diff options
| -rw-r--r-- | .gitattributes | 3 | ||||
| -rw-r--r-- | 28195-8.txt | 1589 | ||||
| -rw-r--r-- | 28195-8.zip | bin | 0 -> 38914 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h.zip | bin | 0 -> 961990 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/28195-h.htm | 1977 | ||||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/ia1917-177.gif | bin | 0 -> 2873 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/o1917-192.gif | bin | 0 -> 287 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-177.jpg | bin | 0 -> 79196 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-178.jpg | bin | 0 -> 59744 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-179.jpg | bin | 0 -> 64393 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-180.jpg | bin | 0 -> 72893 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-181.jpg | bin | 0 -> 89278 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-183.jpg | bin | 0 -> 61696 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-184.jpg | bin | 0 -> 59806 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-185.jpg | bin | 0 -> 64724 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-187.jpg | bin | 0 -> 46887 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-188.jpg | bin | 0 -> 37864 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-189-1.jpg | bin | 0 -> 66041 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-189-2.jpg | bin | 0 -> 60686 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-191.jpg | bin | 0 -> 58147 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-192-1.jpg | bin | 0 -> 37617 bytes | |||
| -rw-r--r-- | 28195-h/images/p1917-192-2.jpg | bin | 0 -> 54407 bytes | |||
| -rw-r--r-- | LICENSE.txt | 11 | ||||
| -rw-r--r-- | README.md | 2 |
24 files changed, 3582 insertions, 0 deletions
diff --git a/.gitattributes b/.gitattributes new file mode 100644 index 0000000..6833f05 --- /dev/null +++ b/.gitattributes @@ -0,0 +1,3 @@ +* text=auto +*.txt text +*.md text diff --git a/28195-8.txt b/28195-8.txt new file mode 100644 index 0000000..6df1143 --- /dev/null +++ b/28195-8.txt @@ -0,0 +1,1589 @@ +The Project Gutenberg EBook of De Ziel van het Noorden, by Gino Bertolini + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: De Ziel van het Noorden + De Aarde en haar Volken, 1917 + +Author: Gino Bertolini + +Release Date: February 26, 2009 [EBook #28195] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE ZIEL VAN HET NOORDEN *** + + + + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net/ + + + + + + + + + +DE ZIEL VAN HET NOORDEN. [1] + +Door Gino Bertolini. + + +Aan het boek, dat bovenstaanden titel draagt, en dat de schrijver, +de Italiaan Gino Bertolini, minder als reisbeschrijving, dan wel als +psychologische en sociologische studie wenscht beschouwd te zien, +zooals hij in zijne voorrede zegt, ontleenen wij de hier volgende +belangwekkende schetsen uit de drie skandinavische rijken. Zijn +eerste beschouwing, gewijd aan het land van Hamlet, verbindt de +schrijver aan zijn uitstapje van uit Kopenhagen naar het slot te +Helsingör. Ik had, zoo schrijft hij, de kinderen, de soldaten, +de zieken en krankzinnigen, de beurs-speculanten en de misdadigers +van Kopenhagen gezien; ook de met handelswaren en menschen bezaaide +kaden langs de haven, waaraan de stad haar naam ontleende; zoowel +als het Thorwaldsen-museum, die echo der deensche volksziel. Maar ik +kon het vaderland van Hamlet niet verlaten zonder het op de uiterste +noordelijke punt van Seeland gelegen slot Elsenör te bezoeken, binnen +welks muren Hamlet, naar de sage meldt, geleefd en geleden heeft, +en op welks terras de gevreesde en toch zoo vurig beminde geest van +den vermoorden koning zich vertoonde aan zijn zoon. Is het legende +of geschiedenis? Dikwijls is de eerste gewichtiger, veelzeggender +dan de laatste. Indien ook al nimmer op dat terras van Elsenör de +bittere lach eens dooden konings heeft weerklonken, dan was het toch +de smartelijke glimlach der deensche volksziel, die hier uiting vond, +en de gestalten der sage schiep naar eigen, innerlijken drang. + +Op den morgen eer ik den tocht naar Elsenör ondernam, zag ik nog +eens met belangstelling uit het venster van mijn hotelkamer naar het +drukke gewoel in een der hoofdstraten van Kopenhagen. Gewoel was +misschien niet het rechte woord; het scheen een eindelooze stroom +van voorbijgangers, die zich allen in één richting voortbewogen, +en dat wel per rijwiel; voetgangers vertoonden zich bijna niet. In +een uur telde ik 1220 fietsen; 't waren meerendeels winkeljuffrouwen +en kantoordames, die naar haar dagelijksch werk togen; het leek wel +een bijenzwerm. Mij viel het op, dat ieder haar eigen weg ging, +verdiept in gedachten; nergens een glimlach; geen uitroep, geen +begroeting; al spoedde men elkaar rakelings voorbij. Slechts de +dringende noodzakelijkheid dreef haar voort, deze sombere processie, +die niets vreugdevols, noch verheffends had.... Ach, dacht ik, ook +onder deze arbeidende schare, kiest de sphinx van den zelfmoord, +die in alle klassen der deensche maatschappij naar buit zoekt, +hare slachtoffers. En toch is het met inspanning verworven bezit der +deensche cultuur geen ledig, ijdel vertoon, en het land is in geenen +deele te vergelijken met een lijk, dat met fraaie kleederen getooid +is. Hier is vooruitgang, aan onbedriegelijke teekenen te herkennen, +aan den hier heerschenden geest van waarachtige vrijheid, aan den +hoogen graad van beschaving en ontwikkeling onder alle klassen, de +onvermoeide vlijt, het geringe aantal misdaden, het ontbreken van +scherpe maatschappelijke tegenstellingen; de algemeene welvaart.--En +toch woedt in dit land de koorts der zelfvernietiging, die hier +meer verwoestingen aanricht dan in eenig ander rijk ter wereld, +behalve Saksen. Terwijl het getal zelfmoorden in een jaar gepleegd, +per millioen inwoners, voor de landen Finland, Noorwegen, Holland, +Schotland, Engeland, België, Zweden en Oostenrijk respectievelijk 47, +45, 56, 60, 89, 119, 151 en 156 bedroeg (berekend over de periode +van 1880-1900) wijst de statistiek voor Denemarken in het viertal +jaren van 1880-84 273 gevallen aan per jaar, in het volgend viertal +299; daarna 278, en vervolgens 232. Langzaam vermindert het kwaad, +waarvoor moeilijk een verklaring is te vinden. Hamlet kende reeds de +tweespalt der moderne ziel. Hij, die zijn tijd vooruit was in denken +en gevoelen, besefte de disharmonie tusschen verleden en toekomst, +die het heden tot een marteling doet worden en hem de roerende klacht +ontlokte, die door de eeuwen heen weergalmt. + +De weg van Kopenhagen naar Helsingör was bezoomd met bosschen +van eiken, beuken en linden, waartusschen zich hier en daar het +"pantserblauwe zeevlak" vertoonde. Toen ik in het eeuwenoude, naar +het noorden ziende Helsingör aankwam, breidde zich een zilveren +nevelsluier uit over het verre land en in de nauwe vaargeul van +den Sond gleden droomerig de schepen voort, om weldra in den mist +te verdwijnen. Kronborg, of slot Elsenör, ligt als een waakzaam +schildwacht op post, op een vooruitspringend punt van de kust. De +vesting wemelt van kanonnen en soldaten. In het paleis met het +groote binnenplein liggen 800 infanteristen in garnizoen. Een +geheele rij van grachten en bastions moet de bezoeker passeeren, +die ook thans nog het slot zorgvuldig afsluiten. In het geelachtig +water der grachten groeit dicht riet en drijven waterlelies. Den +uitersten beschermingswal der vesting vormt een uit ruwe steenblokken +saamgevoegde dam, waartegen de zee bij rustig weder haar klaagzang +murmelt, of, als de Sond door den storm wordt bewogen, hoog wordt +opgezweept. Hoog boven het kleine menschdom aan haar voet verheft +zich de burcht, met haar bemoste grondmuren, haar vier hoektorens, +haar versterkingen en onderaardsche gewelven. In de diepten daarvan +sluimert de marmeren Holger de Deen. Zijn handen rusten op den +knop van het zwaard, dat tusschen zijn knieën staat, aan zijn zijde +leunt het ronde schild, en als het vaderland in gevaar is, treedt +hij te voorschijn op het terras. Zoo luidt de sage en zoo verhaalt +het sprookje van Andersen. Dagelijks, tot aan zonsondergang, is +het terras van het slot voor het publiek toegankelijk. Zoodra de +roode zonneschijf is verdwenen, wordt de deensche vlag ingehaald, +die van den hoogen mast waait en binnen de muren mag niemand meer +vertoeven behalve de soldaten. Bij mijn bezoek, midden in den zomer, +bleef de zon tot kort vóór middernacht boven den gezichteinder. Ik +slaagde er in, ongemerkt weg te schuilen en den korten nacht door +te brengen op datzelfde terras, waar eens de geestverschijning de +verschrikte schildwachten was voorbijgegleden. "Mij dacht, ik speur +reeds morgenlucht" roept de geest in zijn onderhoud met Hamlet.--Op het +bastion liep een schildwacht op en neer, met eentonigen tred. Flauw +schemerde de maan tusschen wolken; hier en daar blonk een ster. Het +verleden drong zich aan mij op, ondanks de teekenen van den nieuwen +tijd die tot mij doordrongen, in het stampen der machines van de +voorbijvarende stoombooten. Nu en dan tuurde de schildwacht door den +verrekijker, die op de hoogste, ver over de zee uitstekende borstwering +stond en waarnaast een tabel hing met de vlaggen van al die volken, +welke hier dag aan dag hun schepen langs zenden. Doch mijn geest +verwijlde in het verleden, en het blinken in de verte van een zeil, +welks vorm nog het oeroude type vertoonde, was voldoende om mij te +verplaatsen in de tijden, waarin de gestalten leefden, ontsproten +aan de diepten der geheimzinnig-treurige deensche volksziel. + +Enkele dagen daarna ging ik aan boord van de boot, die mij naar Zweden +zou brengen. Vroolijk lachten aan de kust van Malmö de witte huisjes, +schemerend tusschen het groen van bosschen en parken. Zweden's +bekorende liefelijkheid neemt onmiddellijk den vreemdeling voor +zich in. Hoe verrukkelijk is niet de ligging van hare hoofdstad, +het Venetië van het Noorden! Doch geheel gaat die vergelijking niet +op. Venetië is eene uit de zee oprijzende bloem; Stockholm eene over +heuvelen uitgebreide looverguirlande, waartusschen als blinkende bessen +de spiegelende vlakten van meren en zee-inhammen schemeren. Wonderbaar +schoon is het effect van dat sappig groen, en dat blauwe water, waarin +de tallooze eilandjes verspreid liggen, als smaragden, op den opalen +achtergrond van de zee. Aan het strand staan verstrooide villa's en +elken morgen brengen booten uit de stad de noodige voorraden aan. Aan +de eenvoudige ruw getimmerde landingsplaatsen zag ik het eerst de +zweedsche boerenmeisjes met haar, het hoofdhaar geheel bedekkende +kegelvormige roode muts en het wijde, geplooide purperen schort. Een +groot deel der bevolking van Stockholm brengt jaarlijks eenige maanden +door in die verrukkelijke omgeving van de stad. + +Beneden de brug van Norr steekt een kleine landtong vooruit in zee, +en in een lommerrijken tuin speelt hier des avonds het orkest van +het gardekorps of een huzarenregiment. Aan den tegenoverliggenden +oever zitten den lieven langen dag een aantal hengelaars hun geluk te +beproeven. Wel een uur lang sloeg ik hen gade, doch geen enkelen onder +hen viel het buitenkansje van een vangst ten deel. Gelukkige lieden, +met hun noordelijke kalmte! + +Aan de overzij van de Norr-brug verrijst het slot, waarin Oskar II vijf +en dertig jaren over Zweden heeft geregeerd. Het geniale volk bezat in +hem een waardigen vorst. Hij maakte zich niet slechts verdienstelijk in +den strijd tegen het alcoholisme en de tuberculose, tegen onwetendheid +en ellende, doch was ook een fijnvoelend dichter en een liefhebber der +schoone kunsten. De parijsche uitgaaf zijner gedichten bevat naast een +sonnet, hem door Sully Prudhomme gewijd, een inleidende voorrede van +Jules Claretie. Hij vertaalde o.a. Horatius, Goethe en Herder. Zijn +kinderen erfden veel van zijn begaafdheid; zoo is zijn zoon, prins +Eugenius, een voortreffelijk schilder en scherpzinnig socioloog. + +In de wateren rondom Stockholm wemelt het iederen dag van honderden +snelle booten. Want groot is de liefde der Zweden voor gymnastiek en +alle soorten van spelen in de open lucht, en de watersport staat bij +hen bovenaan. De "Kungl. Svenska Sevensällskapetklub" ziet terug op +een roemrijk verleden van meer dan 65 jaar, telt onder zijn duizenden +leden tweehonderd dames en bezit zeilbooten bij honderdtallen. Het +Stockholmer Club-gebouw staat in Kastellholmen, in een met boomen +beplante bocht. De plek waar de regatta's worden gehouden, is niet ver +van Stockholm gelegen, op de hoogte van dat aardig eilandenrijkje, dat +den naam van Sandhamn draagt. Op den dag, dat hier een vrije wedstrijd +plaats had om den eerebokaal, de jubileums-regatta, was ik juist hier +aanwezig. Ook de tegenwoordige koning Gustav V nam aan den wedstrijd +deel. Zijn vader was in zijn tijd beschermheer der vereeniging, +waarvan niet minder dan negen prinsen van het koninklijk huis lid +zijn. Alle standen verbroederen zich hier; onder de leden telt men +evengoed admiraals, bankiers en bekende schrijvers, als apothekers +en photografen. Het geheele zweedsche volk leeft in den geest op het +water in die dagen. Ik sloeg den kamp gade tusschen de zweedsche boot +San Foy, en de duitsche Alice. De laatste was grooter en sterker; +toch bleef het zweedsche bootje, luchtig en behendig, rap als een +eekhorentje, steeds vóór. Totdat.. een windstoot een touw losrukt, +een zeil fladdert,--en, ondanks de razende inspanning der bemanning +van tien, de San Foy achterblijft,--voor de eerste maal geslagen. De +spanning der ontzaglijke menigte loste zich op in een oorverdoovend +rumoer.--Laat in den avond keerde ik op een slank jacht naar Stockholm +terug. De stad lag stil in het vale licht van den noorschen zomernacht, +sterker dan dat van maan en sterren.--In het begin schenken die lichte +nachten het lichaam een gevoel van levendig welbevinden, een soort +overdaad van physieke kracht, gepaard met geestelijke opwinding. De +suggestie dat zoo aanstonds de dag zal aanbreken, verjaagt alle neiging +tot slaap. Het schijnt bijna alsof de aarde geen rust meer noodig +heeft.--De trein, waarmee men van Stockholm in omstreeks veertig uren +naar het twee dagreizen van de Noordkaap gelegen Narwik spoort, heet, +daar hij, behalve het midden van Zweden, ook het geheele zweedsche en +een deel van het noorsche Lapland doorsnijdt, de Lapland-trein. Het +zijn grootendeels vreemdelingen, meest Amerikanen en Duitschers, die +men erin aantreft. Als men den eersten avond aankomt in Upsala, dat, +behalve den prachtigen dom, ook de oudste universiteit van Zweden +bezit, doet men verstandig, de paar minuten oponthoud te gebruiken, +om in de wachtkamer te soupeeren. Op de tafel staan een menigte +gerechten, koude kabeljauw, zalm en forellen in gelei, warm kalfs- +en schapenvleesch, groenten en ingemaakte vruchten. Voorts kannen +met thee, koffie en melk, alles keurig geserveerd. Ieder bedient +zichzelf en eet en drinkt zooveel hem goed dunkt. De prijs is altijd +hetzelfde. Dan zet de trein zijn weg voort. Toen die reis nog dagen +duurde, zal zij wel eentonig en vervelend zijn geweest. Eerst in +1902 werd deze noordelijkste spoorweglijn der wereld (Ofotbahn) +geopend, welke van Lulea, waar de haven zes maanden van het jaar +is dichtgevroren, naar Narwik loopt, waar de van Trondhjem naar +de Noordkaap varende schepen voor anker gaan. Thans is deze tocht +bijzonder interessant. Men reist door streken, waar de meren een +onafgebroken rij vormen. De heuvels in het rond zijn eenzaam; slanke +rietpluimen wuiven aan den oever en teekenen hunne schaduwen op het +zand. Soms is het watervlak omsloten door geweldige rotsen, binnen +welker wanden een gedempt en schemerachtig licht elken vorm verzacht, +terwijl dikwijls aan den oever een ruw-getimmerde boot ligt van +knoestig hout, die daar eeuwen schijnt te hebben gerust. Eindeloos ver +strekken zich de dennen- en pijnbosschen uit. Over de geheele natuur +ligt een waas van melancholie en verlatenheid, zooals veeltijds in +uitgestrekte gebieden, die schaars zijn bevolkt. Overal liggen doode +takken en stammen, wie weet door welke langverleden stormen ontworteld; +soms ziet men een geheel bosch van verrot hout. Ook langs moerassen +voert onze weg, waarin overblijfselen van vaartuigen half verzonken +liggen, die der fantasie beelden voor oogen tooveren van holbewoners, +en ons den oervorm van het schip voor den geest roepen. Soms ook is het +landschap woester; snelvlietende stroomen, die wemelen van meegevoerde +takken en stammen, schieten ons bruisend voorbij. De grootste van +deze rivieren zijn de Angerman-elf en de Indols-elf, met de aan Jörn +voorbijstroomende Skellefte-elf, die zeer moeilijk bevaarbaar is. In +Boden, de zoogenaamde "sleutel van het Noorden", merkten wij aan de +vele officieren en soldaten, dat wij in de buurt waren van de grens +tusschen Zweden en Noorwegen, die wèl bewaakt wordt. In Boden splitst +zich de lijn in twee vertakkingen; de eene gaat naar Lulea, de andere +naar Narwik. Hier in de buurt van den Poolcirkel, begint het gebied +der middernachtzon, die in Bodö van 1 Juni-13 Juli, in Tromsö van +19 Mei-26 Juli, in Vardö van 16 Mei-29 Juli, in Hammerfest van 14 +Mei-30 Juli, aan de Noordkaap van 12 Mei-12 Augustus, en ten slotte +in Spitsbergen van 18 April tot 24 Augustus is waar te nemen. + +De hemel was helder, en 't was bijna middernacht. Aan den horizon +staat de vlammende zonneschijf. 't Is niet te beschrijven, met hoeveel +verbazing en vreugde dat verschijnsel wordt aanschouwd. Niemand +sliep. Vele reizigers stonden in gespannen verwachting op het platform +van den wagon, anderen verdrongen zich voor de coupéramen. Zelfs wie de +reis voor de vierde of vijfde maal deed, kon zich aan den indruk niet +onttrekken. Het scheen wel, alsof alleen de harde noodzakelijkheid +den mensch in den regel dwingt om zich voor te bereiden op rust, +wanneer de dag ten einde neigt, en hij die noodzaak van ganscher +harte betreurt. Daar stond de zon, onbewegelijk,--terwijl de wijzer +middernacht aanwees. Het was of zij eene boodschap van de aarde +verwachtte; misschien de konde: "dasz sel'ge Jugend nimmer stirbt." Het +was geen gewone ondergaande zon; het scheen veeleer de weerspiegeling +van een fabelachtigen brand; een mythologische werkplaats van Vulcanus +vol vlammend heilig vuur.--In zulke nachten heeft de trein geen +lantaarns van noode; hij stormt voort in den klaarlichten dag. Allen +bleven wakker. De uren verstreken; men zag wel bleeke gezichten en +zware oogleden; maar van slapen kwam niet in. Een wonderlijk gezelschap +schenen wij, na die lange, en toch onschuldige nachtwake. + +Wie Lapland wil leeren kennen, doet dit het best, door een poos +te vertoeven in Gellivare, de hoofdstad van het aan ijzermijnen +zoo ongemeen rijke zweedsche Lapland. Een merkwaardig volk, +die Lappen. Vroolijk en goedig; meer sluw dan intelligent, en zoo +zwervend van aanleg en neiging, dat zij geen enkelen arbeider in de +mijnen leveren, hoewel de grootste rijkdom van hun land uit mijnen +bestaat,--zoo leven zij verstrooid over noordelijk Skandinavië, +het Noorden van Finland, en het russische schiereiland Kola. Al hun +arbeid is ten nauwste verbonden met het leven van het rendier, dat +zij als rij- en trekdier gebruiken, en dat hun voedsel en kleeding +levert. Nog steeds dragen de Lappen buizen van rendiervel, die zij met +een touw om het lijf vastbinden. Op het hoofd hebben ze de puntige +muts met roode kwast, die als een helm of stormkap over mond en kin +wordt neergetrokken. Hoeveel Lappen er zijn is moeilijk te bepalen, +daar zij in troepen zijn verstrooid over een gebied, grooter dan +Frankrijk. In 't algemeen schat men hun aantal op 30.000, waarvan +20.000 in Noorwegen, 7000 in Zweden, 1000 in Finland en 2000 in +Rusland thuis behooren. Als volk vormen zij geene eenheid. + +Hun dialecten zijn zeer verschillend, zoodat een noorsche Lap +een finschen in den regel niet kan verstaan. Ook hun godsdienst +brengt scheiding; de russische Lappen zijn grieksch-katholiek; +de skandinavische en finsche Protestanten. Hun aantal vermindert; +de toenemende beschaving verdringt hen, en het is niet onmogelijk, +dat zij binnen enkele tientallen jaren zullen zijn uitgestorven.--Hoe +komen de Lappen aan hun naam? Ook hieromtrent is niets met zekerheid +bekend. Sommigen zeggen, dat de naam afkomstig is van het lapsche +substantief loap, laptem of lopto "het uiterste Noorden". Dit is echter +geen afdoende verklaring, daar in die noordelijke streken ook Russen +en Skandinaviërs wonen, en de laatste in aantal, 400.000 ongeveer, +verreweg de meerderheid vormen. Andere schrijvers leiden den naam af +van lappa (grot); inderdaad bewonen vooral zweedsche Lappenstammen +nòg holen, en er worden overblijfselen van zulke toevluchtsoorden +in menigte aangetroffen. De visschers zijn onder de Lappen niet zeer +talrijk. Ook zij leiden een zwervend bestaan, daar het aantal meren in +Skandinavië zoo groot, en hun omvang meestal gering is. Het rendier is +den Lappen onontbeerlijk. De rendierkudden ondernemen elk jaar twee +tochten, van de zweedsche hoogvlakte naar de kust van Noorwegen, +en omgekeerd. In den winter voeden zij zich met een soort mos, +dat in de bosschen van Zweden rijkelijk voorhanden is; in den zomer +krijgen zij behoefte aan ander voedsel en zoeken de grazige weiden +op aan de noorweegsche kust. Reeds in het jaar 1751 werd tusschen +Denemarken, waarvan Noorwegen toen afhankelijk was, en Zweden een +verdrag gesloten, om een dergelijken "trek" te bevorderen. In den +zomer grazen de kudden vrij, tot ze tegen den winter weer worden +saamgedreven. Dat weer samenkomen der verschillende troepen is iets +zeer eigenaardigs in het leven der Laplanders. In den winter moeten +de kudden worden beschermd tegen de aanvallen van hongerige wolven; +dan worden viermaal daags wachten uitgezonden, die met het geweer in +de hand de ronde doen. Om uitsluitend van de rendierfokkerij te kunnen +leven, moet men eene kudde van minstens 300 stuks bezitten. Wie er 700 +heeft, wordt als rijk beschouwd. Er zijn echter Lappen, die 2000 of +3000 rendieren hun eigendom mogen noemen.--Zooals alle menschen van +het hooge Noorden zijn de Lappen dol op vette spijzen en vinden de +uiterst vette rendiertong een uitgezochte lekkernij. De melk is echter +een weelde-artikel, daar zestig koeien niet meer dan twee liter per dag +leveren. Er is, hoewel het tegendeel wel geloofd wordt, bijna geen Lap, +die niet lezen en schrijven kan. De meesten zijn ijverige en oprechte +christenen, en hebben den naam van gastvrij en eerlijk te zijn. De +verkoop van alcohol is in zweedsch Lapland geheel verboden. Uit den +grooten rijkdom aan mineralen in hun land trekken de Lappen, zooals +ik reeds mededeelde, niet het minste voordeel. + +Geheel Skandinavië is rijk aan mijnen; vooral ijzermijnen; maar +de meeste en voornaamste bevinden zich in zweedsch Lapland. Het +merkwaardigst zijn die van Gellivare en van Kirunavara. In geene +streek ter wereld vindt men zulk rijk ijzererts, met een gehalte +van zestig percent. Beide bergwerken behooren aan ééne maatschappij, +die echter sedert 1908 onder invloed van den Staat is gekomen, welke +de helft der aandeelen van de Gellivaremijnen en voor meer dan 80 +millioen kronen van die der Kiruna-mijnen heeft aangekocht. Reeds +voor 150 jaren werden zij ontdekt door de bemoeiingen van een baron +Hermelin, en behoorden van 1860 af aan engelsche maatschappijen, +tot zij in 1890 in zweedsche handen overgingen. Vooral sedert den +aanleg van het noordelijk spoorwegnet wierpen zij groote winsten af. + +Om de mijnschachten te bereiken, moet men na aankomst in het station +Malmberg een steile helling beklimmen. Overal op den bergrug loopen de +vertakkingen van een net van spoorwegrails. Onder het klimmen hoort men +telkens een naderend geluid, eerst dof en vaag, dan steeds sterker, +tot het even geregeld weer afneemt en wegsterft. Het zijn twee, drie +of vier karren, hoog beladen met ijzererts, die naar beneden komen +rollen, en vervangen worden door een evengroot aantal leege karren, die +omhoog gaan. Geen mensch is daarbij aanwezig; alles gaat automatisch in +zijn werk, en terwijl ik zat te rusten en er naar keek, trof mij als +iets zeer vreemds het bezig gedoe van die willooze werktuigen. Heel +boven op de bergweiden zag ik vrouwen bij haar vee, die soms een +koppige koe bij de horens pakten. Ze droegen donkere kleeding, doch +een witten doek om het hoofd, en een rooden halsdoek.--Er zijn tien +schachten waarin gewerkt wordt, in denzelfden berg. Aan den rand +van de grootste, die Koning Oscar heet, kwam ik het eerst aan. Van +bovenaf gezien is het een merkwaardig schouwspel. Drie geweldige, +concentrisch vernauwende kringen, die in hun grootsche verhoudingen +aan de schilderingen van Dante herinneren. De aderen teekenen zich +loodrecht af in het gesteente der bergwanden en laten duidelijk de +geologische formatie onderkennen. Ik stond juist in beschouwing +verdiept, toen een arbeider kwam aanloopen en mij haastig in een +uit balken ruw opgetrokken hutje duwde. De signaal-klok had reeds +geluid eer ik aankwam, en van de plaats, waar ik stond, kon men de +roode vlag niet zien, die, vóór de ontploffing zal plaats hebben, +wordt gezwaaid. Iederen dag wordt een honderd ton dynamiet verbruikt +voor wel een duizendtal ontploffingen. Juist waren wij onder dak, toen +de uitbarstingen begonnen; enkele zoo dichtbij, dat het scheen, of de +aarde spleet boven onze hoofden. Overal in de rondte vielen steentjes, +als een hagelbui, die aan 't aftrekken is. Toen het gedaan was, +luidde weer de bel, en wij slopen uit onzen schuilhoek. Ik liep langs +den uitersten omtrek van den schachtrand en zag van een hooggelegen +rotspunt in het rond. Het land scheen, als een zeef vol gaatjes, +doorboord met de ronde openingen van kleine meren. Alles baadde in +licht tot in de verste verten; maar wijd in het rond heerschte de +meest volslagen eenzaamheid. Het was, alsof de bodem een schatkamer +was, waarin ongekende rijkdommen lagen opgehoopt, van welke men +slechts tersluiks waagde, hier en daar iets weg te nemen. Bij een +uitstekende rotspunt waren met kolossale letters in het gesteente +uitgehouwen de letters en cijfers: "Oscar. 1894 3/8". Het deed mij +vermoeden dat gewillige arbeidershanden in der haast dit aandenken +aan koning Oscar's bezoek hier hadden gegrift in den steen. Dicht +bij den rand van het grootste bekken stonden eenige hutten, waarvan +de voegen tusschen de ruw getimmerde planken met afval van rendier- +en geitenleder waren gedicht. Ik ging binnen in een dier gebouwtjes, +dat als cantine diende voor de arbeiders in die schacht. Er zaten een +tiental mannen op de banken langs den wand. Het rook er sterk naar +koffie; alcoholische drank wordt hier niet gebruikt. In 't geheel +arbeiden in deze mijnen 1500-2000 arbeiders, meest Zweden, Noren en +Finnen zijn er ook bij; maar geen enkele Laplander. Ze zouden het werk +niet uithouden, zeide mij de hoofd-ingenieur der onderneming. Het +verlangen naar een vrij en zwervend leven ligt hun in 't bloed. Ze +hebben van tallooze voorouders hun stalen beenspieren geërfd, maar +hun armen zijn tegen een zoo groote krachtsinspanning niet opgewassen. + +Ik dacht aan de roodhuiden in N. Amerika, die langzaam uitsterven, +sedert de Angelsaksers en de toevloed van andere landverhuizers hen +terugdrongen binnen een beperkt gebied, en hun het vrij en zwervend +leven beletten, dat zij sedert eeuwen hadden geleid. + +Toen er een pauze ontstond in de reeks ontploffingen, maakte ik +van de gelegenheid gebruik, om in de diepte af te dalen. Langs de +grauwe rotswanden leidden op sommige plekken lange smalle trappen naar +beneden, waarvan de eene leuning op meerdere plaatsen was weggesleten, +gebroken en vermolmd. Hoeveel vereelte bruine handen waren daar ook +al niet langs gegleden! Zoodra door de ontploffing de rotsblokken +zijn uiteengespleten, wentelen eenige arbeiders de losse blokken in de +diepte. Daar worden ze door anderen stukgeslagen en op lorries geladen, +die ze naar de opslagplaatsen vervoeren binnen in het gebergte, langs +de rails. In de diepte der schacht zag ik ter eener zijde twee in den +rotswand geboorde gangen, waardoor de karren passeeren; vóór zij de +helling bereiken, waarlangs het erts naar beneden wordt afgevoerd. Ik +volgde ze; knarsend gleden de zware lasten uit het duister in het +licht, en ik begreep dat daar bij de flauwe verlichting door enkele +fakkels en lantaarns meermalen ongelukken moeten gebeuren. + +Ik was blijde toen ik weer in de frissche lucht trad, en boven +mij de leeuwerikken hoorde jubelen.--Het loon der arbeiders van +Gellivare bedraagt 3-13 kronen per dag. Ze zijn ingedeeld in twee +ploegen; de eene werkt van vier uur 's morgens tot twaalf uur; de +andere van twee uur 's middags tot 's avonds tien. Vrouwen werken er +niet, en de enkele jongens, boven veertien jaar, verrichten lichtere +bezigheden. Aan acht zweedsche ingenieurs is de leiding van het werk +toevertrouwd. Stakingen zijn in tien jaar niet voorgekomen, hoewel +het meerendeel der arbeiders socialistisch gezind is. Er worden +gemiddeld 900000 ton erts jaarlijks gewonnen. Het erts wordt per +spoor naar Lulea en vandaar over zee naar de verschillende plaatsen +van bestemming gebracht. Negen tiende ervan gaat naar Duitschland. De +plaatsen Malmberg, Gellivare en Kiruna breiden zich ontzaglijk uit; +voortdurend worden er nieuwe huizen gebouwd, kleine, bont en vroolijk +geschilderde huisjes, die dikwijls reeds worden betrokken, eer het +omliggende land bebouwd is. De bloei dier plaatsjes herinnert aan +den snellen groei van sommige steden in Amerika. + +De trein, die van Narwik kwam, hield 's avonds in Kiruna op; om +den volgenden morgen vroeg de reis voort te zetten naar Abisko, +dat in zekeren zin het glanspunt is van zweedsch Lapland. Langs de +spoorweglijn verheffen zich gekartelde bergtoppen, die een dolomitisch +karakter dragen. De plantengroei wordt steeds schraler; men bemerkt, +dat men de grens nadert van het boomgebied. Naaldhout wordt bijna +niet meer gezien, en zelfs de taaie zilveren berkenstammen zijn hier +dun en klein gebleven. Wij naderen thans Abisko. Reeds strekt zich +rechts van ons het geweldig groote, wegens zijn stormen beruchte +Torneträsk-meer uit. Boven dat uitgebreid water-oppervlak, 62 mijlen +lang en 10 mijlen breed, verrijzen hier en daar eilanden. Twee ervan +verdienen bijzondere vermelding, Abisko Suolo en Kaisanhiemi. + +Abisko is een voor Lapland merkwaardig beschut gelegen plaatsje. De +rijkdom aan verrukkelijke gezichtspunten doet denken aan het prachtige +dal, dat zich uitstrekt van St. Moritz naar Maloja. Hier echter zijn +onder den magischen invloed van het noordelijk licht, in den zomer de +licht-effecten veel tooverachtiger en fantastischer. Als de zon den +groenen boog verguldt der beide berghellingen, die als het ware de +poort en omlijsting van Abisko vormen, dan is dat een aanblik, zoo +onvergelijkelijk schoon, dat slechts enkele der in licht gedrenkte +landschappen van het Oosten hiermede kunnen wedijveren. + +Toen wij in het stadje Abisko aankwamen, was het vol met Laplanders, +terwijl hun rendierkudden heel boven op de met sneeuw bedekte +bergweiden waren gezonden, om te bekomen van de zomerwarmte. Zoo ver +waren ze weg, dat het scheen alsof de glanzende witte hellingen met +kleine donkere vlekjes waren bezaaid.--De laplandsche herders kwamen +ons hun eigenaardige messen te koop aanbieden, waarvan de gesneden +beenen heften met rendieren, beren en wolven waren versierd. Ze +dragen dat mes om de heupen gegord aan een korten riem en maken er +de wolven mee af, die ze hebben neergeschoten of met stokken halfdood +geslagen. Ze maakten den indruk van luchthartige "desperado's" en het +viel mij op, hoe ongegeneerd ze babbelden in hun mongoolsch idioom, +tusschen de talrijke vreemdelingen. Hun schoenen, van binnen met stroo +doorvlochten, zijn gemaakt van rendierleder. In den zomer dragen ze +een waterdichte, donkerblauwe kleeding, met roode randen. Rood is ook +de zonderlinge kwast, die aan hun muts bengelt. Toen ik mij gereed +maakte, een groep te photografeeren, kreeg er plotseling een het te +kwaad, en ging uit bijgeloovigen angst aan den haal, zoodat op de +plaat alleen zijn rug werd ontrukt aan de vergetelheid. Toen later +de middernachtzon door den nevel gloeide en de lucht en de bergen den +rooden brand weerkaatsten, haastten zich twee Stockholmer schilders, +die opzettelijk voor dat schouwspel waren hier gekomen, dien indruk +vast te houden, zoo goed hun penseel dat vermocht. Doch het was een +ondankbaar werk, want niets laat zich moeilijker weergeven, dan een +overgang, die, hoe langzaam ook zich bewerkstelligend, telkens weder +nieuwe schoonheden openbaart. + +De boot, waarmee ik naar Noorwegen zou reizen, de Hadsel, voer +iederen Zaterdag, tusschen 29 Juni en 20 Juli, naar Narvik.--Narvik +heeft langen tijd Victoria geheeten, daar de engelsche eigenaars +der laplandsche mijnen het naar hunne koningin hadden genoemd. Doch +voor kort werd de plaats wel een noorschen naam waardig gekeurd, en +herdoopt. Een andere boot, de Adenaes, vaart van 20 Juni tot 25 Juli +geregeld van Narvik naar de Noordkaap. Een derde, de Westeraalen, +doet die reis van Trondhjem uit. Beide hebben twee dagen noodig voor +den tocht. De schepen, die de fjorden van het hooge Noorden bevaren, +zijn niet groot. In die beschutte inhammen en bochten heerscht vaak +windstilte, en zoo sluipen de vaartuigen haast tersluiks van kust tot +kust, van eiland tot eiland, en glijden behendig door het labyrinth +van doorgangen en kanalen, terwijl zij de talrijke klippen met groote +zekerheid weten te ontwijken. Op enkele punten is de vaart buitengewoon +moeilijk. Gevaarlijk is vooral de Malström, de sterke zeestrooming, +die het onbewoonde Mosken-eiland omvat, en de eilandengroep der +Lofodden doorsnijdt. Drie groepen eilanden hier zijn beroemd wegens +hun visscherijen, de Lofodden, Westeraalen en Senjen.--Naar de Lofodden +komen elk jaar geweldige scholen van kabeljauwen, bij de vervolging van +een door hen zeer gewaardeerd en begeerd vischje, de kapelaan geheeten +(osmerus arcticus) dat uit het tusschen Groenland, IJsland, Jan Majen +en Spitsbergen gelegen gedeelte der IJszee naar deze streken trekt, +en terwijl het zoekt te ontkomen aan zijn vraatzuchtige vervolgers, +worden deze weder voortgedreven door de op hen beluste walvisschen, +die deerlijk onder hen huishouden. Zoo woedt hier ieder jaar een +driedubbele slachting, die de mensch zich weet ten nutte te maken. Het +is hem natuurlijk te doen om de roofvisschen, den kabeljauw en den +walvisch. Het kleine vischje dient hem enkel als lokaas. Jammer +is het, dat de eene rooftocht de voorwaarde is voor den ander, +en toch dien tegelijkertijd schijnt uit te sluiten. Toen op de +kabeljauw zoo overdreven heftig werd jacht gemaakt, bleek het dat de +walvisschen zich niet zoo veelvuldig meer vertoonden, en de poging +om zooveel mogelijk walvisschen te dooden, had weer tengevolge dat +de kabeljauwen, nu ze niet zoo werden in 't nauw gedreven, ook in +minder grooten getale verschenen. Er werd gewaarschuwd; de schrik +sloeg den menschen om het hart; het parlement bemoeide zich er mede; +er werd eene commissie benoemd, zooals dat overal gebruikelijk is, en +ten slotte werd de walvischvangst in bepaalde streken verboden. Soms +komen de kabeljauwen in zulke massa's, dat het dieplood niet kan +worden uitgeworpen. Aan deze vischvangst nemen op de Lofodden alleen +ruim 25000 menschen deel, met 2000 booten, die uit alle deelen van +Noorwegen hier samenkomen. Het visscherij-seizoen heet in 't algemeen +Vaer (lente); doch de vangst begint reeds in 't eind van Januari. Een +groot gedeelte der noorsche bevolking trekt mede naar het terrein. Men +heeft wel beweerd, dat de kabeljauw het manna van het Noorden is, +zooals het goud het manna van Californië en Australië. Vele doktoren +en geestelijken sluiten zich aan bij die menigte. De termijn voor het +eind van de vangst is 14 April. Tot zoolang heerschen in de Lofodden +bijzondere regels en wettelijke voorschriften. Een net van telegraaf- +en telefoonleidingen verbindt gedurende die periode talrijke punten +der eilanden, en zoodra een school kabeljauwen de kust nadert, wordt +de omtrek onverwijld verblijd met dat verheugend bericht. Daar er +op de weidegronden der eilanden niet voldoende veevoeder groeit, +wordt de kabeljauw ook aan anders planten-etende dieren tot voedsel +gegeven. Zij zijn daaraan zóó gewend, dat de koeien, wanneer ze langs +een opgestapelden hoop visschen komen, daar haastig een tusschenuit +pogen te trekken. Herodotus reeds meldt, dat ook in Thracië het vee +met visch werd gevoederd. + +Het geheele lichaam van den kabeljauw wordt nuttig gebruikt. Versch +gegeten, smaakt het goed, heeft iets van baars. Overigens bereidt +men uit de lever traan, evenals bij den walvisch, de kop dient ter +vervaardiging van kunstmest, en de rest, goed gedroogd, levert den +stokvisch, die op alle markten ter wereld wordt aangetroffen. Er +zijn twee manieren om kabeljauw te drogen. Men kan hem aan den staart +ophangen aan een horizontalen stok, een paar handbreedten boven den +grond aangebracht; vandaar de naam stokfisk, die dus niet aan het +product wordt geschonken wegens zijn leerachtige taaiheid en stijfheid, +maar naar den stok, waaraan het hangt. De andere manier bestaat hierin, +dat men de visch op platte steenen in de frissche lucht te drogen +legt, in welk geval hij klipfisk wordt genoemd. (Klippe is steen in +het Noorsch.) + +De kabeljauw wordt in de Lofodden gevischt op omstreeks een +engelsche mijl van de kust, in een diepte van 50-500 meter. Soms +wordt de visschersvloot door den storm van de kust afgedreven. Dan +is terugkeeren naar de eilanden niet mogelijk. Men moet den breeden +zeearm van het Westfjord doorkruisen. De storm jaagt de lichte booten +voort. Het wordt eene ontzettende tragedie, die haar hoogtepunt bereikt +in het omslaan van vele der vaartuigjes. In het ijskoude water klemmen +zich de mannen vast aan ringen en haken, of, als zij geen ander houvast +kunnen krijgen, steken zij het mes, waarmede zij anders de visschen +de keel afsnijden, in den rand van de boot. Krampachtig omklemmen zij +het heft, tot zij het door uitputting moeten loslaten. De boot drijft +aan land, en de messen in den rand wijzen als grafkruisen het aantal +en de namen der dooden aan. "Gebleven", zooals de korte lijkrede der +noorsche visschers luidt. + +Behalve kabeljauw wordt ook veel haring hier gevangen, die versch, +gezouten of gerookt gegeten wordt. Soms komen ze in zulke dichte +scholen, dat men ze met groote schoppen uit het water kan scheppen. Wie +dat aanschouwt, denkt aan het bijbelsch verhaal der wonderbare +vischvangst. In den zomer wagen zich de visschers van de Lofodden, +Westeraalen en Senjen zelfs tot de verwijderdste punten der kust +van Finmarken. + +De kosmopolitische stroom van reizigers vergenoegt zich over +'t algemeen met een bezoek aan de voornaamste steden: Stockholm, +Upsala, Göteborg, Christiania en Bergen. Daardoor zijn de booten die +van het Zuiden of midden van Noorwegen naar de Noordkaap, IJsland +of Spitsbergen varen, zelden overvol, en ik kon rustig rondwandelen +op het bijna leege halfdek, mij verbeeldend de eenige passagier te +zijn. Het was zacht in de lucht. De noordelijke en westelijke kusten +van Noorwegen verheugen zich,--in tegenstelling met de oostelijke +kust van Zweden,--in een zacht klimaat, daar zij door den golfstroom +worden bespoeld. Molde, met zijn weelderigen plantengroei, ligt +op denzelfden breedtegraad als de onbewoonde vlakten van oostelijk +Siberië en de ijsvelden van N.-Amerika, waar Franklin's expeditie haar +einde vond; en in het toch zoo noordelijk gelegen Bergen heerscht +eene temperatuur als in Zuid-Bulgarije. Wij bleven den nacht op het +dek, klaar wakker. Dat zachte, vreemde licht is te ongewoon en te +verleidelijk om er afscheid van te nemen en zich vrijwillig op te +sluiten in kunstmatige duisternis. Om 6 uur 's morgens was ik juist +begonnen, zoodra de Hadsel in de wijde baai van Tromsö het anker had +laten vallen, een poging te doen om de verloren nachtrust in te halen, +toen in de deur van mijn hut een blonde dame verscheen. Verschrikt +richtte ik mij op, en hoorde haar in gebroken Duitsch zeggen: "Is u +de Katholieke professor Theodor Fischer uit Breslau?" + +"Ik ben Italiaan", was mijn antwoord, "en katholiek. In Breslau heb +ik wel vrienden wonen; maar prof. Fischer is mij onbekend". "Hier +in de buurt is een katholieke kerk. Om 8 uur begint de mis. Zeven +jonge meisjes doen haar eerste communie. Morgen komt de bisschop van +Noorwegen hier. Buiten wacht een gids, die Noorsch spreekt." + +Daarmee verdween zij, en ik bleef verbaasd achter. Ik vond bezoek en +bezoekster origineel; maar 't meest frappeerde mij het feit, dat mij +hier in het hoogste Noorden en in een land, waarvan de twee en een half +millioen inwoners slechts 2000 katholiek zijn, juist deze verwelkoming +ten deel viel. Ik wreef dapper den slaap uit de oogen, en vergenoegde +mij, om de gemiste rust te vergoeden, met het stevig noorsch ontbijt +aan den uitlokkenden skandinavischen disch, die meest met groen +is versierd, en beladen met schotels koud vleesch, visch, groente, +ingemaakte vruchten en beschuit.--Van den gids vernam ik, dat er in +Tromsö maar negentig katholieken waren, doch dat de bisschop, die in +Christiania woont, voor deze gelegenheid zou overkomen. Noorwegen bezit +zes protestantsche bisschoppen, die hun zetels hebben te Christiania, +Christiansund, Hamar, Bergen, Drontheim en Tromsö. In Zweden zijn er +twaalf, naar het voorbeeld der apostelen, met een aartsbisschop aan het +hoofd. Het aardige kerkje lag rustig in de zon en was goed bezet. Ik +zag er veel gerimpelde voorhoofden en door weer en wind gebruinde +gezichten; maar de zeven knielende jonge meisjes, allen blond en +blank, geleken een rij engelen van Fra Angelico. Na den dienst ging +ik met den vriendelijken geestelijke naar zijn pastorie, waar ik op +thee en gezouten visch werd onthaald, en nog twee reizigers aantrof, +den pastoor van Drontheim en een hollandsch priester, uit Groningen, +die ook naar de Noordkaap wilden, en later aangename reisgenooten +bleken.--In het stadje Tromsö leefde nog de herinnering aan den +hertog der Abruzzen en de "Stella Polare"; en de menschen spraken nog, +als van een sprookjesheld van "dien mooien prins, die uit Italië kwam". + +Ook van den amerikaanschen onderzoeker Wellman wisten ze te verhalen, +wiens ballon en Siberische honden iedereen had kunnen bekijken, +toen hij zich meerdere dagen in de stad ophield.--Van mijn blonde +berichtgeefster was geen spoor meer te ontdekken, en niemand begreep, +wie zij kon geweest zijn. Ik liet voor alle zekerheid mijn kaartje +achter, om op die onvoldoende wijze mijn dank te betuigen voor haar +raad, die mij eenige aangename uren verschaft had.--Juist toen wij het +anker zouden lichten kwam nog een troep donkerblauwe Lappen de valreep +opstormen. Toen nog eenige achterblijvers aankwamen, zagen we hun +eigenaardige wijze van begroeten, die zoo hygienisch mogelijk is. Ze +geven elkaar geen hand; maar raken wederkeerig met de vingers elkaars +onderarm aan. De handdruk wordt voor zeer bijzondere gelegenheden +bewaard. Ook deze lieden waren wel geen dwergen, (zooals wel wordt +beweerd), maar toch klein van gestalte. Het ras wordt minder, daar zij +steeds onder elkaar huwen. Weer viel mij hun eigenaardige trots op; +ze nemen van vreemdelingen niet de geringste notitie; doen alsof ze +niet bestaan. + +En nu gleed de wijde baai van Tromsö weg uit onze oogen en wij genoten +van het stralende licht, dat alles in het rond verheerlijkte. Nooit +had ik zoo wèl begrepen hoe de Skandinavische gedachte, voor "zee" +en "tuin" hetzelfde woord (hav) te bezigen, had kunnen ontstaan. Elk +golfje scheen een bloem; al wat doorzichtig was glansde en gloeide van +een inwendig licht. Bij het luiden eener bel haastten wij ons allen +naar het dek. De boot voer tusschen spitse klippen door. Het scheen, +alsof er geen ruimte was voor den boeg, dien zij bijna aanraakten. En +het panorama, dat zich thans voor ons uitbreidde was beroofd van +elk spoor van vruchtbaarheid of groen. Het gaf den indruk, alsof een +zondvloed alle dalen van een wijdvertakt bergland had gevuld en wij +tusschen de allerhoogste Alpentoppen doorstoomden. Hoe diep wringt zich +de zee naar binnen tusschen deze kusten! Het is alsof zij met de aarde +heeft geworsteld om elke handbreed gronds, om ten slotte een grootsche +zege te behalen. Geen wonder, dat die strijd haren stempel heeft +gedrukt op de gansche bevolking van dezen eindeloos langen zeezoom. + +De noorsche fjorden geven volkomen den indruk van bergmeren. Als men +zoo uren lang, tusschen bergen door, op steeds weer nieuwe berggroepen +is afgevaren, zijn er oogenblikken waarop het eenvoudig onmogelijk +schijnt, dat plotseling een ontzettende storm kan losbarsten uit de +richting vanwaar wij zooeven gekomen zijn; daar, waar op mijlen afstand +zich de poorten openen van den onvertrouwbaren oceaan. Plotseling bleef +het schip stil liggen. Ter rechter zijde glinsterde een reusachtige +gletscher, de Strupen, die zich uitstrekt tot aan de oppervlakte +der zee. De geweldige sneeuwmassa bedekt den ganschen bergrug, +en breidt zich aan de landzijde mijlenver uit. Van de omringende +bergen storten schuimende beken naar beneden. Men herkent in zee, +duidelijk afgebakend, den troebelen stroom, die aanhoudend nedervliet +van uit die kristalheldere pracht daarboven. Wij stonden allen stil en +eerbiedig rond te zien; we hadden gelukkig geen drukke en spraakzame +sightseers in ons midden. Doch toen kwamen de kodaks voor den dag, +en onze Drontheimsche pastoor was daarbij in de voorste rijen werkzaam. + +In een wijde baai, de zoogenaamde Lyngenfjord, bleven we liggen. In +een bootje werden we naar de landingsplaats geroeid, om van daar +per wagen te worden gebracht naar een Lappenkamp in de nabijheid, +dat zich over twee heuvels uitstrekte, en door den straatweg, die +door het dal loopt, werd doorsneden. Dit was een gelukkig toeval; +het gebeurt niet veel, dat reizigers zulk een Lappentroep in rust +ontmoeten. In het volle middaglicht was het een bont gewemel +van heldere kleuren. Ze hadden weer van alles te koop; messen, +geweien, vellen, en aangekleede ledepoppen. De talrijke kudden +graasden op de helling van den tegenoverliggenden berg. Hoe vrijer +de rendieren worden gelaten in hun beweging, des te beter tieren +zij. Hun weideplaatsen worden gekozen al naar de windrichting, daar ze +verbazend te lijden hebben van het steken der muggen. Finsche honden +liepen kwispelstaartend overal rond. Onafscheidelijke metgezellen +zijn zij voor de Lappen, en trouwe kameraden. 't Is een levendig, +ruigharig ras. Ze klauteren met gemak op de hoogste steilten, en +drijven, zoodra het voer schaarsch wordt, de kudden samen op plekken, +waar de herders ze met lasso's kunnen bereiken en bijeenhalen. En als +in den ijzigen winterwind de Lap, gehurkt op zijn slede zijn rendier +bestuurt, dan bewaakt de trouwe, er naast loopende hond het zooveel +grootere dier, alsof hij wist, dat hij meer verstand heeft. Wanneer +het rendier schuw wordt, en niet meer vooruit wil, of koppig is, +slaat het niet zooals een paard met de achterpooten, maar keert zich +om, en begint met de voorpooten op den rand der slede te slaan. Dan +is het weer de hond, die het blaffend tegenhoudt, en weer op zijn +plaats zoekt te brengen. Als 's nachts wolven de kudde aanvallen +verdedigen de honden ze tot het uiterste. Het gebeurt dikwijls, dat +rendieren in een vreemde kudde verdwalen. Om ze in dat geval te kunnen +opeischen, maakt elke eigenaar, voor ze de bergen worden ingedreven, +naar een zelfvervaardigde teekening insnijdingen in de oorlappen der +dieren. Dat patroon bewaart hij op een blad papier, en schrijft zijn +naam erover heen. In het interessante arctische museum te Tromsö zag +ik meerdere zulke handteekeningen; de namen Persen, Nilsen, Volab, +Olsen kwamen 't meest voor. + +Ik ging een der tenten binnen. Midden in de zoldering was een +opening voor den rook van het magere vuurtje. Het geraamte van de +waterdichte tent bestond uit gladde berkenstammen, ook de vloer +was met berkentakjes bestrooid. Zes menschelijke wezens zaten daar +dicht opeengepakt, en er moest nog plaats zijn voor vier andere; +daar de familie uit tien personen bestond. In een hoek knabbelde een +jongen op een stuk gedroogd gezouten vleesch. Op twee ruw bewerkte +kisten lagen tien bijbels; ieder lid van het gezin bezat zijn eigen +exemplaar. Toen ik vroeg, of zij er veel in lazen, zeide het hoofd van +'t gezin: "Iederen Zondag."--Ik kocht van de Lappen een mes, waarop in +de kling omtrekken van honden, wolven en rendieren waren gekrast. Het +was kort en breed, zooals als die wapens, welke dienen om den gevelden +wolf af te maken. Ik liet den man, die 't mij verkocht, mijn degenstok +zien. Toen hij dat lange dunne staal zag glinsteren, fonkelden zijn +oogen, en de geest van krijgszuchtige voorvaderen scheen in hem op te +leven. Zijn tien bijbels hadden hem nog niet geheel tot een man des +vredes gemaakt. "Met zulk een wapen", zei hij, "zou ik den wolf bij +den eersten stoot kunnen dooden, zonder hem eerst met den knuppel te +moeten aanvallen". Hij kon de oogen niet afhouden van den stok. + +Achter het Lappenkamp, op de steenachtige kust, hingen duizenden +kabeljauwen, gespleten en aan den staart opgehangen. + +Hier zag ik ook enkele witte bloemen, op hooge slanke stengels, +en op den achtergrond lagen op het zand getrokken visschersbooten, +waarvan voor- en achtersteven even hoog zijn, als bij de venetiaansche +gondels. Ze worden geroeid door acht man.--Toen onze sloep het schip +weer naderde, was het dek leeg, en zooals het daar in het gulden +middaglicht sluimerde, leek het mij een soort vliegende Hollander, +een geestenschip, dat hier een korte poos te rusten lag, eer het +weer door de golven zou worden voortgeslingerd naar een onbekende +toekomst. Toen we verder voeren, fladderden stormvogels luid krijschend +met ons mee, en bleven ons nog lang volgen, verwonderlijk behendig, +met een forschen zwaai, uit het zog van onze boot elk toegeworpen +kruimeltje oppikkend. Dien nacht, op weg naar Hammerfest, zagen we +de middernachtzon op het allermooist. De kapitein had ons reeds +verteld, dat wij het gelukkig zouden treffen, want de meeste +reizigers aanschouwen de zonneschijf bij onbewolkte lucht slechts +op prentbriefkaarten, of later, bij het vertellen, in hun eigen +verbeelding. Een der leden van ons gezelschap, een fotograaf uit +Hannover, stond wel een uur te voren met zijn camera op post, en zag +elke minuut op zijn horloge; hij wilde wachten tot de wijzer op twaalf +stond. Anders, vond hij, had de heele zaak "Keinen Sinn und keinen +Zweck". Een collega van hem uit Marseille dacht er anders over; hij +was al druk aan 't platen verwisselen, eer de ander nog zijn apparaat +had opgesteld, en zette eindelijk, met een vrij oneerbiedig: "Là, je +le tiens enfin, le gaillard!" zijn boeltje aan kant. En intusschen +stond daar die onbewogen, gloeiende zonneschijf zich rustig te +spiegelen in de golven, en liet zich "anstaunen" door ons nietige +wezentjes. Wij verdrongen ons om den kapitein, en daar het schip zijn +eerste reis naar het hooge Noorden deed, werd er natuurlijk champagne +geschonken. Er waren twaalf verschillende naties in ons gezelschap +vertegenwoordigd en er werd afgesproken, dat ieder een toast mocht +houden in zijn eigen taal, doch in niet meer dan... twaalf woorden, +op straffe van nog een zestal flesschen te moeten offeren. Zelden is +er zeker puntiger en bondiger gespeecht dan op die bijeenkomst. + +Ook den volgenden morgen aan 't ontbijt bleef de opgewekte stemming +voortduren. Wij waren nu niet ver meer van de Noordkaap, en de +gespannen verwachting, gepaard met de zekerheid, dat ons doel +weldra zou zijn bereikt, gaf ons een blij gevoel. We luisterden met +belangstelling naar het verhaal van iemand uit Torghatten, die ons +de legende van den centaur vertelde, een berg, die werkelijk den vorm +van een dier fabelwezens vertoont. Het heet, dat een centaur verliefd +was geworden op eene noorsche jonkvrouw, Lekemoën. Toen hij haar niet +tot vrouw kon verwerven, besloot hij, haar te rooven met geweld; hij +vervolgde haar, en toen zij hem behendig wist te ontwijken, slingerde +hij een steenblok naar haar, dat den Torghatten doorboorde, en onder +het neervallen zich in een eilandje veranderde, dat nog thans Flesköen +(de pijl) heet. De Torghatten heeft in het midden eene opening, +zoo groot, dat men den blauwen hemel er door ziet schijnen. Toen +we ons na het ontbijt op het dek begaven, zagen we lachende oevers, +met huisjes waarvan de daken met groene zoden waren gedekt, en die +als op stelten stonden, bovenop hooge steenen muren, als ruwe zuilen +oprijzend uit het water. In de verte lagen eilandjes en landtongen, +wier rustige omtrekken zich bevallig afteekenden tegen de lichte lucht. + +Niet lang daarna waren we te Hammerfest aangekomen. Die noordelijkste +stad der wereld is omgeven door een doordringenden geur van +walvischtraan, teer, schepen en zeilen.--Ook hier vond ik behalve +de protestantsche, een katholieke kerk. De pastoor, die uit den +Rijnpfalz kwam, nam zijn herderlijke plichten met grooten ijver +waar. Ook in Alten, een plaatsje, dat nog dichter bij de Noordkaap +ligt, had hij gemeenteleden te bezoeken, hetgeen hij geregeld deed, +zelfs bij temperaturen, die de rotsen deden vaneensplijten door de +vorst.--Heel Hammerfest wordt electrisch verlicht, en in Sadlen, een +uitlooper van de stad, heeft de onderzoekingsreiziger Wellman een +station voor draadlooze telegrafie ingericht, dat met een station +op het Däne-eiland bij Spitsbergen is verbonden. Van 18 November +tot 23 Januari wordt de stad door geen zonnestraal beschenen. Het +electrisch licht komt dan goed te stade, en de vuurtoren, die op de +smalle landtong van Fuglanaes verrijst, kan zich schadeloos stellen +voor zijn lange zomerrust. Hier wordt men zich eerst recht bewust, +hoe het zeeleven den mensch zóó geheel vervullen en zich als het +ware met lijf en ziel van hem meester maken kan. Dikwijls stormt de +zee hier met schuimende woede tegen die kille kusten, als wilde zij, +nog niet tevreden met de vele offers, die zij voortdurend eischt, +ook die uiterste vesting van dat handjevol menschen nog veroveren. Op +den dag, dat ik er tusschen de rotsen omzwierf, was de zee rustig. De +zon spiegelde zich in haar vriendelijk aangezicht en vergulde de +tallooze blonde kopjes van de vele Hammerfester kinderen, die meest +allen reeds den zuidwester van geolied wasdoek droegen, waarvan de +klep laag in den nek neerhangt; hetzelfde hoofddeksel, waarin die +kleine jongens slechts weinig jaren later den harden kamp met de +elementen zullen moeten beginnen. Op den hoek eener straat stond ik +voor de met een bronzen kogel bekroonde meridiaanzuil, die hier is +opgericht ter gedachtenis aan de van 1816 tot 1852 hier ondernomen +en uitgevoerde meting van den meridiaan van 25°21', door de geometers +van drie rijken, onder de hooge bescherming van Oskar II van Zweden, +en de keizers Alexander I en Nikolaas I van Rusland. De grenzen van +dat groote werk vormden de IJszee en de Donau.--Aan het strand van +Hammerfest trof ik den tachtigjarigen en nog krassen zweedschen baron +Olaf Hermelin aan, die hier rustig een zeegezicht te schilderen stond. + +Na Hammerfest beschreef onze boot een wijden kring en voer nog door +verschillende fjorden. De boomgroei had nu geheel opgehouden, en ook de +struiken werden schaarsch. Hier en daar groeiden nog bloemen, liefelijk +om te zien; maar bestemd tot korten bloei.--Het licht omkleedde de +hooge bergketens met een stralengewaad. Het scheen, alsof de wenk van +een reuzentooverstaf een omhoogschuimende golf der felste branding +had doen verstijven tot kristal. In het reine, alles doordringende +licht onderscheidde men elken voorsprong, elke scherpgeteekende +scheiding dier breede schaduwvlakken en felle lichtkanten, in hun +verwonderlijke harmonie. De kristallen doorzichtigheid der lucht +deed ons meenen, door een scherpen verrekijker te zien.--Weer luidde +onze scheepsklok. Een vreemd geruisch vervulde de lucht; het was het +gefladder en gekrijsch van een ontelbare menigte vogels. Wij voeren +dicht voorbij de Stappenegroep. Deze bestaat uit vier steenachtige +eilandjes, vol scherpe rotspunten, die myriaden gevederde bewoners tot +broedplaats dienen.--Het snelle vleugelgeklepper deed ons vermoeden, +dat het meerendeels stormvogels en wilde eenden waren. In Tromsö zijn +ongeveer dertig van zulke vogelbergen, en in Finmarken eveneens. Men +krijgt eerst een begrip van de massa's vogels, die hier aanwezig +zijn, als men hoort van de ontzaglijke hoeveelheden eieren, die hier +jaarlijks worden verzameld. De buit wordt bemachtigd door middel van +netten en knuppels. Er zijn steile naakte rotswanden, waar die jacht +de grootste gevaren medebrengt. De eierzoeker laat zich een touw om +het lijf binden en wordt zoo langs den loodrechten bergwand boven +duizelingwekkende kloven en spleten neergelaten. Hij slaat met zijn +stok tegen de kalk- en granietrotsen, en doodt daarbij zooveel vogels, +dat het schijnt, alsof hij dorre bladeren van een boom doet neer +dwarrelen. Het gebeurt niet zelden, dat het touw, door het schaven +langs de rotspunten beschadigd, of door 't gebruik versleten, breekt, +en de stoutmoedige jager in den afgrond stort. + +De chaos van vogels, die krijschend rondfladderen, geeft aan het +noorsche landschap een zeer eigenaardig karakter, en verlevendigt op +geheimzinnige wijze de bleeke eenzaamheid van het uitgestorven land, +alsof een of andere oude heidensche godheid in deze verlatenheid een +laatste toevlucht had gevonden. + +Stappen beteekent "de zuil", en werkelijk rijst het naakte +rotsgesteente omhoog in den vorm van kolossale zuilen, die wit zijn +gekleurd door de uitwerpselen der vogels. De overigens onbewoonde +eilanden doen in hun grillige lijnen aan de fantastische scheppingen +van een Böcklin denken.--Het geluid dat de dieren maken met elkander +geeft den indruk van een aanhoudend gerammel met ketens, en soms weer +klinkt het als het eentonig, verdoovend stemmenrumoer, dat men hoort +in de koopmansbeurzen der groote steden van Europa en Amerika.--Wij +schoten met geweren in de massa. Sommige vogels vielen in het water; +andere op het dek. Toen we nog wat nader bij de eilanden waren gekomen, +richtten we een salvo tegen de ontzaglijke duistere spleet, die het +grootste rotsblok in tweeën scheen te deelen. Verbazingwekkend was +het effect. Uit de reusachtige opening schoten millioenen vogels te +voorschijn, die de lucht deden weergalmen van hun gekrijsch en in +donkere wolken naar alle zijden uiteenfladderden. + +Wij naderden nu snel de Noordkaap. Een vreemd, onzeker schijnsel wierp +over de rotsen wisselende tinten van rood, groen en oranje. Links +van ons hadden we nu steeds het eindeloos oppervlak der zee; ter +rechterzijde korte, wonderlijk puntige, spookachtige bergketens, +als getuigen van de worsteling eener onrustige natuur in doodstrijd. + +Daar lag dan dat geheimzinnig toppunt van het oude Europa, dat nimmer +geheel zal worden vernietigd, en steeds zichzelf weer verjongt. Hoeveel +andere landen en zeeën strekten zich uit, weer achter die hooge +klippen. Hoeveel jacht en onrust van groote wereldsteden, hoeveel +verborgen vrede en geluk op het stille land! + +Daar rees de Noordkaap voor ons op. Een naakte, donkere rotsmassa, +omringd door ijzige golven; een waar duivelseiland uit de fabel gelijk. + +Toen het schip om de uiterste punt van de kaap was heengevaren en +binnengeloopen in de kleine baai, die 's winters geteisterd wordt door +hevige stormen, keerde ik mij om, om nog eenmaal den blik te laten +weiden over den eindeloozen oceaan, die zich vóór mij uitbreidde +onder het heldere, witachtige licht. + +Een zwerm vogels vloog op van de Noordkaap en verdween in het niet, +naar 't mij scheen, alsof die vreemde sphinx, die daar hoog boven ons +te stralen stond, alle leven in zich opnam, zooals de sphinx van het +ijs reeds zoovelen had gelokt en verzwolgen, die hier zochten naar +wetenschap en roem. + +De kapitein en zijn vrouw gingen met ons aan land. De paar zeelui, die +met den bootsman de wacht hielden over het schip, lichtten het anker +en voeren, daar de kapitein hun had opgedragen, voor de ontbijttafel +den volgenden morgen te zorgen, een zeemijl verderop, om visch te +vangen. Op de landingsbrug was het bepaald een gedrang. Nog twee +andere booten, een engelsche, de Argonaut, en een hollandsche, de +Thule, waren op dezelfde reede geankerd en hadden reeds verscheiden +sloepen met passagiers van boord gezonden. + +De Noordkaap, die uit zwartachtigen, met spleten doorsneden leisteen +bestaat en steil afloopt in zee, ligt op den breedtegraad van 71° +40', en op den lengtegraad van 23° 40' 30''. + +De hoogte bedraagt 300 meter. Ten noorden ervan ligt het eiland Magerö. + +Natuurlijk was er geen enkele onder de reizigers, die het niet +voor zijn plicht hield, deel te nemen aan de tamelijk moeilijke en +inspannende beklimming. Grijze haren, gezetheid, niets scheen eene +belemmering; alles klauterde, wat het klauteren kon. Dáárvoor was men +nu niet hier gekomen, om te blijven steken aan den voet. Het was een +hijgen en blazen zonder einde. Eerst werd de overjas uitgetrokken, +dan de jas; daarna gingen de dassen eraan, en eindelijk zelfs de +boorden. Nu en dan stond men in groepjes met bedrukte gezichten omhoog +te zien naar het opwaarts kronkelend pad. + +Wederkeerig sprak men elkaar moed in. "Een half uurtje nog...... straks +na die bocht wordt het beter..... is dat daar niet een soort van +leuning?..... ha, daar hebben we al een touw..." zoo klonk het nu +hier, dan ginds. Opgeven deden ze 't niet. Ieder moest kunnen zeggen, +dat hij op den top geweest was. De hoop op nog eenigen steun van +buitenaf bleek niet ongegrond. Van uit een bepaald punt der kust was +een soort van geïmproviseerde leuning van touwen aangebracht, waaraan +de meesten zich dankbaar vastklampten. Er was iets huiveringwekkends +in de omgeving; de geheele omtrek had een zoo afschrikkend en steriel +voorkomen, dat men onwillekeurig onder den indruk geraakte van die +troostelooze kaalheid en hardheid. De onverzettelijke kleine schare +geleek wel een troep pelgrims op den lijdensweg. De eersten waren dan +nu gelukkig aangeland op het plateau, waarvan de noordelijke rand steil +in zee afvalt. Een volkomen kale vlakte, waaruit af en toe een vogel +opfladderde, die met zijn schreeuw de stilte verbrak. Hier en daar +had men een uitzicht op het met sneeuwvelden en plassen bedekte eiland +Magerö. Dwars over het rotsplateau was een ijzerdraad gespannen naar de +kiosk, die met het front naar zee staat. Dit was wel zeer noodig; daar +de berg dikwijls in dichten nevel is gehuld, en men dan gevaar loopt, +in kloven of spleten te storten. Een met groen getooide granieten zuil +vermeldt, dat twee vorsten hier een bezoek gebracht hebben, Koning +Oscar van Zweden op 2 Juli 1873, en Keizer Wilhelm II op 22 Juli 1891. + +De lucht was bewolkt en somber, toen wij, aan de kiosk gekomen, +uitzagen naar zee. Op een verschijnen van de zon viel bijna niet +te hopen. Toch was het een grootsch gezicht, die sluimerende +oneindigheid. Boven de wolken, die de zon bedekt hielden, schoten +aan den verren horizon lichtlijnen omhoog, die op den diadeem van +een overwinnaar geleken. + +Het pavilloen was versierd met vlaggen van verschillende +landen. Er lagen lijsten gereed, waarop wij allen onze namen +teekenden. Champagnekurken knalden. Telkens gluurde men eens even +naar buiten; maar de zon bleef weg. Wij verdreven ons den tijd met +babbelen en prentbriefkaarten schrijven. Er waren vier verschillende +afbeeldingen te koop van de Noordkaap. Ieder wilde natuurlijk die, +waarop ook de zon te zien was. Als photo's waren de prentjes niet veel +zaaks; maar ze kostten zonder postzegel nog een halve mark per stuk, +zoodat een groet uit de Noordkaap op minstens 60 pfennig te staan +komt. De verkooper vertelde ons dan ook tot zijn verontschuldiging, +dat hij voor de pacht van de kiosk jaarlijks 300 kronen moest betalen, +en zei naar waarheid, dat het "seizoen" hier wel buitengemeen kort +was. Men werpt zijn kaarten in een bus aan den voet van den berg. Hier +worden ze voorzien van den stempel "Noordkaap", en dan reist de +geheele post met de schrijvers op dezelfde boot weer terug. In het +pavilloen staan in een halven kring schrijftafels, keurig ingericht, +met inkt, pennehouders en pennen, en vloeipapier. De dingen worden +niet, zooals in andere landen, aan den lessenaar vastgemaakt; trouwens +in dit jaargetij komt alle bedreven kwaad hier dan ook onverbiddelijk +"aan het licht". + +Op eens klonken van alle zijden luide uitroepen: "De zon! De zon!"--Wij +geleken wel allen op Oswald uit Ibsen's "Spoken" op dat oogenblik. Het +geheele paviljoen kwam in beweging en wij stormden naar buiten. Alleen +de prentbrief kaarten man bleef rustig zitten. Hij had die veelbegeerde +zon naar zijn zin zeker al dikwijls genoeg onder de oogen gehad.--Ik +zal den indruk niet licht vergeten, dien ik nog ontving, al was het +slechts een korte afscheidsgroet, dien de zon ons toewierp, eer zij +zich weer aan onzen blik onttrok. Tot beschouwingen was het overigens +de tijd niet; met koortsachtige haast werden de kodaks gegrepen, en +overal klepperden de deksels der camera's. De beste opnamen krijgt +men bij korte belichting. "Gauw, een groep vormen!" riep iemand +opgewonden. We vlogen allen haastig naar de zuil en konden ons nog +juist groepeeren, zoo goed dat in der haast ging, eer de lichtende +kogel zich weer aan ons oog onttrok.--Weer breidde zich de vale, +arctische schemering uit over de rotsen, de sneeuwvelden, de verre +plassen en moerassen en de enkele rondvliegende vogels. Het werd koud, +en huiverend maakten wij ons gereed voor den terugtocht. Boven aan den +rand van het plateau ontmoetten wij de achterblijvers die onderweg +hadden gerust en nu het beste bleken gemist te hebben. Welgemoed +trokken zij echter mantels en jassen dichter om zich heen, in 't +bewustzijn dat zij het doel ten minste hadden bereikt. + +De reis naar Spitsbergen wordt in den regel ondernomen van uit +Hammerfest. Hier nam dan ook de pastoor van Drontheim afscheid van ons, +met andere reisgenooten, die ons lief geworden waren op den tocht, +en slechts weinig passagiers bleven over, die op onzen noorschen +schoener de reis naar Spitsbergen mee wilden maken. Urenlang gleden +wij, als door den wind gedragen voorwaarts, totdat laat in den namiddag +beweging kwam in de rustige golven. + +"De wind slaat om", klonk de stentorstem van den kapitein van de +brug. Onmiddellijk begonnen de matrozen de zeilen te reven. Tijd om +de naaste kust te bereiken was er niet meer. De storm brak met geweld +over ons los en dreef ons uit alle macht naar het westen. Het duurde +uren, eer het weêr bedaarde, en toen de Hedda weder macht kreeg over +de golven, waren wij niet ver meer verwijderd van de IJslandsche +kust. Daar het noodig was, de door den storm aangerichte schade te +herstellen, besloot de kapitein een haven binnen te loopen. Over twee +uur zouden we voor anker gaan. + +Daar lag het nu werkelijk vóór ons, dat eenzame eiland, dat ons steeds +zoo onbereikbaar ver weg was toegeschenen; als een door de zee omgeven +kluizenaarswoning kwam het ons voor, doch een kluizenaarsverblijf, +zoo groot als Baden, Wurtemberg en de Beiersche Rijnpfalz met elkaar. + +Het scheen een schoon land met zijn diep in de kust snijdende fjorden, +zijn lachende dalen en schuimende watervallen; zijn geweldige +gletschers, en zijn honderden vulkanen en geysers. Geen bosschen +echter waren er te zien. Slechts wat magere berkenstammen teekenden +zich af tegen den horizon. Dat wegsterven van den plantengroei in het +Noorden wordt vergoed door den rijken bloei der fauna, zoo te land +als te water. Terwijl men het aantal schapen hier op 90.000 en dat +der paarden op 40.000 schat, laat het aantal rendieren, waarvan de +eerste paren in 1700 werden ingevoerd, en waarmede het ging als met +de konijnen in Nieuw-Zeeland, zich niet eens vaststellen, wegens de +verbazend groote hoeveelheid. + +De 80.000 bewoners van het eiland zijn van skandinavischen +oorsprong. In het jaar 860 werd IJsland ontdekt door dezelfde +Noormannen, die in 876 Groenland en in 1000 Nieuw-Engeland +ontdekten. In Reykjavik, de geheel van hout gebouwde hoofdstad, woont +een luthersch bisschop. In het jaar 1000 had IJsland een republikeinsch +bestuur. Toen het later onder de heerschappij van Denemarken +kwam, bewaarde het den zin voor vrijheid en onafhankelijkheid, +die het trotsche land nog thans eigen is. De reis van IJsland naar +Spitsbergen duurde vijf dagen. Vijf dagen te midden van de heerlijke +kleurenpracht der steeds wisselende tinten der golven onder het telkens +weer veranderende licht. Eens, toen wij in bewondering verzonken op +het dek stonden, hoorden wij, geheel onverwacht, de klanken eener +viool. Beneden in zijn hut ontlokte de kapitein aan zijn instrument +de tonen van een zwaarmoedig, poëtisch lied van Grieg. Het was als +de openbaring der diepe noorsche volksziel, de ziel van bergbewoners +en zeevaarders. + +De archipel van Spitsbergen behoort aan niemand, is herrenlos, zooals +de Duitschers het noemen. Ontdekt werd hij in 1592 door de Hollanders +Barents en Heemskerk, bij hun pogen om den noord-oostelijken zeeweg +naar Azië te vinden. In het jaar 1612 kwamen ook de Engelschen +hier, die rijk gewin trokken uit jacht en visscherij. In de 17e +eeuw ontstonden hier meermalen bloedige twisten tusschen engelsche, +hollandsche en fransche walvischvaarders, totdat ten slotte Holland, +Engeland, Denemarken en Noorwegen de heerschappij onder zich +verdeelden over de wateren der uit zes groote eilanden bestaande +Spitsbergen-groep. De eersten die hier waagden te overwinteren, waren +de Russen. Noorsche jagers hebben onlangs hun voorbeeld gevolgd. In +den winter is de eilandengroep volkomen afgesloten door ijsschotsen, +die zich des zomers beperken tot de Noord- en Oostkust. Aan de andere +beide zijden verhindert de golfstroom de ijsvorming. De gemiddelde +maandtemperatuur stijgt in Juni tot 1° boven nul; in Juli tot 5°, +in Augustus tot 3°. Sneeuw valt in alle maanden. Gedurende 124 dagen +komt de zon in het geheel niet te voorschijn. + +Dit "Ultima Thule" krioelt van scherpe rotspunten, waarnaar het dan +ook zijn naam draagt. De reusachtige Dickson-gletscher schijnt een uit +zee oprijzende ontzaglijke zilveren muur. De lucht is zoo zuiver, dat +lijken hier niet tot ontbinding overgaan; maar eenvoudig uitdrogen.--Er +groeit hier een soort poolwilg, en de benedenste gedeelten der rotsen +zijn bedekt met mos, dat in geval van nood als voedsel kan dienen. + +Toen wij omstreeks middernacht de westzijde van Spitsbergen naderden, +sneeuwde het, terwijl de zon helder scheen, een aller wonderlijkste +combinatie, het uur van den dag (of nacht) in aanmerking genomen. In +de nabijheid der bocht waar wij aankwamen, bevond zich een troep +Engelschen, die juist terugkwamen van de rendierjacht. Ze droegen +noorsche oliejassen en sommigen hadden ook broeken aan van dezelfde +stof, die de visschers van de Lofodden en Westeraalen dragen, als +zij dagenlang bij stroomenden regen in hun open boot op de roeibank +zitten. Anderen droegen hooge waterlaarzen, die men met riemen +opzij aan de heupen bevestigen kan; een tweede riem wordt nog om +het been boven den voet gewonden. Wij zwierven geruimen tijd op het +groote eiland rond. In de Sassenbaai bij het IJsfjord zagen we dieren +genoeg, maar nergens een struik, een plekje groen of een menschelijke +woonplaats. Men voelde zich aan den drempel van een doodenrijk. Op een +hoogte bij de Advent-baai zagen we twee graven en de overblijfselen +van een hut. + +Noorsche rendierjagers, die zich door de te vroeg verschuivende +ijsvelden in October 1895 den terugweg zagen afgesneden, hebben in +die hut gewoond en rusten in die graven. En ten slotte zagen wij, aan +de overzijde van onbegaanbare ijsvlakten, de Virgo-baai, vanwaar de +ongelukkige André zijn reis begon, toen hij in zijn luchtschip den +weg zocht naar de Noordpool. Het is niet onwaarschijnlijk, dat de +sneeuwmassa's die zich verzamelden op het bovenvlak van den ballon, +niet konden smelten, zoodat hij, onder hun last bezwijkend, als een +uitgeputte vogel naar beneden stortte, en het omhulsel, dat hem door +het luchtruim had gedragen, langzaam werd verteerd. + +Er liepen geruchten, dat zich bij de Bereneilanden walvisschen hadden +vertoond. Daar ik zeer verlangde, de jacht van nabij gade te slaan, +begaf ik mij aan boord van een der walvischvaarders die naar die streek +vertrok. Het stoomschip droeg vóór op den boeg het kanon, waarvan +men zich thans bedient om de dieren te dooden. Vroeger vervolgde +men den walvisch met booten, waaruit de onverschrokken jagers den +harpoen wierpen, doch waarbij zij het grootste gevaar liepen, door de +beweging van het water, veroorzaakt door de stuiptrekkingen van het +dier, te worden omgeworpen en in de diepte gesleurd. In de 17de eeuw +kwamen de Hollanders op het denkbeeld het werptuig uit een geweer +te schieten. Toen omstreeks 1860 in Indië de jute ontdekt werd, +een vezelplant, die zeer in waarde wint door een behandeling met +walvischtraan, werd ook de walvischvangst weer met ijver bedreven. Een +eenvoudige robbenjager, de noorsche kapitein Svend Foyn uit Tonsberg, +vond het middel, om den harpoen uit een kanon te schieten, zóó, dat +het werptuig door een lang touw aan het schip blijft verbonden, en +het dier, eenmaal getroffen, niet meer ontsnappen kan. In den regel +sterft het aan de bekomen verwondingen. Het geschut is draaibaar; +wordt door een man bediend, en van voren geladen. Vóóraan is de harpoen +bevestigd, die bestaat uit twee sterke, een meter lange staven, met +een ring in het midden, waaraan een touw bevestigd is, en die aan de +buitenzijde zijn voorzien van scherpe weerhaken, die zich diep in het +vleesch boren van den kolos. In het jaar 1867 doodde kapitein Foyn op +die wijze zijn eersten walvisch; in het volgende jaar maakte hij er +reeds een dertigtal buit; waarna hij patent nam op zijn uitvinding en +een groot vermogen verwierf. In het jaar 1878 ving hij niet minder +dan 100 walvisschen, die elk 40000 kronen waard waren. Hij bleef +echter bij zijn eenvoudige levenswijze en vestigde zich op zijn 70e +jaar te Vadsö, waar hij in een ruw-houten huisje woonde en ijverig +in den Bijbel las. Zijn groot vermogen liet hij na aan liefdadige +instellingen. Later werden meerdere maatschappijen opgericht, die de +walvischvangst in het groot ondernamen, in 1886 waren ruim veertig +booten hiertoe in gebruik, verdeeld over 22 stations. In het jaar +1885 werden aan de laplandsche kust 1400 walvisschen gevangen. Door +die rustelooze vervolging zijn de dieren schuw geworden. Zij nemen +thans de vlucht als zij een walvischvaarder zien naderen, 't geen +zij vroeger niet deden; het bewustzijn van gevaar schijnt dus door +overerving te worden voortgeplant. + +Lang zwierven we rond zonder iets anders te zien dan een menigte +dolfijnen van allerlei grootte, die rondom het schip dartelden, totdat +eindelijk een der matrozen, die gespannen in de verte tuurden, bij het +eerste morgengrauwen uitriep: "en Hwal!"--De boeg van het schip wendde +zich in de richting waar het dier zich vertoonde, en met een vaart +van 20 mijlen in het uur ging het voorwaarts. Nu en dan verdween de +reus, dan weer zagen wij een zuil water omhoog spuiten. Hij moest ons +hebben bespeurd; want hij scheen te vluchten. Doch wij haalden hem in +en kregen hem onder schot. Daar vliegt uit den loop van het dreunend +kanon de harpoen, die in den breeden rug blijft steken. De visch duikt +onder en komt weer boven, het schip voortslepend, dat bij iederen stoot +kraakt in zijn voegen. De golven zijn rood gekleurd. Nog een laatste +slag met den staart, een bruisend geweld--en de buit is vermeesterd. + +Ik keerde terug op de Hedda, als de allerlaatste passagier. Nòg hooger +naar het Noorden stevenden wij, tot aan den rand dier geweldige witte +woestenij van nimmer smeltend ijs, waarin de pool ligt. Had door een +wonder die muur kunnen vaneensplijten, dan zouden wij, langs open +water, in enkele etmalen het veel omstreden punt hebben bereikt. Want +wij bevonden ons thans op 81°1'12'' N.B. + +Lang stond ik stil, zonder een woord te spreken, roerloos. Alle besef +van eigen lichamelijkheid was verdwenen, om plaats te maken voor +de loutere gedachte.--In dezen kerker had Frithjof Nansen verwijld, +terwijl Noorwegen wachtte op dien sterken strijder voor haren roem en +hare onafhankelijkheid. Hierheen drong Lodewijk van Savoye om nieuwe +wegen te ontdekken in Italië's naam. Hier bleef zijn trouwe metgezel +Francesco Querini, noode gemist door zijn vaderstad Venetië, la buona +madre, getrouwelijk wachtend op hare zonen, die zij niet met eigen +oogen sterven zag.... + +In dat uur, bij dien aanblik, zonk voor mij al het kleine en drukkende, +alle bitterheid van het leven weg, om plaats te maken voor blijmoedige +berusting. + + + + + +AANTEEKENING + + +[1] Tekst en illustraties zijn ontleend aan Gino Bertolini. Die Seele +des Nordens. Berlijn, Dietrich Reimer (Ernst Vohsen). + + + + + + +End of Project Gutenberg's De Ziel van het Noorden, by Gino Bertolini + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE ZIEL VAN HET NOORDEN *** + +***** This file should be named 28195-8.txt or 28195-8.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/8/1/9/28195/ + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. diff --git a/28195-8.zip b/28195-8.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..aad2036 --- /dev/null +++ b/28195-8.zip diff --git a/28195-h.zip b/28195-h.zip Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7c7555c --- /dev/null +++ b/28195-h.zip diff --git a/28195-h/28195-h.htm b/28195-h/28195-h.htm new file mode 100644 index 0000000..e53ca97 --- /dev/null +++ b/28195-h/28195-h.htm @@ -0,0 +1,1977 @@ + +<!DOCTYPE html +PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.01 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/html4/loose.dtd"> + +<!-- This HTML file has been automatically generated from an XML source, using XSLT. If you find any mistakes, please edit the XML source. --> +<html lang="nl-1900"> +<head> +<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=ISO-8859-1"> + +<title>De Ziel van het Noorden</title> +<link rel="schema.DC" href="http://dublincore.org/documents/1998/09/dces/"> +<meta name="author" content="Gino Bertolini"> +<meta name="DC.Creator" content="Gino Bertolini"> +<meta name="DC.Title" content="De Ziel van het Noorden"> +<meta name="DC.Date" content="#####"> +<meta name="DC.Language" content="nl-1900"><style type="text/css"> +/* Standard CSS stylesheet */ + + + +body +{ +font: 100%/1.2em "Times New Roman", Times, serif; +margin: 1.58em 16%; +text-align: left; +} + +.titlePage +{ +border: #DDDDDD 2px solid; +margin: 3em 0% 7em 0%; +padding: 5em 10% 6em 10%; +} + +h1.docTitle +{ +font-size:1.6em; +line-height:2em; +} + +h2.byline +{ +font-size:1.1em; +font-weight:normal; +line-height:1.44em; +} + +span.docAuthor +{ +font-size:1.2em; +font-weight:bold; +} + +h2.docImprint +{ +font-size:1.2em; +font-weight:normal; +} + +.transcribernote +{ +background-color:#DDE; +border:black 1px dotted; +color:#000; +font-family:sans-serif; +font-size:80%; +margin:2em 5%; +padding:1em; +} + +.div0 +{ +padding-top: 5.6em; +} + +.div1 +{ +padding-top: 4.8em; +} + +.index +{ +font-size: 80%; +} + +.div2 +{ +padding-top: 3.6em; +} + +.div3, .div4, .div5 +{ +padding-top: 2.4em; +} + +.footnotes .body, +.footnotes .div1 +{ +padding: 0; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, pseudoh4 +{ +clear: both; +font-style: normal; +text-transform: none; +} + +h3, .pseudoh3 +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +} + +h3.label +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h4, pseudoh4 +{ +font-size:1em; +line-height:1.2em; +} + +h4.lghead +{ +margin-left:10%; +margin-right:10%; + +} + +.alignleft +{ +text-align:left; +} + +.alignright +{ +text-align:right; +} + +.alignblock +{ +text-align:justify; +} + +p.tb, hr.tb +{ +margin-top: 1.6em; +margin-bottom: 1.6em; +margin-left: auto; +margin-right: auto; +text-align: center; +} + +p.poetry +{ +margin:0 10% 1.58em; +} + +span.hemistich /* invisible text to achieve visual effect of hemistich indentation. */ +{ +color: white; +} + +p.line +{ +margin:0 10%; +} + +p.argument, p.note, p.tocArgument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +text-indent:0; +} + +p.argument, p.tocArgument +{ +margin:1.58em 10%; +} + +p.tocChapter +{ +margin:1.58em 0%; +} + +p.tocSection +{ +margin:0.7em 5%; +} + + +div.epigraph +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +width: 60%; +margin-left: auto; +} + +.epigraph .bibl +{ +text-align: right; +} + +.epigraph .poem +{ +margin-left: 0; +} + +.epigraph .line +{ +margin-left: 0; +text-indent: 0; +} + +.trailer +{ +clear: both; +padding-top: 2.4em; +padding-bottom: 1.6em; +} + +.floatLeft +{ +float:left; +margin:10px 10px 10px 0; +} + +.floatRight +{ +float:right; +margin:10px 0 10px 10px; +} + +p.figureHead +{ +font-size:100%; +text-align:center; +} + +.figure p +{ +font-size:80%; +margin-top:0; +text-align:center; +} + +p.smallprint,li.smallprint +{ +color:#666666; +font-size:80%; +} + +span.parnum +{ +font-weight: bold; +} + +.leftnote +{ +font-size:0.8em; +height:0; +left:1%; +line-height:1.2em; +position:absolute; +text-indent:0; +width:14%; +} + +.pagenum +{ +display:inline; +font-size:70%; +font-style:normal; +margin:0; +padding:0; +position:absolute; +right:1%; +text-align:right; +} + +a.noteref, a.pseudonoteref +{ +font-size: 80%; +text-decoration: none; +vertical-align: 0.25em; +} + + +.red +{ +color: red; +} + +.displayfootnote +{ +display: none; +} + +div.footnotes +{ +margin-top: 1em; +padding: 0; +} + +hr.fnsep +{ +margin-left: 0; +margin-right: 0; +text-align: left; +width: 25%; +} + +p.footnote +{ +font-size: 80%; +margin-bottom: 0.5em; +margin-top: 0.5em; +} + +p.footnote .label +{ +float: left; +text-align:left; +width:2em; +} + +.footnotes td, .footnotes th, .footnotes .tablecaption +{ +font-size: 80%; +} + +.centertable +{ +/* center the table */ +margin: 0px auto; +} + +.poem +{ +margin-left:5%; +position:relative; +text-align:left; +width:90%; +} + +.poem h4 +{ +font-weight:normal; +margin-left:5em; +} + +.poem .linenum +{ +color:#777; +font-size:90%; +left:-2.5em; +margin:0; +position:absolute; +text-align:center; +text-indent:0; +top:auto; +width:1.75em; +} + +.versenum +{ +font-weight:bold; +} + +/* right aligned page number in table of contents */ +.tocPagenum, .flushright +{ +position: absolute; +right: 16%; +top: auto; +} + +.footnotes .line +{ +font-size:80%; +margin:0 5%; +} + +.poem .i0 +{ +display:block; +margin-left:2em; +} + +.poem .i1 +{ +display:block; +margin-left:3em; +} + +.poem .i2 +{ +display:block; +margin-left:4em; +} + +.poem .i3 +{ +display:block; +margin-left:5em; +} + +.poem .i4 +{ +display:block; +margin-left:6em; +} + +.poem .i5 +{ +display:block; +margin-left:7em; +} + +.poem .i6 +{ +display:block; +margin-left:8em; +} + +.poem .i7 +{ +display:block; +margin-left:9em; +} + +.poem .i8 +{ +display:block; +margin-left:10em; +} + +.poem .i9 +{ +display:block; +margin-left:11em; +} + +span.corr +{ +border-bottom:1px dotted red; +} + +span.abbr +{ +border-bottom:1px dotted gray; +} + +span.measure +{ +border-bottom:1px dotted green; +} + +.letterspaced +{ +letter-spacing:0.2em; +} + +.smallcaps +{ +font-variant:small-caps; +} + + +.caps +{ +text-transform:uppercase; +} + +.fraktur +{ +font-family: 'Walbaum-Fraktur'; +} + +.rm +{ +font-style: normal; +} + +hr +{ +clear:both; +height:1px; +margin-left:auto; +margin-right:auto; +margin-top:1em; +text-align:center; +width:45%; +} + +h2.docImprint,h1.docTitle,h2.byline,h2.docTitle,.aligncenter,div.figure +{ +text-align:center; +} + +h1,h2 +{ +font-size:1.44em; +line-height:1.5em; +} + +h1.label,h2.label +{ +font-size:1.2em; +line-height:1.2em; +margin-bottom:0; +} + +h5,h6 +{ +font-size:1em; +font-style:italic; +line-height:1em; +} + +p,p.initial +{ +text-indent:0; +} + +p.firstlinecaps:first-line +{ +text-transform: uppercase; +} + +p.dropcap:first-letter +{ +float: left; +clear: left; +margin: 0em 0.05em 0 0; +padding: 0px; +line-height: 0.8em; +font-size: 420%; +vertical-align:super; +} + +.poem +{ +padding: .5em 0% .5em 0%; +} + +p.quote,div.blockquote,div.argument +{ +font-size:0.9em; +line-height:1.2em; +margin:1.58em 5%; +} + +.pagenum a, a.noteref:hover, a.hidden:hover, a.hidden +{ +text-decoration:none; +} + + +ul { list-style-type: disc; } +ol { list-style-type: decimal; } +ol.AL { list-style-type: lower-alpha; } +ol.AU { list-style-type: upper-alpha; } +ol.RU { list-style-type: upper-roman; } +ol.RL { list-style-type: lower-roman; } +.lsdisc { list-style-type: disc; } +.lsoff { list-style-type: none; } + +.castlist, .castitem { list-style-type: none; } + + + + + +/* Supplement CSS stylesheet "style/arctic.css.xml +" */ + + + +body +{ +background: #FFFFFF; +font-family: "Times New Roman", Times, serif; +} + +body, a.hidden +{ +color: black; +} + +h1, h2, h3, h4, h5, h6, .pseudoh1, .pseudoh2, .pseudoh3, .pseudoh4 +{ +color: #001FA4; +font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; +} + +p.byline +{ +font-style: italic; +margin-bottom: 2em; +} + +.figureHead, .noteref, .pseudonoteref, span.leftnote, p.legend, .versenum, .stage +{ +color: #001FA4; +} + +.rightnote, .pagenum, .linenum, .pagenum a +{ +color: #AAAAAA; +} + +a.hidden:hover, a.noteref:hover +{ +color: red; +} + +p.dropcap:first-letter +{ +color: #001FA4; +font-weight: bold; +} + +sub, sup +{ +line-height: 0; +} + + + +</style></head> +<body> + + +<pre> + +The Project Gutenberg EBook of De Ziel van het Noorden, by Gino Bertolini + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: De Ziel van het Noorden + De Aarde en haar Volken, 1917 + +Author: Gino Bertolini + +Release Date: February 26, 2009 [EBook #28195] + +Language: Dutch + +Character set encoding: ISO-8859-1 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE ZIEL VAN HET NOORDEN *** + + + + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net/ + + + + + + +</pre> + + +<div class="body"><span class="pagenum">[<a id="xd0e85" href="#xd0e85">177</a>]</span><div class="div1"> +<h2 class="normal">De Ziel van het Noorden.<a class="noteref" id="xd0e89src" href="#xd0e89">1</a></h2> +<p class="byline
 ">Door <span class="smallcaps">Gino Bertolini</span>. +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-177.jpg" alt="Visschersbooten in den Lofodden-archipel." width="720" height="436"><p class="figureHead">Visschersbooten in den Lofodden-archipel.</p> +</div><p> + + +</p> +<p style="
 background: url(images/ia1917-177.gif) no-repeat top left;
 
 padding-top: 60px;
 "><span style="
 float: left;
 width: 95px;
 height: 90px;
 background: url(images/ia1917-177.gif) no-repeat;
 
 background-position: 0px -60px;
 
 text-align: right;
 color: white;
 ">A</span>an het boek, dat bovenstaanden titel draagt, en dat de schrijver, de Italiaan Gino Bertolini, minder als reisbeschrijving, +dan wel als psychologische en sociologische studie wenscht beschouwd te zien, zooals hij in zijne voorrede zegt, ontleenen +wij de hier volgende belangwekkende schetsen uit de drie skandinavische rijken. Zijn eerste beschouwing, gewijd aan het land +van Hamlet, verbindt de schrijver aan zijn uitstapje van uit Kopenhagen naar het slot te Helsingör. Ik had, zoo schrijft hij, +de kinderen, de soldaten, de zieken en krankzinnigen, de beurs-speculanten en de misdadigers van Kopenhagen gezien; ook de +met handelswaren en menschen bezaaide kaden langs de haven, waaraan de stad haar naam ontleende; zoowel als het Thorwaldsen-museum, +die echo der deensche volksziel. Maar ik kon het vaderland van Hamlet niet verlaten zonder het op de uiterste noordelijke +punt van Seeland gelegen slot Elsenör te bezoeken, binnen welks muren Hamlet, naar de sage meldt, geleefd en geleden heeft, +en op welks terras de gevreesde en toch zoo vurig beminde geest van den vermoorden koning zich vertoonde aan zijn zoon. Is +het legende of geschiedenis? Dikwijls is de eerste gewichtiger, veelzeggender dan de laatste. Indien ook al nimmer op dat +terras van Elsenör de bittere lach eens dooden konings heeft weerklonken, dan was het toch de smartelijke glimlach der deensche +volksziel, die hier uiting vond, en de gestalten der sage schiep naar eigen, innerlijken drang. + +</p> +<p>Op den morgen eer ik den tocht naar Elsenör ondernam, zag ik nog eens met belangstelling uit het venster van mijn hotelkamer +naar het drukke gewoel in een der hoofdstraten van Kopenhagen. Gewoel was misschien niet het rechte woord; het scheen een +eindelooze stroom van voorbijgangers, die zich allen in één richting voortbewogen, en dat wel per rijwiel; voetgangers vertoonden +zich bijna niet. In een uur telde ik 1220 fietsen; ’t waren meerendeels winkeljuffrouwen en kantoordames, die naar haar dagelijksch +werk togen; het leek wel een bijenzwerm. Mij viel het op, dat ieder haar eigen weg ging, verdiept in gedachten; nergens een +glimlach; geen uitroep, geen begroeting; al spoedde men elkaar rakelings voorbij. Slechts de dringende noodzakelijkheid dreef +haar voort, deze sombere processie, die niets vreugdevols, noch verheffends had.... Ach, dacht ik, ook onder deze arbeidende +schare, kiest de sphinx van den zelfmoord, <span class="pagenum">[<a id="xd0e117" href="#xd0e117">178</a>]</span>die in alle klassen der deensche maatschappij naar buit zoekt, hare slachtoffers. En toch is het met inspanning verworven +bezit der deensche cultuur geen ledig, ijdel vertoon, en het land is in geenen deele te vergelijken met een lijk, dat met +fraaie kleederen getooid is. Hier is vooruitgang, aan onbedriegelijke teekenen te herkennen, aan den hier heerschenden geest +van waarachtige vrijheid, aan den hoogen graad van beschaving en ontwikkeling onder alle klassen, de onvermoeide vlijt, het +geringe aantal misdaden, het ontbreken van scherpe maatschappelijke tegenstellingen; de algemeene welvaart.—En toch woedt +in dit land de koorts der zelfvernietiging, die hier meer verwoestingen aanricht dan in eenig ander rijk ter wereld, behalve +Saksen. Terwijl het getal zelfmoorden in een jaar gepleegd, per millioen inwoners, voor de landen Finland, Noorwegen, Holland, +Schotland, Engeland, België, Zweden en Oostenrijk respectievelijk 47, 45, 56, 60, 89, 119, 151 en 156 bedroeg (berekend over +de periode van 1880–1900) wijst de statistiek voor Denemarken in het viertal jaren van 1880–84 273 gevallen aan per jaar, +in het volgend viertal 299; daarna 278, en vervolgens 232. Langzaam vermindert het kwaad, waarvoor moeilijk een verklaring +is te vinden. Hamlet kende reeds de tweespalt der moderne ziel. Hij, die zijn tijd vooruit was in denken en gevoelen, besefte +de disharmonie tusschen verleden en toekomst, die het heden tot een marteling doet worden en hem de roerende klacht ontlokte, +die door de eeuwen heen weergalmt. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-178.jpg" alt="Het volkspark in Malmö." width="520" height="520"><p class="figureHead">Het volkspark in Malmö.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>De weg van Kopenhagen naar Helsingör was bezoomd met bosschen van eiken, beuken en linden, waartusschen zich hier en daar +het “pantserblauwe zeevlak” vertoonde. Toen ik in het eeuwenoude, naar het noorden ziende Helsingör aankwam, breidde zich +een zilveren nevelsluier uit over het verre land en in de nauwe vaargeul van den Sond gleden droomerig de schepen voort, om +weldra in den mist te verdwijnen. Kronborg, of slot Elsenör, ligt als een waakzaam schildwacht op post, op een vooruitspringend +punt van de kust. De vesting wemelt van kanonnen en soldaten. In het paleis met het groote binnenplein liggen 800 infanteristen +in garnizoen. Een geheele rij van grachten en bastions moet de bezoeker passeeren, die ook thans nog het slot zorgvuldig afsluiten. +In het geelachtig water der grachten groeit dicht riet en drijven waterlelies. Den uitersten beschermingswal der vesting vormt +een uit ruwe steenblokken saamgevoegde dam, waartegen de zee bij rustig weder haar klaagzang murmelt, of, als de Sond door +den storm wordt bewogen, hoog wordt opgezweept. Hoog boven het kleine menschdom aan haar voet verheft zich de burcht, met +haar bemoste grondmuren, haar vier hoektorens, haar versterkingen en onderaardsche gewelven. In de diepten daarvan sluimert +de marmeren Holger de Deen. Zijn handen rusten op den knop van het zwaard, dat tusschen zijn knieën staat, aan zijn zijde +leunt het ronde schild, en als het vaderland in gevaar is, treedt hij te voorschijn op het terras. Zoo luidt de sage en zoo +verhaalt het sprookje van Andersen. Dagelijks, tot aan zonsondergang, is het terras van het slot voor het publiek toegankelijk. +Zoodra de roode zonneschijf is verdwenen, wordt de deensche vlag ingehaald, die van den hoogen mast waait en binnen de muren +mag niemand meer vertoeven behalve de soldaten. Bij mijn bezoek, midden in den zomer, bleef de zon tot kort vóór middernacht +boven den gezichteinder. Ik slaagde er in, ongemerkt weg te schuilen en den korten nacht door te brengen op datzelfde terras, +waar eens de geestverschijning de verschrikte schildwachten was voorbijgegleden. “Mij dacht, ik speur reeds morgenlucht” roept +de geest in zijn onderhoud met Hamlet.—Op het bastion liep een schildwacht op en neer, met eentonigen tred. Flauw schemerde +de maan tusschen wolken; hier en daar blonk een ster. Het verleden drong zich aan mij op, ondanks de teekenen van den nieuwen +tijd die tot mij doordrongen, in het stampen der machines van de voorbijvarende stoombooten. Nu en dan tuurde de schildwacht +door den verrekijker, die op de hoogste, ver over de zee uitstekende borstwering stond en waarnaast een tabel hing met de +vlaggen van al die volken, welke hier dag aan dag hun schepen langs zenden. Doch mijn geest verwijlde in het verleden, en +het blinken in de verte van een zeil, welks vorm nog het oeroude type vertoonde, was voldoende om mij te verplaatsen in de +tijden, waarin de gestalten leefden, ontsproten aan de diepten der geheimzinnig-treurige deensche volksziel. + +</p> +<p>Enkele dagen daarna ging ik aan boord van de boot, die mij naar Zweden zou brengen. Vroolijk lachten aan de kust van Malmö +de witte huisjes, schemerend tusschen het groen van bosschen en parken. Zweden’s bekorende liefelijkheid neemt onmiddellijk +den <span class="pagenum">[<a id="xd0e128" href="#xd0e128">179</a>]</span>vreemdeling voor zich in. Hoe verrukkelijk is niet de ligging van hare hoofdstad, het Venetië van het Noorden! Doch geheel +gaat die vergelijking niet op. Venetië is eene uit de zee oprijzende bloem; Stockholm eene over heuvelen uitgebreide looverguirlande, +waartusschen als blinkende bessen de spiegelende vlakten van meren en zee-inhammen schemeren. Wonderbaar schoon is het effect +van dat sappig groen, en dat blauwe water, waarin de tallooze eilandjes verspreid liggen, als smaragden, op den opalen achtergrond +van de zee. Aan het strand staan verstrooide villa’s en elken morgen brengen booten uit de stad de noodige voorraden aan. +Aan de eenvoudige ruw getimmerde landingsplaatsen zag ik het eerst de zweedsche boerenmeisjes met haar, het hoofdhaar geheel +bedekkende kegelvormige roode muts en het wijde, geplooide purperen schort. Een groot deel der bevolking van Stockholm brengt +jaarlijks eenige maanden door in die verrukkelijke omgeving van de stad. + +</p> +<p>Beneden de brug van Norr steekt een kleine landtong vooruit in zee, en in een lommerrijken tuin speelt hier des avonds het +orkest van het gardekorps of een huzarenregiment. Aan den tegenoverliggenden oever zitten den lieven langen dag een aantal +hengelaars hun geluk te beproeven. Wel een uur lang sloeg ik hen gade, doch geen enkelen onder hen viel het buitenkansje van +een vangst ten deel. Gelukkige lieden, met hun noordelijke kalmte! + +</p> +<p>Aan de overzij van de Norr-brug verrijst het slot, waarin Oskar II vijf en dertig jaren over Zweden heeft geregeerd. Het geniale +volk bezat in hem een waardigen vorst. Hij maakte zich niet slechts verdienstelijk in den strijd tegen het alcoholisme en +de tuberculose, tegen onwetendheid en ellende, doch was ook een fijnvoelend dichter en een liefhebber der schoone kunsten. +De parijsche uitgaaf zijner gedichten bevat naast een sonnet, hem door Sully Prudhomme gewijd, een inleidende voorrede van +Jules Claretie. Hij vertaalde o.a. Horatius, Goethe en Herder. Zijn kinderen erfden veel van zijn begaafdheid; zoo is zijn +zoon, prins Eugenius, een voortreffelijk schilder en scherpzinnig socioloog. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-179.jpg" alt="Het terras der geestverschijning. (Het bastion van Elsenör)." width="614" height="427"><p class="figureHead">Het terras der geestverschijning. (Het bastion van Elsenör).</p> +</div><p> + + +</p> +<p>In de wateren rondom Stockholm wemelt het iederen dag van honderden snelle booten. Want groot is de liefde der Zweden voor +gymnastiek en alle soorten van spelen in de open lucht, en de watersport staat bij hen bovenaan. De “Kungl. Svenska Sevensällskapetklub” +ziet terug op een roemrijk verleden van meer dan 65 jaar, telt onder zijn duizenden leden tweehonderd dames en bezit zeilbooten +bij honderdtallen. Het Stockholmer Club-gebouw staat in Kastellholmen, in een met boomen beplante bocht. De plek waar de regatta’s +worden gehouden, is niet ver van Stockholm gelegen, op de hoogte van dat aardig eilandenrijkje, dat den naam van Sandhamn +draagt. Op den dag, dat hier een vrije wedstrijd plaats had om den eerebokaal, de jubileums-regatta, was ik juist hier aanwezig. +Ook de tegenwoordige koning Gustav V nam aan den wedstrijd deel. Zijn vader was in zijn tijd beschermheer der vereeniging, +waarvan niet minder dan negen prinsen van het koninklijk huis lid zijn. Alle standen verbroederen zich hier; onder de leden +telt men evengoed admiraals, bankiers en bekende schrijvers, als apothekers en photografen. Het geheele zweedsche volk leeft +in den geest op het water in die dagen. Ik sloeg den kamp gade tusschen de zweedsche boot San Foy, en de duitsche Alice. De +laatste was grooter en sterker; toch bleef het zweedsche bootje, luchtig en behendig, rap als een eekhorentje, steeds vóór. +Totdat.. een windstoot een touw losrukt, een zeil fladdert,—en, ondanks de razende inspanning der bemanning van tien, de San +Foy achterblijft,—voor de eerste maal geslagen. De spanning der ontzaglijke menigte loste zich op in een oorverdoovend rumoer.—Laat +in den avond keerde ik op een slank jacht naar Stockholm terug. De stad lag stil in het vale licht van den noorschen zomernacht, +sterker dan dat van maan en sterren.—In het begin schenken die lichte nachten het lichaam een gevoel van levendig welbevinden, +een soort overdaad van physieke kracht, gepaard met geestelijke opwinding. De suggestie dat zoo aanstonds de dag zal aanbreken, +verjaagt alle neiging tot slaap. Het schijnt bijna alsof de aarde geen rust meer noodig heeft.—De trein, waarmee men van Stockholm +in omstreeks veertig uren naar het twee dagreizen van de Noordkaap gelegen Narwik spoort, heet, daar hij, behalve het midden +van Zweden, ook het geheele zweedsche en een deel van het noorsche Lapland doorsnijdt, de Lapland-trein. Het zijn grootendeels +vreemdelingen, meest Amerikanen en Duitschers, die men erin aantreft. Als men den eersten avond aankomt in Upsala, dat, behalve +den prachtigen dom, ook de oudste universiteit van Zweden bezit, doet men <span class="pagenum">[<a id="xd0e141" href="#xd0e141">180</a>]</span>verstandig, de paar minuten oponthoud te gebruiken, om in de wachtkamer te soupeeren. Op de tafel staan een menigte gerechten, +koude kabeljauw, zalm en forellen in gelei, warm kalfs- en schapenvleesch, groenten en ingemaakte vruchten. Voorts kannen +met thee, koffie en melk, alles keurig geserveerd. Ieder bedient zichzelf en eet en drinkt zooveel hem goed dunkt. De prijs +is altijd hetzelfde. Dan zet de trein zijn weg voort. Toen die reis nog dagen duurde, zal zij wel eentonig en vervelend zijn +geweest. Eerst in 1902 werd deze noordelijkste spoorweglijn der wereld (Ofotbahn) geopend, welke van Lulea, waar de haven +zes maanden van het jaar is dichtgevroren, naar Narwik loopt, waar de van Trondhjem naar de Noordkaap varende schepen voor +anker gaan. Thans is deze tocht bijzonder interessant. Men reist door streken, waar de meren een onafgebroken rij vormen. +De heuvels in het rond zijn eenzaam; slanke rietpluimen wuiven aan den oever en teekenen hunne schaduwen op het zand. Soms +is het watervlak omsloten door geweldige rotsen, binnen welker wanden een gedempt en schemerachtig licht elken vorm verzacht, +terwijl dikwijls aan den oever een ruw-getimmerde boot ligt van knoestig hout, die daar eeuwen schijnt te hebben gerust. Eindeloos +ver strekken zich de dennen- en pijnbosschen uit. Over de geheele natuur ligt een waas van melancholie en verlatenheid, zooals +veeltijds in uitgestrekte gebieden, die schaars zijn bevolkt. Overal liggen doode takken en stammen, wie weet door welke langverleden +stormen ontworteld; soms ziet men een geheel bosch van verrot hout. Ook langs moerassen voert onze weg, waarin overblijfselen +van vaartuigen half verzonken liggen, die der fantasie beelden voor oogen tooveren van holbewoners, en ons den oervorm van +het schip voor den geest roepen. Soms ook is het landschap woester; snelvlietende stroomen, die wemelen van meegevoerde takken +en stammen, schieten ons bruisend voorbij. De grootste van deze rivieren zijn de Angerman-elf en de Indols-elf, met de aan +Jörn voorbijstroomende Skellefte-elf, die zeer moeilijk bevaarbaar is. In Boden, de zoogenaamde “sleutel van het Noorden”, +merkten wij aan de vele officieren en soldaten, dat wij in de buurt waren van de grens tusschen Zweden en Noorwegen, die wèl +bewaakt wordt. In Boden splitst zich de lijn in twee vertakkingen; de eene gaat naar Lulea, de andere naar Narwik. Hier in +de buurt van den Poolcirkel, begint het gebied der middernachtzon, die in Bodö van 1 Juni–13 Juli, in Tromsö van 19 Mei–26 +Juli, in Vardö van 16 Mei–29 Juli, in Hammerfest van 14 Mei–30 Juli, aan de Noordkaap van 12 Mei–12 Augustus, en ten slotte +in Spitsbergen van 18 April tot 24 Augustus is waar te nemen. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-180.jpg" alt="In den omtrek van Stockholm." width="598" height="410"><p class="figureHead">In den omtrek van Stockholm.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>De hemel was helder, en ’t was bijna middernacht. Aan den horizon staat de vlammende zonneschijf. ’t Is niet te beschrijven, +met hoeveel verbazing en vreugde dat verschijnsel wordt aanschouwd. Niemand sliep. Vele reizigers stonden in gespannen verwachting +op het platform van den wagon, anderen verdrongen zich voor de coupéramen. Zelfs wie de reis voor de vierde of vijfde maal +deed, kon zich aan den indruk niet onttrekken. Het scheen wel, alsof alleen de harde noodzakelijkheid den mensch in den regel +dwingt om zich voor te bereiden op rust, wanneer de dag ten einde neigt, en hij die noodzaak van ganscher harte betreurt. +Daar stond de zon, onbewegelijk,—terwijl de wijzer middernacht aanwees. Het was of zij eene boodschap van de aarde verwachtte; +misschien de konde: “<span lang="de">dasz sel’ge Jugend nimmer stirbt</span>.” Het was geen gewone ondergaande zon; het scheen veeleer de weerspiegeling van een fabelachtigen brand; een mythologische +werkplaats van Vulcanus vol vlammend heilig vuur.—In zulke nachten heeft de trein geen lantaarns van noode; hij stormt voort +in den klaarlichten dag. Allen bleven wakker. De uren verstreken; men zag wel bleeke gezichten en zware oogleden; maar van +slapen kwam niet in. Een wonderlijk gezelschap schenen wij, na die lange, en toch onschuldige nachtwake. + +</p> +<p>Wie Lapland wil leeren kennen, doet dit het best, door een poos te vertoeven in Gellivare, de hoofdstad van het aan ijzermijnen +zoo ongemeen rijke zweedsche Lapland. Een merkwaardig volk, die Lappen. Vroolijk en goedig; meer sluw dan intelligent, en +zoo zwervend van aanleg en neiging, dat zij geen enkelen arbeider in de mijnen leveren, hoewel de grootste rijkdom van hun +land uit mijnen bestaat,—zoo leven zij verstrooid over noordelijk Skandinavië, het Noorden van Finland, en het russische schiereiland +Kola. Al hun arbeid is ten nauwste verbonden met het leven van het rendier, dat zij als rij- en trekdier gebruiken, en dat +hun voedsel en kleeding levert. Nog steeds dragen de Lappen buizen van rendiervel, <span class="pagenum">[<a id="xd0e155" href="#xd0e155">181</a>]</span>die zij met een touw om het lijf vastbinden. Op het hoofd hebben ze de puntige muts met roode kwast, die als een helm of stormkap +over mond en kin wordt neergetrokken. Hoeveel Lappen er zijn is moeilijk te bepalen, daar zij in troepen zijn verstrooid over +een gebied, grooter dan Frankrijk. In ’t algemeen schat men hun aantal op 30.000, waarvan 20.000 in Noorwegen, 7000 in Zweden, +1000 in Finland en 2000 in Rusland thuis behooren. Als volk vormen zij geene eenheid. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-181.jpg" alt="Het bergwerk van Gellivare." width="497" height="720"><p class="figureHead">Het bergwerk van Gellivare.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Hun dialecten zijn zeer verschillend, zoodat een noorsche Lap een finschen in den regel niet kan verstaan. Ook hun godsdienst +brengt scheiding; de russische Lappen zijn grieksch-katholiek; de skandinavische en finsche Protestanten. Hun aantal vermindert; +de toenemende beschaving verdringt hen, en het is niet onmogelijk, dat zij binnen enkele tientallen jaren zullen zijn uitgestorven.—Hoe +komen de Lappen aan hun naam? Ook hieromtrent is niets met zekerheid bekend. Sommigen zeggen, dat de naam afkomstig is van +het lapsche substantief loap, laptem of lopto “het uiterste Noorden”. Dit is echter geen afdoende verklaring, daar in die +noordelijke streken ook Russen en Skandinaviërs wonen, en de laatste in aantal, 400.000 ongeveer, verreweg de meerderheid +vormen. Andere schrijvers leiden den naam af van lappa (grot); inderdaad bewonen vooral zweedsche Lappenstammen nòg holen, +en er worden overblijfselen van zulke toevluchtsoorden in menigte aangetroffen. De visschers zijn onder de Lappen niet zeer +talrijk. Ook zij leiden een zwervend bestaan, daar het aantal meren in Skandinavië zoo groot, en hun omvang meestal gering +is. Het rendier is den Lappen onontbeerlijk. De rendierkudden ondernemen elk jaar twee tochten, van de zweedsche hoogvlakte +naar de kust van Noorwegen, en omgekeerd. In den winter voeden zij zich met een soort mos, dat in de bosschen van Zweden rijkelijk +voorhanden is; in den zomer krijgen zij behoefte aan ander voedsel en zoeken de grazige weiden op aan de noorweegsche kust. +Reeds in het jaar 1751 werd <span class="corr" id="xd0e164" title="Bron: tnsschen">tusschen</span> Denemarken, waarvan Noorwegen toen afhankelijk was, en Zweden een verdrag gesloten, om een dergelijken “trek” te bevorderen. +In den zomer grazen de kudden vrij, tot ze tegen den winter weer worden saamgedreven. Dat weer samenkomen der verschillende +troepen is iets zeer eigenaardigs in het leven der Laplanders. In den winter moeten de kudden worden beschermd tegen de aanvallen +van hongerige wolven; dan worden viermaal daags wachten uitgezonden, die met het geweer in de hand de ronde doen. Om uitsluitend +van de rendierfokkerij te kunnen leven, moet men eene kudde van minstens 300 stuks bezitten. Wie er 700 heeft, wordt als rijk +beschouwd. Er zijn echter Lappen, die 2000 of 3000 rendieren hun eigendom mogen noemen.—Zooals alle menschen van het hooge +Noorden zijn de Lappen dol op vette spijzen en vinden de uiterst vette rendiertong een uitgezochte lekkernij. De melk is echter +een weelde-artikel, daar zestig koeien niet meer dan twee liter per dag leveren. Er is, hoewel het tegendeel wel geloofd wordt, +bijna geen Lap, die niet lezen en schrijven kan. De meesten <span class="pagenum">[<a id="xd0e167" href="#xd0e167">182</a>]</span>zijn ijverige en oprechte christenen, en hebben den naam van gastvrij en eerlijk te zijn. De verkoop van alcohol is in zweedsch +Lapland geheel verboden. Uit den grooten <span class="corr" id="xd0e169" title="Bron: rijkom">rijkdom</span> aan mineralen in hun land trekken de Lappen, zooals ik reeds mededeelde, niet het minste voordeel. + +</p> +<p>Geheel Skandinavië is rijk aan mijnen; vooral ijzermijnen; maar de meeste en voornaamste bevinden zich in zweedsch Lapland. +Het merkwaardigst zijn die van Gellivare en van Kirunavara. In geene streek ter wereld vindt men zulk rijk ijzererts, met +een gehalte van zestig percent. Beide bergwerken behooren aan ééne maatschappij, die echter sedert 1908 onder invloed van +den Staat is gekomen, welke de helft der aandeelen van de Gellivaremijnen en voor meer dan 80 millioen kronen van die der +Kiruna-mijnen heeft aangekocht. Reeds voor 150 jaren werden zij ontdekt door de bemoeiingen van een baron Hermelin, en behoorden +van 1860 af aan engelsche maatschappijen, tot zij in 1890 in zweedsche handen overgingen. Vooral sedert den aanleg van het +noordelijk spoorwegnet wierpen zij groote winsten af. + +</p> +<p>Om de mijnschachten te bereiken, moet men na aankomst in het station Malmberg een steile helling beklimmen. Overal op den +bergrug loopen de vertakkingen van een net van spoorwegrails. Onder het klimmen hoort men telkens een naderend geluid, eerst +dof en vaag, dan steeds sterker, tot het even geregeld weer afneemt en wegsterft. Het zijn twee, drie of vier karren, hoog +beladen met ijzererts, die naar beneden komen rollen, en vervangen worden door een evengroot aantal leege karren, die omhoog +gaan. Geen mensch is daarbij aanwezig; alles gaat automatisch in zijn werk, en terwijl ik zat te rusten en er naar keek, trof +mij als iets zeer vreemds het bezig gedoe van die willooze werktuigen. Heel boven op de bergweiden zag ik vrouwen bij haar +vee, die soms een koppige koe bij de horens pakten. Ze droegen donkere kleeding, doch een witten doek om het hoofd, en een +rooden halsdoek.—Er zijn tien schachten waarin gewerkt wordt, in denzelfden berg. Aan den rand van de grootste, die Koning +Oscar heet, kwam ik het eerst aan. Van bovenaf gezien is het een merkwaardig schouwspel. Drie geweldige, concentrisch vernauwende +kringen, die in hun grootsche verhoudingen aan de schilderingen van Dante herinneren. De aderen teekenen zich loodrecht af +in het gesteente der bergwanden en laten duidelijk de geologische formatie onderkennen. Ik stond juist in beschouwing verdiept, +toen een arbeider kwam aanloopen en mij haastig in een uit balken ruw opgetrokken hutje duwde. De signaal-klok had reeds geluid +eer ik aankwam, en van de plaats, waar ik stond, kon men de roode vlag niet zien, die, vóór de ontploffing zal plaats hebben, +wordt gezwaaid. Iederen dag wordt een honderd ton dynamiet verbruikt voor wel een duizendtal ontploffingen. Juist waren wij +onder dak, toen de uitbarstingen begonnen; enkele zoo dichtbij, dat het scheen, of de aarde spleet boven onze hoofden. Overal +in de rondte vielen steentjes, als een hagelbui, die aan ’t aftrekken is. Toen het gedaan was, luidde weer de bel, en wij +slopen uit onzen schuilhoek. Ik liep langs den uitersten omtrek van den schachtrand en zag van een hooggelegen rotspunt in +het rond. Het land scheen, als een zeef vol gaatjes, doorboord met de ronde openingen van kleine meren. Alles baadde in licht +tot in de verste verten; maar wijd in het rond heerschte de meest volslagen eenzaamheid. Het was, alsof de bodem een schatkamer +was, waarin ongekende rijkdommen lagen opgehoopt, van welke men slechts tersluiks waagde, hier en daar iets weg te nemen. +Bij een uitstekende rotspunt waren met kolossale letters in het gesteente uitgehouwen de letters en cijfers: “Oscar. 1894 +3/8”. Het deed mij vermoeden dat gewillige arbeidershanden in der haast dit aandenken aan koning Oscar’s bezoek hier hadden +gegrift in den steen. Dicht bij den rand van het grootste bekken stonden eenige hutten, waarvan de voegen tusschen de ruw +getimmerde planken met afval van rendier- en geitenleder waren gedicht. Ik ging binnen in een dier gebouwtjes, dat als cantine +diende voor de arbeiders in die schacht. Er zaten een tiental mannen op de banken langs den wand. Het rook er sterk naar koffie; +alcoholische drank wordt hier niet gebruikt. In ’t geheel arbeiden in deze mijnen 1500–2000 arbeiders, meest Zweden, Noren +en Finnen zijn er ook bij; maar geen enkele Laplander. Ze zouden het werk niet uithouden, zeide mij de hoofd-ingenieur der +onderneming. Het verlangen naar een vrij en zwervend leven ligt hun in ’t bloed. Ze hebben van tallooze voorouders hun stalen +beenspieren geërfd, maar hun armen zijn tegen een zoo groote krachtsinspanning niet opgewassen. + +</p> +<p>Ik dacht aan de roodhuiden in N. Amerika, die langzaam uitsterven, sedert de Angelsaksers en de toevloed van andere landverhuizers +hen terugdrongen binnen een beperkt gebied, en hun het vrij en zwervend leven beletten, dat zij sedert eeuwen hadden geleid. + +</p> +<p>Toen er een pauze ontstond in de reeks ontploffingen, maakte ik van de gelegenheid gebruik, om in de diepte af te dalen. Langs +de grauwe rotswanden leidden op sommige plekken lange smalle trappen naar beneden, waarvan de eene leuning op meerdere plaatsen +was weggesleten, gebroken en vermolmd. Hoeveel vereelte bruine handen waren daar ook al niet langs gegleden! Zoodra door de +ontploffing de rotsblokken zijn uiteengespleten, wentelen eenige arbeiders de losse blokken in de diepte. Daar worden ze door +anderen stukgeslagen en op lorries geladen, die ze naar de opslagplaatsen vervoeren binnen in het gebergte, langs de rails. +In de diepte der schacht zag ik ter eener zijde twee in den rotswand geboorde gangen, waardoor de karren passeeren; vóór zij +de helling bereiken, waarlangs het erts naar beneden wordt afgevoerd. Ik volgde ze; knarsend gleden de zware lasten uit het +duister in het licht, en ik begreep dat daar bij de flauwe verlichting door enkele fakkels en lantaarns meermalen ongelukken +moeten gebeuren. + +</p> +<p>Ik was blijde toen ik weer in de frissche lucht trad, en boven mij de leeuwerikken hoorde jubelen.—Het loon der arbeiders +van Gellivare bedraagt 3–13 kronen per dag. Ze zijn ingedeeld in twee ploegen; de eene werkt van vier uur ’s morgens tot twaalf +uur; de andere van twee uur ’s middags tot ’s avonds tien. Vrouwen werken er niet, en de enkele jongens, boven veertien jaar, +verrichten lichtere bezigheden. Aan acht zweedsche ingenieurs is de leiding van het werk toevertrouwd. Stakingen zijn <span class="pagenum">[<a id="xd0e182" href="#xd0e182">183</a>]</span>in tien jaar niet voorgekomen, hoewel het meerendeel der arbeiders socialistisch gezind is. Er worden gemiddeld 900000 ton +erts jaarlijks gewonnen. Het erts wordt per spoor naar Lulea en vandaar over zee naar de verschillende plaatsen van bestemming +gebracht. Negen tiende ervan gaat naar Duitschland. De plaatsen Malmberg, Gellivare en Kiruna breiden zich ontzaglijk uit; +voortdurend worden er nieuwe huizen gebouwd, kleine, bont en vroolijk geschilderde huisjes, die dikwijls reeds worden betrokken, +eer het omliggende land bebouwd is. De bloei dier plaatsjes herinnert aan den snellen groei van sommige steden in Amerika. + +</p> +<p>De trein, die van Narwik kwam, hield ’s avonds in Kiruna op; om den volgenden morgen vroeg de reis voort te zetten naar Abisko, +dat in zekeren zin het glanspunt is van zweedsch Lapland. Langs de spoorweglijn verheffen zich gekartelde bergtoppen, die +een dolomitisch karakter dragen. De plantengroei wordt steeds schraler; men bemerkt, dat men de grens nadert van het boomgebied. +Naaldhout wordt bijna niet meer gezien, en zelfs de taaie zilveren berkenstammen zijn hier dun en klein gebleven. Wij naderen +thans Abisko. Reeds strekt zich rechts van ons het geweldig groote, wegens zijn stormen beruchte Torneträsk-meer uit. Boven +dat uitgebreid water-oppervlak, 62 mijlen lang en 10 mijlen breed, verrijzen hier en daar eilanden. Twee ervan verdienen bijzondere +vermelding, Abisko Suolo en Kaisanhiemi. + +</p> +<p>Abisko is een voor Lapland merkwaardig beschut gelegen plaatsje. De rijkdom aan verrukkelijke gezichtspunten doet denken aan +het prachtige dal, dat zich uitstrekt van St. Moritz naar Maloja. Hier echter zijn onder den magischen invloed van het noordelijk +licht, in den zomer de licht-effecten veel tooverachtiger en fantastischer. Als de zon den groenen boog verguldt der beide +berghellingen, die als het ware de poort en omlijsting van Abisko vormen, dan is dat een aanblik, zoo onvergelijkelijk schoon, +dat slechts enkele der in licht gedrenkte landschappen van het Oosten hiermede kunnen wedijveren. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure floatRight" style="width: 402px"><img border="0" src="images/p1917-183.jpg" alt="Een Lap uit het hooge noorden." width="402" height="565"><p class="figureHead">Een Lap uit het hooge noorden.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Toen wij in het stadje Abisko aankwamen, was het vol met Laplanders, terwijl hun rendierkudden heel boven op de met sneeuw +bedekte bergweiden waren gezonden, om te bekomen van de zomerwarmte. Zoo ver waren ze weg, dat het scheen alsof de glanzende +witte hellingen met kleine donkere vlekjes waren bezaaid.—De laplandsche herders kwamen ons hun eigenaardige messen te koop +aanbieden, waarvan de gesneden beenen heften met rendieren, beren en wolven waren versierd. Ze dragen dat mes om de heupen +gegord aan een korten riem en maken er de wolven mee af, die ze hebben neergeschoten of met stokken halfdood geslagen. Ze +maakten den indruk van luchthartige “desperado’s” en het viel mij op, hoe ongegeneerd ze babbelden in hun mongoolsch idioom, +tusschen de talrijke vreemdelingen. Hun schoenen, van binnen met stroo doorvlochten, zijn gemaakt van rendierleder. In den +zomer dragen ze een waterdichte, donkerblauwe kleeding, met roode randen. Rood is ook de zonderlinge kwast, die aan hun muts +bengelt. Toen ik mij gereed maakte, een groep te photografeeren, kreeg er plotseling een het te kwaad, en ging uit bijgeloovigen +angst aan den haal, zoodat op de plaat alleen zijn rug werd ontrukt aan de vergetelheid. Toen later de middernachtzon door +den nevel gloeide en de lucht en de bergen den rooden brand weerkaatsten, haastten zich twee Stockholmer schilders, die opzettelijk +voor dat schouwspel waren hier gekomen, dien indruk vast te houden, zoo goed hun penseel dat vermocht. Doch het was een ondankbaar +werk, want niets laat zich moeilijker weergeven, dan een overgang, die, hoe langzaam ook zich bewerkstelligend, telkens weder +nieuwe schoonheden openbaart. + +</p> +<p>De boot, waarmee ik naar Noorwegen zou reizen, de Hadsel, voer iederen Zaterdag, tusschen 29 Juni en 20 Juli, naar Narvik.—Narvik +heeft langen tijd Victoria geheeten, daar de engelsche eigenaars der laplandsche mijnen het naar hunne koningin hadden genoemd. +Doch voor kort werd de plaats wel een noorschen naam waardig gekeurd, en herdoopt. Een andere boot, de Adenaes, vaart van +20 Juni tot 25 Juli geregeld van Narvik naar de Noordkaap. Een derde, de Westeraalen, doet die reis van Trondhjem uit. Beide +hebben twee dagen noodig voor den tocht. De schepen, die de fjorden van het hooge Noorden bevaren, zijn niet groot. In die +beschutte inhammen en bochten heerscht vaak windstilte, en zoo sluipen de vaartuigen haast tersluiks van kust tot kust, van +eiland tot eiland, en glijden behendig door het labyrinth van doorgangen en kanalen, terwijl zij de talrijke klippen met groote +zekerheid weten te ontwijken. Op enkele punten is de vaart buitengewoon moeilijk. Gevaarlijk is vooral de Malström, de sterke +zeestrooming, die het onbewoonde Mosken-eiland omvat, en de eilandengroep der Lofodden doorsnijdt. Drie groepen eilanden hier +zijn beroemd wegens hun visscherijen, de Lofodden, Westeraalen en Senjen.—<span class="pagenum">[<a id="xd0e197" href="#xd0e197">184</a>]</span>Naar de Lofodden komen elk jaar geweldige scholen van kabeljauwen, bij de vervolging van een door hen zeer gewaardeerd en +begeerd vischje, de kapelaan geheeten (osmerus arcticus) dat uit het tusschen Groenland, IJsland, Jan Majen en Spitsbergen +gelegen gedeelte der IJszee naar deze streken trekt, en terwijl het zoekt te ontkomen aan zijn vraatzuchtige vervolgers, worden +deze weder voortgedreven door de op hen beluste walvisschen, die deerlijk onder hen huishouden. Zoo woedt hier ieder jaar +een driedubbele slachting, die de mensch zich weet ten nutte te maken. Het is hem natuurlijk te doen om de roofvisschen, den +kabeljauw en den walvisch. Het kleine vischje dient hem enkel als lokaas. Jammer is het, dat de eene rooftocht de voorwaarde +is voor den ander, en toch dien tegelijkertijd schijnt uit te sluiten. Toen op de kabeljauw zoo overdreven heftig werd jacht +gemaakt, bleek het dat de walvisschen zich niet zoo veelvuldig meer vertoonden, en de poging om zooveel mogelijk walvisschen +te dooden, had weer tengevolge dat de kabeljauwen, nu ze niet zoo werden in ’t nauw gedreven, ook in minder grooten getale +verschenen. Er werd gewaarschuwd; de schrik sloeg den menschen om het hart; het parlement bemoeide zich er mede; er werd eene +commissie benoemd, zooals dat overal gebruikelijk is, en ten slotte werd de walvischvangst in bepaalde streken verboden. Soms +komen de kabeljauwen in zulke massa’s, dat het dieplood niet kan worden uitgeworpen. Aan deze vischvangst nemen op de Lofodden +alleen ruim 25000 menschen deel, met 2000 booten, die uit alle deelen van Noorwegen hier samenkomen. Het visscherij-seizoen +heet in ’t algemeen Vaer (lente); doch de vangst begint reeds in ’t eind van Januari. Een groot gedeelte der noorsche bevolking +trekt mede naar het terrein. Men heeft wel beweerd, dat de kabeljauw het manna van het Noorden is, zooals het goud het manna +van Californië en Australië. Vele doktoren en geestelijken sluiten zich aan bij die menigte. De termijn voor het eind van +de vangst is 14 April. Tot zoolang heerschen in de Lofodden bijzondere regels en wettelijke voorschriften. Een net van telegraaf- +en telefoonleidingen verbindt gedurende die periode talrijke punten der eilanden, en zoodra een school kabeljauwen de kust +nadert, wordt de omtrek onverwijld verblijd met dat verheugend bericht. Daar er op de weidegronden der eilanden niet voldoende +veevoeder groeit, wordt de kabeljauw ook aan anders planten-etende dieren tot voedsel gegeven. Zij zijn daaraan zóó gewend, +dat de koeien, wanneer ze langs een opgestapelden hoop visschen komen, daar haastig een tusschenuit pogen te trekken. Herodotus +reeds meldt, dat ook in Thracië het vee met visch werd gevoederd. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure floatLeft" style="width: 384px"><img border="0" src="images/p1917-184.jpg" alt="De pastoor van Drontheim en zijn bijen." width="384" height="518"><p class="figureHead">De pastoor van Drontheim en zijn bijen.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Het geheele lichaam van den kabeljauw wordt nuttig gebruikt. Versch gegeten, smaakt het goed, heeft iets van baars. Overigens +bereidt men uit de lever traan, evenals bij den walvisch, de kop dient ter vervaardiging van kunstmest, en de rest, goed gedroogd, +levert den stokvisch, die op alle markten ter wereld wordt aangetroffen. Er zijn twee manieren om kabeljauw te drogen. Men +kan hem aan den staart ophangen aan een horizontalen stok, een paar handbreedten boven den grond aangebracht; vandaar de naam +stokfisk, die dus niet aan het product wordt geschonken wegens zijn leerachtige taaiheid en stijfheid, maar naar den stok, +waaraan het hangt. De andere manier bestaat hierin, dat men de visch op platte steenen in de frissche lucht te drogen legt, +in welk geval hij klipfisk wordt genoemd. (Klippe is steen in het Noorsch.) + +</p> +<p>De kabeljauw wordt in de Lofodden gevischt op omstreeks een engelsche mijl van de kust, in een diepte van 50–500 meter. Soms +wordt de visschersvloot door den storm van de kust afgedreven. Dan is terugkeeren naar de eilanden niet mogelijk. Men moet +den breeden zeearm van het Westfjord doorkruisen. De storm jaagt de lichte booten voort. Het wordt eene ontzettende tragedie, +die haar hoogtepunt bereikt in het omslaan van vele der vaartuigjes. In het ijskoude water klemmen zich de mannen vast aan +ringen en haken, of, als zij geen ander houvast kunnen krijgen, steken zij het mes, waarmede zij anders de visschen de keel +afsnijden, in den rand van de boot. Krampachtig omklemmen zij het heft, tot zij het door uitputting moeten loslaten. De boot +drijft aan land, en de messen in den rand wijzen als grafkruisen het aantal en de namen der dooden aan. “Gebleven”, zooals +de korte lijkrede der noorsche visschers luidt. + +</p> +<p>Behalve kabeljauw wordt ook veel haring hier gevangen, die versch, gezouten of gerookt gegeten wordt. Soms komen ze in zulke +dichte scholen, dat men ze met groote schoppen uit het water kan scheppen. Wie dat aanschouwt, denkt aan het bijbelsch verhaal +der wonderbare vischvangst. In den zomer wagen zich de visschers van de Lofodden, Westeraalen en Senjen zelfs tot de verwijderdste +punten der kust van Finmarken. + +<span class="pagenum">[<a id="xd0e210" href="#xd0e210">185</a>]</span></p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-185.jpg" alt="De middernachtzon aan de Noordkaap." width="720" height="440"><p class="figureHead">De middernachtzon aan de Noordkaap.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>De kosmopolitische stroom van reizigers vergenoegt zich over ’t algemeen met een bezoek aan de voornaamste steden: Stockholm, +Upsala, Göteborg, Christiania en Bergen. Daardoor zijn de booten die van het Zuiden of midden van Noorwegen naar de Noordkaap, +IJsland of Spitsbergen varen, zelden overvol, en ik kon rustig rondwandelen op het bijna leege halfdek, mij verbeeldend de +eenige passagier te zijn. Het was zacht in de lucht. De noordelijke en westelijke kusten van Noorwegen verheugen zich,—in +tegenstelling met de oostelijke kust van Zweden,—in een zacht klimaat, daar zij door den golfstroom worden bespoeld. Molde, +met zijn weelderigen plantengroei, ligt op denzelfden breedtegraad als de onbewoonde vlakten van oostelijk Siberië en de ijsvelden +van N.-Amerika, waar Franklin’s expeditie haar einde vond; en in het toch zoo noordelijk gelegen Bergen heerscht eene temperatuur +als in Zuid-Bulgarije. Wij bleven den nacht op het dek, klaar wakker. Dat zachte, vreemde licht is te ongewoon en te verleidelijk +om er afscheid van te nemen en zich vrijwillig op te sluiten in kunstmatige duisternis. Om 6 uur ’s morgens was ik juist begonnen, +zoodra de Hadsel in de wijde baai van Tromsö het anker had laten vallen, een poging te doen om de verloren nachtrust in te +halen, toen in de deur van mijn hut een blonde dame verscheen. Verschrikt richtte ik mij op, en hoorde haar in gebroken Duitsch +zeggen: “Is u de Katholieke professor Theodor Fischer uit Breslau?” + +</p> +<p>“Ik ben Italiaan”, was mijn antwoord, “en katholiek. In Breslau heb ik wel vrienden wonen; maar prof. Fischer is mij onbekend”. +“Hier in de buurt is een katholieke kerk. Om 8 uur begint de mis. Zeven jonge meisjes doen haar eerste communie. Morgen komt +de bisschop van Noorwegen hier. Buiten wacht een gids, die Noorsch spreekt.” + +</p> +<p>Daarmee verdween zij, en ik bleef verbaasd achter. Ik vond bezoek en bezoekster origineel; maar ’t meest frappeerde mij het +feit, dat mij hier in het hoogste Noorden en in een land, waarvan de twee en een half millioen inwoners slechts 2000 katholiek +zijn, juist deze verwelkoming ten deel viel. Ik wreef dapper den slaap uit de oogen, en vergenoegde mij, om de gemiste rust +te vergoeden, met het stevig noorsch ontbijt aan den uitlokkenden skandinavischen disch, die meest met groen is versierd, +en beladen met schotels koud vleesch, visch, groente, ingemaakte vruchten en beschuit.—Van den gids vernam ik, dat er in Tromsö +maar negentig katholieken waren, doch dat de bisschop, die in Christiania woont, voor deze gelegenheid zou overkomen. Noorwegen +bezit zes protestantsche bisschoppen, die hun zetels hebben te Christiania, Christiansund, Hamar, Bergen, Drontheim en Tromsö. +In Zweden zijn er twaalf, naar het voorbeeld der apostelen, met een aartsbisschop aan het hoofd. Het aardige kerkje lag rustig +in de zon en was goed bezet. Ik zag er veel gerimpelde voorhoofden en door weer en wind gebruinde gezichten; maar de zeven +knielende jonge meisjes, allen blond en blank, geleken een rij engelen van Fra Angelico. Na den dienst ging ik met den vriendelijken +geestelijke naar zijn pastorie, waar ik op thee en gezouten visch werd onthaald, en nog twee reizigers aantrof, <span class="pagenum">[<a id="xd0e222" href="#xd0e222">186</a>]</span>den pastoor van Drontheim en een hollandsch priester, uit Groningen, die ook naar de Noordkaap wilden, en later aangename +reisgenooten bleken.—In het stadje Tromsö leefde nog de herinnering aan den hertog der Abruzzen en de “Stella Polare”; en +de menschen spraken nog, als van een sprookjesheld van “dien mooien prins, die uit Italië kwam”. + +</p> +<p>Ook van den amerikaanschen onderzoeker Wellman wisten ze te verhalen, wiens ballon en Siberische honden iedereen had kunnen +bekijken, toen hij zich meerdere dagen in de stad ophield.—Van mijn blonde berichtgeefster was geen spoor meer te ontdekken, +en niemand begreep, wie zij kon geweest zijn. Ik liet voor alle zekerheid mijn kaartje achter, om op die onvoldoende wijze +mijn dank te betuigen voor haar raad, die mij eenige aangename uren verschaft had.—Juist toen wij het anker zouden lichten +kwam nog een troep donkerblauwe Lappen de valreep opstormen. Toen nog eenige achterblijvers aankwamen, zagen we hun eigenaardige +wijze van begroeten, die zoo hygienisch mogelijk is. Ze geven elkaar geen hand; maar raken wederkeerig met de vingers elkaars +onderarm aan. De handdruk wordt voor zeer bijzondere gelegenheden bewaard. Ook deze lieden waren wel geen dwergen, (zooals +wel wordt beweerd), maar toch klein van gestalte. Het ras wordt minder, daar zij steeds onder elkaar huwen. Weer viel mij +hun eigenaardige trots op; ze nemen van vreemdelingen niet de geringste notitie; doen alsof ze niet bestaan. + +</p> +<p>En nu gleed de wijde baai van Tromsö weg uit onze oogen en wij genoten van het stralende licht, dat alles in het rond verheerlijkte. +Nooit had ik zoo wèl begrepen hoe de Skandinavische gedachte, voor “zee” en “tuin” hetzelfde woord (hav) te bezigen, had kunnen +ontstaan. Elk golfje scheen een bloem; al wat doorzichtig was glansde en gloeide van een inwendig licht. Bij het luiden eener +bel haastten wij ons allen naar het dek. De boot voer tusschen spitse klippen door. Het scheen, alsof er geen ruimte was voor +den boeg, dien zij bijna aanraakten. En het panorama, dat zich thans voor ons uitbreidde was beroofd van elk spoor van vruchtbaarheid +of groen. Het gaf den indruk, alsof een zondvloed alle dalen van een wijdvertakt bergland had gevuld en wij tusschen de allerhoogste +Alpentoppen doorstoomden. Hoe diep wringt zich de zee naar binnen tusschen deze kusten! Het is alsof zij met de aarde heeft +geworsteld om elke handbreed gronds, om ten slotte een grootsche zege te behalen. Geen wonder, dat die strijd haren stempel +heeft gedrukt op de gansche bevolking van dezen eindeloos langen zeezoom. + +</p> +<p>De noorsche fjorden geven volkomen den indruk van bergmeren. Als men zoo uren lang, tusschen bergen door, op steeds weer nieuwe +berggroepen is afgevaren, zijn er oogenblikken waarop het eenvoudig onmogelijk schijnt, dat plotseling een ontzettende storm +kan losbarsten uit de richting vanwaar wij zooeven gekomen zijn; daar, waar op mijlen afstand zich de poorten openen van den +onvertrouwbaren oceaan. Plotseling bleef het schip stil liggen. Ter rechter zijde glinsterde een reusachtige gletscher, de +Strupen, die zich uitstrekt tot aan de oppervlakte der zee. De geweldige sneeuwmassa bedekt den ganschen bergrug, en breidt +zich aan de landzijde mijlenver uit. Van de omringende bergen storten schuimende beken naar beneden. Men herkent in zee, duidelijk +afgebakend, den troebelen stroom, die aanhoudend nedervliet van uit die kristalheldere pracht daarboven. Wij stonden allen +stil en eerbiedig rond te zien; we hadden gelukkig geen drukke en spraakzame sightseers in ons midden. Doch toen kwamen de +kodaks voor den dag, en onze Drontheimsche pastoor was daarbij in de voorste rijen werkzaam. + +</p> +<p>In een wijde baai, de zoogenaamde Lyngenfjord, bleven we liggen. In een bootje werden we naar de landingsplaats geroeid, om +van daar per wagen te worden gebracht naar een Lappenkamp in de nabijheid, dat zich over twee heuvels uitstrekte, en door +den straatweg, die door het dal loopt, werd doorsneden. Dit was een gelukkig toeval; het gebeurt niet veel, dat reizigers +zulk een Lappentroep in rust ontmoeten. In het volle middaglicht was het een bont gewemel van heldere kleuren. Ze hadden weer +van alles te koop; messen, geweien, vellen, en aangekleede ledepoppen. De talrijke kudden graasden op de helling van den tegenoverliggenden +berg. Hoe vrijer de rendieren worden gelaten in hun beweging, des te beter tieren zij. Hun weideplaatsen worden gekozen al +naar de windrichting, daar ze verbazend te lijden hebben van het steken der muggen. Finsche honden liepen kwispelstaartend +overal rond. Onafscheidelijke metgezellen zijn zij voor de Lappen, en trouwe kameraden. ’t Is een levendig, ruigharig ras. +Ze klauteren met gemak op de hoogste steilten, en drijven, zoodra het voer schaarsch wordt, de kudden samen op plekken, waar +de herders ze met lasso’s kunnen bereiken en bijeenhalen. En als in den ijzigen winterwind de Lap, gehurkt op zijn slede zijn +rendier bestuurt, dan bewaakt de trouwe, er naast loopende hond het zooveel grootere dier, alsof hij wist, dat hij meer verstand +heeft. Wanneer het rendier schuw wordt, en niet meer vooruit wil, of koppig is, slaat het niet zooals een paard met de achterpooten, +maar keert zich om, en begint met de voorpooten op den rand der slede te slaan. Dan is het weer de hond, die het blaffend +tegenhoudt, en weer op zijn plaats zoekt te brengen. Als ’s nachts wolven de kudde aanvallen verdedigen de honden ze tot het +uiterste. Het gebeurt dikwijls, dat rendieren in een vreemde kudde verdwalen. Om ze in dat geval te kunnen opeischen, maakt +elke eigenaar, voor ze de bergen worden ingedreven, naar een zelfvervaardigde teekening insnijdingen in de oorlappen der dieren. +Dat patroon bewaart hij op een blad papier, en schrijft zijn naam erover heen. In het interessante arctische museum te Tromsö +zag ik meerdere zulke handteekeningen; de namen Persen, Nilsen, Volab, Olsen kwamen ’t meest voor. + +</p> +<p>Ik ging een der tenten binnen. Midden in de zoldering was een opening voor den rook van het magere vuurtje. Het geraamte van +de waterdichte tent bestond uit gladde berkenstammen, ook de vloer was met berkentakjes bestrooid. Zes menschelijke wezens +zaten daar dicht opeengepakt, en er moest nog plaats zijn voor vier andere; daar de familie uit tien personen bestond. In +een hoek knabbelde een jongen op een stuk gedroogd gezouten vleesch. Op twee ruw bewerkte kisten lagen tien bijbels; ieder +lid van het gezin bezat zijn eigen exemplaar. Toen ik vroeg, of zij er veel in lazen, zeide het hoofd van ’t gezin: <span class="pagenum">[<a id="xd0e234" href="#xd0e234">187</a>]</span>“Iederen Zondag.”—Ik kocht van de Lappen een mes, waarop in de kling omtrekken van honden, wolven en rendieren waren gekrast. +Het was kort en breed, zooals als die wapens, welke dienen om den gevelden wolf af te maken. Ik liet den man, die ’t mij verkocht, +mijn degenstok zien. Toen hij dat lange dunne staal zag glinsteren, fonkelden zijn oogen, en de geest van krijgszuchtige voorvaderen +scheen in hem op te leven. Zijn tien bijbels hadden hem nog niet geheel tot een man des vredes gemaakt. “Met zulk een wapen”, +zei hij, “zou ik den wolf bij den eersten stoot kunnen dooden, zonder hem eerst met den knuppel te moeten aanvallen”. Hij +kon de oogen niet afhouden van den stok. + +</p> +<p>Achter het Lappenkamp, op de steenachtige kust, hingen duizenden kabeljauwen, gespleten en aan den staart opgehangen. + +</p> +<p>Hier zag ik ook enkele witte bloemen, op hooge slanke stengels, en op den achtergrond lagen op het zand getrokken visschersbooten, +waarvan voor- en achtersteven even hoog zijn, als bij de venetiaansche gondels. Ze worden geroeid door acht man.—Toen onze +sloep het schip weer naderde, was het dek leeg, en zooals het daar in het gulden middaglicht sluimerde, leek het mij een soort +vliegende Hollander, een geestenschip, dat hier een korte poos te rusten lag, eer het weer door de golven zou worden voortgeslingerd +naar een onbekende toekomst. Toen we verder voeren, fladderden stormvogels luid krijschend met ons mee, en bleven ons nog +lang volgen, verwonderlijk behendig, met een forschen zwaai, uit het zog van onze boot elk toegeworpen kruimeltje oppikkend. +Dien nacht, op weg naar Hammerfest, zagen we de middernachtzon op het allermooist. De kapitein had ons reeds verteld, dat +wij het gelukkig zouden treffen, want de meeste reizigers aanschouwen de zonneschijf bij onbewolkte lucht slechts op prentbriefkaarten, +of later, bij het vertellen, in hun eigen verbeelding. Een der leden van ons gezelschap, een fotograaf uit Hannover, stond +wel een uur te voren met zijn camera op post, en zag elke minuut op zijn horloge; hij wilde wachten tot de wijzer op twaalf +stond. Anders, vond hij, had de heele zaak “<span lang="de">Keinen Sinn und keinen Zweck</span>”. Een collega van hem uit Marseille dacht er anders over; hij was al druk aan ’t platen verwisselen, eer de ander nog zijn +apparaat had opgesteld, en zette eindelijk, met een vrij oneerbiedig: “<span lang="fr">Là, je le tiens enfin, le gaillard!</span>” zijn boeltje aan kant. En intusschen stond daar die onbewogen, gloeiende zonneschijf zich rustig te spiegelen in de golven, +en liet zich “<span lang="de">anstaunen</span>” door ons nietige wezentjes. Wij verdrongen ons om den kapitein, en daar het schip zijn eerste reis naar het hooge Noorden +deed, werd er natuurlijk champagne geschonken. Er waren twaalf verschillende naties in ons gezelschap vertegenwoordigd en +er werd afgesproken, dat ieder een toast mocht houden in zijn eigen taal, doch in niet meer dan... twaalf woorden, op straffe +van nog een zestal flesschen te moeten offeren. Zelden is er zeker puntiger en bondiger gespeecht dan op die bijeenkomst. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-187.jpg" alt="Het jacht van den Duitschen keizer." width="592" height="311"><p class="figureHead">Het jacht van den Duitschen keizer.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Ook den volgenden morgen aan ’t ontbijt bleef de opgewekte stemming voortduren. Wij waren nu niet ver meer van de Noordkaap, +en de gespannen verwachting, gepaard met de zekerheid, dat ons doel weldra zou zijn bereikt, gaf ons een blij gevoel. We luisterden +met belangstelling naar het verhaal van iemand uit Torghatten, die ons de legende van den centaur vertelde, een berg, die +werkelijk den vorm van een dier fabelwezens vertoont. Het heet, dat een centaur verliefd was geworden op eene noorsche jonkvrouw, +Lekemoën. Toen hij haar niet tot vrouw kon verwerven, besloot hij, haar te rooven met geweld; hij vervolgde haar, en toen +zij hem behendig wist te ontwijken, slingerde hij een steenblok naar haar, dat den Torghatten doorboorde, en onder het neervallen +zich in een eilandje veranderde, dat nog thans Flesköen (de pijl) heet. De Torghatten heeft in het midden eene opening, zoo +groot, dat men den blauwen hemel er door ziet schijnen. Toen we ons na het ontbijt op het dek begaven, zagen we lachende oevers, +met huisjes waarvan de daken met groene zoden waren gedekt, en die als op stelten stonden, bovenop hooge steenen muren, als +ruwe zuilen oprijzend uit het water. In de verte lagen eilandjes en landtongen, wier rustige omtrekken zich bevallig afteekenden +tegen de lichte lucht. + +</p> +<p>Niet lang daarna waren we te Hammerfest aangekomen. Die noordelijkste stad der wereld is omgeven door een doordringenden geur +van walvischtraan, teer, schepen en zeilen.—Ook hier vond ik behalve de protestantsche, een katholieke kerk. De pastoor, die +uit den Rijnpfalz kwam, nam zijn herderlijke plichten met grooten ijver waar. Ook in Alten, een plaatsje, dat nog dichter +bij de Noordkaap ligt, had hij gemeenteleden te bezoeken, hetgeen hij geregeld deed, zelfs bij temperaturen, die de rotsen +deden vaneensplijten door de vorst.—Heel Hammerfest wordt electrisch verlicht, en in Sadlen, een uitlooper van de stad, heeft +de onderzoekingsreiziger Wellman een station voor draadlooze telegrafie ingericht, dat met een station op het Däne-eiland +bij Spitsbergen is verbonden. Van 18 November tot 23 Januari wordt de stad door geen zonnestraal beschenen. Het electrisch +licht komt dan goed te stade, en de vuurtoren, die op de smalle landtong van Fuglanaes verrijst, kan zich schadeloos <span class="pagenum">[<a id="xd0e258" href="#xd0e258">188</a>]</span>stellen voor zijn lange zomerrust. Hier wordt men zich eerst recht bewust, hoe het zeeleven den mensch zóó geheel vervullen +en zich als het ware met lijf en ziel van hem meester maken kan. Dikwijls stormt de zee hier met schuimende woede tegen die +kille kusten, als wilde zij, nog niet tevreden met de vele offers, die zij voortdurend eischt, ook die uiterste vesting van +dat handjevol menschen nog veroveren. Op den dag, dat ik er tusschen de rotsen omzwierf, was de zee rustig. De zon spiegelde +zich in haar vriendelijk aangezicht en vergulde de tallooze blonde kopjes van de vele Hammerfester kinderen, die meest allen +reeds den zuidwester van geolied wasdoek droegen, waarvan de klep laag in den nek neerhangt; hetzelfde hoofddeksel, waarin +die kleine jongens slechts weinig jaren later den harden kamp met de elementen zullen moeten beginnen. Op den hoek eener straat +stond ik voor de met een bronzen kogel bekroonde meridiaanzuil, die hier is opgericht ter gedachtenis aan de van 1816 tot +1852 hier ondernomen en uitgevoerde meting van den meridiaan van 25°21′, door de geometers van drie rijken, onder de hooge +bescherming van Oskar II van Zweden, en de keizers Alexander I en Nikolaas I van Rusland. De grenzen van dat groote werk vormden +de IJszee en de Donau.—Aan het strand van Hammerfest trof ik den tachtigjarigen en nog krassen zweedschen baron Olaf Hermelin +aan, die hier rustig een zeegezicht te schilderen stond. + +</p> +<p>Na Hammerfest beschreef onze boot een wijden kring en voer nog door verschillende fjorden. De boomgroei had nu geheel opgehouden, +en ook de struiken werden schaarsch. Hier en daar groeiden nog bloemen, liefelijk om te zien; maar bestemd tot korten bloei.—Het +licht omkleedde de hooge bergketens met een stralengewaad. Het scheen, alsof de wenk van een reuzentooverstaf een omhoogschuimende +golf der felste branding had doen verstijven tot kristal. In het reine, alles doordringende licht onderscheidde men elken +voorsprong, elke scherpgeteekende scheiding dier breede schaduwvlakken en felle lichtkanten, in hun verwonderlijke harmonie. +De kristallen doorzichtigheid der lucht deed ons meenen, door een scherpen verrekijker te zien.—Weer luidde onze scheepsklok. +Een vreemd geruisch vervulde de lucht; het was het gefladder en gekrijsch van een ontelbare menigte vogels. Wij voeren dicht +voorbij de Stappenegroep. Deze bestaat uit vier steenachtige eilandjes, vol scherpe rotspunten, die myriaden gevederde bewoners +tot broedplaats dienen.—Het snelle vleugelgeklepper deed ons vermoeden, dat het meerendeels stormvogels en wilde eenden waren. +In Tromsö zijn ongeveer dertig van zulke vogelbergen, en in Finmarken eveneens. Men krijgt eerst een begrip van de massa’s +vogels, die hier aanwezig zijn, als men hoort van de ontzaglijke hoeveelheden eieren, die hier jaarlijks worden verzameld. +De buit wordt bemachtigd door middel van netten en knuppels. Er zijn steile naakte rotswanden, waar die jacht de grootste +gevaren medebrengt. De eierzoeker laat zich een touw om het lijf binden en wordt zoo langs den loodrechten bergwand boven +duizelingwekkende kloven en spleten neergelaten. Hij slaat met zijn stok tegen de kalk- en granietrotsen, en doodt daarbij +zooveel vogels, dat het schijnt, alsof hij dorre bladeren van een boom doet neer dwarrelen. Het gebeurt niet zelden, dat het +touw, door het schaven langs de rotspunten beschadigd, of door ’t gebruik versleten, breekt, en de stoutmoedige jager in den +afgrond stort. + +</p> +<p>De chaos van vogels, die krijschend rondfladderen, geeft aan het noorsche landschap een zeer eigenaardig karakter, en verlevendigt +op geheimzinnige wijze de bleeke eenzaamheid van het uitgestorven land, alsof een of andere oude heidensche godheid in deze +verlatenheid een laatste toevlucht had gevonden. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure floatLeft" style="width: 334px"><img border="0" src="images/p1917-188.jpg" alt="Noorsch meisje." width="334" height="469"><p class="figureHead">Noorsch meisje.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Stappen beteekent “de zuil”, en werkelijk rijst het naakte rotsgesteente omhoog in den vorm van kolossale zuilen, die wit +zijn gekleurd door de uitwerpselen der vogels. De overigens onbewoonde eilanden doen in hun grillige lijnen aan de fantastische +scheppingen van een Böcklin denken.—Het geluid dat de dieren maken met elkander geeft den indruk van een aanhoudend gerammel +met ketens, en soms weer klinkt het als het eentonig, verdoovend stemmenrumoer, dat men hoort in de koopmansbeurzen der groote +steden van Europa en Amerika.—Wij schoten met geweren in de massa. Sommige vogels vielen in het water; andere op het dek. +Toen we nog wat nader bij de eilanden waren gekomen, richtten we een salvo tegen de ontzaglijke duistere spleet, die het grootste +rotsblok in tweeën scheen te deelen. Verbazingwekkend was het effect. Uit de reusachtige opening schoten millioenen vogels +te voorschijn, die de lucht deden weergalmen van hun gekrijsch en in donkere wolken naar alle zijden uiteenfladderden. + +</p> +<p>Wij naderden nu snel de Noordkaap. Een vreemd, onzeker schijnsel wierp over de rotsen wisselende tinten van rood, groen en +oranje. Links van ons hadden we nu steeds het eindeloos oppervlak der zee; ter rechterzijde korte, wonderlijk puntige, spookachtige +bergketens, als getuigen van de worsteling eener onrustige natuur in doodstrijd. + +</p> +<p>Daar lag dan dat geheimzinnig toppunt van het oude Europa, dat nimmer geheel zal worden vernietigd, en steeds zichzelf weer +verjongt. Hoeveel andere landen en zeeën strekten zich uit, weer achter die hooge klippen. Hoeveel jacht en onrust van groote +wereldsteden, hoeveel verborgen vrede en geluk op het stille land! + +</p> +<p>Daar rees de Noordkaap voor ons op. Een naakte, donkere rotsmassa, omringd door ijzige golven; een waar duivelseiland uit +de fabel gelijk. +<span class="pagenum">[<a id="xd0e277" href="#xd0e277">189</a>]</span></p> +<p>Toen het schip om de uiterste punt van de kaap was heengevaren en binnengeloopen in de kleine baai, die ’s winters geteisterd +wordt door hevige stormen, keerde ik mij om, om nog eenmaal den blik te laten weiden over den eindeloozen oceaan, die zich +vóór mij uitbreidde onder het heldere, witachtige licht. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-189-1.jpg" alt="Een gletscher die tot aan zee uitloopt." width="619" height="453"><p class="figureHead">Een gletscher die tot aan zee uitloopt.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Een zwerm vogels vloog op van de Noordkaap en verdween in het niet, naar ’t mij scheen, alsof die vreemde sphinx, die daar +hoog boven ons te stralen stond, alle leven in zich opnam, zooals de sphinx van het ijs reeds zoovelen had gelokt en verzwolgen, +die hier zochten naar wetenschap en roem. + +</p> +<p>De kapitein en zijn vrouw gingen met ons aan land. De paar zeelui, die met den bootsman de wacht hielden over het schip, lichtten +het anker en voeren, daar de kapitein hun had opgedragen, voor de ontbijttafel den volgenden morgen te zorgen, een zeemijl +verderop, om visch te vangen. Op de landingsbrug was het bepaald een gedrang. Nog twee andere booten, een engelsche, de Argonaut, +en een hollandsche, de Thule, waren op dezelfde reede geankerd en hadden reeds verscheiden sloepen met passagiers van boord +gezonden. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-189-2.jpg" alt="Sneeuwvelden op Spitsbergen." width="603" height="388"><p class="figureHead">Sneeuwvelden op Spitsbergen.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>De Noordkaap, die uit zwartachtigen, met spleten doorsneden leisteen bestaat en steil afloopt in zee, ligt op den breedtegraad +van 71° 40′, en op den lengtegraad van 23° 40′ 30″. + +</p> +<p>De hoogte bedraagt 300 meter. Ten noorden ervan ligt het eiland Magerö. + +</p> +<p>Natuurlijk was er geen enkele onder de reizigers, die het niet voor zijn plicht hield, deel te nemen aan de tamelijk moeilijke +en inspannende beklimming. Grijze haren, gezetheid, niets scheen eene belemmering; alles klauterde, wat het klauteren kon. +Dáárvoor was men nu niet hier gekomen, om te blijven steken aan den voet. Het was een hijgen en blazen zonder einde. Eerst +werd de overjas uitgetrokken, dan de jas; daarna gingen de dassen eraan, en eindelijk zelfs de boorden. Nu en dan stond men +in groepjes met bedrukte gezichten omhoog te zien naar het opwaarts kronkelend pad. + +</p> +<p>Wederkeerig sprak men elkaar moed in. “Een half uurtje nog...... straks na die bocht wordt het beter..... is dat daar niet +een soort van leuning?..... ha, daar hebben we al een touw...” zoo klonk het nu hier, dan ginds. Opgeven deden ze ’t niet. +Ieder moest kunnen zeggen, dat hij op den top geweest was. De hoop op nog eenigen steun van buitenaf bleek niet ongegrond. +Van uit een bepaald punt der kust was een soort van geïmproviseerde leuning van touwen aangebracht, waaraan de meesten zich +dankbaar vastklampten. Er was iets huiveringwekkends in de omgeving; de geheele omtrek had een zoo afschrikkend en steriel +voorkomen, dat men onwillekeurig onder den indruk geraakte van die troostelooze kaalheid en hardheid. De onverzettelijke kleine +schare geleek wel een troep pelgrims op den lijdensweg. De eersten waren dan nu gelukkig aangeland op het plateau, waarvan +de noordelijke rand steil in zee afvalt. Een volkomen kale vlakte, waaruit af en toe een vogel opfladderde, die met zijn schreeuw +de stilte verbrak. Hier en <span class="pagenum">[<a id="xd0e302" href="#xd0e302">190</a>]</span>daar had men een uitzicht op het met sneeuwvelden en plassen bedekte eiland Magerö. Dwars over het rotsplateau was een ijzerdraad +gespannen naar de kiosk, die met het front naar zee staat. Dit was wel zeer noodig; daar de berg dikwijls in dichten nevel +is gehuld, en men dan gevaar loopt, in kloven of spleten te storten. Een met groen getooide granieten zuil vermeldt, dat twee +vorsten hier een bezoek gebracht hebben, Koning Oscar van Zweden op 2 Juli 1873, en Keizer Wilhelm II op 22 Juli 1891. + +</p> +<p>De lucht was bewolkt en somber, toen wij, aan de kiosk gekomen, uitzagen naar zee. Op een verschijnen van de zon viel bijna +niet te hopen. Toch was het een grootsch gezicht, die sluimerende oneindigheid. Boven de wolken, die de zon bedekt hielden, +schoten aan den verren horizon lichtlijnen omhoog, die op den diadeem van een overwinnaar geleken. + +</p> +<p>Het pavilloen was versierd met vlaggen van verschillende landen. Er lagen lijsten gereed, waarop wij allen onze namen teekenden. +Champagnekurken knalden. Telkens gluurde men eens even naar buiten; maar de zon bleef weg. Wij verdreven ons den tijd met +babbelen en prentbriefkaarten schrijven. Er waren vier verschillende afbeeldingen te koop van de Noordkaap. Ieder wilde natuurlijk +die, waarop ook de zon te zien was. Als photo’s waren de prentjes niet veel zaaks; maar ze kostten zonder postzegel nog een +halve mark per stuk, zoodat een groet uit de Noordkaap op minstens 60 pfennig te staan komt. De verkooper vertelde ons dan +ook tot zijn verontschuldiging, dat hij voor de pacht van de kiosk jaarlijks 300 kronen moest betalen, en zei naar waarheid, +dat het “seizoen” hier wel buitengemeen kort was. Men werpt zijn kaarten in een bus aan den voet van den berg. Hier worden +ze voorzien van den stempel “Noordkaap”, en dan reist de geheele post met de schrijvers op dezelfde boot weer terug. In het +pavilloen staan in een halven kring schrijftafels, keurig ingericht, met inkt, pennehouders en pennen, en vloeipapier. De +dingen worden niet, zooals in andere landen, aan den lessenaar vastgemaakt; trouwens in dit jaargetij komt alle bedreven kwaad +hier dan ook onverbiddelijk “aan het licht”. + +</p> +<p>Op eens klonken van alle zijden luide uitroepen: “De zon! De zon!”—Wij geleken wel allen op Oswald uit Ibsen’s “Spoken” op +dat oogenblik. Het geheele paviljoen kwam in beweging en wij stormden naar buiten. Alleen de prentbrief kaarten man bleef +rustig zitten. Hij had die veelbegeerde zon naar zijn zin zeker al dikwijls genoeg onder de oogen gehad.—Ik zal den indruk +niet licht vergeten, dien ik nog ontving, al was het slechts een korte afscheidsgroet, dien de zon ons toewierp, eer zij zich +weer aan onzen blik onttrok. Tot beschouwingen was het overigens de tijd niet; met koortsachtige haast werden de kodaks gegrepen, +en overal klepperden de deksels der camera’s. De beste opnamen krijgt men bij korte belichting. “Gauw, een groep vormen!” +riep iemand opgewonden. We vlogen allen haastig naar de zuil en konden ons nog juist groepeeren, zoo goed dat in der haast +ging, eer de lichtende kogel zich weer aan ons oog onttrok.—Weer breidde zich de vale, arctische schemering uit over de rotsen, +de sneeuwvelden, de verre plassen en moerassen en de enkele rondvliegende vogels. Het werd koud, en huiverend maakten wij +ons gereed voor den terugtocht. Boven aan den rand van het plateau ontmoetten wij de achterblijvers die onderweg hadden gerust +en nu het beste bleken gemist te hebben. Welgemoed trokken zij echter mantels en jassen dichter om zich heen, in ’t bewustzijn +dat zij het doel ten minste hadden bereikt. + +</p> +<p>De reis naar Spitsbergen wordt in den regel ondernomen van uit Hammerfest. Hier nam dan ook de pastoor van Drontheim afscheid +van ons, met andere reisgenooten, die ons lief geworden waren op den tocht, en slechts weinig passagiers bleven over, die +op onzen noorschen schoener de reis naar Spitsbergen mee wilden maken. Urenlang gleden wij, als door den wind gedragen voorwaarts, +totdat laat in den namiddag beweging kwam in de rustige golven. + +</p> +<p>“De wind slaat om”, klonk de stentorstem van den kapitein van de brug. Onmiddellijk begonnen de matrozen de zeilen te reven. +Tijd om de naaste kust te bereiken was er niet meer. De storm brak met geweld over ons los en dreef ons uit alle macht naar +het westen. Het duurde uren, eer het weêr bedaarde, en toen de Hedda weder macht kreeg over de golven, waren wij niet ver +meer verwijderd van de IJslandsche kust. Daar het noodig was, de door den storm aangerichte schade te herstellen, besloot +de kapitein een haven binnen te loopen. Over twee uur zouden we voor anker gaan. + +</p> +<p>Daar lag het nu werkelijk vóór ons, dat eenzame eiland, dat ons steeds zoo onbereikbaar ver weg was toegeschenen; als een +door de zee omgeven kluizenaarswoning kwam het ons voor, doch een kluizenaarsverblijf, zoo groot als Baden, Wurtemberg en +de Beiersche Rijnpfalz met elkaar. + +</p> +<p>Het scheen een schoon land met zijn diep in de kust snijdende fjorden, zijn lachende dalen en schuimende watervallen; zijn +geweldige gletschers, en zijn honderden vulkanen en geysers. Geen bosschen echter waren er te zien. Slechts wat magere berkenstammen +teekenden zich af tegen den horizon. Dat wegsterven van den plantengroei in het Noorden wordt vergoed door den rijken bloei +der fauna, zoo te land als te water. Terwijl men het aantal schapen hier op 90.000 en dat der paarden op 40.000 schat, laat +het aantal rendieren, waarvan de eerste paren in 1700 werden ingevoerd, en waarmede het ging als met de konijnen in Nieuw-Zeeland, +zich niet eens vaststellen, wegens de verbazend groote hoeveelheid. + +</p> +<p>De 80.000 bewoners van het eiland zijn van skandinavischen oorsprong. In het jaar 860 werd IJsland ontdekt door dezelfde Noormannen, +die in 876 Groenland en in 1000 Nieuw-Engeland ontdekten. In Reykjavik, de geheel van hout gebouwde hoofdstad, woont een luthersch +bisschop. In het jaar 1000 had IJsland een republikeinsch bestuur. Toen het later onder de heerschappij van Denemarken kwam, +bewaarde het den zin voor vrijheid en onafhankelijkheid, die het trotsche land nog thans eigen is. De reis van IJsland naar +Spitsbergen duurde vijf dagen. Vijf dagen te midden van de heerlijke kleurenpracht der steeds wisselende tinten der golven +onder het telkens weer veranderende licht. Eens, toen wij in bewondering verzonken op het dek stonden, hoorden wij, geheel +<span class="pagenum">[<a id="xd0e320" href="#xd0e320">191</a>]</span>onverwacht, de klanken eener viool. Beneden in zijn hut ontlokte de kapitein aan zijn instrument de tonen van een zwaarmoedig, +poëtisch lied van Grieg. Het was als de openbaring der diepe noorsche volksziel, de ziel van bergbewoners en zeevaarders. + +</p> +<p>De archipel van Spitsbergen behoort aan niemand, is herrenlos, zooals de Duitschers het noemen. Ontdekt werd hij in 1592 door +de Hollanders Barents en Heemskerk, bij hun pogen om den noord-oostelijken zeeweg naar Azië te vinden. In het jaar 1612 kwamen +ook de Engelschen hier, die rijk gewin trokken uit jacht en visscherij. In de 17e eeuw ontstonden hier meermalen bloedige +twisten tusschen engelsche, hollandsche en fransche walvischvaarders, totdat ten slotte Holland, Engeland, Denemarken en Noorwegen +de heerschappij onder zich verdeelden over de wateren der uit zes groote eilanden bestaande Spitsbergen-groep. De eersten +die hier waagden te overwinteren, waren de Russen. Noorsche jagers hebben onlangs hun voorbeeld gevolgd. In den winter is +de eilandengroep volkomen afgesloten door ijsschotsen, die zich des zomers beperken tot de Noord- en Oostkust. Aan de andere +beide zijden verhindert de golfstroom de ijsvorming<span class="corr" id="xd0e324" title="Niet in bron">.</span> De gemiddelde maandtemperatuur stijgt in Juni tot 1° boven nul; in Juli tot 5°, in Augustus tot 3°. Sneeuw valt in alle maanden. +Gedurende 124 dagen komt de zon in het geheel niet te voorschijn. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/p1917-191.jpg" alt="Ibsen’s lievelingsvenster." width="438" height="586"><p class="figureHead">Ibsen’s lievelingsvenster.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Dit “Ultima Thule” krioelt van scherpe rotspunten, waarnaar het dan ook zijn naam draagt. De reusachtige Dickson-gletscher +schijnt een uit zee oprijzende ontzaglijke zilveren muur. De lucht is zoo zuiver, dat lijken hier niet tot ontbinding overgaan; +maar eenvoudig uitdrogen.—Er groeit hier een soort poolwilg, en de benedenste gedeelten der rotsen zijn bedekt met mos, dat +in geval van nood als voedsel kan dienen. + +</p> +<p>Toen wij omstreeks middernacht de westzijde van Spitsbergen naderden, sneeuwde het, terwijl de zon helder scheen, een aller +wonderlijkste combinatie, het uur van den dag (of nacht) in aanmerking genomen. In de nabijheid der bocht waar wij aankwamen, +bevond zich een troep Engelschen, die juist terugkwamen van de rendierjacht. Ze droegen noorsche oliejassen en sommigen hadden +ook broeken aan van dezelfde stof, die de visschers van de Lofodden en Westeraalen dragen, als zij dagenlang bij stroomenden +regen in hun open boot op de roeibank zitten. Anderen droegen hooge waterlaarzen, die men met riemen opzij aan de heupen bevestigen +kan; een tweede riem wordt nog om het been boven den voet gewonden. Wij zwierven geruimen tijd op het groote eiland rond. +In de Sassenbaai bij het IJsfjord zagen we dieren genoeg, maar nergens een struik, een plekje groen of een menschelijke woonplaats. +Men voelde zich aan den drempel van een doodenrijk. Op een hoogte bij de Advent-baai zagen we twee graven en de overblijfselen +van een hut. + +</p> +<p>Noorsche rendierjagers, die zich door de te vroeg verschuivende ijsvelden in October 1895 den terugweg zagen afgesneden, hebben +in die hut gewoond en rusten in die graven. En ten slotte zagen wij, aan de overzijde van onbegaanbare ijsvlakten, de Virgo-baai, +vanwaar de ongelukkige André zijn reis begon, toen hij in zijn luchtschip den weg zocht naar de Noordpool. Het is niet onwaarschijnlijk, +dat de sneeuwmassa’s die zich verzamelden op het bovenvlak van den ballon, niet konden smelten, zoodat hij, onder hun last +bezwijkend, als een uitgeputte vogel naar beneden stortte, en het omhulsel, dat hem door het luchtruim had gedragen, langzaam +werd verteerd. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure floatLeft" style="width: 340px"><img border="0" src="images/p1917-192-1.jpg" alt="Bjornstjerne Bjornson in zijn studeerkamer." width="340" height="449"><p class="figureHead">Bjornstjerne Bjornson in zijn studeerkamer.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Er liepen geruchten, dat zich bij de Bereneilanden walvisschen hadden vertoond. Daar ik zeer verlangde, de jacht van nabij +gade te slaan, begaf ik mij aan boord van een der walvischvaarders die naar die streek vertrok. Het stoomschip droeg vóór +op den boeg het kanon, waarvan men zich thans bedient om de dieren te dooden. Vroeger vervolgde men den walvisch met booten, +waaruit de onverschrokken jagers den harpoen wierpen, doch waarbij zij het grootste gevaar liepen, door de beweging van het +water, veroorzaakt door de stuiptrekkingen van het dier, te worden omgeworpen en in de diepte gesleurd. In de 17de eeuw kwamen +de Hollanders op het denkbeeld het werptuig uit een geweer te schieten. Toen omstreeks 1860 in Indië de jute ontdekt werd, +een vezelplant, die zeer in waarde wint door een behandeling met walvischtraan, werd ook de walvischvangst weer met ijver +bedreven. Een eenvoudige robbenjager, de noorsche kapitein Svend Foyn uit Tonsberg, vond het middel, om den harpoen uit een +kanon te schieten, zóó, dat het werptuig door een lang touw aan het schip blijft verbonden, en het dier, eenmaal getroffen, +niet meer ontsnappen kan. In den regel sterft <span class="pagenum">[<a id="xd0e345" href="#xd0e345">23</a>]</span>het aan de bekomen verwondingen. Het geschut is draaibaar; wordt door een man bediend, en van voren geladen. Vóóraan is de +harpoen bevestigd, die bestaat uit twee sterke, een meter lange staven, met een ring in het midden, waaraan een touw bevestigd +is, en die aan de buitenzijde zijn voorzien van scherpe weerhaken, die zich diep in het vleesch boren van den kolos. In het +jaar 1867 doodde kapitein Foyn op die wijze zijn eersten walvisch; in het volgende jaar maakte hij er reeds een dertigtal +buit; waarna hij patent nam op zijn uitvinding en een groot vermogen verwierf. In het jaar 1878 ving hij niet minder dan 100 +walvisschen, die elk 40000 kronen waard waren. Hij bleef echter bij zijn eenvoudige levenswijze en vestigde zich op zijn 70e +jaar te Vadsö, waar hij in een ruw-houten huisje woonde en ijverig in den Bijbel las. Zijn groot vermogen liet hij na aan +liefdadige instellingen. Later werden meerdere maatschappijen opgericht, die de walvischvangst in het groot ondernamen, in +1886 waren ruim veertig booten hiertoe in gebruik, verdeeld over 22 stations. In het jaar 1885 werden aan de laplandsche kust +1400 walvisschen gevangen. Door die rustelooze vervolging zijn de dieren schuw geworden. Zij nemen thans de vlucht als zij +een walvischvaarder zien naderen, ’t geen zij vroeger niet deden; het bewustzijn van gevaar schijnt dus door overerving te +worden voortgeplant. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure floatRight" style="width: 395px"><img border="0" src="images/p1917-192-2.jpg" alt="De familie Bjornson aan tafel." width="395" height="586"><p class="figureHead">De familie Bjornson aan tafel.</p> +</div><p> + + +</p> +<p>Lang zwierven we rond zonder iets anders te zien dan een menigte dolfijnen van allerlei grootte, die rondom het schip dartelden, +totdat eindelijk een der matrozen, die gespannen in de verte tuurden, bij het eerste morgengrauwen uitriep: “en Hwal!”—De +boeg van het schip wendde zich in de richting waar het dier zich vertoonde, en met een vaart van 20 mijlen in het uur ging +het voorwaarts. Nu en dan verdween de reus, dan weer zagen wij een zuil water omhoog spuiten. Hij moest ons hebben bespeurd; +want hij scheen te vluchten. Doch wij haalden hem in en kregen hem onder schot. Daar vliegt uit den loop van het dreunend +kanon de harpoen, die in den breeden rug blijft steken. De visch duikt onder en komt weer boven, het schip voortslepend, dat +bij iederen stoot kraakt in zijn voegen. De golven zijn rood gekleurd. Nog een laatste slag met den staart, een bruisend geweld—en +de buit is vermeesterd. + +</p> +<p>Ik keerde terug op de Hedda, als de allerlaatste passagier. Nòg hooger naar het Noorden stevenden wij, tot aan den rand dier +geweldige witte woestenij van nimmer smeltend ijs, waarin de pool ligt. Had door een wonder die muur kunnen vaneensplijten, +dan zouden wij, langs open water, in enkele etmalen het veel omstreden punt hebben bereikt. Want wij bevonden ons thans op +81°1′12″ N.B. + +</p> +<p>Lang stond ik stil, zonder een woord te spreken, roerloos. Alle besef van eigen lichamelijkheid was verdwenen, om plaats te +maken voor de loutere gedachte.—In dezen kerker had Frithjof Nansen verwijld, terwijl Noorwegen wachtte op dien sterken strijder +voor haren roem en hare onafhankelijkheid. Hierheen drong Lodewijk van Savoye om nieuwe wegen te ontdekken in Italië’s naam. +Hier bleef zijn trouwe metgezel Francesco Querini, noode gemist door zijn vaderstad Venetië, <span lang="it">la buona madre</span>, getrouwelijk wachtend op hare zonen, die zij niet met eigen oogen sterven zag.... + +</p> +<p>In dat uur, bij dien aanblik, zonk voor mij al het kleine en drukkende, alle bitterheid van het leven weg, om plaats te maken +voor blijmoedige berusting. + + +</p> +<p></p> +<div class="figure"><img border="0" src="images/o1917-192.gif" alt="Ornament." width="223" height="12"></div><p> + + +</p> +<div class="footnotes"> +<hr class="fnsep"> +<p class="footnote"><span class="label"><a class="noteref" href="#xd0e89src" id="xd0e89">1</a></span> Tekst en illustraties zijn ontleend aan <span class="smallcaps">Gino Bertolini</span>. <span lang="de">Die Seele des Nordens</span>. Berlijn, <span class="smallcaps">Dietrich Reimer</span> (<span class="smallcaps">Ernst Vohsen</span>). +</p> +</div> +</div> +</div> +<div class="back"> +<div class="transcribernote"> +<h2>Colofon</h2> +<h3>Beschikbaarheid</h3> +<p>Dit eBoek is voor kosteloos gebruik door iedereen overal, met vrijwel geen beperkingen van welke soort dan ook. U mag het +kopiëren, weggeven of hergebruiken onder de voorwaarden van de Project Gutenberg Licentie bij dit eBoek of on-line op <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p>Dit eBoek is geproduceerd door het on-line gedistribueerd correctie team op <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<p lang="en">This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give +it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at <a href="https://www.gutenberg.org/">www.gutenberg.org</a>. + +</p> +<p lang="en">This eBook is produced by the Online Distributed Proofreading Team at <a href="https://www.pgdp.net/">www.pgdp.net</a>. + +</p> +<h3>Codering</h3> +<p>Dit bestand is in een verouderde spelling. Er is geen poging gedaan de tekst te moderniseren. Afgebroken woorden aan het einde +van de regel zijn stilzwijgend hersteld. Kennelijke zetfouten in het origineel zijn gecorrigeerd. Dergelijke correcties zijn +gemarkeerd met het corr-element. + +</p> +<p>Hoewel in het origineel laag liggende aanhalingstekens openen gebruikt, zijn deze in dit bestand gecodeerd met “. Geneste +dubbele aanhalingstekens zijn stilzwijgend veranderd in enkele aanhalingstekens. + +</p> +<h3>Documentgeschiedenis</h3> +<ol class="lsoff"> +<li>2009-02-25 Begonnen. + +</li> +</ol> +<h3>Externe Referenties</h3> +<p>Dit Project Gutenberg eBoek bevat externe referenties. Het kan zijn dat deze links voor u niet werken.</p> +<h3>Verbeteringen</h3> +<p>De volgende verbeteringen zijn aangebracht in de tekst:</p> +<table width="75%"> +<tr> +<th>Bladzijde</th> +<th>Bron</th> +<th>Verbetering</th> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e164">181</a></td> +<td width="40%">tnsschen</td> +<td width="40%">tusschen</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e169">182</a></td> +<td width="40%">rijkom</td> +<td width="40%">rijkdom</td> +</tr> +<tr> +<td width="20%"><a class="pageref" href="#xd0e324">191</a></td> +<td width="40%"> +[<i>Niet in bron</i>] + +</td> +<td width="40%">.</td> +</tr> +</table> +</div> +</div> + + + + + + + +<pre> + + + + + +End of Project Gutenberg's De Ziel van het Noorden, by Gino Bertolini + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK DE ZIEL VAN HET NOORDEN *** + +***** This file should be named 28195-h.htm or 28195-h.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + https://www.gutenberg.org/2/8/1/9/28195/ + +Produced by The Online Distributed Proofreading Team at +https://www.pgdp.net/ + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +https://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH F3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at https://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +https://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at https://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit https://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including including checks, online payments and credit card +donations. To donate, please visit: https://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + https://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. + + +</pre> + +</body> +</html> diff --git a/28195-h/images/ia1917-177.gif b/28195-h/images/ia1917-177.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..e798206 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/ia1917-177.gif diff --git a/28195-h/images/o1917-192.gif b/28195-h/images/o1917-192.gif Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..9320110 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/o1917-192.gif diff --git a/28195-h/images/p1917-177.jpg b/28195-h/images/p1917-177.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6c200d7 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-177.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-178.jpg b/28195-h/images/p1917-178.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..c227889 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-178.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-179.jpg b/28195-h/images/p1917-179.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..420163a --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-179.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-180.jpg b/28195-h/images/p1917-180.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..b05fb31 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-180.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-181.jpg b/28195-h/images/p1917-181.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..016913f --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-181.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-183.jpg b/28195-h/images/p1917-183.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..6285c08 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-183.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-184.jpg b/28195-h/images/p1917-184.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..cec5e74 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-184.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-185.jpg b/28195-h/images/p1917-185.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..802ac2d --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-185.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-187.jpg b/28195-h/images/p1917-187.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..895c564 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-187.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-188.jpg b/28195-h/images/p1917-188.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..876cf49 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-188.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-189-1.jpg b/28195-h/images/p1917-189-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..7b300ca --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-189-1.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-189-2.jpg b/28195-h/images/p1917-189-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..97c9584 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-189-2.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-191.jpg b/28195-h/images/p1917-191.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..79a177b --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-191.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-192-1.jpg b/28195-h/images/p1917-192-1.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..bbd27c8 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-192-1.jpg diff --git a/28195-h/images/p1917-192-2.jpg b/28195-h/images/p1917-192-2.jpg Binary files differnew file mode 100644 index 0000000..88eb235 --- /dev/null +++ b/28195-h/images/p1917-192-2.jpg diff --git a/LICENSE.txt b/LICENSE.txt new file mode 100644 index 0000000..6312041 --- /dev/null +++ b/LICENSE.txt @@ -0,0 +1,11 @@ +This eBook, including all associated images, markup, improvements, +metadata, and any other content or labor, has been confirmed to be +in the PUBLIC DOMAIN IN THE UNITED STATES. + +Procedures for determining public domain status are described in +the "Copyright How-To" at https://www.gutenberg.org. + +No investigation has been made concerning possible copyrights in +jurisdictions other than the United States. Anyone seeking to utilize +this eBook outside of the United States should confirm copyright +status under the laws that apply to them. diff --git a/README.md b/README.md new file mode 100644 index 0000000..f16c2c3 --- /dev/null +++ b/README.md @@ -0,0 +1,2 @@ +Project Gutenberg (https://www.gutenberg.org) public repository for +eBook #28195 (https://www.gutenberg.org/ebooks/28195) |
