten boven den
+grond aangebracht; vandaar de naam stokfisk, die dus niet aan het
+product wordt geschonken wegens zijn leerachtige taaiheid en stijfheid,
+maar naar den stok, waaraan het hangt. De andere manier bestaat hierin,
+dat men de visch op platte steenen in de frissche lucht te drogen
+legt, in welk geval hij klipfisk wordt genoemd. (Klippe is steen in
+het Noorsch.)
+
+De kabeljauw wordt in de Lofodden gevischt op omstreeks een
+engelsche mijl van de kust, in een diepte van 50-500 meter. Soms
+wordt de visschersvloot door den storm van de kust afgedreven. Dan
+is terugkeeren naar de eilanden niet mogelijk. Men moet den breeden
+zeearm van het Westfjord doorkruisen. De storm jaagt de lichte booten
+voort. Het wordt eene ontzettende tragedie, die haar hoogtepunt bereikt
+in het omslaan van vele der vaartuigjes. In het ijskoude water klemmen
+zich de mannen vast aan ringen en haken, of, als zij geen ander houvast
+kunnen krijgen, steken zij het mes, waarmede zij anders de visschen
+de keel afsnijden, in den rand van de boot. Krampachtig omklemmen zij
+het heft, tot zij het door uitputting moeten loslaten. De boot drijft
+aan land, en de messen in den rand wijzen als grafkruisen het aantal
+en de namen der dooden aan. "Gebleven", zooals de korte lijkrede der
+noorsche visschers luidt.
+
+Behalve kabeljauw wordt ook veel haring hier gevangen, die versch,
+gezouten of gerookt gegeten wordt. Soms komen ze in zulke dichte
+scholen, dat men ze met groote schoppen uit het water kan scheppen. Wie
+dat aanschouwt, denkt aan het bijbelsch verhaal der wonderbare
+vischvangst. In den zomer wagen zich de visschers van de Lofodden,
+Westeraalen en Senjen zelfs tot de verwijderdste punten der kust
+van Finmarken.
+
+De kosmopolitische stroom van reizigers vergenoegt zich over
+'t algemeen met een bezoek aan de voornaamste steden: Stockholm,
+Upsala, Göteborg, Christiania en Bergen. Daardoor zijn de booten die
+van het Zuiden of midden van Noorwegen naar de Noordkaap, IJsland
+of Spitsbergen varen, zelden overvol, en ik kon rustig rondwandelen
+op het bijna leege halfdek, mij verbeeldend de eenige passagier te
+zijn. Het was zacht in de lucht. De noordelijke en westelijke kusten
+van Noorwegen verheugen zich,--in tegenstelling met de oostelijke
+kust van Zweden,--in een zacht klimaat, daar zij door den golfstroom
+worden bespoeld. Molde, met zijn weelderigen plantengroei, ligt
+op denzelfden breedtegraad als de onbewoonde vlakten van oostelijk
+Siberië en de ijsvelden van N.-Amerika, waar Franklin's expeditie haar
+einde vond; en in het toch zoo noordelijk gelegen Bergen heerscht
+eene temperatuur als in Zuid-Bulgarije. Wij bleven den nacht op het
+dek, klaar wakker. Dat zachte, vreemde licht is te ongewoon en te
+verleidelijk om er afscheid van te nemen en zich vrijwillig op te
+sluiten in kunstmatige duisternis. Om 6 uur 's morgens was ik juist
+begonnen, zoodra de Hadsel in de wijde baai van Tromsö het anker had
+laten vallen, een poging te doen om de verloren nachtrust in te halen,
+toen in de deur van mijn hut een blonde dame verscheen. Verschrikt
+richtte ik mij op, en hoorde haar in gebroken Duitsch zeggen: "Is u
+de Katholieke professor Theodor Fischer uit Breslau?"
+
+"Ik ben Italiaan", was mijn antwoord, "en katholiek. In Breslau heb
+ik wel vrienden wonen; maar prof. Fischer is mij onbekend". "Hier
+in de buurt is een katholieke kerk. Om 8 uur begint de mis. Zeven
+jonge meisjes doen haar eerste communie. Morgen komt de bisschop van
+Noorwegen hier. Buiten wacht een gids, die Noorsch spreekt."
+
+Daarmee verdween zij, en ik bleef verbaasd achter. Ik vond bezoek en
+bezoekster origineel; maar 't meest frappeerde mij het feit, dat mij
+hier in het hoogste Noorden en in een land, waarvan de twee en een half
+millioen inwoners slechts 2000 katholiek zijn, juist deze verwelkoming
+ten deel viel. Ik wreef dapper den slaap uit de oogen, en vergenoegde
+mij, om de gemiste rust te vergoeden, met het stevig noorsch ontbijt
+aan den uitlokkenden skandinavischen disch, die meest met groen
+is versierd, en beladen met schotels koud vleesch, visch, groente,
+ingemaakte vruchten en beschuit.--Van den gids vernam ik, dat er in
+Tromsö maar negentig katholieken waren, doch dat de bisschop, die in
+Christiania woont, voor deze gelegenheid zou overkomen. Noorwegen bezit
+zes protestantsche bisschoppen, die hun zetels hebben te Christiania,
+Christiansund, Hamar, Bergen, Drontheim en Tromsö. In Zweden zijn er
+twaalf, naar het voorbeeld der apostelen, met een aartsbisschop aan het
+hoofd. Het aardige kerkje lag rustig in de zon en was goed bezet. Ik
+zag er veel gerimpelde voorhoofden en door weer en wind gebruinde
+gezichten; maar de zeven knielende jonge meisjes, allen blond en
+blank, geleken een rij engelen van Fra Angelico. Na den dienst ging
+ik met den vriendelijken geestelijke naar zijn pastorie, waar ik op
+thee en gezouten visch werd onthaald, en nog twee reizigers aantrof,
+den pastoor van Drontheim en een hollandsch priester, uit Groningen,
+die ook naar de Noordkaap wilden, en later aangename reisgenooten
+bleken.--In het stadje Tromsö leefde nog de herinnering aan den
+hertog der Abruzzen en de "Stella Polare"; en de menschen spraken nog,
+als van een sprookjesheld van "dien mooien prins, die uit Italië kwam".
+
+Ook van den amerikaanschen onderzoeker Wellman wisten ze te verhalen,
+wiens ballon en Siberische honden iedereen had kunnen bekijken,
+toen hij zich meerdere dagen in de stad ophield.--Van mijn blonde
+berichtgeefster was geen spoor meer te ontdekken, en niemand begreep,
+wie zij kon geweest zijn. Ik liet voor alle zekerheid mijn kaartje
+achter, om op die onvoldoende wijze mijn dank te betuigen voor haar
+raad, die mij eenige aangename uren verschaft had.--Juist toen wij het
+anker zouden lichten kwam nog een troep donkerblauwe Lappen de valreep
+opstormen. Toen nog eenige achterblijvers aankwamen, zagen we hun
+eigenaardige wijze van begroeten, die zoo hygienisch mogelijk is. Ze
+geven elkaar geen hand; maar raken wederkeerig met de vingers elkaars
+onderarm aan. De handdruk wordt voor zeer bijzondere gelegenheden
+bewaard. Ook deze lieden waren wel geen dwergen, (zooals wel wordt
+beweerd), maar toch klein van gestalte. Het ras wordt minder, daar zij
+steeds onder elkaar huwen. Weer viel mij hun eigenaardige trots op;
+ze nemen van vreemdelingen niet de geringste notitie; doen alsof ze
+niet bestaan.
+
+En nu gleed de wijde baai van Tromsö weg uit onze oogen en wij genoten
+van het stralende licht, dat alles in het rond verheerlijkte. Nooit
+had ik zoo wèl begrepen hoe de Skandinavische gedachte, voor "zee"
+en "tuin" hetzelfde woord (hav) te bezigen, had kunnen ontstaan. Elk
+golfje scheen een bloem; al wat doorzichtig was glansde en gloeide van
+een inwendig licht. Bij het luiden eener bel haastten wij ons allen
+naar het dek. De boot voer tusschen spitse klippen door. Het scheen,
+alsof er geen ruimte was voor den boeg, dien zij bijna aanraakten. En
+het panorama, dat zich thans voor ons uitbreidde was beroofd van
+elk spoor van vruchtbaarheid of groen. Het gaf den indruk, alsof een
+zondvloed alle dalen van een wijdvertakt bergland had gevuld en wij
+tusschen de allerhoogste Alpentoppen doorstoomden. Hoe diep wringt zich
+de zee naar binnen tusschen deze kusten! Het is alsof zij met de aarde
+heeft geworsteld om elke handbreed gronds, om ten slotte een grootsche
+zege te behalen. Geen wonder, dat die strijd haren stempel heeft
+gedrukt op de gansche bevolking van dezen eindeloos langen zeezoom.
+
+De noorsche fjorden geven volkomen den indruk van bergmeren. Als men
+zoo uren lang, tusschen bergen door, op steeds weer nieuwe berggroepen
+is afgevaren, zijn er oogenblikken waarop het eenvoudig onmogelijk
+schijnt, dat plotseling een ontzettende storm kan losbarsten uit de
+richting vanwaar wij zooeven gekomen zijn; daar, waar op mijlen afstand
+zich de poorten openen van den onvertrouwbaren oceaan. Plotseling bleef
+het schip stil liggen. Ter rechter zijde glinsterde een reusachtige
+gletscher, de Strupen, die zich uitstrekt tot aan de oppervlakte
+der zee. De geweldige sneeuwmassa bedekt den ganschen bergrug,
+en breidt zich aan de landzijde mijlenver uit. Van de omringende
+bergen storten schuimende beken naar beneden. Men herkent in zee,
+duidelijk afgebakend, den troebelen stroom, die aanhoudend nedervliet
+van uit die kristalheldere pracht daarboven. Wij stonden allen stil en
+eerbiedig rond te zien; we hadden gelukkig geen drukke en spraakzame
+sightseers in ons midden. Doch toen kwamen de kodaks voor den dag,
+en onze Drontheimsche pastoor was daarbij in de voorste rijen werkzaam.
+
+In een wijde baai, de zoogenaamde Lyngenfjord, bleven we liggen. In
+een bootje werden we naar de landingsplaats geroeid, om van daar
+per wagen te worden gebracht naar een Lappenkamp in de nabijheid,
+dat zich over twee heuvels uitstrekte, en door den straatweg, die
+door het dal loopt, werd doorsneden. Dit was een gelukkig toeval;
+het gebeurt niet veel, dat reizigers zulk een Lappentroep in rust
+ontmoeten. In het volle middaglicht was het een bont gewemel
+van heldere kleuren. Ze hadden weer van alles te koop; messen,
+geweien, vellen, en aangekleede ledepoppen. De talrijke kudden
+graasden op de helling van den tegenoverliggenden berg. Hoe vrijer
+de rendieren worden gelaten in hun beweging, des te beter tieren
+zij. Hun weideplaatsen worden gekozen al naar de windrichting, daar ze
+verbazend te lijden hebben van het steken der muggen. Finsche honden
+liepen kwispelstaartend overal rond. Onafscheidelijke metgezellen
+zijn zij voor de Lappen, en trouwe kameraden. 't Is een levendig,
+ruigharig ras. Ze klauteren met gemak op de hoogste steilten, en
+drijven, zoodra het voer schaarsch wordt, de kudden samen op plekken,
+waar de herders ze met lasso's kunnen bereiken en bijeenhalen. En als
+in den ijzigen winterwind de Lap, gehurkt op zijn slede zijn rendier
+bestuurt, dan bewaakt de trouwe, er naast loopende hond het zooveel
+grootere dier, alsof hij wist, dat hij meer verstand heeft. Wanneer
+het rendier schuw wordt, en niet meer vooruit wil, of koppig is,
+slaat het niet zooals een paard met de achterpooten, maar keert zich
+om, en begint met de voorpooten op den rand der slede te slaan. Dan
+is het weer de hond, die het blaffend tegenhoudt, en weer op zijn
+plaats zoekt te brengen. Als 's nachts wolven de kudde aanvallen
+verdedigen de honden ze tot het uiterste. Het gebeurt dikwijls, dat
+rendieren in een vreemde kudde verdwalen. Om ze in dat geval te kunnen
+opeischen, maakt elke eigenaar, voor ze de bergen worden ingedreven,
+naar een zelfvervaardigde teekening insnijdingen in de oorlappen der
+dieren. Dat patroon bewaart hij op een blad papier, en schrijft zijn
+naam erover heen. In het interessante arctische museum te Tromsö zag
+ik meerdere zulke handteekeningen; de namen Persen, Nilsen, Volab,
+Olsen kwamen 't meest voor.
+
+Ik ging een der tenten binnen. Midden in de zoldering was een
+opening voor den rook van het magere vuurtje. Het geraamte van de
+waterdichte tent bestond uit gladde berkenstammen, ook de vloer
+was met berkentakjes bestrooid. Zes menschelijke wezens zaten daar
+dicht opeengepakt, en er moest nog plaats zijn voor vier andere;
+daar de familie uit tien personen bestond. In een hoek knabbelde een
+jongen op een stuk gedroogd gezouten vleesch. Op twee ruw bewerkte
+kisten lagen tien bijbels; ieder lid van het gezin bezat zijn eigen
+exemplaar. Toen ik vroeg, of zij er veel in lazen, zeide het hoofd van
+'t gezin: "Iederen Zondag."--Ik kocht van de Lappen een mes, waarop in
+de kling omtrekken van honden, wolven en rendieren waren gekrast. Het
+was kort en breed, zooals als die wapens, welke dienen om den gevelden
+wolf af te maken. Ik liet den man, die 't mij verkocht, mijn degenstok
+zien. Toen hij dat lange dunne staal zag glinsteren, fonkelden zijn
+oogen, en de geest van krijgszuchtige voorvaderen scheen in hem op te
+leven. Zijn tien bijbels hadden hem nog niet geheel tot een man des
+vredes gemaakt. "Met zulk een wapen", zei hij, "zou ik den wolf bij
+den eersten stoot kunnen dooden, zonder hem eerst met den knuppel te
+moeten aanvallen". Hij kon de oogen niet afhouden van den stok.
+
+Achter het Lappenkamp, op de steenachtige kust, hingen duizenden
+kabeljauwen, gespleten en aan den staart opgehangen.
+
+Hier zag ik ook enkele witte bloemen, op hooge slanke stengels,
+en op den achtergrond lagen op het zand getrokken visschersbooten,
+waarvan voor- en achtersteven even hoog zijn, als bij de venetiaansche
+gondels. Ze worden geroeid door acht man.--Toen onze sloep het schip
+weer naderde, was het dek leeg, en zooals het daar in het gulden
+middaglicht sluimerde, leek het mij een soort vliegende Hollander,
+een geestenschip, dat hier een korte poos te rusten lag, eer het
+weer door de golven zou worden voortgeslingerd naar een onbekende
+toekomst. Toen we verder voeren, fladderden stormvogels luid krijschend
+met ons mee, en bleven ons nog lang volgen, verwonderlijk behendig,
+met een forschen zwaai, uit het zog van onze boot elk toegeworpen
+kruimeltje oppikkend. Dien nacht, op weg naar Hammerfest, zagen we
+de middernachtzon op het allermooist. De kapitein had ons reeds
+verteld, dat wij het gelukkig zouden treffen, want de meeste
+reizigers aanschouwen de zonneschijf bij onbewolkte lucht slechts
+op prentbriefkaarten, of later, bij het vertellen, in hun eigen
+verbeelding. Een der leden van ons gezelschap, een fotograaf uit
+Hannover, stond wel een uur te voren met zijn camera op post, en zag
+elke minuut op zijn horloge; hij wilde wachten tot de wijzer op twaalf
+stond. Anders, vond hij, had de heele zaak "Keinen Sinn und keinen
+Zweck". Een collega van hem uit Marseille dacht er anders over; hij
+was al druk aan 't platen verwisselen, eer de ander nog zijn apparaat
+had opgesteld, en zette eindelijk, met een vrij oneerbiedig: "Là, je
+le tiens enfin, le gaillard!" zijn boeltje aan kant. En intusschen
+stond daar die onbewogen, gloeiende zonneschijf zich rustig te
+spiegelen in de golven, en liet zich "anstaunen" door ons nietige
+wezentjes. Wij verdrongen ons om den kapitein, en daar het schip zijn
+eerste reis naar het hooge Noorden deed, werd er natuurlijk champagne
+geschonken. Er waren twaalf verschillende naties in ons gezelschap
+vertegenwoordigd en er werd afgesproken, dat ieder een toast mocht
+houden in zijn eigen taal, doch in niet meer dan... twaalf woorden,
+op straffe van nog een zestal flesschen te moeten offeren. Zelden is
+er zeker puntiger en bondiger gespeecht dan op die bijeenkomst.
+
+Ook den volgenden morgen aan 't ontbijt bleef de opgewekte stemming
+voortduren. Wij waren nu niet ver meer van de Noordkaap, en de
+gespannen verwachting, gepaard met de zekerheid, dat ons doel
+weldra zou zijn bereikt, gaf ons een blij gevoel. We luisterden met
+belangstelling naar het verhaal van iemand uit Torghatten, die ons
+de legende van den centaur vertelde, een berg, die werkelijk den vorm
+van een dier fabelwezens vertoont. Het heet, dat een centaur verliefd
+was geworden op eene noorsche jonkvrouw, Lekemoën. Toen hij haar niet
+tot vrouw kon verwerven, besloot hij, haar te rooven met geweld; hij
+vervolgde haar, en toen zij hem behendig wist te ontwijken, slingerde
+hij een steenblok naar haar, dat den Torghatten doorboorde, en onder
+het neervallen zich in een eilandje veranderde, dat nog thans Flesköen
+(de pijl) heet. De Torghatten heeft in het midden eene opening,
+zoo groot, dat men den blauwen hemel er door ziet schijnen. Toen
+we ons na het ontbijt op het dek begaven, zagen we lachende oevers,
+met huisjes waarvan de daken met groene zoden waren gedekt, en die
+als op stelten stonden, bovenop hooge steenen muren, als ruwe zuilen
+oprijzend uit het water. In de verte lagen eilandjes en landtongen,
+wier rustige omtrekken zich bevallig afteekenden tegen de lichte lucht.
+
+Niet lang daarna waren we te Hammerfest aangekomen. Die noordelijkste
+stad der wereld is omgeven door een doordringenden geur van
+walvischtraan, teer, schepen en zeilen.--Ook hier vond ik behalve
+de protestantsche, een katholieke kerk. De pastoor, die uit den
+Rijnpfalz kwam, nam zijn herderlijke plichten met grooten ijver
+waar. Ook in Alten, een plaatsje, dat nog dichter bij de Noordkaap
+ligt, had hij gemeenteleden te bezoeken, hetgeen hij geregeld deed,
+zelfs bij temperaturen, die de rotsen deden vaneensplijten door de
+vorst.--Heel Hammerfest wordt electrisch verlicht, en in Sadlen, een
+uitlooper van de stad, heeft de onderzoekingsreiziger Wellman een
+station voor draadlooze telegrafie ingericht, dat met een station
+op het Däne-eiland bij Spitsbergen is verbonden. Van 18 November
+tot 23 Januari wordt de stad door geen zonnestraal beschenen. Het
+electrisch licht komt dan goed te stade, en de vuurtoren, die op de
+smalle landtong van Fuglanaes verrijst, kan zich schadeloos stellen
+voor zijn lange zomerrust. Hier wordt men zich eerst recht bewust,
+hoe het zeeleven den mensch zóó geheel vervullen en zich als het
+ware met lijf en ziel van hem meester maken kan. Dikwijls stormt de
+zee hier met schuimende woede tegen die kille kusten, als wilde zij,
+nog niet tevreden met de vele offers, die zij voortdurend eischt,
+ook die uiterste vesting van dat handjevol menschen nog veroveren. Op
+den dag, dat ik er tusschen de rotsen omzwierf, was de zee rustig. De
+zon spiegelde zich in haar vriendelijk aangezicht en vergulde de
+tallooze blonde kopjes van de vele Hammerfester kinderen, die meest
+allen reeds den zuidwester van geolied wasdoek droegen, waarvan de
+klep laag in den nek neerhangt; hetzelfde hoofddeksel, waarin die
+kleine jongens slechts weinig jaren later den harden kamp met de
+elementen zullen moeten beginnen. Op den hoek eener straat stond ik
+voor de met een bronzen kogel bekroonde meridiaanzuil, die hier is
+opgericht ter gedachtenis aan de van 1816 tot 1852 hier ondernomen
+en uitgevoerde meting van den meridiaan van 25°21', door de geometers
+van drie rijken, onder de hooge bescherming van Oskar II van Zweden,
+en de keizers Alexander I en Nikolaas I van Rusland. De grenzen van
+dat groote werk vormden de IJszee en de Donau.--Aan het strand van
+Hammerfest trof ik den tachtigjarigen en nog krassen zweedschen baron
+Olaf Hermelin aan, die hier rustig een zeegezicht te schilderen stond.
+
+Na Hammerfest beschreef onze boot een wijden kring en voer nog door
+verschillende fjorden. De boomgroei had nu geheel opgehouden, en ook de
+struiken werden schaarsch. Hier en daar groeiden nog bloemen, liefelijk
+om te zien; maar bestemd tot korten bloei.--Het licht omkleedde de
+hooge bergketens met een stralengewaad. Het scheen, alsof de wenk van
+een reuzentooverstaf een omhoogschuimende golf der felste branding
+had doen verstijven tot kristal. In het reine, alles doordringende
+licht onderscheidde men elken voorsprong, elke scherpgeteekende
+scheiding dier breede schaduwvlakken en felle lichtkanten, in hun
+verwonderlijke harmonie. De kristallen doorzichtigheid der lucht
+deed ons meenen, door een scherpen verrekijker te zien.--Weer luidde
+onze scheepsklok. Een vreemd geruisch vervulde de lucht; het was het
+gefladder en gekrijsch van een ontelbare menigte vogels. Wij voeren
+dicht voorbij de Stappenegroep. Deze bestaat uit vier steenachtige
+eilandjes, vol scherpe rotspunten, die myriaden gevederde bewoners tot
+broedplaats dienen.--Het snelle vleugelgeklepper deed ons vermoeden,
+dat het meerendeels stormvogels en wilde eenden waren. In Tromsö zijn
+ongeveer dertig van zulke vogelbergen, en in Finmarken eveneens. Men
+krijgt eerst een begrip van de massa's vogels, die hier aanwezig
+zijn, als men hoort van de ontzaglijke hoeveelheden eieren, die hier
+jaarlijks worden verzameld. De buit wordt bemachtigd door middel van
+netten en knuppels. Er zijn steile naakte rotswanden, waar die jacht
+de grootste gevaren medebrengt. De eierzoeker laat zich een touw om
+het lijf binden en wordt zoo langs den loodrechten bergwand boven
+duizelingwekkende kloven en spleten neergelaten. Hij slaat met zijn
+stok tegen de kalk- en granietrotsen, en doodt daarbij zooveel vogels,
+dat het schijnt, alsof hij dorre bladeren van een boom doet neer
+dwarrelen. Het gebeurt niet zelden, dat het touw, door het schaven
+langs de rotspunten beschadigd, of door 't gebruik versleten, breekt,
+en de stoutmoedige jager in den afgrond stort.
+
+De chaos van vogels, die krijschend rondfladderen, geeft aan het
+noorsche landschap een zeer eigenaardig karakter, en verlevendigt op
+geheimzinnige wijze de bleeke eenzaamheid van het uitgestorven land,
+alsof een of andere oude heidensche godheid in deze verlatenheid een
+laatste toevlucht had gevonden.
+
+Stappen beteekent "de zuil", en werkelijk rijst het naakte
+rotsgesteente omhoog in den vorm van kolossale zuilen, die wit zijn
+gekleurd door de uitwerpselen der vogels. De overigens onbewoonde
+eilanden doen in hun grillige lijnen aan de fantastische scheppingen
+van een Böcklin denken.--Het geluid dat de dieren maken met elkander
+geeft den indruk van een aanhoudend gerammel met ketens, en soms weer
+klinkt het als het eentonig, verdoovend stemmenrumoer, dat men hoort
+in de koopmansbeurzen der groote steden van Europa en Amerika.--Wij
+schoten met geweren in de massa. Sommige vogels vielen in het water;
+andere op het dek. Toen we nog wat nader bij de eilanden waren gekomen,
+richtten we een salvo tegen de ontzaglijke duistere spleet, die het
+grootste rotsblok in tweeën scheen te deelen. Verbazingwekkend was
+het effect. Uit de reusachtige opening schoten millioenen vogels te
+voorschijn, die de lucht deden weergalmen van hun gekrijsch en in
+donkere wolken naar alle zijden uiteenfladderden.
+
+Wij naderden nu snel de Noordkaap. Een vreemd, onzeker schijnsel wierp
+over de rotsen wisselende tinten van rood, groen en oranje. Links
+van ons hadden we nu steeds het eindeloos oppervlak der zee; ter
+rechterzijde korte, wonderlijk puntige, spookachtige bergketens,
+als getuigen van de worsteling eener onrustige natuur in doodstrijd.
+
+Daar lag dan dat geheimzinnig toppunt van het oude Europa, dat nimmer
+geheel zal worden vernietigd, en steeds zichzelf weer verjongt. Hoeveel
+andere landen en zeeën strekten zich uit, weer achter die hooge
+klippen. Hoeveel jacht en onrust van groote wereldsteden, hoeveel
+verborgen vrede en geluk op het stille land!
+
+Daar rees de Noordkaap voor ons op. Een naakte, donkere rotsmassa,
+omringd door ijzige golven; een waar duivelseiland uit de fabel gelijk.
+
+Toen het schip om de uiterste punt van de kaap was heengevaren en
+binnengeloopen in de kleine baai, die 's winters geteisterd wordt door
+hevige stormen, keerde ik mij om, om nog eenmaal den blik te laten
+weiden over den eindeloozen oceaan, die zich vóór mij uitbreidde
+onder het heldere, witachtige licht.
+
+Een zwerm vogels vloog op van de Noordkaap en verdween in het niet,
+naar 't mij scheen, alsof die vreemde sphinx, die daar hoog boven ons
+te stralen stond, alle leven in zich opnam, zooals de sphinx van het
+ijs reeds zoovelen had gelokt en verzwolgen, die hier zochten naar
+wetenschap en roem.
+
+De kapitein en zijn vrouw gingen met ons aan land. De paar zeelui, die
+met den bootsman de wacht hielden over het schip, lichtten het anker
+en voeren, daar de kapitein hun had opgedragen, voor de ontbijttafel
+den volgenden morgen te zorgen, een zeemijl verderop, om visch te
+vangen. Op de landingsbrug was het bepaald een gedrang. Nog twee
+andere booten, een engelsche, de Argonaut, en een hollandsche, de
+Thule, waren op dezelfde reede geankerd en hadden reeds verscheiden
+sloepen met passagiers van boord gezonden.
+
+De Noordkaap, die uit zwartachtigen, met spleten doorsneden leisteen
+bestaat en steil afloopt in zee, ligt op den breedtegraad van 71°
+40', en op den lengtegraad van 23° 40' 30''.
+
+De hoogte bedraagt 300 meter. Ten noorden ervan ligt het eiland Magerö.
+
+Natuurlijk was er geen enkele onder de reizigers, die het niet
+voor zijn plicht hield, deel te nemen aan de tamelijk moeilijke en
+inspannende beklimming. Grijze haren, gezetheid, niets scheen eene
+belemmering; alles klauterde, wat het klauteren kon. Dáárvoor was men
+nu niet hier gekomen, om te blijven steken aan den voet. Het was een
+hijgen en blazen zonder einde. Eerst werd de overjas uitgetrokken,
+dan de jas; daarna gingen de dassen eraan, en eindelijk zelfs de
+boorden. Nu en dan stond men in groepjes met bedrukte gezichten omhoog
+te zien naar het opwaarts kronkelend pad.
+
+Wederkeerig sprak men elkaar moed in. "Een half uurtje nog...... straks
+na die bocht wordt het beter..... is dat daar niet een soort van
+leuning?..... ha, daar hebben we al een touw..." zoo klonk het nu
+hier, dan ginds. Opgeven deden ze 't niet. Ieder moest kunnen zeggen,
+dat hij op den top geweest was. De hoop op nog eenigen steun van
+buitenaf bleek niet ongegrond. Van uit een bepaald punt der kust was
+een soort van geïmproviseerde leuning van touwen aangebracht, waaraan
+de meesten zich dankbaar vastklampten. Er was iets huiveringwekkends
+in de omgeving; de geheele omtrek had een zoo afschrikkend en steriel
+voorkomen, dat men onwillekeurig onder den indruk geraakte van die
+troostelooze kaalheid en hardheid. De onverzettelijke kleine schare
+geleek wel een troep pelgrims op den lijdensweg. De eersten waren dan
+nu gelukkig aangeland op het plateau, waarvan de noordelijke rand steil
+in zee afvalt. Een volkomen kale vlakte, waaruit af en toe een vogel
+opfladderde, die met zijn schreeuw de stilte verbrak. Hier en daar
+had men een uitzicht op het met sneeuwvelden en plassen bedekte eiland
+Magerö. Dwars over het rotsplateau was een ijzerdraad gespannen naar de
+kiosk, die met het front naar zee staat. Dit was wel zeer noodig; daar
+de berg dikwijls in dichten nevel is gehuld, en men dan gevaar loopt,
+in kloven of spleten te storten. Een met groen getooide granieten zuil
+vermeldt, dat twee vorsten hier een bezoek gebracht hebben, Koning
+Oscar van Zweden op 2 Juli 1873, en Keizer Wilhelm II op 22 Juli 1891.
+
+De lucht was bewolkt en somber, toen wij, aan de kiosk gekomen,
+uitzagen naar zee. Op een verschijnen van de zon viel bijna niet
+te hopen. Toch was het een grootsch gezicht, die sluimerende
+oneindigheid. Boven de wolken, die de zon bedekt hielden, schoten
+aan den verren horizon lichtlijnen omhoog, die op den diadeem van
+een overwinnaar geleken.
+
+Het pavilloen was versierd met vlaggen van verschillende
+landen. Er lagen lijsten gereed, waarop wij allen onze namen
+teekenden. Champagnekurken knalden. Telkens gluurde men eens even
+naar buiten; maar de zon bleef weg. Wij verdreven ons den tijd met
+babbelen en prentbriefkaarten schrijven. Er waren vier verschillende
+afbeeldingen te koop van de Noordkaap. Ieder wilde natuurlijk die,
+waarop ook de zon te zien was. Als photo's waren de prentjes niet veel
+zaaks; maar ze kostten zonder postzegel nog een halve mark per stuk,
+zoodat een groet uit de Noordkaap op minstens 60 pfennig te staan
+komt. De verkooper vertelde ons dan ook tot zijn verontschuldiging,
+dat hij voor de pacht van de kiosk jaarlijks 300 kronen moest betalen,
+en zei naar waarheid, dat het "seizoen" hier wel buitengemeen kort
+was. Men werpt zijn kaarten in een bus aan den voet van den berg. Hier
+worden ze voorzien van den stempel "Noordkaap", en dan reist de
+geheele post met de schrijvers op dezelfde boot weer terug. In het
+pavilloen staan in een halven kring schrijftafels, keurig ingericht,
+met inkt, pennehouders en pennen, en vloeipapier. De dingen worden
+niet, zooals in andere landen, aan den lessenaar vastgemaakt; trouwens
+in dit jaargetij komt alle bedreven kwaad hier dan ook onverbiddelijk
+"aan het licht".
+
+Op eens klonken van alle zijden luide uitroepen: "De zon! De zon!"--Wij
+geleken wel allen op Oswald uit Ibsen's "Spoken" op dat oogenblik. Het
+geheele paviljoen kwam in beweging en wij stormden naar buiten. Alleen
+de prentbrief kaarten man bleef rustig zitten. Hij had die veelbegeerde
+zon naar zijn zin zeker al dikwijls genoeg onder de oogen gehad.--Ik
+zal den indruk niet licht vergeten, dien ik nog ontving, al was het
+slechts een korte afscheidsgroet, dien de zon ons toewierp, eer zij
+zich weer aan onzen blik onttrok. Tot beschouwingen was het overigens
+de tijd niet; met koortsachtige haast werden de kodaks gegrepen, en
+overal klepperden de deksels der camera's. De beste opnamen krijgt
+men bij korte belichting. "Gauw, een groep vormen!" riep iemand
+opgewonden. We vlogen allen haastig naar de zuil en konden ons nog
+juist groepeeren, zoo goed dat in der haast ging, eer de lichtende
+kogel zich weer aan ons oog onttrok.--Weer breidde zich de vale,
+arctische schemering uit over de rotsen, de sneeuwvelden,  de verre
+plassen en moerassen en de enkele rondvliegende vogels. Het werd koud,
+en huiverend maakten wij ons gereed voor den terugtocht. Boven aan den
+rand van het plateau ontmoetten wij de achterblijvers die onderweg
+hadden gerust en nu het beste bleken gemist te hebben. Welgemoed
+trokken zij echter mantels en jassen dichter om zich heen, in 't
+bewustzijn dat zij het doel ten minste hadden bereikt.
+
+De reis naar Spitsbergen wordt in den regel ondernomen van uit
+Hammerfest. Hier nam dan ook de pastoor van Drontheim afscheid van ons,
+met andere reisgenooten, die ons lief geworden waren op den tocht,
+en slechts weinig passagiers bleven over, die op onzen noorschen
+schoener de reis naar Spitsbergen mee wilden maken. Urenlang gleden
+wij, als door den wind gedragen voorwaarts, totdat laat in den namiddag
+beweging kwam in de rustige golven.
+
+"De wind slaat om", klonk de stentorstem van den kapitein van de
+brug. Onmiddellijk begonnen de matrozen de zeilen te reven. Tijd om
+de naaste kust te bereiken was er niet meer. De storm brak met geweld
+over ons los en dreef ons uit alle macht naar het westen. Het duurde
+uren, eer het weêr bedaarde, en toen de Hedda weder macht kreeg over
+de golven, waren wij niet ver meer verwijderd van de IJslandsche
+kust. Daar het noodig was, de door den storm aangerichte schade te
+herstellen, besloot de kapitein een haven binnen te loopen. Over twee
+uur zouden we voor anker gaan.
+
+Daar lag het nu werkelijk vóór ons, dat eenzame eiland, dat ons steeds
+zoo onbereikbaar ver weg was toegeschenen; als een door de zee omgeven
+kluizenaarswoning kwam het ons voor, doch een kluizenaarsverblijf,
+zoo groot als Baden, Wurtemberg en de Beiersche Rijnpfalz met elkaar.
+
+Het scheen een schoon land met zijn diep in de kust snijdende fjorden,
+zijn lachende dalen en schuimende watervallen; zijn geweldige
+gletschers, en zijn honderden vulkanen en geysers. Geen bosschen
+echter waren er te zien. Slechts wat magere berkenstammen teekenden
+zich af tegen den horizon. Dat wegsterven van den plantengroei in het
+Noorden wordt vergoed door den rijken bloei der fauna, zoo te land
+als te water. Terwijl men het aantal schapen hier op 90.000 en dat
+der paarden op 40.000 schat, laat het aantal rendieren, waarvan de
+eerste paren in 1700 werden ingevoerd, en waarmede het ging als met
+de konijnen in Nieuw-Zeeland, zich niet eens vaststellen, wegens de
+verbazend groote hoeveelheid.
+
+De 80.000 bewoners van het eiland zijn van skandinavischen
+oorsprong. In het jaar 860 werd IJsland ontdekt door dezelfde
+Noormannen, die in 876 Groenland en in 1000 Nieuw-Engeland
+ontdekten. In Reykjavik, de geheel van hout gebouwde hoofdstad, woont
+een luthersch bisschop. In het jaar 1000 had IJsland een republikeinsch
+bestuur. Toen het later onder de heerschappij van Denemarken
+kwam, bewaarde het den zin voor vrijheid en onafhankelijkheid,
+die het trotsche land nog thans eigen is. De reis van IJsland naar
+Spitsbergen duurde vijf dagen. Vijf dagen te midden van de heerlijke
+kleurenpracht der steeds wisselende tinten der golven onder het telkens
+weer veranderende licht. Eens, toen wij in bewondering verzonken op
+het dek stonden, hoorden wij, geheel onverwacht, de klanken eener
+viool. Beneden in zijn hut ontlokte de kapitein aan zijn instrument
+de tonen van een zwaarmoedig, poëtisch lied van Grieg. Het was als
+de openbaring der diepe noorsche volksziel, de ziel van bergbewoners
+en zeevaarders.
+
+De archipel van Spitsbergen behoort aan niemand, is herrenlos, zooals
+de Duitschers het noemen. Ontdekt werd hij in 1592 door de Hollanders
+Barents en Heemskerk, bij hun pogen om den noord-oostelijken zeeweg
+naar Azië te vinden. In het jaar 1612 kwamen ook de Engelschen
+hier, die rijk gewin trokken uit jacht en visscherij. In de 17e
+eeuw ontstonden hier meermalen bloedige twisten tusschen engelsche,
+hollandsche en fransche walvischvaarders, totdat ten slotte Holland,
+Engeland, Denemarken en Noorwegen de heerschappij onder zich
+verdeelden over de wateren der uit zes groote eilanden bestaande
+Spitsbergen-groep. De eersten die hier waagden te overwinteren, waren
+de Russen. Noorsche jagers hebben onlangs hun voorbeeld gevolgd. In
+den winter is de eilandengroep volkomen afgesloten door ijsschotsen,
+die zich des zomers beperken tot de Noord- en Oostkust. Aan de andere
+beide zijden verhindert de golfstroom de ijsvorming. De gemiddelde
+maandtemperatuur stijgt in Juni tot 1° boven nul; in Juli tot 5°,
+in Augustus tot 3°. Sneeuw valt in alle maanden. Gedurende 124 dagen
+komt de zon in het geheel niet te voorschijn.
+
+Dit "Ultima Thule" krioelt van scherpe rotspunten, waarnaar het dan
+ook zijn naam draagt. De reusachtige Dickson-gletscher schijnt een uit
+zee oprijzende ontzaglijke zilveren muur. De lucht is zoo zuiver, dat
+lijken hier niet tot ontbinding overgaan; maar eenvoudig uitdrogen.--Er
+groeit hier een soort poolwilg, en de benedenste gedeelten der rotsen
+zijn bedekt met mos, dat in geval van nood als voedsel kan dienen.
+
+Toen wij omstreeks middernacht de westzijde van Spitsbergen naderden,
+sneeuwde het, terwijl de zon helder scheen, een aller wonderlijkste
+combinatie, het uur van den dag (of nacht) in aanmerking genomen. In
+de nabijheid der bocht waar wij aankwamen, bevond zich een troep
+Engelschen, die juist terugkwamen van de rendierjacht. Ze droegen
+noorsche oliejassen en sommigen hadden ook broeken aan van dezelfde
+stof, die de visschers van de Lofodden en Westeraalen dragen, als
+zij dagenlang bij stroomenden regen in hun open boot op de roeibank
+zitten. Anderen droegen hooge waterlaarzen, die men met riemen
+opzij aan de heupen bevestigen kan; een tweede riem wordt nog om
+het been boven den voet gewonden. Wij zwierven geruimen tijd op het
+groote eiland rond. In de Sassenbaai bij het IJsfjord zagen we dieren
+genoeg, maar nergens een struik, een plekje groen of een menschelijke
+woonplaats. Men voelde zich aan den drempel van een doodenrijk. Op een
+hoogte bij de Advent-baai zagen we twee graven en de overblijfselen
+van een hut.
+
+Noorsche rendierjagers, die zich door de te vroeg verschuivende
+ijsvelden in October 1895 den terugweg zagen afgesneden, hebben in
+die hut gewoond en rusten in die graven. En ten slotte zagen wij, aan
+de overzijde van onbegaanbare ijsvlakten, de Virgo-baai, vanwaar de
+ongelukkige André zijn reis begon, toen hij in zijn luchtschip den
+weg zocht naar de Noordpool. Het is niet onwaarschijnlijk, dat de
+sneeuwmassa's die zich verzamelden op het bovenvlak van den ballon,
+niet konden smelten, zoodat hij, onder hun last bezwijkend, als een
+uitgeputte vogel naar beneden stortte, en het omhulsel, dat hem door
+het luchtruim had gedragen, langzaam werd verteerd.
+
+Er liepen geruchten, dat zich bij de Bereneilanden walvisschen hadden
+vertoond. Daar ik zeer verlangde, de jacht van nabij gade te slaan,
+begaf ik mij aan boord van een der walvischvaarders die naar die streek
+vertrok. Het stoomschip droeg vóór op den boeg het kanon, waarvan
+men zich thans bedient om de dieren te dooden. Vroeger vervolgde
+men den walvisch met booten, waaruit de onverschrokken jagers den
+harpoen wierpen, doch waarbij zij het grootste gevaar liepen, door de
+beweging van het water, veroorzaakt door de stuiptrekkingen van het
+dier, te worden omgeworpen en in de diepte gesleurd. In de 17de eeuw
+kwamen de Hollanders op het denkbeeld het werptuig uit een geweer
+te schieten. Toen omstreeks 1860 in Indië de jute ontdekt werd,
+een vezelplant, die zeer in waarde wint door een behandeling met
+walvischtraan, werd ook de walvischvangst weer met ijver bedreven. Een
+eenvoudige robbenjager, de noorsche kapitein Svend Foyn uit Tonsberg,
+vond het middel, om den harpoen uit een kanon te schieten, zóó, dat
+het werptuig door een lang touw aan het schip blijft verbonden, en
+het dier, eenmaal getroffen, niet meer ontsnappen kan. In den regel
+sterft het aan de bekomen verwondingen. Het geschut is draaibaar;
+wordt door een man bediend, en van voren geladen. Vóóraan is de harpoen
+bevestigd, die bestaat uit twee sterke, een meter lange staven, met
+een ring in het midden, waaraan een touw bevestigd is, en die aan de
+buitenzijde zijn voorzien van scherpe weerhaken, die zich diep in het
+vleesch boren van den kolos. In het jaar 1867 doodde kapitein Foyn op
+die wijze zijn eersten walvisch; in het volgende jaar maakte hij er
+reeds een dertigtal buit; waarna hij patent nam op zijn uitvinding en
+een groot vermogen verwierf. In het jaar 1878 ving hij niet minder
+dan 100 walvisschen, die elk 40000 kronen waard waren. Hij bleef
+echter bij zijn eenvoudige levenswijze en vestigde zich op zijn 70e
+jaar te Vadsö, waar hij in een ruw-houten huisje woonde en ijverig
+in den Bijbel las. Zijn groot vermogen liet hij na aan liefdadige
+instellingen. Later werden meerdere maatschappijen opgericht, die de
+walvischvangst in het groot ondernamen, in 1886 waren ruim veertig
+booten hiertoe in gebruik, verdeeld over 22 stations. In het jaar
+1885 werden aan de laplandsche kust 1400 walvisschen gevangen. Door
+die rustelooze vervolging zijn de dieren schuw geworden. Zij nemen
+thans de vlucht als zij een walvischvaarder zien naderen, 't geen
+zij vroeger niet deden; het bewustzijn van gevaar schijnt dus door
+overerving te worden voortgeplant.
+
+Lang zwierven we rond zonder iets anders te zien dan een menigte
+dolfijnen van allerlei grootte, die rondom het schip dartelden, totdat
+eindelijk een der matrozen, die gespannen in de verte tuurden, bij het
+eerste morgengrauwen uitriep: "en Hwal!"--De boeg van het schip wendde
+zich in de richting waar het dier zich vertoonde, en met een vaart
+van 20 mijlen in het uur ging het voorwaarts. Nu en dan verdween de
+reus, dan weer zagen wij een zuil water omhoog spuiten. Hij moest ons
+hebben bespeurd; want hij scheen te vluchten. Doch wij haalden hem in
+en kregen hem onder schot. Daar vliegt uit den loop van het dreunend
+kanon de harpoen, die in den breeden rug blijft steken. De visch duikt
+onder en komt weer boven, het schip voortslepend, dat bij iederen stoot
+kraakt in zijn voegen. De golven zijn rood gekleurd. Nog een laatste
+slag met den staart, een bruisend geweld--en de buit is vermeesterd.
+
+Ik keerde terug op de Hedda, als de allerlaatste passagier. Nòg hooger
+naar het Noorden stevenden wij, tot aan den rand dier geweldige witte
+woestenij van nimmer smeltend ijs, waarin de pool ligt. Had door een
+wonder die muur kunnen vaneensplijten, dan zouden wij, langs open
+water, in enkele etmalen het veel omstreden punt hebben bereikt. Want
+wij bevonden ons thans op 81°1'12'' N.B.
+
+Lang stond ik stil, zonder een woord te spreken, roerloos. Alle besef
+van eigen lichamelijkheid was verdwenen, om plaats te maken voor
+de loutere gedachte.--In dezen kerker had Frithjof Nansen verwijld,
+terwijl Noorwegen wachtte op dien sterken strijder voor haren roem en
+hare onafhankelijkheid. Hierheen drong Lodewijk van Savoye om nieuwe
+wegen te ontdekken in Italië's naam. Hier bleef zijn trouwe metgezel
+Francesco Querini, noode gemist door zijn vaderstad Venetië, la buona
+madre, getrouwelijk wachtend op hare zonen, die zij niet met eigen
+oogen sterven zag....
+
+In dat uur, bij dien aanblik, zonk voor mij al het kleine en drukkende,
+alle bitterheid van het leven weg, om plaats te maken voor blijmoedige
+berusting.
+
+
+
+
+
+AANTEEKENING
+
+
+[1] Tekst en illustraties zijn ontleend aan Gino Bertolini. Die Seele
+des Nordens. Berlijn, Dietrich Reimer (Ernst Vohsen).
+
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's De Ziel van het Noorden, by Gino Bertolini
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE ZIEL VAN HET NOORDEN ***
+
+***** This file should be named 28195-8.txt or 28195-8.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/8/1/9/28195/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
diff --git a/28195-8.zip b/28195-8.zip
new file mode 100644
index 0000000..aad2036
--- /dev/null
+++ b/28195-8.zip
diff --git a/28195-h.zip b/28195-h.zip
new file mode 100644
index 0000000..7c7555c
--- /dev/null
+++ b/28195-h.zip
diff --git a/28195-h/28195-h.htm b/28195-h/28195-h.htm
new file mode 100644
index 0000000..e53ca97
--- /dev/null
+++ b/28195-h/28195-h.htm
@@ -0,0 +1,1977 @@
+
+<!DOCTYPE html
+PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd">
+
+<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. -->
+<html lang="nl-1900">
+<head>
+<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1">
+
+<title>De Ziel van het Noorden</title>
+<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/">
+<meta name="author" content="Gino Bertolini">
+<meta name="DC.Creator" content="Gino Bertolini">
+<meta name="DC.Title" content="De Ziel van het Noorden">
+<meta name="DC.Date" content="#####">
+<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css">
+/* Standard CSS stylesheet */
+
+
+
+body
+{
+font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif;
+margin: 1.58em 16%;
+text-align: left;
+}
+
+.titlePage
+{
+border: #DDDDDD 2px solid;
+margin: 3em 0% 7em 0%;
+padding: 5em 10% 6em 10%;
+}
+
+h1.docTitle
+{
+font-size:1.6em;
+line-height:2em;
+}
+
+h2.byline
+{
+font-size:1.1em;
+font-weight:normal;
+line-height:1.44em;
+}
+
+span.docAuthor
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:bold;
+}
+
+h2.docImprint
+{
+font-size:1.2em;
+font-weight:normal;
+}
+
+.transcribernote
+{
+background-color:#DDE;
+border:black 1px dotted;
+color:#000;
+font-family:sans-serif;
+font-size:80%;
+margin:2em 5%;
+padding:1em;
+}
+
+.div0
+{
+padding-top: 5.6em;
+}
+
+.div1
+{
+padding-top: 4.8em;
+}
+
+.index
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.div2
+{
+padding-top: 3.6em;
+}
+
+.div3, .div4, .div5
+{
+padding-top: 2.4em;
+}
+
+.footnotes .body,
+.footnotes .div1
+{
+padding: 0;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4
+{
+clear: both;
+font-style: normal;
+text-transform: none;
+}
+
+h3, .pseudoh3
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h3.label
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h4, pseudoh4
+{
+font-size:1em;
+line-height:1.2em;
+}
+
+h4.lghead
+{
+margin-left:10%;
+margin-right:10%;
+
+}
+
+.alignleft
+{
+text-align:left;
+}
+
+.alignright
+{
+text-align:right;
+}
+
+.alignblock
+{
+text-align:justify;
+}
+
+p.tb, hr.tb
+{
+margin-top: 1.6em;
+margin-bottom: 1.6em;
+margin-left: auto;
+margin-right: auto;
+text-align: center;
+}
+
+p.poetry
+{
+margin:0 10% 1.58em;
+}
+
+span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */
+{
+color: white;
+}
+
+p.line
+{
+margin:0 10%;
+}
+
+p.argument, p.note, p.tocArgument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+text-indent:0;
+}
+
+p.argument, p.tocArgument
+{
+margin:1.58em 10%;
+}
+
+p.tocChapter
+{
+margin:1.58em 0%;
+}
+
+p.tocSection
+{
+margin:0.7em 5%;
+}
+
+
+div.epigraph
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+width: 60%;
+margin-left: auto;
+}
+
+.epigraph .bibl
+{
+text-align: right;
+}
+
+.epigraph .poem
+{
+margin-left: 0;
+}
+
+.epigraph .line
+{
+margin-left: 0;
+text-indent: 0;
+}
+
+.trailer
+{
+clear: both;
+padding-top: 2.4em;
+padding-bottom: 1.6em;
+}
+
+.floatLeft
+{
+float:left;
+margin:10px 10px 10px 0;
+}
+
+.floatRight
+{
+float:right;
+margin:10px 0 10px 10px;
+}
+
+p.figureHead
+{
+font-size:100%;
+text-align:center;
+}
+
+.figure p
+{
+font-size:80%;
+margin-top:0;
+text-align:center;
+}
+
+p.smallprint,li.smallprint
+{
+color:#666666;
+font-size:80%;
+}
+
+span.parnum
+{
+font-weight: bold;
+}
+
+.leftnote
+{
+font-size:0.8em;
+height:0;
+left:1%;
+line-height:1.2em;
+position:absolute;
+text-indent:0;
+width:14%;
+}
+
+.pagenum
+{
+display:inline;
+font-size:70%;
+font-style:normal;
+margin:0;
+padding:0;
+position:absolute;
+right:1%;
+text-align:right;
+}
+
+a.noteref, a.pseudonoteref
+{
+font-size: 80%;
+text-decoration: none;
+vertical-align: 0.25em;
+}
+
+
+.red
+{
+color: red;
+}
+
+.displayfootnote
+{
+display: none;
+}
+
+div.footnotes
+{
+margin-top: 1em;
+padding: 0;
+}
+
+hr.fnsep
+{
+margin-left: 0;
+margin-right: 0;
+text-align: left;
+width: 25%;
+}
+
+p.footnote
+{
+font-size: 80%;
+margin-bottom: 0.5em;
+margin-top: 0.5em;
+}
+
+p.footnote .label
+{
+float: left;
+text-align:left;
+width:2em;
+}
+
+.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption
+{
+font-size: 80%;
+}
+
+.centertable
+{
+/* center the table */
+margin: 0px auto;
+}
+
+.poem
+{
+margin-left:5%;
+position:relative;
+text-align:left;
+width:90%;
+}
+
+.poem h4
+{
+font-weight:normal;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .linenum
+{
+color:#777;
+font-size:90%;
+left:-2.5em;
+margin:0;
+position:absolute;
+text-align:center;
+text-indent:0;
+top:auto;
+width:1.75em;
+}
+
+.versenum
+{
+font-weight:bold;
+}
+
+/* right aligned page number in table of contents */
+.tocPagenum, .flushright
+{
+position: absolute;
+right: 16%;
+top: auto;
+}
+
+.footnotes .line
+{
+font-size:80%;
+margin:0 5%;
+}
+
+.poem .i0
+{
+display:block;
+margin-left:2em;
+}
+
+.poem .i1
+{
+display:block;
+margin-left:3em;
+}
+
+.poem .i2
+{
+display:block;
+margin-left:4em;
+}
+
+.poem .i3
+{
+display:block;
+margin-left:5em;
+}
+
+.poem .i4
+{
+display:block;
+margin-left:6em;
+}
+
+.poem .i5
+{
+display:block;
+margin-left:7em;
+}
+
+.poem .i6
+{
+display:block;
+margin-left:8em;
+}
+
+.poem .i7
+{
+display:block;
+margin-left:9em;
+}
+
+.poem .i8
+{
+display:block;
+margin-left:10em;
+}
+
+.poem .i9
+{
+display:block;
+margin-left:11em;
+}
+
+span.corr
+{
+border-bottom:1px dotted red;
+}
+
+span.abbr
+{
+border-bottom:1px dotted gray;
+}
+
+span.measure
+{
+border-bottom:1px dotted green;
+}
+
+.letterspaced
+{
+letter-spacing:0.2em;
+}
+
+.smallcaps
+{
+font-variant:small-caps;
+}
+
+
+.caps
+{
+text-transform:uppercase;
+}
+
+.fraktur
+{
+font-family: 'Walbaum-Fraktur';
+}
+
+.rm
+{
+font-style: normal;
+}
+
+hr
+{
+clear:both;
+height:1px;
+margin-left:auto;
+margin-right:auto;
+margin-top:1em;
+text-align:center;
+width:45%;
+}
+
+h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure
+{
+text-align:center;
+}
+
+h1,h2
+{
+font-size:1.44em;
+line-height:1.5em;
+}
+
+h1.label,h2.label
+{
+font-size:1.2em;
+line-height:1.2em;
+margin-bottom:0;
+}
+
+h5,h6
+{
+font-size:1em;
+font-style:italic;
+line-height:1em;
+}
+
+p,p.initial
+{
+text-indent:0;
+}
+
+p.firstlinecaps:first-line
+{
+text-transform: uppercase;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+float: left;
+clear: left;
+margin: 0em 0.05em 0 0;
+padding: 0px;
+line-height: 0.8em;
+font-size: 420%;
+vertical-align:super;
+}
+
+.poem
+{
+padding: .5em 0% .5em 0%;
+}
+
+p.quote,div.blockquote,div.argument
+{
+font-size:0.9em;
+line-height:1.2em;
+margin:1.58em 5%;
+}
+
+.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden
+{
+text-decoration:none;
+}
+
+
+ul { list-style-type: disc; }
+ol { list-style-type: decimal; }
+ol.AL { list-style-type: lower-alpha; }
+ol.AU { list-style-type: upper-alpha; }
+ol.RU { list-style-type: upper-roman; }
+ol.RL { list-style-type: lower-roman; }
+.lsdisc { list-style-type: disc; }
+.lsoff { list-style-type: none; }
+
+.castlist, .castitem { list-style-type: none; }
+
+
+
+
+
+/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml
+" */
+
+
+
+body
+{
+background: #FFFFFF;
+font-family: "Times New Roman", Times, serif;
+}
+
+body, a.hidden
+{
+color: black;
+}
+
+h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4
+{
+color: #001FA4;
+font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;
+}
+
+p.byline
+{
+font-style: italic;
+margin-bottom: 2em;
+}
+
+.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage
+{
+color: #001FA4;
+}
+
+.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a
+{
+color: #AAAAAA;
+}
+
+a.hidden:hover, a.noteref:hover
+{
+color: red;
+}
+
+p.dropcap:first-letter
+{
+color: #001FA4;
+font-weight: bold;
+}
+
+sub, sup
+{
+line-height: 0;
+}
+
+
+
+</style></head>
+<body>
+
+
+<pre>
+
+The Project Gutenberg EBook of De Ziel van het Noorden, by Gino Bertolini
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+
+Title: De Ziel van het Noorden
+       De Aarde en haar Volken, 1917
+
+Author: Gino Bertolini
+
+Release Date: February 26, 2009 [EBook #28195]
+
+Language: Dutch
+
+Character set encoding: ISO-8859-1
+
+*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE ZIEL VAN HET NOORDEN ***
+
+
+
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+
+
+
+
+</pre>
+
+
+<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="xd0e85" href="#xd0e85">177</a>]</span><div class="div1">
+<h2 class="normal">De Ziel van het Noorden.<a class="noteref" id="xd0e89src" href="#xd0e89">1</a></h2>
+<p class="byline&#xA; ">Door <span class="smallcaps">Gino Bertolini</span>.
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-177.jpg" alt="Visschersbooten in den Lofodden-archipel." width="720" height="436"><p class="figureHead">Visschersbooten in den Lofodden-archipel.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p style="&#xA; background: url(images/ia1917-177.gif) no-repeat top left;&#xA; &#xA; padding-top: 60px;&#xA; "><span style="&#xA; float: left;&#xA; width: 95px;&#xA; height: 90px;&#xA; background: url(images/ia1917-177.gif) no-repeat;&#xA; &#xA; background-position: 0px -60px;&#xA; &#xA; text-align: right;&#xA; color: white;&#xA; ">A</span>an het boek, dat bovenstaanden titel draagt, en dat de schrijver, de Italiaan Gino Bertolini, minder als reisbeschrijving,
+dan wel als psychologische en sociologische studie wenscht beschouwd te zien, zooals hij in zijne voorrede zegt, ontleenen
+wij de hier volgende belangwekkende schetsen uit de drie skandinavische rijken. Zijn eerste beschouwing, gewijd aan het land
+van Hamlet, verbindt de schrijver aan zijn uitstapje van uit Kopenhagen naar het slot te Helsing&ouml;r. Ik had, zoo schrijft hij,
+de kinderen, de soldaten, de zieken en krankzinnigen, de beurs-speculanten en de misdadigers van Kopenhagen gezien; ook de
+met handelswaren en menschen bezaaide kaden langs de haven, waaraan de stad haar naam ontleende; zoowel als het Thorwaldsen-museum,
+die echo der deensche volksziel. Maar ik kon het vaderland van Hamlet niet verlaten zonder het op de uiterste noordelijke
+punt van Seeland gelegen slot Elsen&ouml;r te bezoeken, binnen welks muren Hamlet, naar de sage meldt, geleefd en geleden heeft,
+en op welks terras de gevreesde en toch zoo vurig beminde geest van den vermoorden koning zich vertoonde aan zijn zoon. Is
+het legende of geschiedenis? Dikwijls is de eerste gewichtiger, veelzeggender dan de laatste. Indien ook al nimmer op dat
+terras van Elsen&ouml;r de bittere lach eens dooden konings heeft weerklonken, dan was het toch de smartelijke glimlach der deensche
+volksziel, die hier uiting vond, en de gestalten der sage schiep naar eigen, innerlijken drang.
+
+</p>
+<p>Op den morgen eer ik den tocht naar Elsen&ouml;r ondernam, zag ik nog eens met belangstelling uit het venster van mijn hotelkamer
+naar het drukke gewoel in een der hoofdstraten van Kopenhagen. Gewoel was misschien niet het rechte woord; het scheen een
+eindelooze stroom van voorbijgangers, die zich allen in &eacute;&eacute;n richting voortbewogen, en dat wel per rijwiel; voetgangers vertoonden
+zich bijna niet. In een uur telde ik 1220 fietsen; &#8217;t waren meerendeels winkeljuffrouwen en kantoordames, die naar haar dagelijksch
+werk togen; het leek wel een bijenzwerm. Mij viel het op, dat ieder haar eigen weg ging, verdiept in gedachten; nergens een
+glimlach; geen uitroep, geen begroeting; al spoedde men elkaar rakelings voorbij. Slechts de dringende noodzakelijkheid dreef
+haar voort, deze sombere processie, die niets vreugdevols, noch verheffends had.... Ach, dacht ik, ook onder deze arbeidende
+schare, kiest de sphinx van den zelfmoord, <span class="pagenum">[<a id="xd0e117" href="#xd0e117">178</a>]</span>die in alle klassen der deensche maatschappij naar buit zoekt, hare slachtoffers. En toch is het met inspanning verworven
+bezit der deensche cultuur geen ledig, ijdel vertoon, en het land is in geenen deele te vergelijken met een lijk, dat met
+fraaie kleederen getooid is. Hier is vooruitgang, aan onbedriegelijke teekenen te herkennen, aan den hier heerschenden geest
+van waarachtige vrijheid, aan den hoogen graad van beschaving en ontwikkeling onder alle klassen, de onvermoeide vlijt, het
+geringe aantal misdaden, het ontbreken van scherpe maatschappelijke tegenstellingen; de algemeene welvaart.&#8212;En toch woedt
+in dit land de koorts der zelfvernietiging, die hier meer verwoestingen aanricht dan in eenig ander rijk ter wereld, behalve
+Saksen. Terwijl het getal zelfmoorden in een jaar gepleegd, per millioen inwoners, voor de landen Finland, Noorwegen, Holland,
+Schotland, Engeland, Belgi&euml;, Zweden en Oostenrijk respectievelijk 47, 45, 56, 60, 89, 119, 151 en 156 bedroeg (berekend over
+de periode van 1880&#8211;1900) wijst de statistiek voor Denemarken in het viertal jaren van 1880&#8211;84 273 gevallen aan per jaar,
+in het volgend viertal 299; daarna 278, en vervolgens 232. Langzaam vermindert het kwaad, waarvoor moeilijk een verklaring
+is te vinden. Hamlet kende reeds de tweespalt der moderne ziel. Hij, die zijn tijd vooruit was in denken en gevoelen, besefte
+de disharmonie tusschen verleden en toekomst, die het heden tot een marteling doet worden en hem de roerende klacht ontlokte,
+die door de eeuwen heen weergalmt.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-178.jpg" alt="Het volkspark in Malm&ouml;." width="520" height="520"><p class="figureHead">Het volkspark in Malm&ouml;.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De weg van Kopenhagen naar Helsing&ouml;r was bezoomd met bosschen van eiken, beuken en linden, waartusschen zich hier en daar
+het &#8220;pantserblauwe zeevlak&#8221; vertoonde. Toen ik in het eeuwenoude, naar het noorden ziende Helsing&ouml;r aankwam, breidde zich
+een zilveren nevelsluier uit over het verre land en in de nauwe vaargeul van den Sond gleden droomerig de schepen voort, om
+weldra in den mist te verdwijnen. Kronborg, of slot Elsen&ouml;r, ligt als een waakzaam schildwacht op post, op een vooruitspringend
+punt van de kust. De vesting wemelt van kanonnen en soldaten. In het paleis met het groote binnenplein liggen 800 infanteristen
+in garnizoen. Een geheele rij van grachten en bastions moet de bezoeker passeeren, die ook thans nog het slot zorgvuldig afsluiten.
+In het geelachtig water der grachten groeit dicht riet en drijven waterlelies. Den uitersten beschermingswal der vesting vormt
+een uit ruwe steenblokken saamgevoegde dam, waartegen de zee bij rustig weder haar klaagzang murmelt, of, als de Sond door
+den storm wordt bewogen, hoog wordt opgezweept. Hoog boven het kleine menschdom aan haar voet verheft zich de burcht, met
+haar bemoste grondmuren, haar vier hoektorens, haar versterkingen en onderaardsche gewelven. In de diepten daarvan sluimert
+de marmeren Holger de Deen. Zijn handen rusten op den knop van het zwaard, dat tusschen zijn knie&euml;n staat, aan zijn zijde
+leunt het ronde schild, en als het vaderland in gevaar is, treedt hij te voorschijn op het terras. Zoo luidt de sage en zoo
+verhaalt het sprookje van Andersen. Dagelijks, tot aan zonsondergang, is het terras van het slot voor het publiek toegankelijk.
+Zoodra de roode zonneschijf is verdwenen, wordt de deensche vlag ingehaald, die van den hoogen mast waait en binnen de muren
+mag niemand meer vertoeven behalve de soldaten. Bij mijn bezoek, midden in den zomer, bleef de zon tot kort v&oacute;&oacute;r middernacht
+boven den gezichteinder. Ik slaagde er in, ongemerkt weg te schuilen en den korten nacht door te brengen op datzelfde terras,
+waar eens de geestverschijning de verschrikte schildwachten was voorbijgegleden. &#8220;Mij dacht, ik speur reeds morgenlucht&#8221; roept
+de geest in zijn onderhoud met Hamlet.&#8212;Op het bastion liep een schildwacht op en neer, met eentonigen tred. Flauw schemerde
+de maan tusschen wolken; hier en daar blonk een ster. Het verleden drong zich aan mij op, ondanks de teekenen van den nieuwen
+tijd die tot mij doordrongen, in het stampen der machines van de voorbijvarende stoombooten. Nu en dan tuurde de schildwacht
+door den verrekijker, die op de hoogste, ver over de zee uitstekende borstwering stond en waarnaast een tabel hing met de
+vlaggen van al die volken, welke hier dag aan dag hun schepen langs zenden. Doch mijn geest verwijlde in het verleden, en
+het blinken in de verte van een zeil, welks vorm nog het oeroude type vertoonde, was voldoende om mij te verplaatsen in de
+tijden, waarin de gestalten leefden, ontsproten aan de diepten der geheimzinnig-treurige deensche volksziel.
+
+</p>
+<p>Enkele dagen daarna ging ik aan boord van de boot, die mij naar Zweden zou brengen. Vroolijk lachten aan de kust van Malm&ouml;
+de witte huisjes, schemerend tusschen het groen van bosschen en parken. Zweden&#8217;s bekorende liefelijkheid neemt onmiddellijk
+den <span class="pagenum">[<a id="xd0e128" href="#xd0e128">179</a>]</span>vreemdeling voor zich in. Hoe verrukkelijk is niet de ligging van hare hoofdstad, het Veneti&euml; van het Noorden! Doch geheel
+gaat die vergelijking niet op. Veneti&euml; is eene uit de zee oprijzende bloem; Stockholm eene over heuvelen uitgebreide looverguirlande,
+waartusschen als blinkende bessen de spiegelende vlakten van meren en zee-inhammen schemeren. Wonderbaar schoon is het effect
+van dat sappig groen, en dat blauwe water, waarin de tallooze eilandjes verspreid liggen, als smaragden, op den opalen achtergrond
+van de zee. Aan het strand staan verstrooide villa&#8217;s en elken morgen brengen booten uit de stad de noodige voorraden aan.
+Aan de eenvoudige ruw getimmerde landingsplaatsen zag ik het eerst de zweedsche boerenmeisjes met haar, het hoofdhaar geheel
+bedekkende kegelvormige roode muts en het wijde, geplooide purperen schort. Een groot deel der bevolking van Stockholm brengt
+jaarlijks eenige maanden door in die verrukkelijke omgeving van de stad.
+
+</p>
+<p>Beneden de brug van Norr steekt een kleine landtong vooruit in zee, en in een lommerrijken tuin speelt hier des avonds het
+orkest van het gardekorps of een huzarenregiment. Aan den tegenoverliggenden oever zitten den lieven langen dag een aantal
+hengelaars hun geluk te beproeven. Wel een uur lang sloeg ik hen gade, doch geen enkelen onder hen viel het buitenkansje van
+een vangst ten deel. Gelukkige lieden, met hun noordelijke kalmte!
+
+</p>
+<p>Aan de overzij van de Norr-brug verrijst het slot, waarin Oskar II vijf en dertig jaren over Zweden heeft geregeerd. Het geniale
+volk bezat in hem een waardigen vorst. Hij maakte zich niet slechts verdienstelijk in den strijd tegen het alcoholisme en
+de tuberculose, tegen onwetendheid en ellende, doch was ook een fijnvoelend dichter en een liefhebber der schoone kunsten.
+De parijsche uitgaaf zijner gedichten bevat naast een sonnet, hem door Sully Prudhomme gewijd, een inleidende voorrede van
+Jules Claretie. Hij vertaalde o.a. Horatius, Goethe en Herder. Zijn kinderen erfden veel van zijn begaafdheid; zoo is zijn
+zoon, prins Eugenius, een voortreffelijk schilder en scherpzinnig socioloog.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-179.jpg" alt="Het terras der geestverschijning. (Het bastion van Elsen&ouml;r)." width="614" height="427"><p class="figureHead">Het terras der geestverschijning. (Het bastion van Elsen&ouml;r).</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>In de wateren rondom Stockholm wemelt het iederen dag van honderden snelle booten. Want groot is de liefde der Zweden voor
+gymnastiek en alle soorten van spelen in de open lucht, en de watersport staat bij hen bovenaan. De &#8220;Kungl. Svenska Sevens&auml;llskapetklub&#8221;
+ziet terug op een roemrijk verleden van meer dan 65 jaar, telt onder zijn duizenden leden tweehonderd dames en bezit zeilbooten
+bij honderdtallen. Het Stockholmer Club-gebouw staat in Kastellholmen, in een met boomen beplante bocht. De plek waar de regatta&#8217;s
+worden gehouden, is niet ver van Stockholm gelegen, op de hoogte van dat aardig eilandenrijkje, dat den naam van Sandhamn
+draagt. Op den dag, dat hier een vrije wedstrijd plaats had om den eerebokaal, de jubileums-regatta, was ik juist hier aanwezig.
+Ook de tegenwoordige koning Gustav V nam aan den wedstrijd deel. Zijn vader was in zijn tijd beschermheer der vereeniging,
+waarvan niet minder dan negen prinsen van het koninklijk huis lid zijn. Alle standen verbroederen zich hier; onder de leden
+telt men evengoed admiraals, bankiers en bekende schrijvers, als apothekers en photografen. Het geheele zweedsche volk leeft
+in den geest op het water in die dagen. Ik sloeg den kamp gade tusschen de zweedsche boot San Foy, en de duitsche Alice. De
+laatste was grooter en sterker; toch bleef het zweedsche bootje, luchtig en behendig, rap als een eekhorentje, steeds v&oacute;&oacute;r.
+Totdat.. een windstoot een touw losrukt, een zeil fladdert,&#8212;en, ondanks de razende inspanning der bemanning van tien, de San
+Foy achterblijft,&#8212;voor de eerste maal geslagen. De spanning der ontzaglijke menigte loste zich op in een oorverdoovend rumoer.&#8212;Laat
+in den avond keerde ik op een slank jacht naar Stockholm terug. De stad lag stil in het vale licht van den noorschen zomernacht,
+sterker dan dat van maan en sterren.&#8212;In het begin schenken die lichte nachten het lichaam een gevoel van levendig welbevinden,
+een soort overdaad van physieke kracht, gepaard met geestelijke opwinding. De suggestie dat zoo aanstonds de dag zal aanbreken,
+verjaagt alle neiging tot slaap. Het schijnt bijna alsof de aarde geen rust meer noodig heeft.&#8212;De trein, waarmee men van Stockholm
+in omstreeks veertig uren naar het twee dagreizen van de Noordkaap gelegen Narwik spoort, heet, daar hij, behalve het midden
+van Zweden, ook het geheele zweedsche en een deel van het noorsche Lapland doorsnijdt, de Lapland-trein. Het zijn grootendeels
+vreemdelingen, meest Amerikanen en Duitschers, die men erin aantreft. Als men den eersten avond aankomt in Upsala, dat, behalve
+den prachtigen dom, ook de oudste universiteit van Zweden bezit, doet men <span class="pagenum">[<a id="xd0e141" href="#xd0e141">180</a>]</span>verstandig, de paar minuten oponthoud te gebruiken, om in de wachtkamer te soupeeren. Op de tafel staan een menigte gerechten,
+koude kabeljauw, zalm en forellen in gelei, warm kalfs- en schapenvleesch, groenten en ingemaakte vruchten. Voorts kannen
+met thee, koffie en melk, alles keurig geserveerd. Ieder bedient zichzelf en eet en drinkt zooveel hem goed dunkt. De prijs
+is altijd hetzelfde. Dan zet de trein zijn weg voort. Toen die reis nog dagen duurde, zal zij wel eentonig en vervelend zijn
+geweest. Eerst in 1902 werd deze noordelijkste spoorweglijn der wereld (Ofotbahn) geopend, welke van Lulea, waar de haven
+zes maanden van het jaar is dichtgevroren, naar Narwik loopt, waar de van Trondhjem naar de Noordkaap varende schepen voor
+anker gaan. Thans is deze tocht bijzonder interessant. Men reist door streken, waar de meren een onafgebroken rij vormen.
+De heuvels in het rond zijn eenzaam; slanke rietpluimen wuiven aan den oever en teekenen hunne schaduwen op het zand. Soms
+is het watervlak omsloten door geweldige rotsen, binnen welker wanden een gedempt en schemerachtig licht elken vorm verzacht,
+terwijl dikwijls aan den oever een ruw-getimmerde boot ligt van knoestig hout, die daar eeuwen schijnt te hebben gerust. Eindeloos
+ver strekken zich de dennen- en pijnbosschen uit. Over de geheele natuur ligt een waas van melancholie en verlatenheid, zooals
+veeltijds in uitgestrekte gebieden, die schaars zijn bevolkt. Overal liggen doode takken en stammen, wie weet door welke langverleden
+stormen ontworteld; soms ziet men een geheel bosch van verrot hout. Ook langs moerassen voert onze weg, waarin overblijfselen
+van vaartuigen half verzonken liggen, die der fantasie beelden voor oogen tooveren van holbewoners, en ons den oervorm van
+het schip voor den geest roepen. Soms ook is het landschap woester; snelvlietende stroomen, die wemelen van meegevoerde takken
+en stammen, schieten ons bruisend voorbij. De grootste van deze rivieren zijn de Angerman-elf en de Indols-elf, met de aan
+J&ouml;rn voorbijstroomende Skellefte-elf, die zeer moeilijk bevaarbaar is. In Boden, de zoogenaamde &#8220;sleutel van het Noorden&#8221;,
+merkten wij aan de vele officieren en soldaten, dat wij in de buurt waren van de grens tusschen Zweden en Noorwegen, die w&egrave;l
+bewaakt wordt. In Boden splitst zich de lijn in twee vertakkingen; de eene gaat naar Lulea, de andere naar Narwik. Hier in
+de buurt van den Poolcirkel, begint het gebied der middernachtzon, die in Bod&ouml; van 1 Juni&#8211;13 Juli, in Troms&ouml; van 19 Mei&#8211;26
+Juli, in Vard&ouml; van 16 Mei&#8211;29 Juli, in Hammerfest van 14 Mei&#8211;30 Juli, aan de Noordkaap van 12 Mei&#8211;12 Augustus, en ten slotte
+in Spitsbergen van 18 April tot 24 Augustus is waar te nemen.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-180.jpg" alt="In den omtrek van Stockholm." width="598" height="410"><p class="figureHead">In den omtrek van Stockholm.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De hemel was helder, en &#8217;t was bijna middernacht. Aan den horizon staat de vlammende zonneschijf. &#8217;t Is niet te beschrijven,
+met hoeveel verbazing en vreugde dat verschijnsel wordt aanschouwd. Niemand sliep. Vele reizigers stonden in gespannen verwachting
+op het platform van den wagon, anderen verdrongen zich voor de coup&eacute;ramen. Zelfs wie de reis voor de vierde of vijfde maal
+deed, kon zich aan den indruk niet onttrekken. Het scheen wel, alsof alleen de harde noodzakelijkheid den mensch in den regel
+dwingt om zich voor te bereiden op rust, wanneer de dag ten einde neigt, en hij die noodzaak van ganscher harte betreurt.
+Daar stond de zon, onbewegelijk,&#8212;terwijl de wijzer middernacht aanwees. Het was of zij eene boodschap van de aarde verwachtte;
+misschien de konde: &#8220;<span lang="de">dasz sel&#8217;ge Jugend nimmer stirbt</span>.&#8221; Het was geen gewone ondergaande zon; het scheen veeleer de weerspiegeling van een fabelachtigen brand; een mythologische
+werkplaats van Vulcanus vol vlammend heilig vuur.&#8212;In zulke nachten heeft de trein geen lantaarns van noode; hij stormt voort
+in den klaarlichten dag. Allen bleven wakker. De uren verstreken; men zag wel bleeke gezichten en zware oogleden; maar van
+slapen kwam niet in. Een wonderlijk gezelschap schenen wij, na die lange, en toch onschuldige nachtwake.
+
+</p>
+<p>Wie Lapland wil leeren kennen, doet dit het best, door een poos te vertoeven in Gellivare, de hoofdstad van het aan ijzermijnen
+zoo ongemeen rijke zweedsche Lapland. Een merkwaardig volk, die Lappen. Vroolijk en goedig; meer sluw dan intelligent, en
+zoo zwervend van aanleg en neiging, dat zij geen enkelen arbeider in de mijnen leveren, hoewel de grootste rijkdom van hun
+land uit mijnen bestaat,&#8212;zoo leven zij verstrooid over noordelijk Skandinavi&euml;, het Noorden van Finland, en het russische schiereiland
+Kola. Al hun arbeid is ten nauwste verbonden met het leven van het rendier, dat zij als rij- en trekdier gebruiken, en dat
+hun voedsel en kleeding levert. Nog steeds dragen de Lappen buizen van rendiervel, <span class="pagenum">[<a id="xd0e155" href="#xd0e155">181</a>]</span>die zij met een touw om het lijf vastbinden. Op het hoofd hebben ze de puntige muts met roode kwast, die als een helm of stormkap
+over mond en kin wordt neergetrokken. Hoeveel Lappen er zijn is moeilijk te bepalen, daar zij in troepen zijn verstrooid over
+een gebied, grooter dan Frankrijk. In &#8217;t algemeen schat men hun aantal op 30.000, waarvan 20.000 in Noorwegen, 7000 in Zweden,
+1000 in Finland en 2000 in Rusland thuis behooren. Als volk vormen zij geene eenheid.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-181.jpg" alt="Het bergwerk van Gellivare." width="497" height="720"><p class="figureHead">Het bergwerk van Gellivare.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Hun dialecten zijn zeer verschillend, zoodat een noorsche Lap een finschen in den regel niet kan verstaan. Ook hun godsdienst
+brengt scheiding; de russische Lappen zijn grieksch-katholiek; de skandinavische en finsche Protestanten. Hun aantal vermindert;
+de toenemende beschaving verdringt hen, en het is niet onmogelijk, dat zij binnen enkele tientallen jaren zullen zijn uitgestorven.&#8212;Hoe
+komen de Lappen aan hun naam? Ook hieromtrent is niets met zekerheid bekend. Sommigen zeggen, dat de naam afkomstig is van
+het lapsche substantief loap, laptem of lopto &#8220;het uiterste Noorden&#8221;. Dit is echter geen afdoende verklaring, daar in die
+noordelijke streken ook Russen en Skandinavi&euml;rs wonen, en de laatste in aantal, 400.000 ongeveer, verreweg de meerderheid
+vormen. Andere schrijvers leiden den naam af van lappa (grot); inderdaad bewonen vooral zweedsche Lappenstammen n&ograve;g holen,
+en er worden overblijfselen van zulke toevluchtsoorden in menigte aangetroffen. De visschers zijn onder de Lappen niet zeer
+talrijk. Ook zij leiden een zwervend bestaan, daar het aantal meren in Skandinavi&euml; zoo groot, en hun omvang meestal gering
+is. Het rendier is den Lappen onontbeerlijk. De rendierkudden ondernemen elk jaar twee tochten, van de zweedsche hoogvlakte
+naar de kust van Noorwegen, en omgekeerd. In den winter voeden zij zich met een soort mos, dat in de bosschen van Zweden rijkelijk
+voorhanden is; in den zomer krijgen zij behoefte aan ander voedsel en zoeken de grazige weiden op aan de noorweegsche kust.
+Reeds in het jaar 1751 werd <span class="corr" id="xd0e164" title="Bron: tnsschen">tusschen</span> Denemarken, waarvan Noorwegen toen afhankelijk was, en Zweden een verdrag gesloten, om een dergelijken &#8220;trek&#8221; te bevorderen.
+In den zomer grazen de kudden vrij, tot ze tegen den winter weer worden saamgedreven. Dat weer samenkomen der verschillende
+troepen is iets zeer eigenaardigs in het leven der Laplanders. In den winter moeten de kudden worden beschermd tegen de aanvallen
+van hongerige wolven; dan worden viermaal daags wachten uitgezonden, die met het geweer in de hand de ronde doen. Om uitsluitend
+van de rendierfokkerij te kunnen leven, moet men eene kudde van minstens 300 stuks bezitten. Wie er 700 heeft, wordt als rijk
+beschouwd. Er zijn echter Lappen, die 2000 of 3000 rendieren hun eigendom mogen noemen.&#8212;Zooals alle menschen van het hooge
+Noorden zijn de Lappen dol op vette spijzen en vinden de uiterst vette rendiertong een uitgezochte lekkernij. De melk is echter
+een weelde-artikel, daar zestig koeien niet meer dan twee liter per dag leveren. Er is, hoewel het tegendeel wel geloofd wordt,
+bijna geen Lap, die niet lezen en schrijven kan. De meesten <span class="pagenum">[<a id="xd0e167" href="#xd0e167">182</a>]</span>zijn ijverige en oprechte christenen, en hebben den naam van gastvrij en eerlijk te zijn. De verkoop van alcohol is in zweedsch
+Lapland geheel verboden. Uit den grooten <span class="corr" id="xd0e169" title="Bron: rijkom">rijkdom</span> aan mineralen in hun land trekken de Lappen, zooals ik reeds mededeelde, niet het minste voordeel.
+
+</p>
+<p>Geheel Skandinavi&euml; is rijk aan mijnen; vooral ijzermijnen; maar de meeste en voornaamste bevinden zich in zweedsch Lapland.
+Het merkwaardigst zijn die van Gellivare en van Kirunavara. In geene streek ter wereld vindt men zulk rijk ijzererts, met
+een gehalte van zestig percent. Beide bergwerken behooren aan &eacute;&eacute;ne maatschappij, die echter sedert 1908 onder invloed van
+den Staat is gekomen, welke de helft der aandeelen van de Gellivaremijnen en voor meer dan 80 millioen kronen van die der
+Kiruna-mijnen heeft aangekocht. Reeds voor 150 jaren werden zij ontdekt door de bemoeiingen van een baron Hermelin, en behoorden
+van 1860 af aan engelsche maatschappijen, tot zij in 1890 in zweedsche handen overgingen. Vooral sedert den aanleg van het
+noordelijk spoorwegnet wierpen zij groote winsten af.
+
+</p>
+<p>Om de mijnschachten te bereiken, moet men na aankomst in het station Malmberg een steile helling beklimmen. Overal op den
+bergrug loopen de vertakkingen van een net van spoorwegrails. Onder het klimmen hoort men telkens een naderend geluid, eerst
+dof en vaag, dan steeds sterker, tot het even geregeld weer afneemt en wegsterft. Het zijn twee, drie of vier karren, hoog
+beladen met ijzererts, die naar beneden komen rollen, en vervangen worden door een evengroot aantal leege karren, die omhoog
+gaan. Geen mensch is daarbij aanwezig; alles gaat automatisch in zijn werk, en terwijl ik zat te rusten en er naar keek, trof
+mij als iets zeer vreemds het bezig gedoe van die willooze werktuigen. Heel boven op de bergweiden zag ik vrouwen bij haar
+vee, die soms een koppige koe bij de horens pakten. Ze droegen donkere kleeding, doch een witten doek om het hoofd, en een
+rooden halsdoek.&#8212;Er zijn tien schachten waarin gewerkt wordt, in denzelfden berg. Aan den rand van de grootste, die Koning
+Oscar heet, kwam ik het eerst aan. Van bovenaf gezien is het een merkwaardig schouwspel. Drie geweldige, concentrisch vernauwende
+kringen, die in hun grootsche verhoudingen aan de schilderingen van Dante herinneren. De aderen teekenen zich loodrecht af
+in het gesteente der bergwanden en laten duidelijk de geologische formatie onderkennen. Ik stond juist in beschouwing verdiept,
+toen een arbeider kwam aanloopen en mij haastig in een uit balken ruw opgetrokken hutje duwde. De signaal-klok had reeds geluid
+eer ik aankwam, en van de plaats, waar ik stond, kon men de roode vlag niet zien, die, v&oacute;&oacute;r de ontploffing zal plaats hebben,
+wordt gezwaaid. Iederen dag wordt een honderd ton dynamiet verbruikt voor wel een duizendtal ontploffingen. Juist waren wij
+onder dak, toen de uitbarstingen begonnen; enkele zoo dichtbij, dat het scheen, of de aarde spleet boven onze hoofden. Overal
+in de rondte vielen steentjes, als een hagelbui, die aan &#8217;t aftrekken is. Toen het gedaan was, luidde weer de bel, en wij
+slopen uit onzen schuilhoek. Ik liep langs den uitersten omtrek van den schachtrand en zag van een hooggelegen rotspunt in
+het rond. Het land scheen, als een zeef vol gaatjes, doorboord met de ronde openingen van kleine meren. Alles baadde in licht
+tot in de verste verten; maar wijd in het rond heerschte de meest volslagen eenzaamheid. Het was, alsof de bodem een schatkamer
+was, waarin ongekende rijkdommen lagen opgehoopt, van welke men slechts tersluiks waagde, hier en daar iets weg te nemen.
+Bij een uitstekende rotspunt waren met kolossale letters in het gesteente uitgehouwen de letters en cijfers: &#8220;Oscar. 1894
+3/8&#8221;. Het deed mij vermoeden dat gewillige arbeidershanden in der haast dit aandenken aan koning Oscar&#8217;s bezoek hier hadden
+gegrift in den steen. Dicht bij den rand van het grootste bekken stonden eenige hutten, waarvan de voegen tusschen de ruw
+getimmerde planken met afval van rendier- en geitenleder waren gedicht. Ik ging binnen in een dier gebouwtjes, dat als cantine
+diende voor de arbeiders in die schacht. Er zaten een tiental mannen op de banken langs den wand. Het rook er sterk naar koffie;
+alcoholische drank wordt hier niet gebruikt. In &#8217;t geheel arbeiden in deze mijnen 1500&#8211;2000 arbeiders, meest Zweden, Noren
+en Finnen zijn er ook bij; maar geen enkele Laplander. Ze zouden het werk niet uithouden, zeide mij de hoofd-ingenieur der
+onderneming. Het verlangen naar een vrij en zwervend leven ligt hun in &#8217;t bloed. Ze hebben van tallooze voorouders hun stalen
+beenspieren ge&euml;rfd, maar hun armen zijn tegen een zoo groote krachtsinspanning niet opgewassen.
+
+</p>
+<p>Ik dacht aan de roodhuiden in N. Amerika, die langzaam uitsterven, sedert de Angelsaksers en de toevloed van andere landverhuizers
+hen terugdrongen binnen een beperkt gebied, en hun het vrij en zwervend leven beletten, dat zij sedert eeuwen hadden geleid.
+
+</p>
+<p>Toen er een pauze ontstond in de reeks ontploffingen, maakte ik van de gelegenheid gebruik, om in de diepte af te dalen. Langs
+de grauwe rotswanden leidden op sommige plekken lange smalle trappen naar beneden, waarvan de eene leuning op meerdere plaatsen
+was weggesleten, gebroken en vermolmd. Hoeveel vereelte bruine handen waren daar ook al niet langs gegleden! Zoodra door de
+ontploffing de rotsblokken zijn uiteengespleten, wentelen eenige arbeiders de losse blokken in de diepte. Daar worden ze door
+anderen stukgeslagen en op lorries geladen, die ze naar de opslagplaatsen vervoeren binnen in het gebergte, langs de rails.
+In de diepte der schacht zag ik ter eener zijde twee in den rotswand geboorde gangen, waardoor de karren passeeren; v&oacute;&oacute;r zij
+de helling bereiken, waarlangs het erts naar beneden wordt afgevoerd. Ik volgde ze; knarsend gleden de zware lasten uit het
+duister in het licht, en ik begreep dat daar bij de flauwe verlichting door enkele fakkels en lantaarns meermalen ongelukken
+moeten gebeuren.
+
+</p>
+<p>Ik was blijde toen ik weer in de frissche lucht trad, en boven mij de leeuwerikken hoorde jubelen.&#8212;Het loon der arbeiders
+van Gellivare bedraagt 3&#8211;13 kronen per dag. Ze zijn ingedeeld in twee ploegen; de eene werkt van vier uur &#8217;s morgens tot twaalf
+uur; de andere van twee uur &#8217;s middags tot &#8217;s avonds tien. Vrouwen werken er niet, en de enkele jongens, boven veertien jaar,
+verrichten lichtere bezigheden. Aan acht zweedsche ingenieurs is de leiding van het werk toevertrouwd. Stakingen zijn <span class="pagenum">[<a id="xd0e182" href="#xd0e182">183</a>]</span>in tien jaar niet voorgekomen, hoewel het meerendeel der arbeiders socialistisch gezind is. Er worden gemiddeld 900000 ton
+erts jaarlijks gewonnen. Het erts wordt per spoor naar Lulea en vandaar over zee naar de verschillende plaatsen van bestemming
+gebracht. Negen tiende ervan gaat naar Duitschland. De plaatsen Malmberg, Gellivare en Kiruna breiden zich ontzaglijk uit;
+voortdurend worden er nieuwe huizen gebouwd, kleine, bont en vroolijk geschilderde huisjes, die dikwijls reeds worden betrokken,
+eer het omliggende land bebouwd is. De bloei dier plaatsjes herinnert aan den snellen groei van sommige steden in Amerika.
+
+</p>
+<p>De trein, die van Narwik kwam, hield &#8217;s avonds in Kiruna op; om den volgenden morgen vroeg de reis voort te zetten naar Abisko,
+dat in zekeren zin het glanspunt is van zweedsch Lapland. Langs de spoorweglijn verheffen zich gekartelde bergtoppen, die
+een dolomitisch karakter dragen. De plantengroei wordt steeds schraler; men bemerkt, dat men de grens nadert van het boomgebied.
+Naaldhout wordt bijna niet meer gezien, en zelfs de taaie zilveren berkenstammen zijn hier dun en klein gebleven. Wij naderen
+thans Abisko. Reeds strekt zich rechts van ons het geweldig groote, wegens zijn stormen beruchte Tornetr&auml;sk-meer uit. Boven
+dat uitgebreid water-oppervlak, 62 mijlen lang en 10 mijlen breed, verrijzen hier en daar eilanden. Twee ervan verdienen bijzondere
+vermelding, Abisko Suolo en Kaisanhiemi.
+
+</p>
+<p>Abisko is een voor Lapland merkwaardig beschut gelegen plaatsje. De rijkdom aan verrukkelijke gezichtspunten doet denken aan
+het prachtige dal, dat zich uitstrekt van St. Moritz naar Maloja. Hier echter zijn onder den magischen invloed van het noordelijk
+licht, in den zomer de licht-effecten veel tooverachtiger en fantastischer. Als de zon den groenen boog verguldt der beide
+berghellingen, die als het ware de poort en omlijsting van Abisko vormen, dan is dat een aanblik, zoo onvergelijkelijk schoon,
+dat slechts enkele der in licht gedrenkte landschappen van het Oosten hiermede kunnen wedijveren.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatRight" style="width: 402px"><img border="0" src="images/p1917-183.jpg" alt="Een Lap uit het hooge noorden." width="402" height="565"><p class="figureHead">Een Lap uit het hooge noorden.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Toen wij in het stadje Abisko aankwamen, was het vol met Laplanders, terwijl hun rendierkudden heel boven op de met sneeuw
+bedekte bergweiden waren gezonden, om te bekomen van de zomerwarmte. Zoo ver waren ze weg, dat het scheen alsof de glanzende
+witte hellingen met kleine donkere vlekjes waren bezaaid.&#8212;De laplandsche herders kwamen ons hun eigenaardige messen te koop
+aanbieden, waarvan de gesneden beenen heften met rendieren, beren en wolven waren versierd. Ze dragen dat mes om de heupen
+gegord aan een korten riem en maken er de wolven mee af, die ze hebben neergeschoten of met stokken halfdood geslagen. Ze
+maakten den indruk van luchthartige &#8220;desperado&#8217;s&#8221; en het viel mij op, hoe ongegeneerd ze babbelden in hun mongoolsch idioom,
+tusschen de talrijke vreemdelingen. Hun schoenen, van binnen met stroo doorvlochten, zijn gemaakt van rendierleder. In den
+zomer dragen ze een waterdichte, donkerblauwe kleeding, met roode randen. Rood is ook de zonderlinge kwast, die aan hun muts
+bengelt. Toen ik mij gereed maakte, een groep te photografeeren, kreeg er plotseling een het te kwaad, en ging uit bijgeloovigen
+angst aan den haal, zoodat op de plaat alleen zijn rug werd ontrukt aan de vergetelheid. Toen later de middernachtzon door
+den nevel gloeide en de lucht en de bergen den rooden brand weerkaatsten, haastten zich twee Stockholmer schilders, die opzettelijk
+voor dat schouwspel waren hier gekomen, dien indruk vast te houden, zoo goed hun penseel dat vermocht. Doch het was een ondankbaar
+werk, want niets laat zich moeilijker weergeven, dan een overgang, die, hoe langzaam ook zich bewerkstelligend, telkens weder
+nieuwe schoonheden openbaart.
+
+</p>
+<p>De boot, waarmee ik naar Noorwegen zou reizen, de Hadsel, voer iederen Zaterdag, tusschen 29 Juni en 20 Juli, naar Narvik.&#8212;Narvik
+heeft langen tijd Victoria geheeten, daar de engelsche eigenaars der laplandsche mijnen het naar hunne koningin hadden genoemd.
+Doch voor kort werd de plaats wel een noorschen naam waardig gekeurd, en herdoopt. Een andere boot, de Adenaes, vaart van
+20 Juni tot 25 Juli geregeld van Narvik naar de Noordkaap. Een derde, de Westeraalen, doet die reis van Trondhjem uit. Beide
+hebben twee dagen noodig voor den tocht. De schepen, die de fjorden van het hooge Noorden bevaren, zijn niet groot. In die
+beschutte inhammen en bochten heerscht vaak windstilte, en zoo sluipen de vaartuigen haast tersluiks van kust tot kust, van
+eiland tot eiland, en glijden behendig door het labyrinth van doorgangen en kanalen, terwijl zij de talrijke klippen met groote
+zekerheid weten te ontwijken. Op enkele punten is de vaart buitengewoon moeilijk. Gevaarlijk is vooral de Malstr&ouml;m, de sterke
+zeestrooming, die het onbewoonde Mosken-eiland omvat, en de eilandengroep der Lofodden doorsnijdt. Drie groepen eilanden hier
+zijn beroemd wegens hun visscherijen, de Lofodden, Westeraalen en Senjen.&#8212;<span class="pagenum">[<a id="xd0e197" href="#xd0e197">184</a>]</span>Naar de Lofodden komen elk jaar geweldige scholen van kabeljauwen, bij de vervolging van een door hen zeer gewaardeerd en
+begeerd vischje, de kapelaan geheeten (osmerus arcticus) dat uit het tusschen Groenland, IJsland, Jan Majen en Spitsbergen
+gelegen gedeelte der IJszee naar deze streken trekt, en terwijl het zoekt te ontkomen aan zijn vraatzuchtige vervolgers, worden
+deze weder voortgedreven door de op hen beluste walvisschen, die deerlijk onder hen huishouden. Zoo woedt hier ieder jaar
+een driedubbele slachting, die de mensch zich weet ten nutte te maken. Het is hem natuurlijk te doen om de roofvisschen, den
+kabeljauw en den walvisch. Het kleine vischje dient hem enkel als lokaas. Jammer is het, dat de eene rooftocht de voorwaarde
+is voor den ander, en toch dien tegelijkertijd schijnt uit te sluiten. Toen op de kabeljauw zoo overdreven heftig werd jacht
+gemaakt, bleek het dat de walvisschen zich niet zoo veelvuldig meer vertoonden, en de poging om zooveel mogelijk walvisschen
+te dooden, had weer tengevolge dat de kabeljauwen, nu ze niet zoo werden in &#8217;t nauw gedreven, ook in minder grooten getale
+verschenen. Er werd gewaarschuwd; de schrik sloeg den menschen om het hart; het parlement bemoeide zich er mede; er werd eene
+commissie benoemd, zooals dat overal gebruikelijk is, en ten slotte werd de walvischvangst in bepaalde streken verboden. Soms
+komen de kabeljauwen in zulke massa&#8217;s, dat het dieplood niet kan worden uitgeworpen. Aan deze vischvangst nemen op de Lofodden
+alleen ruim 25000 menschen deel, met 2000 booten, die uit alle deelen van Noorwegen hier samenkomen. Het visscherij-seizoen
+heet in &#8217;t algemeen Vaer (lente); doch de vangst begint reeds in &#8217;t eind van Januari. Een groot gedeelte der noorsche bevolking
+trekt mede naar het terrein. Men heeft wel beweerd, dat de kabeljauw het manna van het Noorden is, zooals het goud het manna
+van Californi&euml; en Australi&euml;. Vele doktoren en geestelijken sluiten zich aan bij die menigte. De termijn voor het eind van
+de vangst is 14 April. Tot zoolang heerschen in de Lofodden bijzondere regels en wettelijke voorschriften. Een net van telegraaf-
+en telefoonleidingen verbindt gedurende die periode talrijke punten der eilanden, en zoodra een school kabeljauwen de kust
+nadert, wordt de omtrek onverwijld verblijd met dat verheugend bericht. Daar er op de weidegronden der eilanden niet voldoende
+veevoeder groeit, wordt de kabeljauw ook aan anders planten-etende dieren tot voedsel gegeven. Zij zijn daaraan z&oacute;&oacute; gewend,
+dat de koeien, wanneer ze langs een opgestapelden hoop visschen komen, daar haastig een tusschenuit pogen te trekken. Herodotus
+reeds meldt, dat ook in Thraci&euml; het vee met visch werd gevoederd.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatLeft" style="width: 384px"><img border="0" src="images/p1917-184.jpg" alt="De pastoor van Drontheim en zijn bijen." width="384" height="518"><p class="figureHead">De pastoor van Drontheim en zijn bijen.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Het geheele lichaam van den kabeljauw wordt nuttig gebruikt. Versch gegeten, smaakt het goed, heeft iets van baars. Overigens
+bereidt men uit de lever traan, evenals bij den walvisch, de kop dient ter vervaardiging van kunstmest, en de rest, goed gedroogd,
+levert den stokvisch, die op alle markten ter wereld wordt aangetroffen. Er zijn twee manieren om kabeljauw te drogen. Men
+kan hem aan den staart ophangen aan een horizontalen stok, een paar handbreedten boven den grond aangebracht; vandaar de naam
+stokfisk, die dus niet aan het product wordt geschonken wegens zijn leerachtige taaiheid en stijfheid, maar naar den stok,
+waaraan het hangt. De andere manier bestaat hierin, dat men de visch op platte steenen in de frissche lucht te drogen legt,
+in welk geval hij klipfisk wordt genoemd. (Klippe is steen in het Noorsch.)
+
+</p>
+<p>De kabeljauw wordt in de Lofodden gevischt op omstreeks een engelsche mijl van de kust, in een diepte van 50&#8211;500 meter. Soms
+wordt de visschersvloot door den storm van de kust afgedreven. Dan is terugkeeren naar de eilanden niet mogelijk. Men moet
+den breeden zeearm van het Westfjord doorkruisen. De storm jaagt de lichte booten voort. Het wordt eene ontzettende tragedie,
+die haar hoogtepunt bereikt in het omslaan van vele der vaartuigjes. In het ijskoude water klemmen zich de mannen vast aan
+ringen en haken, of, als zij geen ander houvast kunnen krijgen, steken zij het mes, waarmede zij anders de visschen de keel
+afsnijden, in den rand van de boot. Krampachtig omklemmen zij het heft, tot zij het door uitputting moeten loslaten. De boot
+drijft aan land, en de messen in den rand wijzen als grafkruisen het aantal en de namen der dooden aan. &#8220;Gebleven&#8221;, zooals
+de korte lijkrede der noorsche visschers luidt.
+
+</p>
+<p>Behalve kabeljauw wordt ook veel haring hier gevangen, die versch, gezouten of gerookt gegeten wordt. Soms komen ze in zulke
+dichte scholen, dat men ze met groote schoppen uit het water kan scheppen. Wie dat aanschouwt, denkt aan het bijbelsch verhaal
+der wonderbare vischvangst. In den zomer wagen zich de visschers van de Lofodden, Westeraalen en Senjen zelfs tot de verwijderdste
+punten der kust van Finmarken.
+
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e210" href="#xd0e210">185</a>]</span></p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-185.jpg" alt="De middernachtzon aan de Noordkaap." width="720" height="440"><p class="figureHead">De middernachtzon aan de Noordkaap.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De kosmopolitische stroom van reizigers vergenoegt zich over &#8217;t algemeen met een bezoek aan de voornaamste steden: Stockholm,
+Upsala, G&ouml;teborg, Christiania en Bergen. Daardoor zijn de booten die van het Zuiden of midden van Noorwegen naar de Noordkaap,
+IJsland of Spitsbergen varen, zelden overvol, en ik kon rustig rondwandelen op het bijna leege halfdek, mij verbeeldend de
+eenige passagier te zijn. Het was zacht in de lucht. De noordelijke en westelijke kusten van Noorwegen verheugen zich,&#8212;in
+tegenstelling met de oostelijke kust van Zweden,&#8212;in een zacht klimaat, daar zij door den golfstroom worden bespoeld. Molde,
+met zijn weelderigen plantengroei, ligt op denzelfden breedtegraad als de onbewoonde vlakten van oostelijk Siberi&euml; en de ijsvelden
+van N.-Amerika, waar Franklin&#8217;s expeditie haar einde vond; en in het toch zoo noordelijk gelegen Bergen heerscht eene temperatuur
+als in Zuid-Bulgarije. Wij bleven den nacht op het dek, klaar wakker. Dat zachte, vreemde licht is te ongewoon en te verleidelijk
+om er afscheid van te nemen en zich vrijwillig op te sluiten in kunstmatige duisternis. Om 6 uur &#8217;s morgens was ik juist begonnen,
+zoodra de Hadsel in de wijde baai van Troms&ouml; het anker had laten vallen, een poging te doen om de verloren nachtrust in te
+halen, toen in de deur van mijn hut een blonde dame verscheen. Verschrikt richtte ik mij op, en hoorde haar in gebroken Duitsch
+zeggen: &#8220;Is u de Katholieke professor Theodor Fischer uit Breslau?&#8221;
+
+</p>
+<p>&#8220;Ik ben Italiaan&#8221;, was mijn antwoord, &#8220;en katholiek. In Breslau heb ik wel vrienden wonen; maar prof. Fischer is mij onbekend&#8221;.
+&#8220;Hier in de buurt is een katholieke kerk. Om 8 uur begint de mis. Zeven jonge meisjes doen haar eerste communie. Morgen komt
+de bisschop van Noorwegen hier. Buiten wacht een gids, die Noorsch spreekt.&#8221;
+
+</p>
+<p>Daarmee verdween zij, en ik bleef verbaasd achter. Ik vond bezoek en bezoekster origineel; maar &#8217;t meest frappeerde mij het
+feit, dat mij hier in het hoogste Noorden en in een land, waarvan de twee en een half millioen inwoners slechts 2000 katholiek
+zijn, juist deze verwelkoming ten deel viel. Ik wreef dapper den slaap uit de oogen, en vergenoegde mij, om de gemiste rust
+te vergoeden, met het stevig noorsch ontbijt aan den uitlokkenden skandinavischen disch, die meest met groen is versierd,
+en beladen met schotels koud vleesch, visch, groente, ingemaakte vruchten en beschuit.&#8212;Van den gids vernam ik, dat er in Troms&ouml;
+maar negentig katholieken waren, doch dat de bisschop, die in Christiania woont, voor deze gelegenheid zou overkomen. Noorwegen
+bezit zes protestantsche bisschoppen, die hun zetels hebben te Christiania, Christiansund, Hamar, Bergen, Drontheim en Troms&ouml;.
+In Zweden zijn er twaalf, naar het voorbeeld der apostelen, met een aartsbisschop aan het hoofd. Het aardige kerkje lag rustig
+in de zon en was goed bezet. Ik zag er veel gerimpelde voorhoofden en door weer en wind gebruinde gezichten; maar de zeven
+knielende jonge meisjes, allen blond en blank, geleken een rij engelen van Fra Angelico. Na den dienst ging ik met den vriendelijken
+geestelijke naar zijn pastorie, waar ik op thee en gezouten visch werd onthaald, en nog twee reizigers aantrof, <span class="pagenum">[<a id="xd0e222" href="#xd0e222">186</a>]</span>den pastoor van Drontheim en een hollandsch priester, uit Groningen, die ook naar de Noordkaap wilden, en later aangename
+reisgenooten bleken.&#8212;In het stadje Troms&ouml; leefde nog de herinnering aan den hertog der Abruzzen en de &#8220;Stella Polare&#8221;; en
+de menschen spraken nog, als van een sprookjesheld van &#8220;dien mooien prins, die uit Itali&euml; kwam&#8221;.
+
+</p>
+<p>Ook van den amerikaanschen onderzoeker Wellman wisten ze te verhalen, wiens ballon en Siberische honden iedereen had kunnen
+bekijken, toen hij zich meerdere dagen in de stad ophield.&#8212;Van mijn blonde berichtgeefster was geen spoor meer te ontdekken,
+en niemand begreep, wie zij kon geweest zijn. Ik liet voor alle zekerheid mijn kaartje achter, om op die onvoldoende wijze
+mijn dank te betuigen voor haar raad, die mij eenige aangename uren verschaft had.&#8212;Juist toen wij het anker zouden lichten
+kwam nog een troep donkerblauwe Lappen de valreep opstormen. Toen nog eenige achterblijvers aankwamen, zagen we hun eigenaardige
+wijze van begroeten, die zoo hygienisch mogelijk is. Ze geven elkaar geen hand; maar raken wederkeerig met de vingers elkaars
+onderarm aan. De handdruk wordt voor zeer bijzondere gelegenheden bewaard. Ook deze lieden waren wel geen dwergen, (zooals
+wel wordt beweerd), maar toch klein van gestalte. Het ras wordt minder, daar zij steeds onder elkaar huwen. Weer viel mij
+hun eigenaardige trots op; ze nemen van vreemdelingen niet de geringste notitie; doen alsof ze niet bestaan.
+
+</p>
+<p>En nu gleed de wijde baai van Troms&ouml; weg uit onze oogen en wij genoten van het stralende licht, dat alles in het rond verheerlijkte.
+Nooit had ik zoo w&egrave;l begrepen hoe de Skandinavische gedachte, voor &#8220;zee&#8221; en &#8220;tuin&#8221; hetzelfde woord (hav) te bezigen, had kunnen
+ontstaan. Elk golfje scheen een bloem; al wat doorzichtig was glansde en gloeide van een inwendig licht. Bij het luiden eener
+bel haastten wij ons allen naar het dek. De boot voer tusschen spitse klippen door. Het scheen, alsof er geen ruimte was voor
+den boeg, dien zij bijna aanraakten. En het panorama, dat zich thans voor ons uitbreidde was beroofd van elk spoor van vruchtbaarheid
+of groen. Het gaf den indruk, alsof een zondvloed alle dalen van een wijdvertakt bergland had gevuld en wij tusschen de allerhoogste
+Alpentoppen doorstoomden. Hoe diep wringt zich de zee naar binnen tusschen deze kusten! Het is alsof zij met de aarde heeft
+geworsteld om elke handbreed gronds, om ten slotte een grootsche zege te behalen. Geen wonder, dat die strijd haren stempel
+heeft gedrukt op de gansche bevolking van dezen eindeloos langen zeezoom.
+
+</p>
+<p>De noorsche fjorden geven volkomen den indruk van bergmeren. Als men zoo uren lang, tusschen bergen door, op steeds weer nieuwe
+berggroepen is afgevaren, zijn er oogenblikken waarop het eenvoudig onmogelijk schijnt, dat plotseling een ontzettende storm
+kan losbarsten uit de richting vanwaar wij zooeven gekomen zijn; daar, waar op mijlen afstand zich de poorten openen van den
+onvertrouwbaren oceaan. Plotseling bleef het schip stil liggen. Ter rechter zijde glinsterde een reusachtige gletscher, de
+Strupen, die zich uitstrekt tot aan de oppervlakte der zee. De geweldige sneeuwmassa bedekt den ganschen bergrug, en breidt
+zich aan de landzijde mijlenver uit. Van de omringende bergen storten schuimende beken naar beneden. Men herkent in zee, duidelijk
+afgebakend, den troebelen stroom, die aanhoudend nedervliet van uit die kristalheldere pracht daarboven. Wij stonden allen
+stil en eerbiedig rond te zien; we hadden gelukkig geen drukke en spraakzame sightseers in ons midden. Doch toen kwamen de
+kodaks voor den dag, en onze Drontheimsche pastoor was daarbij in de voorste rijen werkzaam.
+
+</p>
+<p>In een wijde baai, de zoogenaamde Lyngenfjord, bleven we liggen. In een bootje werden we naar de landingsplaats geroeid, om
+van daar per wagen te worden gebracht naar een Lappenkamp in de nabijheid, dat zich over twee heuvels uitstrekte, en door
+den straatweg, die door het dal loopt, werd doorsneden. Dit was een gelukkig toeval; het gebeurt niet veel, dat reizigers
+zulk een Lappentroep in rust ontmoeten. In het volle middaglicht was het een bont gewemel van heldere kleuren. Ze hadden weer
+van alles te koop; messen, geweien, vellen, en aangekleede ledepoppen. De talrijke kudden graasden op de helling van den tegenoverliggenden
+berg. Hoe vrijer de rendieren worden gelaten in hun beweging, des te beter tieren zij. Hun weideplaatsen worden gekozen al
+naar de windrichting, daar ze verbazend te lijden hebben van het steken der muggen. Finsche honden liepen kwispelstaartend
+overal rond. Onafscheidelijke metgezellen zijn zij voor de Lappen, en trouwe kameraden. &#8217;t Is een levendig, ruigharig ras.
+Ze klauteren met gemak op de hoogste steilten, en drijven, zoodra het voer schaarsch wordt, de kudden samen op plekken, waar
+de herders ze met lasso&#8217;s kunnen bereiken en bijeenhalen. En als in den ijzigen winterwind de Lap, gehurkt op zijn slede zijn
+rendier bestuurt, dan bewaakt de trouwe, er naast loopende hond het zooveel grootere dier, alsof hij wist, dat hij meer verstand
+heeft. Wanneer het rendier schuw wordt, en niet meer vooruit wil, of koppig is, slaat het niet zooals een paard met de achterpooten,
+maar keert zich om, en begint met de voorpooten op den rand der slede te slaan. Dan is het weer de hond, die het blaffend
+tegenhoudt, en weer op zijn plaats zoekt te brengen. Als &#8217;s nachts wolven de kudde aanvallen verdedigen de honden ze tot het
+uiterste. Het gebeurt dikwijls, dat rendieren in een vreemde kudde verdwalen. Om ze in dat geval te kunnen opeischen, maakt
+elke eigenaar, voor ze de bergen worden ingedreven, naar een zelfvervaardigde teekening insnijdingen in de oorlappen der dieren.
+Dat patroon bewaart hij op een blad papier, en schrijft zijn naam erover heen. In het interessante arctische museum te Troms&ouml;
+zag ik meerdere zulke handteekeningen; de namen Persen, Nilsen, Volab, Olsen kwamen &#8217;t meest voor.
+
+</p>
+<p>Ik ging een der tenten binnen. Midden in de zoldering was een opening voor den rook van het magere vuurtje. Het geraamte van
+de waterdichte tent bestond uit gladde berkenstammen, ook de vloer was met berkentakjes bestrooid. Zes menschelijke wezens
+zaten daar dicht opeengepakt, en er moest nog plaats zijn voor vier andere; daar de familie uit tien personen bestond. In
+een hoek knabbelde een jongen op een stuk gedroogd gezouten vleesch. Op twee ruw bewerkte kisten lagen tien bijbels; ieder
+lid van het gezin bezat zijn eigen exemplaar. Toen ik vroeg, of zij er veel in lazen, zeide het hoofd van &#8217;t gezin: <span class="pagenum">[<a id="xd0e234" href="#xd0e234">187</a>]</span>&#8220;Iederen Zondag.&#8221;&#8212;Ik kocht van de Lappen een mes, waarop in de kling omtrekken van honden, wolven en rendieren waren gekrast.
+Het was kort en breed, zooals als die wapens, welke dienen om den gevelden wolf af te maken. Ik liet den man, die &#8217;t mij verkocht,
+mijn degenstok zien. Toen hij dat lange dunne staal zag glinsteren, fonkelden zijn oogen, en de geest van krijgszuchtige voorvaderen
+scheen in hem op te leven. Zijn tien bijbels hadden hem nog niet geheel tot een man des vredes gemaakt. &#8220;Met zulk een wapen&#8221;,
+zei hij, &#8220;zou ik den wolf bij den eersten stoot kunnen dooden, zonder hem eerst met den knuppel te moeten aanvallen&#8221;. Hij
+kon de oogen niet afhouden van den stok.
+
+</p>
+<p>Achter het Lappenkamp, op de steenachtige kust, hingen duizenden kabeljauwen, gespleten en aan den staart opgehangen.
+
+</p>
+<p>Hier zag ik ook enkele witte bloemen, op hooge slanke stengels, en op den achtergrond lagen op het zand getrokken visschersbooten,
+waarvan voor- en achtersteven even hoog zijn, als bij de venetiaansche gondels. Ze worden geroeid door acht man.&#8212;Toen onze
+sloep het schip weer naderde, was het dek leeg, en zooals het daar in het gulden middaglicht sluimerde, leek het mij een soort
+vliegende Hollander, een geestenschip, dat hier een korte poos te rusten lag, eer het weer door de golven zou worden voortgeslingerd
+naar een onbekende toekomst. Toen we verder voeren, fladderden stormvogels luid krijschend met ons mee, en bleven ons nog
+lang volgen, verwonderlijk behendig, met een forschen zwaai, uit het zog van onze boot elk toegeworpen kruimeltje oppikkend.
+Dien nacht, op weg naar Hammerfest, zagen we de middernachtzon op het allermooist. De kapitein had ons reeds verteld, dat
+wij het gelukkig zouden treffen, want de meeste reizigers aanschouwen de zonneschijf bij onbewolkte lucht slechts op prentbriefkaarten,
+of later, bij het vertellen, in hun eigen verbeelding. Een der leden van ons gezelschap, een fotograaf uit Hannover, stond
+wel een uur te voren met zijn camera op post, en zag elke minuut op zijn horloge; hij wilde wachten tot de wijzer op twaalf
+stond. Anders, vond hij, had de heele zaak &#8220;<span lang="de">Keinen Sinn und keinen Zweck</span>&#8221;. Een collega van hem uit Marseille dacht er anders over; hij was al druk aan &#8217;t platen verwisselen, eer de ander nog zijn
+apparaat had opgesteld, en zette eindelijk, met een vrij oneerbiedig: &#8220;<span lang="fr">L&agrave;, je le tiens enfin, le gaillard!</span>&#8221; zijn boeltje aan kant. En intusschen stond daar die onbewogen, gloeiende zonneschijf zich rustig te spiegelen in de golven,
+en liet zich &#8220;<span lang="de">anstaunen</span>&#8221; door ons nietige wezentjes. Wij verdrongen ons om den kapitein, en daar het schip zijn eerste reis naar het hooge Noorden
+deed, werd er natuurlijk champagne geschonken. Er waren twaalf verschillende naties in ons gezelschap vertegenwoordigd en
+er werd afgesproken, dat ieder een toast mocht houden in zijn eigen taal, doch in niet meer dan... twaalf woorden, op straffe
+van nog een zestal flesschen te moeten offeren. Zelden is er zeker puntiger en bondiger gespeecht dan op die bijeenkomst.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-187.jpg" alt="Het jacht van den Duitschen keizer." width="592" height="311"><p class="figureHead">Het jacht van den Duitschen keizer.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Ook den volgenden morgen aan &#8217;t ontbijt bleef de opgewekte stemming voortduren. Wij waren nu niet ver meer van de Noordkaap,
+en de gespannen verwachting, gepaard met de zekerheid, dat ons doel weldra zou zijn bereikt, gaf ons een blij gevoel. We luisterden
+met belangstelling naar het verhaal van iemand uit Torghatten, die ons de legende van den centaur vertelde, een berg, die
+werkelijk den vorm van een dier fabelwezens vertoont. Het heet, dat een centaur verliefd was geworden op eene noorsche jonkvrouw,
+Lekemo&euml;n. Toen hij haar niet tot vrouw kon verwerven, besloot hij, haar te rooven met geweld; hij vervolgde haar, en toen
+zij hem behendig wist te ontwijken, slingerde hij een steenblok naar haar, dat den Torghatten doorboorde, en onder het neervallen
+zich in een eilandje veranderde, dat nog thans Flesk&ouml;en (de pijl) heet. De Torghatten heeft in het midden eene opening, zoo
+groot, dat men den blauwen hemel er door ziet schijnen. Toen we ons na het ontbijt op het dek begaven, zagen we lachende oevers,
+met huisjes waarvan de daken met groene zoden waren gedekt, en die als op stelten stonden, bovenop hooge steenen muren, als
+ruwe zuilen oprijzend uit het water. In de verte lagen eilandjes en landtongen, wier rustige omtrekken zich bevallig afteekenden
+tegen de lichte lucht.
+
+</p>
+<p>Niet lang daarna waren we te Hammerfest aangekomen. Die noordelijkste stad der wereld is omgeven door een doordringenden geur
+van walvischtraan, teer, schepen en zeilen.&#8212;Ook hier vond ik behalve de protestantsche, een katholieke kerk. De pastoor, die
+uit den Rijnpfalz kwam, nam zijn herderlijke plichten met grooten ijver waar. Ook in Alten, een plaatsje, dat nog dichter
+bij de Noordkaap ligt, had hij gemeenteleden te bezoeken, hetgeen hij geregeld deed, zelfs bij temperaturen, die de rotsen
+deden vaneensplijten door de vorst.&#8212;Heel Hammerfest wordt electrisch verlicht, en in Sadlen, een uitlooper van de stad, heeft
+de onderzoekingsreiziger Wellman een station voor draadlooze telegrafie ingericht, dat met een station op het D&auml;ne-eiland
+bij Spitsbergen is verbonden. Van 18 November tot 23 Januari wordt de stad door geen zonnestraal beschenen. Het electrisch
+licht komt dan goed te stade, en de vuurtoren, die op de smalle landtong van Fuglanaes verrijst, kan zich schadeloos <span class="pagenum">[<a id="xd0e258" href="#xd0e258">188</a>]</span>stellen voor zijn lange zomerrust. Hier wordt men zich eerst recht bewust, hoe het zeeleven den mensch z&oacute;&oacute; geheel vervullen
+en zich als het ware met lijf en ziel van hem meester maken kan. Dikwijls stormt de zee hier met schuimende woede tegen die
+kille kusten, als wilde zij, nog niet tevreden met de vele offers, die zij voortdurend eischt, ook die uiterste vesting van
+dat handjevol menschen nog veroveren. Op den dag, dat ik er tusschen de rotsen omzwierf, was de zee rustig. De zon spiegelde
+zich in haar vriendelijk aangezicht en vergulde de tallooze blonde kopjes van de vele Hammerfester kinderen, die meest allen
+reeds den zuidwester van geolied wasdoek droegen, waarvan de klep laag in den nek neerhangt; hetzelfde hoofddeksel, waarin
+die kleine jongens slechts weinig jaren later den harden kamp met de elementen zullen moeten beginnen. Op den hoek eener straat
+stond ik voor de met een bronzen kogel bekroonde meridiaanzuil, die hier is opgericht ter gedachtenis aan de van 1816 tot
+1852 hier ondernomen en uitgevoerde meting van den meridiaan van 25&deg;21&#8242;, door de geometers van drie rijken, onder de hooge
+bescherming van Oskar II van Zweden, en de keizers Alexander I en Nikolaas I van Rusland. De grenzen van dat groote werk vormden
+de IJszee en de Donau.&#8212;Aan het strand van Hammerfest trof ik den tachtigjarigen en nog krassen zweedschen baron Olaf Hermelin
+aan, die hier rustig een zeegezicht te schilderen stond.
+
+</p>
+<p>Na Hammerfest beschreef onze boot een wijden kring en voer nog door verschillende fjorden. De boomgroei had nu geheel opgehouden,
+en ook de struiken werden schaarsch. Hier en daar groeiden nog bloemen, liefelijk om te zien; maar bestemd tot korten bloei.&#8212;Het
+licht omkleedde de hooge bergketens met een stralengewaad. Het scheen, alsof de wenk van een reuzentooverstaf een omhoogschuimende
+golf der felste branding had doen verstijven tot kristal. In het reine, alles doordringende licht onderscheidde men elken
+voorsprong, elke scherpgeteekende scheiding dier breede schaduwvlakken en felle lichtkanten, in hun verwonderlijke harmonie.
+De kristallen doorzichtigheid der lucht deed ons meenen, door een scherpen verrekijker te zien.&#8212;Weer luidde onze scheepsklok.
+Een vreemd geruisch vervulde de lucht; het was het gefladder en gekrijsch van een ontelbare menigte vogels. Wij voeren dicht
+voorbij de Stappenegroep. Deze bestaat uit vier steenachtige eilandjes, vol scherpe rotspunten, die myriaden gevederde bewoners
+tot broedplaats dienen.&#8212;Het snelle vleugelgeklepper deed ons vermoeden, dat het meerendeels stormvogels en wilde eenden waren.
+In Troms&ouml; zijn ongeveer dertig van zulke vogelbergen, en in Finmarken eveneens. Men krijgt eerst een begrip van de massa&#8217;s
+vogels, die hier aanwezig zijn, als men hoort van de ontzaglijke hoeveelheden eieren, die hier jaarlijks worden verzameld.
+De buit wordt bemachtigd door middel van netten en knuppels. Er zijn steile naakte rotswanden, waar die jacht de grootste
+gevaren medebrengt. De eierzoeker laat zich een touw om het lijf binden en wordt zoo langs den loodrechten bergwand boven
+duizelingwekkende kloven en spleten neergelaten. Hij slaat met zijn stok tegen de kalk- en granietrotsen, en doodt daarbij
+zooveel vogels, dat het schijnt, alsof hij dorre bladeren van een boom doet neer dwarrelen. Het gebeurt niet zelden, dat het
+touw, door het schaven langs de rotspunten beschadigd, of door &#8217;t gebruik versleten, breekt, en de stoutmoedige jager in den
+afgrond stort.
+
+</p>
+<p>De chaos van vogels, die krijschend rondfladderen, geeft aan het noorsche landschap een zeer eigenaardig karakter, en verlevendigt
+op geheimzinnige wijze de bleeke eenzaamheid van het uitgestorven land, alsof een of andere oude heidensche godheid in deze
+verlatenheid een laatste toevlucht had gevonden.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatLeft" style="width: 334px"><img border="0" src="images/p1917-188.jpg" alt="Noorsch meisje." width="334" height="469"><p class="figureHead">Noorsch meisje.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Stappen beteekent &#8220;de zuil&#8221;, en werkelijk rijst het naakte rotsgesteente omhoog in den vorm van kolossale zuilen, die wit
+zijn gekleurd door de uitwerpselen der vogels. De overigens onbewoonde eilanden doen in hun grillige lijnen aan de fantastische
+scheppingen van een B&ouml;cklin denken.&#8212;Het geluid dat de dieren maken met elkander geeft den indruk van een aanhoudend gerammel
+met ketens, en soms weer klinkt het als het eentonig, verdoovend stemmenrumoer, dat men hoort in de koopmansbeurzen der groote
+steden van Europa en Amerika.&#8212;Wij schoten met geweren in de massa. Sommige vogels vielen in het water; andere op het dek.
+Toen we nog wat nader bij de eilanden waren gekomen, richtten we een salvo tegen de ontzaglijke duistere spleet, die het grootste
+rotsblok in twee&euml;n scheen te deelen. Verbazingwekkend was het effect. Uit de reusachtige opening schoten millioenen vogels
+te voorschijn, die de lucht deden weergalmen van hun gekrijsch en in donkere wolken naar alle zijden uiteenfladderden.
+
+</p>
+<p>Wij naderden nu snel de Noordkaap. Een vreemd, onzeker schijnsel wierp over de rotsen wisselende tinten van rood, groen en
+oranje. Links van ons hadden we nu steeds het eindeloos oppervlak der zee; ter rechterzijde korte, wonderlijk puntige, spookachtige
+bergketens, als getuigen van de worsteling eener onrustige natuur in doodstrijd.
+
+</p>
+<p>Daar lag dan dat geheimzinnig toppunt van het oude Europa, dat nimmer geheel zal worden vernietigd, en steeds zichzelf weer
+verjongt. Hoeveel andere landen en zee&euml;n strekten zich uit, weer achter die hooge klippen. Hoeveel jacht en onrust van groote
+wereldsteden, hoeveel verborgen vrede en geluk op het stille land!
+
+</p>
+<p>Daar rees de Noordkaap voor ons op. Een naakte, donkere rotsmassa, omringd door ijzige golven; een waar duivelseiland uit
+de fabel gelijk.
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e277" href="#xd0e277">189</a>]</span></p>
+<p>Toen het schip om de uiterste punt van de kaap was heengevaren en binnengeloopen in de kleine baai, die &#8217;s winters geteisterd
+wordt door hevige stormen, keerde ik mij om, om nog eenmaal den blik te laten weiden over den eindeloozen oceaan, die zich
+v&oacute;&oacute;r mij uitbreidde onder het heldere, witachtige licht.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-189-1.jpg" alt="Een gletscher die tot aan zee uitloopt." width="619" height="453"><p class="figureHead">Een gletscher die tot aan zee uitloopt.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Een zwerm vogels vloog op van de Noordkaap en verdween in het niet, naar &#8217;t mij scheen, alsof die vreemde sphinx, die daar
+hoog boven ons te stralen stond, alle leven in zich opnam, zooals de sphinx van het ijs reeds zoovelen had gelokt en verzwolgen,
+die hier zochten naar wetenschap en roem.
+
+</p>
+<p>De kapitein en zijn vrouw gingen met ons aan land. De paar zeelui, die met den bootsman de wacht hielden over het schip, lichtten
+het anker en voeren, daar de kapitein hun had opgedragen, voor de ontbijttafel den volgenden morgen te zorgen, een zeemijl
+verderop, om visch te vangen. Op de landingsbrug was het bepaald een gedrang. Nog twee andere booten, een engelsche, de Argonaut,
+en een hollandsche, de Thule, waren op dezelfde reede geankerd en hadden reeds verscheiden sloepen met passagiers van boord
+gezonden.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-189-2.jpg" alt="Sneeuwvelden op Spitsbergen." width="603" height="388"><p class="figureHead">Sneeuwvelden op Spitsbergen.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>De Noordkaap, die uit zwartachtigen, met spleten doorsneden leisteen bestaat en steil afloopt in zee, ligt op den breedtegraad
+van 71&deg; 40&#8242;, en op den lengtegraad van 23&deg; 40&#8242; 30&#8243;.
+
+</p>
+<p>De hoogte bedraagt 300 meter. Ten noorden ervan ligt het eiland Mager&ouml;.
+
+</p>
+<p>Natuurlijk was er geen enkele onder de reizigers, die het niet voor zijn plicht hield, deel te nemen aan de tamelijk moeilijke
+en inspannende beklimming. Grijze haren, gezetheid, niets scheen eene belemmering; alles klauterde, wat het klauteren kon.
+D&aacute;&aacute;rvoor was men nu niet hier gekomen, om te blijven steken aan den voet. Het was een hijgen en blazen zonder einde. Eerst
+werd de overjas uitgetrokken, dan de jas; daarna gingen de dassen eraan, en eindelijk zelfs de boorden. Nu en dan stond men
+in groepjes met bedrukte gezichten omhoog te zien naar het opwaarts kronkelend pad.
+
+</p>
+<p>Wederkeerig sprak men elkaar moed in. &#8220;Een half uurtje nog...... straks na die bocht wordt het beter..... is dat daar niet
+een soort van leuning?..... ha, daar hebben we al een touw...&#8221; zoo klonk het nu hier, dan ginds. Opgeven deden ze &#8217;t niet.
+Ieder moest kunnen zeggen, dat hij op den top geweest was. De hoop op nog eenigen steun van buitenaf bleek niet ongegrond.
+Van uit een bepaald punt der kust was een soort van ge&iuml;mproviseerde leuning van touwen aangebracht, waaraan de meesten zich
+dankbaar vastklampten. Er was iets huiveringwekkends in de omgeving; de geheele omtrek had een zoo afschrikkend en steriel
+voorkomen, dat men onwillekeurig onder den indruk geraakte van die troostelooze kaalheid en hardheid. De onverzettelijke kleine
+schare geleek wel een troep pelgrims op den lijdensweg. De eersten waren dan nu gelukkig aangeland op het plateau, waarvan
+de noordelijke rand steil in zee afvalt. Een volkomen kale vlakte, waaruit af en toe een vogel opfladderde, die met zijn schreeuw
+de stilte verbrak. Hier en <span class="pagenum">[<a id="xd0e302" href="#xd0e302">190</a>]</span>daar had men een uitzicht op het met sneeuwvelden en plassen bedekte eiland Mager&ouml;. Dwars over het rotsplateau was een ijzerdraad
+gespannen naar de kiosk, die met het front naar zee staat. Dit was wel zeer noodig; daar de berg dikwijls in dichten nevel
+is gehuld, en men dan gevaar loopt, in kloven of spleten te storten. Een met groen getooide granieten zuil vermeldt, dat twee
+vorsten hier een bezoek gebracht hebben, Koning Oscar van Zweden op 2 Juli 1873, en Keizer Wilhelm II op 22 Juli 1891.
+
+</p>
+<p>De lucht was bewolkt en somber, toen wij, aan de kiosk gekomen, uitzagen naar zee. Op een verschijnen van de zon viel bijna
+niet te hopen. Toch was het een grootsch gezicht, die sluimerende oneindigheid. Boven de wolken, die de zon bedekt hielden,
+schoten aan den verren horizon lichtlijnen omhoog, die op den diadeem van een overwinnaar geleken.
+
+</p>
+<p>Het pavilloen was versierd met vlaggen van verschillende landen. Er lagen lijsten gereed, waarop wij allen onze namen teekenden.
+Champagnekurken knalden. Telkens gluurde men eens even naar buiten; maar de zon bleef weg. Wij verdreven ons den tijd met
+babbelen en prentbriefkaarten schrijven. Er waren vier verschillende afbeeldingen te koop van de Noordkaap. Ieder wilde natuurlijk
+die, waarop ook de zon te zien was. Als photo&#8217;s waren de prentjes niet veel zaaks; maar ze kostten zonder postzegel nog een
+halve mark per stuk, zoodat een groet uit de Noordkaap op minstens 60 pfennig te staan komt. De verkooper vertelde ons dan
+ook tot zijn verontschuldiging, dat hij voor de pacht van de kiosk jaarlijks 300 kronen moest betalen, en zei naar waarheid,
+dat het &#8220;seizoen&#8221; hier wel buitengemeen kort was. Men werpt zijn kaarten in een bus aan den voet van den berg. Hier worden
+ze voorzien van den stempel &#8220;Noordkaap&#8221;, en dan reist de geheele post met de schrijvers op dezelfde boot weer terug. In het
+pavilloen staan in een halven kring schrijftafels, keurig ingericht, met inkt, pennehouders en pennen, en vloeipapier. De
+dingen worden niet, zooals in andere landen, aan den lessenaar vastgemaakt; trouwens in dit jaargetij komt alle bedreven kwaad
+hier dan ook onverbiddelijk &#8220;aan het licht&#8221;.
+
+</p>
+<p>Op eens klonken van alle zijden luide uitroepen: &#8220;De zon! De zon!&#8221;&#8212;Wij geleken wel allen op Oswald uit Ibsen&#8217;s &#8220;Spoken&#8221; op
+dat oogenblik. Het geheele paviljoen kwam in beweging en wij stormden naar buiten. Alleen de prentbrief kaarten man bleef
+rustig zitten. Hij had die veelbegeerde zon naar zijn zin zeker al dikwijls genoeg onder de oogen gehad.&#8212;Ik zal den indruk
+niet licht vergeten, dien ik nog ontving, al was het slechts een korte afscheidsgroet, dien de zon ons toewierp, eer zij zich
+weer aan onzen blik onttrok. Tot beschouwingen was het overigens de tijd niet; met koortsachtige haast werden de kodaks gegrepen,
+en overal klepperden de deksels der camera&#8217;s. De beste opnamen krijgt men bij korte belichting. &#8220;Gauw, een groep vormen!&#8221;
+riep iemand opgewonden. We vlogen allen haastig naar de zuil en konden ons nog juist groepeeren, zoo goed dat in der haast
+ging, eer de lichtende kogel zich weer aan ons oog onttrok.&#8212;Weer breidde zich de vale, arctische schemering uit over de rotsen,
+de sneeuwvelden, de verre plassen en moerassen en de enkele rondvliegende vogels. Het werd koud, en huiverend maakten wij
+ons gereed voor den terugtocht. Boven aan den rand van het plateau ontmoetten wij de achterblijvers die onderweg hadden gerust
+en nu het beste bleken gemist te hebben. Welgemoed trokken zij echter mantels en jassen dichter om zich heen, in &#8217;t bewustzijn
+dat zij het doel ten minste hadden bereikt.
+
+</p>
+<p>De reis naar Spitsbergen wordt in den regel ondernomen van uit Hammerfest. Hier nam dan ook de pastoor van Drontheim afscheid
+van ons, met andere reisgenooten, die ons lief geworden waren op den tocht, en slechts weinig passagiers bleven over, die
+op onzen noorschen schoener de reis naar Spitsbergen mee wilden maken. Urenlang gleden wij, als door den wind gedragen voorwaarts,
+totdat laat in den namiddag beweging kwam in de rustige golven.
+
+</p>
+<p>&#8220;De wind slaat om&#8221;, klonk de stentorstem van den kapitein van de brug. Onmiddellijk begonnen de matrozen de zeilen te reven.
+Tijd om de naaste kust te bereiken was er niet meer. De storm brak met geweld over ons los en dreef ons uit alle macht naar
+het westen. Het duurde uren, eer het we&ecirc;r bedaarde, en toen de Hedda weder macht kreeg over de golven, waren wij niet ver
+meer verwijderd van de IJslandsche kust. Daar het noodig was, de door den storm aangerichte schade te herstellen, besloot
+de kapitein een haven binnen te loopen. Over twee uur zouden we voor anker gaan.
+
+</p>
+<p>Daar lag het nu werkelijk v&oacute;&oacute;r ons, dat eenzame eiland, dat ons steeds zoo onbereikbaar ver weg was toegeschenen; als een
+door de zee omgeven kluizenaarswoning kwam het ons voor, doch een kluizenaarsverblijf, zoo groot als Baden, Wurtemberg en
+de Beiersche Rijnpfalz met elkaar.
+
+</p>
+<p>Het scheen een schoon land met zijn diep in de kust snijdende fjorden, zijn lachende dalen en schuimende watervallen; zijn
+geweldige gletschers, en zijn honderden vulkanen en geysers. Geen bosschen echter waren er te zien. Slechts wat magere berkenstammen
+teekenden zich af tegen den horizon. Dat wegsterven van den plantengroei in het Noorden wordt vergoed door den rijken bloei
+der fauna, zoo te land als te water. Terwijl men het aantal schapen hier op 90.000 en dat der paarden op 40.000 schat, laat
+het aantal rendieren, waarvan de eerste paren in 1700 werden ingevoerd, en waarmede het ging als met de konijnen in Nieuw-Zeeland,
+zich niet eens vaststellen, wegens de verbazend groote hoeveelheid.
+
+</p>
+<p>De 80.000 bewoners van het eiland zijn van skandinavischen oorsprong. In het jaar 860 werd IJsland ontdekt door dezelfde Noormannen,
+die in 876 Groenland en in 1000 Nieuw-Engeland ontdekten. In Reykjavik, de geheel van hout gebouwde hoofdstad, woont een luthersch
+bisschop. In het jaar 1000 had IJsland een republikeinsch bestuur. Toen het later onder de heerschappij van Denemarken kwam,
+bewaarde het den zin voor vrijheid en onafhankelijkheid, die het trotsche land nog thans eigen is. De reis van IJsland naar
+Spitsbergen duurde vijf dagen. Vijf dagen te midden van de heerlijke kleurenpracht der steeds wisselende tinten der golven
+onder het telkens weer veranderende licht. Eens, toen wij in bewondering verzonken op het dek stonden, hoorden wij, geheel
+<span class="pagenum">[<a id="xd0e320" href="#xd0e320">191</a>]</span>onverwacht, de klanken eener viool. Beneden in zijn hut ontlokte de kapitein aan zijn instrument de tonen van een zwaarmoedig,
+po&euml;tisch lied van Grieg. Het was als de openbaring der diepe noorsche volksziel, de ziel van bergbewoners en zeevaarders.
+
+</p>
+<p>De archipel van Spitsbergen behoort aan niemand, is herrenlos, zooals de Duitschers het noemen. Ontdekt werd hij in 1592 door
+de Hollanders Barents en Heemskerk, bij hun pogen om den noord-oostelijken zeeweg naar Azi&euml; te vinden. In het jaar 1612 kwamen
+ook de Engelschen hier, die rijk gewin trokken uit jacht en visscherij. In de 17e eeuw ontstonden hier meermalen bloedige
+twisten tusschen engelsche, hollandsche en fransche walvischvaarders, totdat ten slotte Holland, Engeland, Denemarken en Noorwegen
+de heerschappij onder zich verdeelden over de wateren der uit zes groote eilanden bestaande Spitsbergen-groep. De eersten
+die hier waagden te overwinteren, waren de Russen. Noorsche jagers hebben onlangs hun voorbeeld gevolgd. In den winter is
+de eilandengroep volkomen afgesloten door ijsschotsen, die zich des zomers beperken tot de Noord- en Oostkust. Aan de andere
+beide zijden verhindert de golfstroom de ijsvorming<span class="corr" id="xd0e324" title="Niet in bron">.</span> De gemiddelde maandtemperatuur stijgt in Juni tot 1&deg; boven nul; in Juli tot 5&deg;, in Augustus tot 3&deg;. Sneeuw valt in alle maanden.
+Gedurende 124 dagen komt de zon in het geheel niet te voorschijn.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-191.jpg" alt="Ibsen&#8217;s lievelingsvenster." width="438" height="586"><p class="figureHead">Ibsen&#8217;s lievelingsvenster.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Dit &#8220;Ultima Thule&#8221; krioelt van scherpe rotspunten, waarnaar het dan ook zijn naam draagt. De reusachtige Dickson-gletscher
+schijnt een uit zee oprijzende ontzaglijke zilveren muur. De lucht is zoo zuiver, dat lijken hier niet tot ontbinding overgaan;
+maar eenvoudig uitdrogen.&#8212;Er groeit hier een soort poolwilg, en de benedenste gedeelten der rotsen zijn bedekt met mos, dat
+in geval van nood als voedsel kan dienen.
+
+</p>
+<p>Toen wij omstreeks middernacht de westzijde van Spitsbergen naderden, sneeuwde het, terwijl de zon helder scheen, een aller
+wonderlijkste combinatie, het uur van den dag (of nacht) in aanmerking genomen. In de nabijheid der bocht waar wij aankwamen,
+bevond zich een troep Engelschen, die juist terugkwamen van de rendierjacht. Ze droegen noorsche oliejassen en sommigen hadden
+ook broeken aan van dezelfde stof, die de visschers van de Lofodden en Westeraalen dragen, als zij dagenlang bij stroomenden
+regen in hun open boot op de roeibank zitten. Anderen droegen hooge waterlaarzen, die men met riemen opzij aan de heupen bevestigen
+kan; een tweede riem wordt nog om het been boven den voet gewonden. Wij zwierven geruimen tijd op het groote eiland rond.
+In de Sassenbaai bij het IJsfjord zagen we dieren genoeg, maar nergens een struik, een plekje groen of een menschelijke woonplaats.
+Men voelde zich aan den drempel van een doodenrijk. Op een hoogte bij de Advent-baai zagen we twee graven en de overblijfselen
+van een hut.
+
+</p>
+<p>Noorsche rendierjagers, die zich door de te vroeg verschuivende ijsvelden in October 1895 den terugweg zagen afgesneden, hebben
+in die hut gewoond en rusten in die graven. En ten slotte zagen wij, aan de overzijde van onbegaanbare ijsvlakten, de Virgo-baai,
+vanwaar de ongelukkige Andr&eacute; zijn reis begon, toen hij in zijn luchtschip den weg zocht naar de Noordpool. Het is niet onwaarschijnlijk,
+dat de sneeuwmassa&#8217;s die zich verzamelden op het bovenvlak van den ballon, niet konden smelten, zoodat hij, onder hun last
+bezwijkend, als een uitgeputte vogel naar beneden stortte, en het omhulsel, dat hem door het luchtruim had gedragen, langzaam
+werd verteerd.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatLeft" style="width: 340px"><img border="0" src="images/p1917-192-1.jpg" alt="Bjornstjerne Bjornson in zijn studeerkamer." width="340" height="449"><p class="figureHead">Bjornstjerne Bjornson in zijn studeerkamer.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Er liepen geruchten, dat zich bij de Bereneilanden walvisschen hadden vertoond. Daar ik zeer verlangde, de jacht van nabij
+gade te slaan, begaf ik mij aan boord van een der walvischvaarders die naar die streek vertrok. Het stoomschip droeg v&oacute;&oacute;r
+op den boeg het kanon, waarvan men zich thans bedient om de dieren te dooden. Vroeger vervolgde men den walvisch met booten,
+waaruit de onverschrokken jagers den harpoen wierpen, doch waarbij zij het grootste gevaar liepen, door de beweging van het
+water, veroorzaakt door de stuiptrekkingen van het dier, te worden omgeworpen en in de diepte gesleurd. In de 17de eeuw kwamen
+de Hollanders op het denkbeeld het werptuig uit een geweer te schieten. Toen omstreeks 1860 in Indi&euml; de jute ontdekt werd,
+een vezelplant, die zeer in waarde wint door een behandeling met walvischtraan, werd ook de walvischvangst weer met ijver
+bedreven. Een eenvoudige robbenjager, de noorsche kapitein Svend Foyn uit Tonsberg, vond het middel, om den harpoen uit een
+kanon te schieten, z&oacute;&oacute;, dat het werptuig door een lang touw aan het schip blijft verbonden, en het dier, eenmaal getroffen,
+niet meer ontsnappen kan. In den regel sterft <span class="pagenum">[<a id="xd0e345" href="#xd0e345">23</a>]</span>het aan de bekomen verwondingen. Het geschut is draaibaar; wordt door een man bediend, en van voren geladen. V&oacute;&oacute;raan is de
+harpoen bevestigd, die bestaat uit twee sterke, een meter lange staven, met een ring in het midden, waaraan een touw bevestigd
+is, en die aan de buitenzijde zijn voorzien van scherpe weerhaken, die zich diep in het vleesch boren van den kolos. In het
+jaar 1867 doodde kapitein Foyn op die wijze zijn eersten walvisch; in het volgende jaar maakte hij er reeds een dertigtal
+buit; waarna hij patent nam op zijn uitvinding en een groot vermogen verwierf. In het jaar 1878 ving hij niet minder dan 100
+walvisschen, die elk 40000 kronen waard waren. Hij bleef echter bij zijn eenvoudige levenswijze en vestigde zich op zijn 70e
+jaar te Vads&ouml;, waar hij in een ruw-houten huisje woonde en ijverig in den Bijbel las. Zijn groot vermogen liet hij na aan
+liefdadige instellingen. Later werden meerdere maatschappijen opgericht, die de walvischvangst in het groot ondernamen, in
+1886 waren ruim veertig booten hiertoe in gebruik, verdeeld over 22 stations. In het jaar 1885 werden aan de laplandsche kust
+1400 walvisschen gevangen. Door die rustelooze vervolging zijn de dieren schuw geworden. Zij nemen thans de vlucht als zij
+een walvischvaarder zien naderen, &#8217;t geen zij vroeger niet deden; het bewustzijn van gevaar schijnt dus door overerving te
+worden voortgeplant.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure floatRight" style="width: 395px"><img border="0" src="images/p1917-192-2.jpg" alt="De familie Bjornson aan tafel." width="395" height="586"><p class="figureHead">De familie Bjornson aan tafel.</p>
+</div><p>
+
+
+</p>
+<p>Lang zwierven we rond zonder iets anders te zien dan een menigte dolfijnen van allerlei grootte, die rondom het schip dartelden,
+totdat eindelijk een der matrozen, die gespannen in de verte tuurden, bij het eerste morgengrauwen uitriep: &#8220;en Hwal!&#8221;&#8212;De
+boeg van het schip wendde zich in de richting waar het dier zich vertoonde, en met een vaart van 20 mijlen in het uur ging
+het voorwaarts. Nu en dan verdween de reus, dan weer zagen wij een zuil water omhoog spuiten. Hij moest ons hebben bespeurd;
+want hij scheen te vluchten. Doch wij haalden hem in en kregen hem onder schot. Daar vliegt uit den loop van het dreunend
+kanon de harpoen, die in den breeden rug blijft steken. De visch duikt onder en komt weer boven, het schip voortslepend, dat
+bij iederen stoot kraakt in zijn voegen. De golven zijn rood gekleurd. Nog een laatste slag met den staart, een bruisend geweld&#8212;en
+de buit is vermeesterd.
+
+</p>
+<p>Ik keerde terug op de Hedda, als de allerlaatste passagier. N&ograve;g hooger naar het Noorden stevenden wij, tot aan den rand dier
+geweldige witte woestenij van nimmer smeltend ijs, waarin de pool ligt. Had door een wonder die muur kunnen vaneensplijten,
+dan zouden wij, langs open water, in enkele etmalen het veel omstreden punt hebben bereikt. Want wij bevonden ons thans op
+81&deg;1&#8242;12&#8243; N.B.
+
+</p>
+<p>Lang stond ik stil, zonder een woord te spreken, roerloos. Alle besef van eigen lichamelijkheid was verdwenen, om plaats te
+maken voor de loutere gedachte.&#8212;In dezen kerker had Frithjof Nansen verwijld, terwijl Noorwegen wachtte op dien sterken strijder
+voor haren roem en hare onafhankelijkheid. Hierheen drong Lodewijk van Savoye om nieuwe wegen te ontdekken in Itali&euml;&#8217;s naam.
+Hier bleef zijn trouwe metgezel Francesco Querini, noode gemist door zijn vaderstad Veneti&euml;, <span lang="it">la buona madre</span>, getrouwelijk wachtend op hare zonen, die zij niet met eigen oogen sterven zag....
+
+</p>
+<p>In dat uur, bij dien aanblik, zonk voor mij al het kleine en drukkende, alle bitterheid van het leven weg, om plaats te maken
+voor blijmoedige berusting.
+
+
+</p>
+<p></p>
+<div class="figure"><img border="0" src="images/o1917-192.gif" alt="Ornament." width="223" height="12"></div><p>
+
+
+</p>
+<div class="footnotes">
+<hr class="fnsep">
+<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e89src" id="xd0e89">1</a></span> Tekst en illustraties zijn ontleend aan <span class="smallcaps">Gino Bertolini</span>. <span lang="de">Die Seele des Nordens</span>. Berlijn, <span class="smallcaps">Dietrich Reimer</span> (<span class="smallcaps">Ernst Vohsen</span>).
+</p>
+</div>
+</div>
+</div>
+<div class="back">
+<div class="transcribernote">
+<h2>Colofon</h2>
+<h3>Beschikbaarheid</h3>
+<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het
+kopi&euml;ren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give
+it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>.
+
+</p>
+<p lang="en">This eBook is produced by the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>.
+
+</p>
+<h3>Codering</h3>
+<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde
+van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn
+gemarkeerd met het corr-element.
+
+</p>
+<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met &#8220;. Geneste
+dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens.
+
+</p>
+<h3>Documentgeschiedenis</h3>
+<ol class="lsoff">
+<li>2009-02-25 Begonnen.
+
+</li>
+</ol>
+<h3>Externe Referenties</h3>
+<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p>
+<h3>Verbeteringen</h3>
+<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p>
+<table width="75%">
+<tr>
+<th>Bladzijde</th>
+<th>Bron</th>
+<th>Verbetering</th>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e164">181</a></td>
+<td width="40%">tnsschen</td>
+<td width="40%">tusschen</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e169">182</a></td>
+<td width="40%">rijkom</td>
+<td width="40%">rijkdom</td>
+</tr>
+<tr>
+<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e324">191</a></td>
+<td width="40%">
+[<i>Niet in bron</i>]
+
+</td>
+<td width="40%">.</td>
+</tr>
+</table>
+</div>
+</div>
+
+
+
+
+
+
+
+<pre>
+
+
+
+
+
+End of Project Gutenberg's De Ziel van het Noorden, by Gino Bertolini
+
+*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE ZIEL VAN HET NOORDEN ***
+
+***** This file should be named 28195-h.htm or 28195-h.zip *****
+This and all associated files of various formats will be found in:
+        https://www.gutenberg.org/2/8/1/9/28195/
+
+Produced by The Online Distributed Proofreading Team at
+https://www.pgdp.net/
+
+
+Updated editions will replace the previous one--the old editions
+will be renamed.
+
+Creating the works from public domain print editions means that no
+one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
+(and you!) can copy and distribute it in the United States without
+permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
+set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
+copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
+protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
+Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
+charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
+do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
+rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
+such as creation of derivative works, reports, performances and
+research.  They may be modified and printed and given away--you may do
+practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
+subject to the trademark license, especially commercial
+redistribution.
+
+
+
+*** START: FULL LICENSE ***
+
+THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
+PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK
+
+To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
+distribution of electronic works, by using or distributing this work
+(or any other work associated in any way with the phrase "Project
+Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
+Gutenberg-tm License (available with this file or online at
+https://gutenberg.org/license).
+
+
+Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
+electronic works
+
+1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
+electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
+and accept all the terms of this license and intellectual property
+(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
+the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
+all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
+If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
+Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
+terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
+entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.
+
+1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
+used on or associated in any way with an electronic work by people who
+agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
+things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
+even without complying with the full terms of this agreement.  See
+paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
+Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
+and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
+works.  See paragraph 1.E below.
+
+1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
+or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
+Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
+collection are in the public domain in the United States.  If an
+individual work is in the public domain in the United States and you are
+located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
+copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
+works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
+are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
+Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
+freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
+this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
+the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
+keeping this work in the same format with its attached full Project
+Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
+
+1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
+what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
+a constant state of change.  If you are outside the United States, check
+the laws of your country in addition to the terms of this agreement
+before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
+creating derivative works based on this work or any other Project
+Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
+the copyright status of any work in any country outside the United
+States.
+
+1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:
+
+1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
+access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
+whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
+phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
+Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
+copied or distributed:
+
+This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
+almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
+re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
+with this eBook or online at www.gutenberg.org
+
+1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
+from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
+posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
+and distributed to anyone in the United States without paying any fees
+or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
+with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
+work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
+through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
+Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
+1.E.9.
+
+1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
+with the permission of the copyright holder, your use and distribution
+must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
+terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
+to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
+permission of the copyright holder found at the beginning of this work.
+
+1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
+License terms from this work, or any files containing a part of this
+work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.
+
+1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
+electronic work, or any part of this electronic work, without
+prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
+active links or immediate access to the full terms of the Project
+Gutenberg-tm License.
+
+1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
+compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
+word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
+distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
+"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
+posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
+you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
+copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
+request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
+form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
+License as specified in paragraph 1.E.1.
+
+1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
+performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
+unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.
+
+1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
+access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
+that
+
+- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
+     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
+     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
+     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
+     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
+     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
+     must be paid within 60 days following each date on which you
+     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
+     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
+     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
+     address specified in Section 4, "Information about donations to
+     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."
+
+- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
+     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
+     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
+     License.  You must require such a user to return or
+     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
+     and discontinue all use of and all access to other copies of
+     Project Gutenberg-tm works.
+
+- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
+     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
+     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
+     of receipt of the work.
+
+- You comply with all other terms of this agreement for free
+     distribution of Project Gutenberg-tm works.
+
+1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
+electronic work or group of works on different terms than are set
+forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
+both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
+Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
+Foundation as set forth in Section 3 below.
+
+1.F.
+
+1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
+effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
+public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
+collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
+works, and the medium on which they may be stored, may contain
+"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
+corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
+property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
+computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
+your equipment.
+
+1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
+of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
+Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
+Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
+liability to you for damages, costs and expenses, including legal
+fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
+LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
+PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
+TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
+LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
+INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
+DAMAGE.
+
+1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
+defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
+receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
+written explanation to the person you received the work from.  If you
+received the work on a physical medium, you must return the medium with
+your written explanation.  The person or entity that provided you with
+the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
+refund.  If you received the work electronically, the person or entity
+providing it to you may choose to give you a second opportunity to
+receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
+is also defective, you may demand a refund in writing without further
+opportunities to fix the problem.
+
+1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
+in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
+WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
+WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.
+
+1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
+warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
+If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
+law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
+interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
+the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
+provision of this agreement shall not void the remaining provisions.
+
+1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
+trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
+providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
+with this agreement, and any volunteers associated with the production,
+promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
+harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
+that arise directly or indirectly from any of the following which you do
+or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
+work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
+Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.
+
+
+Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm
+
+Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
+electronic works in formats readable by the widest variety of computers
+including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
+because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
+people in all walks of life.
+
+Volunteers and financial support to provide volunteers with the
+assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
+goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
+remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
+Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
+and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
+To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
+and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
+and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.
+
+
+Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
+Foundation
+
+The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
+501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
+state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
+Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
+number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
+https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
+permitted by U.S. federal laws and your state's laws.
+
+The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
+Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
+throughout numerous locations.  Its business office is located at
+809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
+business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
+information can be found at the Foundation's web site and official
+page at https://pglaf.org
+
+For additional contact information:
+     Dr. Gregory B. Newby
+     Chief Executive and Director
+     gbnewby@pglaf.org
+
+
+Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
+Literary Archive Foundation
+
+Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
+spread public support and donations to carry out its mission of
+increasing the number of public domain and licensed works that can be
+freely distributed in machine readable form accessible by the widest
+array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
+($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
+status with the IRS.
+
+The Foundation is committed to complying with the laws regulating
+charities and charitable donations in all 50 states of the United
+States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
+considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
+with these requirements.  We do not solicit donations in locations
+where we have not received written confirmation of compliance.  To
+SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
+particular state visit https://pglaf.org
+
+While we cannot and do not solicit contributions from states where we
+have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
+against accepting unsolicited donations from donors in such states who
+approach us with offers to donate.
+
+International donations are gratefully accepted, but we cannot make
+any statements concerning tax treatment of donations received from
+outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.
+
+Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
+methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
+ways including including checks, online payments and credit card
+donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate
+
+
+Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
+works.
+
+Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
+concept of a library of electronic works that could be freely shared
+with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
+Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.
+
+
+Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
+editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
+unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
+keep eBooks in compliance with any particular paper edition.
+
+
+Most people start at our Web site which has the main PG search facility:
+
+     https://www.gutenberg.org
+
+This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
+including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
+Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
+subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
+
+
+</pre>
+
+</body>
+</html>
diff --git a/28195-h/images/ia1917-177.gif b/28195-h/images/ia1917-177.gif
new file mode 100644
index 0000000..e798206
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/ia1917-177.gif
diff --git a/28195-h/images/o1917-192.gif b/28195-h/images/o1917-192.gif
new file mode 100644
index 0000000..9320110
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/o1917-192.gif
diff --git a/28195-h/images/p1917-177.jpg b/28195-h/images/p1917-177.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6c200d7
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-177.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-178.jpg b/28195-h/images/p1917-178.jpg
new file mode 100644
index 0000000..c227889
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-178.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-179.jpg b/28195-h/images/p1917-179.jpg
new file mode 100644
index 0000000..420163a
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-179.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-180.jpg b/28195-h/images/p1917-180.jpg
new file mode 100644
index 0000000..b05fb31
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-180.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-181.jpg b/28195-h/images/p1917-181.jpg
new file mode 100644
index 0000000..016913f
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-181.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-183.jpg b/28195-h/images/p1917-183.jpg
new file mode 100644
index 0000000..6285c08
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-183.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-184.jpg b/28195-h/images/p1917-184.jpg
new file mode 100644
index 0000000..cec5e74
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-184.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-185.jpg b/28195-h/images/p1917-185.jpg
new file mode 100644
index 0000000..802ac2d
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-185.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-187.jpg b/28195-h/images/p1917-187.jpg
new file mode 100644
index 0000000..895c564
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-187.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-188.jpg b/28195-h/images/p1917-188.jpg
new file mode 100644
index 0000000..876cf49
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-188.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-189-1.jpg b/28195-h/images/p1917-189-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..7b300ca
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-189-1.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-189-2.jpg b/28195-h/images/p1917-189-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..97c9584
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-189-2.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-191.jpg b/28195-h/images/p1917-191.jpg
new file mode 100644
index 0000000..79a177b
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-191.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-192-1.jpg b/28195-h/images/p1917-192-1.jpg
new file mode 100644
index 0000000..bbd27c8
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-192-1.jpg
diff --git a/28195-h/images/p1917-192-2.jpg b/28195-h/images/p1917-192-2.jpg
new file mode 100644
index 0000000..88eb235
--- /dev/null
+++ b/28195-h/images/p1917-192-2.jpg
diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt
new file mode 100644
index 0000000..6312041
--- /dev/null
+++ b/LICENSE.txt
@@ -0,0 +1,11 @@
+This eBook, including all associated images, markup, improvements,
+metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be
+in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES.
+
+Procedures for determining public domain status are described in
+the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org.
+
+No investigation has been made concerning possible copyrights in
+jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize
+this eBook outside of the United States should confirm copyright
+status under the laws that apply to them.
diff --git a/README.md b/README.md
new file mode 100644
index 0000000..f16c2c3
--- /dev/null
+++ b/README.md
@@ -0,0 +1,2 @@
+Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for
+eBook #28195 (https://www.gutenberg.org/ebooks/28195)