diff options
| author | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:12:41 -0700 |
|---|---|---|
| committer | Roger Frank <rfrank@pglaf.org> | 2025-10-14 20:12:41 -0700 |
| commit | 457cd071273bf98578883fbb0f3ac0a68bd6e9c5 (patch) | |
| tree | 8f47282b45891aa2a432ef641320b62e78ecebf5 /39409-0.txt | |
Diffstat (limited to '39409-0.txt')
| -rw-r--r-- | 39409-0.txt | 3186 |
1 files changed, 3186 insertions, 0 deletions
diff --git a/39409-0.txt b/39409-0.txt new file mode 100644 index 0000000..6b5faf7 --- /dev/null +++ b/39409-0.txt @@ -0,0 +1,3186 @@ +The Project Gutenberg EBook of The Persians, by Aeschylous + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org/license + + +Title: The Persians + +Author: Aeschylous + +Translator: Zervos Ioannis + +Release Date: April 9, 2012 [EBook #39409] + +Language: Greek + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE PERSIANS *** + + + + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides + + + + +Note: The tonic system has been changed from polytonic to +monotonic. The spelling of the book has not been changed +otherwise. + +Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε +μονοτονικό. Η ορθογραφία του βιβλίου κατά τα άλλα παραμένει ως +έχει. + + + + +ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ + + + + +ΑΙΣΧΥΛΟΣ + + +Π Ε Ρ Σ Α I + + +ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ + +ΙΩΑΝΝΟΥ ΖΕΡΒΟΥ + + + +ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΦΕΞΗ + + + + +ΕΙΣΗΓΗΣΙΣ + + + +Ο ποιητής της Τραγωδίας. + + + +Ο Αισχύλος, ο μέγιστος τραγικός εγεννήθηκεν εις την Ελευσίνα το +525 π. χ. από αρχοντικόν αρχαιότατον γένος. Είχεν ανατροφήν και +μόρφωσιν επιμελημένην, ώστε η ποιητική του μεγαλοφυία επρόφθασεν +ενωρίς να φανερωθή και ήτον είκοσι πέντε χρόνων ότε συναγωνίσθη +με τους ονομαστούς δραματοποιούς Πρατίναν και Χοιρίλον, χωρίς +όμως να νικήση. + +Άνδρα τον ευρήκαν οι Μηδικοί πόλεμοι ― πολεμιστήν ηρωικόν εις τον +Μαραθώνα, όπου πολλά τ ρ ω θ ε ί ς α π ε κ ο μ ί σ θ η δ ι ά φ +ο ρ ε ί ο υ, και εις τους άλλους έπειτα δοξασμένους εναντίον των +Περσών αγώνας. Όμοια το καλόν γένος του έβγαλε γενναίους τους +αδελφούς του τον Κυνέγειρον που έπεσε μοναδικά αγωνιζόμενος εις +τον Μαραθώνα και τον Αμεινίαν που αρίστευσεν ως Τριήραρχος εις +την Σαλαμίνα. + +Η Τραγωδία προ του Αισχύλου ευρίσκετο εις την αρχήν της. Αι +παραστάσεις απετελούντο από θρησκευτικούς ύμνους και πρώτος τότε +ο Θέσπις έβαλεν ένα πρόσωπον να ομιλή εις τας διακοπάς των ύμνων. +Ο Αισχύλος ελαττώνοντας τα χορικά έβαλε και δεύτερον πρόσωπον, +έτσι δε εμορφώθη ο διάλογος, με τον οποίον εγίνετο η αφήγησις της +υποθέσεως. Συνάμα, όπως αναφέρουν υστερώτεραι πληροφορίαι, ο +Αισχύλος επενόησε πλούσια σκηνικά παρουσιάζοντας ζωγραφίας, +μηχανάς, βωμούς, τάφους, σάλπιγγας, φαντάσματα και Εριννύας, +ευρήκε δε διά τους ηθοποιούς τον κ ό θ ο ρ ν ο ν, τας χ ε ι ρ ί +δ α ς και τα π ρ ο σ ω π ε ί α ― τρόπον δηλαδή ενδυμασίας που +να παρουσιάζη τους ηθοποιούς μεγαλοπρεπεστέρους· γενικώς και εις +κάθε τραγωδίαν συμφωνοτέρους με την υπόθεσιν. Τέλος τα πρόσωπα +του χορού από 50 τα περιώρισεν εις 13. Ώστε εμόρφωσε την +Ελληνικήν τραγωδίαν όπως αυτή έμεινεν έκτοτε. + +Σύμφωνα με την τότε συνήθειαν ο Αισχύλος εις κάθε δραματικόν +αγώνα, εις τον οποίον μετείχε, εδίδασκε τρεις τραγωδίας και έν +δράμα σατυρικόν. Αι τρεις τραγωδίαι του ήσαν πάντοτε η αφήγησις +ενός μόνου μύθου και δι' αυτό από τους γραμματικούς λέγονται +τριλογίαι. Έγραψεν 90 τραγωδίας, ως αναφέρουν, εις δε τους +δραματικούς αγώνας 13 φοράς ανεκηρύχθη νικητής. + +Όμως εκαυχάτο περισσότερον διά τον ηρωισμόν του εις τον πόλεμον +παρά διά την υπέροχον ποιητικήν αξίαν του, όπως φανερώνει και το +επίγραμμα του τάφου του, που λέγεται ότι το έγραψεν ο ίδιος: + + Αισχύλου Ευφορίωνος Αθηναίον τόδε κεύθει + μνήμα καταφθίμενον πυροφόροιο Γέλας + αλκήν δ' ευδόκιμον Μαραθώνιον άλσος αν είποι + και βαθυχαιτήεις Μήδος επιστάμενος. + +Και εις αυτόν όπως εις όλους τους αληθινά υπερόχους η ενέργεια +και η τόλμη ― ήτοι ο δυνατός χαρακτήρ ― υπήρξαν διά την ατομικήν +του υπόστασιν πλέον αισθητά παρ' ό,τι η σκέψις, η οποία όμως +μόνον όταν υπάρχη δυνατός χαρακτήρ φανερώνεται αληθινά ισχυρά, +υψηλή, ωραία και ευγενική ― ζωντανευμένη από της φύσεως την +αλήθειαν. + + + +Η υπόθεσις της τραγωδίας. + + + +Αντίθετα προς τας άλλας τραγωδίας βασισμένας εις μύθον, οι +«Πέρσαι» έχουν υπόθεσιν πραγματικήν και σύγχρονον, αποτελούν δε +ύμνον της νίκης των Ελλήνων εναντίον των Περσών. + +1. Εις την αρχήν χορός επισήμων γερόντων Περσών εξιστορεί το +πλήθος του στρατού του Ξέρξου, την ερήμωσιν των Ασιατικών χωρών +και τον φόβον αυτού μη καταστραφή ο στρατός. + +2. Έπειτα προσφωνεί την Άτοσσαν, μητέρα του Ξέρξου, που +τρομαγμένη από όνειρόν της προφητικόν διηγείται αυτό εις τους +γέροντας ζητούσα τας συμβουλάς των. Ενώ ο Χορός της λέγει να +δεηθή εις τους θεούς δια ν' αποτρέψουν το κακόν έρχεται +αγγελιοφόρος, που οδυρόμενος διηγείται την καταστροφήν του +στρατού. Η είδησις ότι εσώθη ο Ξέρξης κάμνει την μητέρα του ν' +ακούση ησυχώτερα τας λεπτομερείας του ολέθρου εις την Σαλαμίνα. +Όταν δε η Άτοσσα αποσύρεται διά να δεηθή εις τους θεούς, ο χορός +θρηνεί και φανερώνει φόβον μήπως επαναστατήσουν οι λαοί της +Ασίας. + +3. Επιστρέφοντας η Άτοσσα με τα χρειαστά προς θυσίαν προσφέρει +χοάς εις τον τάφον του Δαρείου, ενώ ο Χορός εγκωμιάζει τον νεκρόν +παρακαλώντας αυτόν να φανή δια να συμβουλεύση και βοηθήση τους +Πέρσας. + +4. Το φάσμα του Δαρείου εμφανίζεται και ακούοντας την καταστροφήν +εξηγεί ότι οι θεοί ετιμώρησαν την αλαζονείαν του Ξέρξου, προλέγει +ότι διά την ασέβειαν και οι λοιποί, όσοι ευρίσκονται εις την +Ελλάδα, Πέρσαι θα καταστραφούν και συμβουλεύει να μη γίνη πλέον +πόλεμος εναντίον των Ελλήνων. Ο Χορός ύστερα εξυμνεί τας παλαιάς +νίκας του Δαρείου εις την Ασίαν. + +5. Τέλος έρχεται ο Ξέρξης με σχισμένην την βασιλικήν πορφύραν, +άοπλος και μόνος. Αναγνωρίζει τα σφάλματά του, και οδύρεται μαζί +με τον Χορόν των γερόντων, οι όποιοι με το άσμα και με τον χορόν +παριστάνουν εκφραστικά την αθλιότητα του βασιλέως. + + + +Τα πρόσωπα της τραγωδίας. + + + +ΧΟΡΟΣ ΓΕΡΟΝΤΩΝ +ΑΤΟΣΣΑ +ΑΓΓΕΛΟΣ +ΕΙΔΩΛΟΝ (φάσμα) ΤΟΥ ΔΑΡΕΙΟΥ +ΞΕΡΞΗΣ + + + +Η σκηνή εις τα Σούσα, μέσα εις τον περίβολον του ανακτόρου και +κοντά εις τον τάφον του Δαρείου. + Ι. Ζερβός. + + + +ΑΙΣΧΥΛΟΥ +ΠΕΡΣΑΙ + + + +ΧΟΡΟΣ + +Από τους Πέρσας, που έφυγαν για τη χώρα +της Ελλάδος, λεγόμαστε οι πλέον πιστοί +και φύλακες μείναμε στα πλούσια παλάτια τώρα +εκεί που κρύβονται πολλοί θησαυροί. (1) +Εμάς σαν γεροντότερους έχει τάξει +ο βασιληάς ο Ξέρξης, του Δαρείου ο γυιός, +να επιβλέπουμε της χώρας την τάξι. +Όμως στην ψυχή μας τώρα ο γυρισμός +του αμέτρητου στρατού του βασιλέα +κάποιαν ανησυχία γεννάει βαθειά. +Γιατί της Ασίας όλ' η δύναμι η ακμαία +είναι φευγάτη και απόμεινε κάθε νειά +τον άνδρα της να αποζητάη στο σπίτι, (2) +κι' ουδέ μας ήρθεν άγγελος κανείς εδώ +πεζός ή ιππέας στων Περσών την πόλι, +από εκείνους που εδώ και τόσον καιρό +ξεκινώντας απ' τα Σούσα εφύγαν +κι' απ' τα Εκβάτανα κι' απ' το Κίσσιο το παληό +κι' άλλοι μ' αλόγατα κι' άλλοι με πλοία επήγαν +κι' άλλοι πεζοί, κάνοντας στρατό πυκνό. +Σαν ο Αμίστρης με το Μεγαβάτη και τον Αρταφέρνη +και ο Αστάσπης, οπού είναι των Περσών αρχηγοί +κι' οπού καθένας πάνω του εξουσία φέρνει, +κι' όλοι τους είναι υπήκοοι του βασιλέα πιστοί +και που στρατό πολύ οδηγώντας ξεκινήσαν, +ιππείς ικανοί και του τόξου σκοπευταί +που τρομεροί και εις την όψι τους ήσαν +κ' εις τον πόλεμον άφοβοι με πείσμα μαχηταί. +Καθώς κι' ο Αρτεμβάρης, που αναγαλλιάζει +γι' άλογα η ψυχή του κι' ο λαμπρός σκοπευτής +ο Ιμαίος κι' ο Σωσθάνης, 'πού δαμάζει +τ' άλογα, ο ξακουστός ιππευτής. +κι' ο Μασίστρης κι' ο Φαρανδάκης και άλλοι, +που ο μέγας Νείλος ο πολυτρόφος έστειλ' εδώ, +ύ Σουσισκάνης, ο Πηγασταγών απ' την Αίγυπτο τη μεγάλη +κι' ο πολύς ο Αρσάμης, που διαφεντεύει το ναό +της ιερής Μέμφιδος, κι' ο Αριόμαρδος, που ορίζει +της πανάρχαιες Θήβες κι' αυτοί που κατοικούν +εκεί που της χώρες το νερό της πλημμυρίζει ― +όλοι τους ναύται φοβεροί, που αδύνατο να μετρηθούν. +Ακολουθούν των τρυφηλών Λυδών τα πλήθη +και κάθε άλλο έθνος, που πλέον βαθειά +στη στεριά της Ασίας εγεννήθη, +που ο Μητρογάθης και ο Αρκτεύς με παλληκαριά +τους οδηγούν ― του βασιλέα υπήκοοι φίλοι ― +κι' οπού οι πλούσιες Σάρδεις μ' άρματα πολλά +σε διπλούς στίχους και τριπλούς τους έχουν στείλη (3) + ― στην όψι τους όλοι φοβεροί και στη θωριά. +Κ' εκείνοι που μένουν κοντά στον ιερό τον Τμώλο, +ο Μάρδων κι' ο Θάρυβις, καυχηθήκαν λογχισταί ισχυροί +πως το Ελληνικό γένος θα το σκλαβώσουν όλο. +Κοντά τους πήγαν κ' οι ακοντισταί οι Μυσοί. +Συμμάζεμα λαών σαν φουσκοθαλασσιά μεγάλη (4) +ξαπόστειλε κ' η Βαβυλών, οπού έχει θησαυρούς +άλλους σε πλοία μέσα κι' άλλους πάλι +πεζούς, τοξότες όλους διαλεκτούς. +Κι' απ' όλης της Ασίας κάθε λαόν άλλο +κι' από κάθε μια πολεμική γενειά +ακολουθούσαν φοβεροί τον βασιλέα το μεγάλο +όλοι τους αρματωμένοι με σπαθιά. +Τέτοιος έφυγε ανθός απ' την Περσική χώρα, +άνδρες που ολάκαιρη της Ασίας η γη +τους έθρεψε και τους αποζητάει τώρα, +κι' οπού γονειοί, γυναίκες με θλιμμένη ψυχή +τους προσμένουν στενάζοντας· και με τρομάρα +βλέπουν της μέρες μάταια να περνούν. +Κι' όσ' ο καιρός διαβαίνει, τόσο με λαχτάρα +αυτούς που μακρυά βρίσκονται τους καρτερούν. + +Στροφή Α'. + +Έτσι ο στρατός του βασιληά +ο καστροπολεμίτης τώρα +εις τη γειτονική τη χώρα +επέρασε κατ' αντικρύ +πάνω σε πλοία αραδιασμένα, +κι' όλα μαζί σχοινοδεμένα. +Κ' έτσι της Έλλης τον πορθμό (5) +που ήταν του Αθάμα θυγατέρα, +ο στρατός διάβη. Κ' ένα ως πέρα, +γεφύρι απλώνοντας γερό +με ξύλα καλοκαρφωμένα +εις της θαλάσσης τον αυχένα +εταίριαξέ το ωσάν ζυγό. + +Αντιστροφή Α'. + +Και της Ασίας ο πολεμικός +ο άρχοντας κοπάδι ανθρώπους +στους εχθρικούς εκείνους τόπους +από δυο δρόμους οδηγεί. +Γιατί ακλουθούν άλλοι σιμά του +κι' άλλοι στα πλοία τα δικά του +σύμφωνα πλέουν κατά εκεί. + +Εις τους τρανούς του στρατηγούς, +οπού σκληροί είναι, καυχιέται +ο άνδρας αυτός, οπού λογιέται +ωσάν θεός κι' από γενιά +χρυσόγονη έχει γεννηθή. (6) + +Στροφή Β'. + +Τα μάτια του αστραποβολάν +όπως του δράκοντα το βλέμμα +όπου διψάει για αίμα. +Κ' έχει βραχίονες αυτός +αμέτρητους στη διαταγή του. +Κι' άρχοντας είναι αμετρήτου +πλήθους ναυτών. +Το Σύριον άρμα του οδηγώντας +με Άρη τοξότη ξεκινώντας +τους στρατιώτες του οδηγεί +να πολεμήσουν με τα τόξα +άνδρας, που απόκτησαν τη δόξα +σαν λογχισταί. (7) + +Αντιστροφή Β'. + +Κι' ούτε κανείς πολεμιστής +και με κανένα ποτέ τρόπον +αυτό το ρεύμα των ανθρώπων, +που ωσάν της θάλασσας τρανό +κύμα κι' ανίκητο έχει ορμήσει, +θα ημπορούσε να εμποδίση +μπροστά του υψώνοντας φραγμούς. + +Στροφή Γ'. + +Όμως και ποιος τάχα θνητός +κάθε θεού δολερή σκέψι +θα πρόφθανε να την προβλέψη! (7α) +Και ποιος ποτέ του θα ημπορούσε +με γοργό πόδι να επηδούσε +μακρυά από δόλο θεϊκό; + +Αντιστροφή Γ'. + +Η τέτοια του θεού βουλή +μας δείχνεται σαν καλωσύνη +ως που σε δίχτυα της μας κλείνει +πλεγμέν' από της συμφορές. +Κι' όταν σ' αυτά μέσα μπλεχθούμε +αδύνατο να λυτρωθούμε +εμείς οι άμοιροι θνητοί. + +Στροφή Δ'. + +Όμοια είναι βούλημα παληό +από θεούς ταγμένο +κ' είναι της Μοίρας γραμμένο +και ριζικό +σε πόλεμο πάντα τους νάναι +οι Πέρσαι κάστρα να κτυπάνε +που θα παρθούν (8) +και να ορμούν οπού κι' αν λάχη +σε ανήμερη με άλογα μάχη +σε κάθε αγώνος κλονισμό +κι' όπου κι' αν μέλεται καμμία +να ρημαδιάξη πολιτεία +και να σβυστή. + +Αντιστροφή Δ'. + +Άτρομα εμάθαν (9) να θωρούν +τα κύματα που δάσος μοιάζουν +όταν στο πέλαγο ανταριάζουν +απ' των άνεμων την ορμή, +και να εμπιστεύωνται σε ξάρτια +και σε σχοινιά και σε κατάρτια (10) +των πλοίων που ποντοπορούν. + +Στροφή Α'. + +Αυτά, με πέπλο τώρα πόνου +μαυροφορώντας την ψυχή, (11) +γεννούν στο νου μου ταραχή. + + +Το «Αλλοίμονό μου (12) +πάει ο Περσικός στρατός!» +μην ακουσθή σαν κοπετός +από τα έρημα τα Σούσα. + +Αντιστροφή Α'. + +Κι' από το Κίσσιο μια φωνή +μην ακουσθή όμοια τρανή +κι' αντιλαλούσα. +Κι' «αλοίμονό μου!» +μη πουν γυναίκες με οδυρμό +σχίζοντας πέπλα με καϋμό +και με μανία πόνου. + +Στροφή Β'. + +Γιατί οι άνδρες πήγαν όλοι +με το στρατάρχη τους μαζί, +πλήθος ιππέων και πεζοί +απ' της Ασίας κάθε πόλι, +περνώντας το γεφυρωμένο +κι' από της δυο μεριές στενό, +σαν μελισσών σμήνος πυκνό, +για να βρεθούν σε τόπο ξένο. + +Αντιστροφή Β'. + +Κι' από των γυναικών τη θλίψι +θερμό το δάκρυ πλημμυρεί +την κλίνη τη συζυγική· +γιατί τον άνδρα ― που έχει λείψει +τώρα στα ξένα ― μόνη +κάθε Περσίδα αποζητά +κι' απ' την αγάπη λαχταρά +κι' από τον πόθο λυώνει. + +Όμως εμπρός, ω Πέρσαι, ας μαζευθούμε +κοντά στο αρχαίο παλάτι εκεί (13) +γιατί με γνώσι πρέπει να σκεφθούμε +κι' όπως η περίστασις το καλεί +πώς να βρίσκεται ο βασιλιάς τώρα +ο Ξέρξης του Δαρείου το παιδί, +που του προγόνου του τώνομα (14) όλ' η χώρα +επήρε το η δική μας και η φυλή. +Κ' εις εμάς τώρα να κρίνουμε ανήκει +ποιο από τα δυο; του δοξαριού η βολή +παίρνει στον πόλεμο τη νίκη +ή της δυνατής λόγχης η αιχμή; + +Αλλά κατά εδώ βλέπω να προβάλη +φως όμοιο με βλέμμα θεϊκό. +Η μητέρα φθάνει του βασιλιά η μεγάλη +που ωσάν βασίλισσα την προσκυνώ. +Και όλοι μας ως ο νόμος προστάζει +με λόγια τρισευγενικά +να την υποδεχθούμε εδώ ταιριάζει. + +Χαίρε, ω βασίλισσα σεπτή +η πρώτη απ' της Περσίδες +του Ξέρξου η μάννα η σεβαστή, +που τον Δαρείο συ είδες +γι' άνδρα ― των Περσών θεό ― +κ' είχες τον έτσι ταίρι +κι' οπού θεόν όμοια είχες γυιό . . +Αν και καλά ― ποιος ξέρει; +μήπως της τύχης η παληά +άλλαξε πλέον η γνώμη +και τον στρατό μας δεν βοηθά +στον κάθε πόλεμον ακόμη. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Γι' αυτό κι' εγώ φεύγοντας απ' το παλάτι +το χρυσοστόλιστο και τον κοιτώνα, που ήτο +και του Δαρείου και δικός μου ήρθα εδώ πέρα +γιατί κ' εμένα την καρδιά ταράζει ο φόβος + ― και μάλιστα γι' αυτό θα ειπώ σας, φίλοι, +κάποιο μου λόγο, που του νου δεν είναι +γέννα, ουδέ του φόβου του ιδικού μου ― (15) +Μην τάχα μια κακή μεγάλη τύχη +με πόδι δολερό ρίχνοντας χάμω +του Δαρείου τη δύναμι, που με βοήθεια +κάποιου θεού απόκτησεν εκείνος, +ξάφνου εις τη σκόνη τώρα την κυλίση, +σαν παλαιστή, που νικημένος έχει πέσει. +Κ' έτσι έχω στο νου μου διπλήν έγνοια +που αδύνατο να ιστορηθή με λόγια, +πως κάθε ανδρός η δύναμι δεν λάμπει +στον κόσμο, όσο το αξίζει, χωρίς πλούτη +και πάλι πως τα πλούτη δεν τιμάει ο κόσμος +σα δεν τα κυβερνάει κανείς άνδρας. +Έτσι κι' αν τα πλούτη μας ακέραια είναι +όμως για του σπιτιού το μάτι έχω το φόβο + ― και μάτι εγώ πως είναι λογαριάζω +στο σπίτι η παρουσία του άρχοντά του. +Για όλ' αυτά, που όπως σας τα είπα είναι +δόστε μου συμβουλές εσείς, πιστοί μου, +ω Πέρσαι γηραιοί, γιατί από σας προσμένω +την πειό καλή πάντα ν' ακούσω γνώμη. + +ΧΟΡΟΣ + +Γνώριζέ το εσύ, βασίλισσα της χώρας, +και δυο φορές δεν είναι ανάγκη να στο ειπούμε, +είτε με λόγο είτε με πράξι εμείς μπορούμε +θα είμαστε πρόθυμοι οδηγοί δικοί σου. +και στην περίστασι σου τώρ' αυτή συμβούλους +καλείς που σ' αγαπούν στ' αλήθεια. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Ονείρατα στον ύπνο μου εγώ βλέπω +πάντα πολλά, αφ' όταν, το στρατό του +στέλλοντάς τον εις των Ιώνων τη χώρα, +μαζί του εξεκίνησε κι' ο γυιός μου ο ίδιος +τον τόπο εκείνο θέλοντας να υποδουλώση. +Όμως δεν είχα ιδή ποτέ μου ως τώρα +όνειρο τόσο ζωντανό σαν τούτο +που εφάνη μου την περασμένη νύκτα. +Κι' άκουσε να στο ιστορήσω τώρα. +Δύο γυναίκες ― λέγει ― καλοφορεμένες +εμπρός μου εφανερώθηκαν στον ύπνο +η μια με πέπλους Περσικούς πλούσια ντυμένη (16) +κ' η άλλη με ανοικτό των Δωριέων χιτώνα. (17) +Ψιλότερες από της τωρινές γυναίκες +είχαν αληθιν' αψεγάδιαστη ωραιότη +Κ' εφαίνοντο αδελφές από το ίδιο να είναι γένος. +Κ' εκατοικούσαν όπως ώρισεν η τύχη +η μία ― λέει ― στα μέρη της Ελλάδος +κ' η άλλη στη βαρβαρική τη χώρα. +Κ' εφάνη μου πως είδα την στιγμήν εκείνη +οι δύο τους να πιάνωνται στα χέρια +και πως ζυγώνοντας ο γυιός μου της κρατούσε +κι' αγωνιζότουν να της ησυχάση, +ως που της έζεψε στο άρμα το δικό του +αντάμα και της δυο και χαλινάρια +τους έβαλεν απ' τον αυχένα των στο στόμα (18). +Κ' η μια σαν να εκαμάρωνε για το στολίδι +με υπακοή στομώνοντας το χαλινάρι, +όμως η άλλη σπαρταρούσε, ως που μ' αγώνα +συντρίβοντας το άρμα με τα χέρια, +ορμητική, αχαλίνωτη το παρασύρει +σπάζοντάς του κ' εις τη μέση το τιμόνι· +ο γυιός μου χάμω από το άρμα πέφτει +κ' εκεί επαράστεκε ο πατέρας του ο Δαρείος, +θλιμμένος σαν να εσυμπονούσε το παιδί του· +κι' όταν έτσι τον αγνάντεψεν ο Ξέρξης +σχίζει τους πέπλους από 'πάνωθέ του. +Αυτά είδα στ' όνειρό μου χθες την νύχτα +κι' όταν σηκώθηκα απ' την κλίνη και τα χέρια +εις το τρεχάμενο έπλυνα νερό της βρύσης (19) +επήγα εις το βωμό κρατώντας δώρα +θυσία εις τους θεούς να τα προσφέρω, +από κακό μελλάμενο να μας φυλάξουν. +Όμως ξάφνου έν' αετό κατατρεγμένο +θωρώ να πέφτη στο βωμό του Φοίβου. +Ο φόβος (20) μ' άφηκε βουβή την ώρα εκείνη· +κ' ένα γεράκι ύστερα ξεφτέρι (21) βλέπω +ολόισα πετώντας μ' ανοικτές φτερούγες +να ρίχνεται του αετού και με τα νύχια +να του μαδάη πεισματικά την κεφαλή του, +έτσι που ο αετός κουρνιάζοντας με φόβο +χωρίς αντίσταση άφηνε το κορμί του. +Αυτά εγώ τα φοβερά στον ύπνο μου είδα +και σεις ακούστε τα· γιατί γνωρίζει +καλά καθένας σας πως αν ο γυιός μου +στον πόλεμον νικήση ξακουστός θα γίνη, +κι' αν αποτύχη πάλι κανενός δεν έχει +να δώση λόγο για τα έργατά του, +ώστε φθάνει ο ίδιος να σωθή και βασιλέας +πάντα του θάναι εις αυτήν εδώ τη χώρα. + +ΧΟΡΟΣ + +Δεν θέλομε, ω μητέρα, εμείς· +ούτε μεγάλο φόβο ούτε και θάρρος +να σου δώσουν τα δικά μας λόγια. +Κάλλιο προς τους θεούς να καταφύγης (22) +και για ό,τι κακόν εις τώνειρό σου είδες +ζήτησέ τους απ' αυτό να σε γλυτώσουν +αφήνοντας μονάχα όλα τα καλά +να ξεδιαλύνουν για τ' εσέ και το παιδί σου +και για την πόλη και τους φίλους σου όλους. +Ύστερα χρέος σου είναι και σπονδές να κάμης +εις τη γη κ' εις τους νεκρούς· κι' ακόμα +τον Δαρείο τον άνδρα σου, που ως είπες +είδες στον ύπνο απόψε, παρακάλεσέ τον +να στείλη αυτός από της γης τα βάθη +κάθε καλό εις το φως για σε και το παιδί σου, +κι' ό,τι εναντίον εις τα καλά σας είναι +εις τα κατάβαθα της γης ν' αφανισθή +μέσ' στα σκοτάδια. Έτσι ο νους μου +για σε τώρα μαντεύοντας ευρήκε +αυτά καλόβολα (23) να συμβουλεύση· +και κρίνω πως ό,τι κι' αν λάχη +θα βγουν προς το καλό σου πάντα. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Έτσι των ονείρων μου εσύ πρώτος +καλόγνωμος εξηγητής μου ξεδιαλύνεις +πως σε καλό θα βγουν αυτά για το παιδί μου +και για το σπίτι μου. Ο θεός να δώση! +Κ' εγώ θυσίες, όπως ώρισες να γίνουν, +θα κάμω εις τους θεούς κ' εις τους νεκρούς μου +αμέσως που επιστρέψω στο παλάτι. + +Όμως, ω φίλοι, επιθυμώ πολύ να μάθω +σε ποιο του κόσμου μέρος είν' αι Αθήναι. + +ΧΟΡΟΣ + +Κατά τη Δύση πέρα, εκεί που βασιλεύει ο Ήλιος. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Κι' αυτήν την πόλη ωρέχθηκε να πάρη ο γυιός μου; + +ΧΟΡΟΣ + +Γιατί έτσι ολάκαιρ' η Ελλάς θα ήτο δική του. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Έχουν στρατό πλήθος πολύ κ' εκείνοι; + +ΧΟΡΟΣ + +Έχουν τέτοιο στρατόν, οπού ως τα τώρα +πολλά κακά εις τους Μήδους έχει κάμει. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Στο χέρι τους τι λογής όπλο λάμπει; +Μήπως το βέλος που απ' το τόξο φεύγει; + +ΧΟΡΟΣ + +Όχι· δόρατα κρατούν για μάχη +από κοντά, και οπλισμό με ασπίδα (23α) + +ΑΤΟΣΣΑ + +Μαζί με αυτά τι άλλο; πλούτη έχει ο τόπος; + +ΧΟΡΟΣ + +Κάποιαν έχουν εκεί πηγήν αργύρου (24), +θησαυρόν που απ' τα σπλάχνα της γης παίρνουν. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Και ποιος της χώρας ηγεμόνας είναι +και σαν αφέντης τον στρατόν ορίζει; + +ΧΟΡΟΣ + +Κανενός δεν λέγονται αυτοί δούλοι +ούτε κ' υπήκοοι (25) είναι κανενός ανθρώπου. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Και πώς θα ημπορούσαν να πολεμήσουν έτσι +τους εχθρούς που θάρχονταν να τους κτυπήσουν; + +ΧΟΡΟΣ + +Έτσι όπως εξέκαμαν και του Δαρείου +τόσον πολύ στρατό και διαλεγμένο. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Άσχημα λόγια λες, που των ξενιτεμμένων +τα γονικά (26) σ' έγνοια μπορεί να βάνουν. + +ΧΟΡΟΣ + +Όμως, λογιάζω, γρήγορα θα μάθης +όλα καταλεπτώς (27), γιατί του ανθρώπου, +που τρέχει κατά εδώ, το βήμα του είναι +περσικόν, όπως καθένας βλέπει, +κι' αυτός θα φέρνη τώρα να σου αγγείλη +είτε καλόν είτε κακό κανένα πράγμα. + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Ω πολιτείες της Ασίας όλης (28), +ω χώρα Περσική ― μεγάλου πλούτου +λιμάνι ― πώς εξωλοθρεύθη +με ένα κτύπημα τόσο μεγάλος πλούτος +και πώς το άνθος των Περσών εχάθη χάμω! +Αλλοί μου! είν' άσχημο να πρωτοαγγείλω +συμφορές· όμως ανάγκη, ω Πέρσαι, +τη δυστυχία μας όλη να ιστορήσω, +γιατί ο στρατός εχάθη των βαρβάρων όλος. + +ΧΟΡΟΣ + +Στροφή Α'. + +Φριχτό, φριχτό είναι το κακό (29) +κι' ακοίμητο γεννά καϋμό +Αλλοίμονό μου! +Με δάκρυα, Πέρσαι, φλογερά +κλάψτε γι' αυτή τη συμφορά. + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Έτσι όλα εχάθηκαν 'κεί κάτω +κ' εγώ ανέλπιστα τον ήλιο της πατρίδας βλέπω. + +ΧΟΡΟΣ + +Αντιστροφή Α'. + +Επαρατράβηξε πολύ +σ' εμάς τους γέρους η ζωή (30) +που ακόμα εμέλλετο να ζούμε +αυτήν απάντεχα ν' ακούμε +τη συμφορά. + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Όντας παρών ο ίδιος κι' όχι απ' άλλους +ακούοντας, ω Πέρσαι, θα ιστορήσω +τι συμφορές επάθαμε μεγάλες. + +ΧΟΡΟΣ + +Στροφή Β'. + +Ωιμέ (31). Απ' της Ασίας τη γη +πλήθος βέλη μάταια εφύγαν +κ' εις την γη την εχθρική +της Ελλάδος επήγαν. + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Από νεκρούς που ελεεινά εχαθήκαν +είναι γεμάτες οι ακτές της Σαλαμίνος +κι' όλος ο τόπος εκεί πέρα γύρω. + +ΧΟΡΟΣ + +Αντιστροφή Β'. + +Ωιμέ, ως το λες ήτον +όλοι δικοί μου αυτοί, +που απέθαναν και το κορμί των +η θάλασσα τώρα κρατεί +και με ναυάγια το σέρνει +στα βράχια και το παραδέρνει (32). + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Κανένα όφελος δεν έφεραν τα τόξα +και ο στρατός μας επήγε όλος χαμένος +γιατί τον σύντριψαν τα έμβολα των πλοίων. + +ΧΟΡΟΣ + +Στροφή Γ'. + +Βγάλετε (33) όλοι μια φωνή +του πένθου μας τώρα τρανή +και των Περσών τέτοιο χαμό +θρηνήσατέ τον με οδυρμό +που όλα σε κακό μας βγήκαν +και τον στρατό μας αλλοί! ευρήκαν +ολέθριες οι συμφορές. + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Ω πολυμίσητο όνομα της Σαλαμίνος, +βαρυστενάζω όταν θυμάμαι τας Αθήνας. + +ΧΟΡΟΣ + +Απαίσια φοβερές είναι +για μας τους δόλιους αι Αθήναι (34). +Ποτέ απ' το νου μου δεν θα βγουν +γιατί σε ορφάνια θα βρεθούν +πολλές Περσίδες με καϋμό +χήρες απ' άνδρα ή χώρις γυιό. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Τόσην ώρα σιωπώ η δυστυχισμένη· +τα δεινά τόσο πολύ μ' έχουν ζαλίση (35). +Γιατ' είν' αλήθεια τόση η συμφορά μας +που ούτε να ειπώ μπορώ ούτε να ρωτήσω. +Όμως οι άνθρωποι ανάγκη να υποφέρουν +τις δυστυχίες, οπού οι θεοί τους δίνουν (36). +Και τώρα ησυχάζοντας εσύ την ταραχή σου, +αν και σωστά βαρυγνωμάς για το κακό μας, +ειπέ μας, την καταστροφή ιστορώντας, +ποιος δεν απέθανε και για ποιον πρέπει +να κλάψωμεν από τους άρχοντάς μας (37) +οπού ορισμένοι να κρατούν τα σκήπτρα +της αρχηγίας, αφήκαν το στρατό τους +ακέφαλο, πεθαίνοντας στη μάχη. + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Ατός του ο Ξέρξης ζη και το φως βλέπει. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Ο λόγος σου ένα φως φέρνει μεγάλο +εις το δικό μου το παλάτι κι' άσπρη μέρα +μας έρχεται ύστερ' από νύχτα μαύρη. + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Όμως ο Αρτεμβάρης, οπού ηγεμόνας ήτον +πάνω σε ιππείς δέκα χιλιάδες, εσκοτώθη +κοντά εις τας Σιληνίας στου γιαλού τα βράχια (38) +και τον χιλίαρχο Δαδάκη απ' το καράβι +τον εξετίναξ' ένα κτύπημα της λόγχης. +Κι' ο ανδρειότερος απ' τους Βακτρίους ο Τενάγων, +που από γένος είν' εντόπιο, παραδέρνει +κοντά στη θαλασσόδαρτη του Αίαντος νήσο (39). +Κι' ο Λίλαιος κι' ο Αρσάμης κι' ο Αργήστης τρίτος, +κάπου εκεί κοντά στο περιστεροτρόφο +το νησί, από τα κύματα φερμένοι, +κτυπάν πάνω στις πέτρες το κεφάλι. +Κι' ο Αρκτεύς, οπού κοντά εις του Νείλου +τις πηγές εκατοικούσε κι' ο Αδεύης, +και ο Φαρνούχος, που είχε Λυδικήν ασπίδα, +κι' οι τρεις από το ίδιο πλοίο έχουν πέσει. +Και του μυριόνταρχου του Μάταλλου απ' την Χρύση, +οπού ιππείς τριάντα χιλιάδες ωδηγούσε +άλλαξ' η όψη του και τα πυρά τα γένεια +τα πολύπυκνα στο αίμα του εβαφτήκαν, +κι' ο Μάγος Άραβας κι' ο Αρτάμης απ' τα Βάκτρα +κι' αυτός ξενιτεμμένος 'κει στη χώρα +τη σκληρή, τον θάνατό του ευρήκε. +Κι' ο Άμηστρις κι' ο Αμφιστρεύς, οπού το δόρυ +το πολύμοχθο στο χέρι του εκρατούσε +κι' ο ξακουστός Αριόμαρδος, οπού τας Σάρδεις +έκαμε να πενθήσουν, κι' ο Σεισάμης +ο Μύσιος κι' ο Θάρυβις που ηγεμόνας +ήτο σε διακόσια και πενήντα πλοία +εκείνος ο ώμορφος ο άνδρας απ' τη Λύρνα, +οικτρά ο άμοιρος στη μάχην εσκοτώθη. +Κι' ο Συέννεσις, ο πρώτος στην ανδρεία, +των Κιλίκων ο άρχοντας, που μόνος +πολεμώντας εξολοθρευμό μεγάλο +έκαμε στους εχθρούς κι' αυτός εχάθη, +πέφτοντας εις τη μάχη δοξασμένα. +Από τους αρχηγούς μας, οπού τέτοιοι ήσαν, +γι' αυτούς μόνο θυμάμενος σας είπα +κι' από τις τόσες δυστυχίες, που μας ήρθαν +ολίγες μόνο εγώ σας αναγγέλλω. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Αλλοί! τις πιο μεγάλες συμφορές ακούω +που δίνουν εντροπή στους Πέρσας +και μυρολογιοΰ ξεφωνητά (40) μας φέρνουν. +Όμως ξαναγυρίζοντας στη διήγησί σου +πες μας πόσα ήσαν τα ελληνικά τα πλοία +για να τολμήσουν με τα έμβολά των +να κάμουν μάχη με τον Περσικό το στόλο. + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Αν το πλήθος πάντοτ' έφερνε τη νίκη, +γνώριζε πως θα νικούσε ο στόλος των βαρβάρων +γιατ' είχαν μόνο οι Έλληνες τρακόσια πλοία +και ξέχωρ' απ' αυτά δέκα άλλα μόνο (41). +Ενώ τα πλοία που ωδηγούσε ο Ξέρξης +ήσαν, όπως το ξέρω, μια χιλιάδα +κι' από αυτά ξεχώριζαν στη γρηγοράδα +δυο φορές εκατό κ' επτά ακόμα. +Αυτ' ήτον η αναλογία (42). Θαρρείς τάχα +πως θενά εχάναμε τη μάχην έτσι; +Όμως κάποιος δαίμονας κακός, της τύχης +τη ζυγαριά βαρύνοντας απ' τώνα μέρος (43), +εκατάστρεψ' έτσι το στρατό μας. Και την πόλη +της Παλλάδος οι θεοί την σώζουν. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Ώστε όπως λες απόρθητ' είναι +των Αθηνών η πόλη; + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Γιατί τείχος +άπαρτο δικό της είναι οι άνδρες. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Και ποιος αρχίνησε τη μάχη; πες μου +ποιος απ' τους δύο; οι Έλληνες πρώτοι +τη μάχη άρχισαν ή ο γυιός μου +στο πλήθος των πλοίων του θαρρώντας; + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Άρχισε, ω δέσποινα, το κακόν όλο +κάποιος ολέθριος ή κακός δαίμων +π' άγνωστον είναι από πούθ' εφάνη. +Γιατί απ' των Αθηναίων το στρατό ένας άνδρας +Έλληνας ερχόμενος είπε του γυιού σου +του Ξέρξη αυτά: Πως άμα η νύχτα +πλακώση με το μελανό της πέπλο +οι Έλληνες πλέον δεν θα εμέναν +αλλά πηδώντας στα καθίσματα των πλοίων +θα ζητούσαν ο καθένας με κρυφή φευγάλα +όπου μπορούσαν τη ζωή να σώσουν (44). +Κι' όταν εκείνος τάκουσεν αμέσως, +το δόλο του Έλληνος μη βάνοντας στο νου του +ουδέ τον φθόνο των θεών, προσταγή τέτοια +εις όλους τους ναυάρχους δίνει. +Μόλις ο φλογερός ο ήλιος πάψη +τη γη με της αχτίνες του να καίη +κ' εις τα αιθέρια πλάτη το σκοτάδι +απλωθή (45), σε τρεις γραμμές να βάλουν, +τη μια πίσω στην άλλη, πυκνά πλοία +και με τα υπόλοιπα ολόγυρα τη νήσο +του Αίαντος να περιζώσουν και το διάβα +και τα στενά τα θαλασσόδαρτα (46) να πιάσουν, +ορίζοντας πως αν οι Έλληνες γλυτώναν +τον κακό τους θάνατο με το να φύγουν +κρυφά από κανένα μέρος, όλοι τότε +οι στρατηγοί θα έχαναν το κεφάλι. +Αυτά χαρούμενος τους είπε εκείνος +μη γνωρίζοντας πως οι θεοί το μέλλον +το είχαν ορίσει. Κι' όλοι τότε +οι στρατηγοί χωρίς καμμιά αταξία +και πειθαρχικά ετοίμαζαν το δείπνο +και κάθε ναύτης έδενεν εις το σκαρμό του +το κολοτράβηχτο (47) κουπί. Κι' όταν του ήλιου +το φως βασίλεψε κ' ήλθεν η νύχτα +κάθε διαφεντευτής κουπιού (48) στο πλοίον +έμπαινε καθώς και κάθε οπλίτης· +κ' η μια μακρυά παράταξη των πλοίων +την άλλην ακλουθούσε κι' όλοι επλέαν +ο καθένας στη γραμμή την ωρισμένη +κι' όλην τη νύχτα οι αρχηγοί των πλοίων +εκράτησαν στο πόδι όλους τους ναύτες. +Κ' η νύχτα επροχωρούσεν, αλλά των Ελλήνων +πούποτε ο στρατός δεν εφαινότουν +για κρυφή να ετοιμάζεται φευγάλα. +Κι' όταν ασπριδερή (49) επρόβαλεν η 'μέρα +κάνοντας καλοφώτιστη τη γη όλη +πρώτα-πρώτα εβοϋυσε των Ελλήνων +κραυγή, που ακούσθη ωσάν τραγούδι +και που την μυριαπόδωκε των βράχων +του νησιού ο αντίλαλος· τρομάρα +άρπαξεν όλους τους βαρβάρους, που η ελπίδα +η δική του σφαλερή αποδείχθη. +Γιατί ένα τακτικό παιάνα τότε (50) +οι Έλληνες δεν τραγουδούσαν για να φύγουν, +αλλά με θάρρος ψυχερό σε μάχη ορμώντας· +κ' η σάλπιγγα με τον οξύ της ήχον +πιο πολύ τα εκόρωνε όλα εκείνα. +Κι' αμέσως με το πρόσταγμα αρπώντας +τα πολύρροχθα κουπιά αυτοί εκτυπούσαν +το βαρύηχο πέλαγος με τάξη (51) +ώστε όλοι γρήγορα εφάνηκαν εμπρός μας. +Πρώτα το δεξιό κέρας προχωρούσε +με ησυχία και τάξη· κατόπι ο άλλος +ο στόλος προχωρούσεν όλος κι' ακουότουν +βουή πολλή ολούθε: «ω παίδες +των Ελλήνων προχωρείτε, την πατρίδα +ελευθερώνετε, παιδιά, γυναίκες, +και τα ιερά των πατρικών θεών μας (52) +και των προγόνων λευθερώνετε τους τάφους· +σήμερα ο αγώνας μας είναι για όλα». +Και τότε η αχλαλοή η δική μας +στην Περσική τη γλώσσαν (53) απαντούσε +γιατί καιρός χρονοτριβής δεν ήταν πλέον. +Σύντομα δ' ένα πλοίο κτυπά έν' άλλο +με το χάλκινο έμβολο. Και ήταν +Ελληνικό το πλοίο, που πρώτο +ορμώντας με το έμβολο τσακίζει +τακροστόλια (54) ενός πλοίου των Φοινίκων. + +Κι' άλλος ωρμούσεν εναντίον άλλου πλοίου (55). +Και μ' όλ' αυτά εις την αρχή το ρεύμα +του Περσικού στρατού αντοχήν είχε. +Μα όπως σ' ένα στενό ο σωρός των πλοίων +ήταν μαζεμένος, συναμεταξύ τους +τα πλοία μας έσπαζαν τα κουπιά τους +και μόνα τους με τα χαλκόστομα έμβολα εχτυπιώνταν +και βοήθεια να δώσουν το ένα στ' άλλο +δεν ήταν δυνατό· και τα πλοία τότε +τα ελληνικά, σύγκαιρα όλα ορμώντας +ολόγυρα, κτυπούσαν (56) τα δικά μας πλοία +κι' αναποδογυρίζοντας έτσι τα βυθίζουν, +κι' ουδέ τη θάλασσα να ιδή κανείς μπορούσε, +τόσον από ναυάγια και νεκρούς ήταν γεμάτη. +Και του 'γιαλού οι ξέρες είχαν πλήθος +νεκρούς (57) και κάθε πλοίο των βαρβάρων +ωρμούσε εις άτακτη φύγη κωπηλατώντας ― +όλος ο στόλος των βαρβάρων έφευγ' έτσι. +Κ' εκείνοι όμοια με παλαμίδες κι' άλλο +κανένα ψάρι του διχτύου (58) μας εβαρούσαν +και μας ερράχιζαν με τα κουπιά και με συντρίμμια +των ναυαγίων κι' απλώνονταν θρήνοι +κι' οδυρμοί στη θάλασσα όλη +ως που της νύχτας της ολόμαυρης το μάτι +τα έπαψεν όλα (59). Όμως τόσον ήτο +το πλήθος των κακών που κι' αν ακόμη +ημέρες δέκα στη σειρά τα διηγούμουν +δεν θα έφθανα να τα ιστορήσω όλα +Γιατ' ήξερε το πώς ποτέ σε μιαν ημέραν +δεν χάθηκε τόσων ανθρώπων πλήθος. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Αλλοίμονο! έτσι ένα πέλαγος μεγάλο +συμφορών εξέσπασε (60) πάνω στους Πέρσας +και πάνω στο γένος όλο των βαρβάρων + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Όμως και τούτο γνώριζε, πως ούτε +και τα μισά των συμφορών έχεις ακούση, +γιατί ο χαμός, οπού έπαθαν οι Πέρσαι +στερνά, βαρύτερος διπλάσια ήτον. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Και θα μπορούσε χειρότερη να γίνη +τύχη απ' αυτήν. Λέγε ποιάν άλλη +συμφοράν (61) οπού συνέβη στο στρατό μας +έχεις βαρύτερην να μας ειπής ακόμα. + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Οι πλέον ακμαίοι στην ηλικία Πέρσαι +κ' οι πιο καλοί στην ανδρεία και φημισμένοι +για την ευγένεια, που ήσαν κι' όλα +οι πλέον πιστοί στον βασιλιά, έχουν πεθάνη +από ένα θάνατο άθλιο ντροπιασμένο. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Δυστυχισμένη εγώ! Τι μαύρη +συμφορά, ω φίλοι, μας ευρήκε! +Κι' από τι θάνατον επήγαν όλοι εκείνοι; + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Βρίσκεται κατεμπροστά εις της Σαλαμίνος +τα μέρη ένα νησί μικρό και για τα πλοία +κακολίμανο (62), που εκεί κάπου στο 'γιαλό του +ο Παν ο καλοχορευτής φωλιάζει (63). +Στο νησί αυτό ο Ξέρξης στέλνει εκείνους +με τον σκοπό, σαν οι εχθροί κατεστραμμένοι +έβγαιναν στο νησί, εύκολα τότε +τους Έλληνας να θανατώνουν κι' απ' το ρεύμα +το θαλάσσιο τους φίλους να γλυτώνουν, +σφαλερά έτσι προβλέποντας το μέλλον (64). +Γιατί μόλις στους Έλληνας είχε χαρίση +ο θεός τον θρίαμβο της νίκης +την ίδια ημέρα της πανοπλίες φορώντας +πετάχθηκαν από τα πλοία κι' απ' ολούθε +έζωσαν όλο το νησί, ώστε κανένας +να φύγη δεν μπορούσε. Κ' εκεί τότε +οι Πέρσαι βαριά επληγώνοντο με πέτρες (65) +κι' άλλους εσκότωναν τα βέλη οπού επέφταν +επάνω τους, ξεφεύγοντας από τα τόξα. +Στο τέλος με αχλαλοή χυμώντας όλοι +κτυπούν, κρεοκοπούν τα μέλη +των αθλίων, ως που κανένα δεν αφήκαν +ζωντανό. Κι' ο Ξέρξης τότε +εθρήνησε θωρώντας του κακού το βάθος. +Γιατ' είχε αυτός το θρόνο του στημένο +σε μέρος που έβλεπεν όλο το στρατό του +κοντά στην παραλία σ' αψηλό ένα λόφο (66). +Και σχίζοντας τους πέπλους και μεγάλα +αφήνοντας ξεφωνητά προσταγή δίνει +βιαστική στον Περσικό στρατό να φύγη, +κι' ο ίδιος ρίχνεται όμοια στη φευγάλα. +Κοντά στην πρώτη τέτοια είναι η άλλη +συμφορά σου, που έχουμ' εμείς να κλαίμε. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Δαίμονα (67) μαύρε, που έκαμες τους Πέρσας +στο νου τους να έχουν ψεύτικες ελπίδες. +Πικράν ο γυιός μου τιμωρία ευρήκε +θέλοντας να παιδέψη τας Αθήνας, +σαν να μην έφθαναν βάρβαροι τόσοι +οπού έφαγε πρωτήτερα ο Μαραθώνας +κι' οπού εκδίκησι του σκοτωμού των +πιστεύοντας ο γυιός μου πως θα λάβη +έπαθε τόσες συμφορές ο ίδιος. +Και τώρα είπες σε ποιο μέρος αφήκες +τα πλοία, όσα τον χαμό εγλυτώσαν. +Τίποτε βέβαιο να μας πης γνωρίζεις (68); + +ΑΓΓΕΛΟΣ + +Οι αρχηγοί των πλοίων, που απομείναν, +με αταξίαν ερριχτήκαν στη φευγάλα +κατά του ανέμου την πνοή (69), κι' ο άλλος +ο στρατός στη γη της Βοιωτίας εχάθη, +άλλοι από δίψα ταλαιπωρημένοι +κοντά εις το ευφρόσυνο νερό της Κρήνης +κι' άλλοι απ' το δρόμο κατασκοτωμένοι. +Και μεις τότε περάσαμε στη χώρα +των Φωκέων κ' εις τη Δωρίδα κ' εις τον κόλπο +τον Μαλιακό, που πλούσια του ποτίζει +τον κάμπον ο Σπερχειός με τα νεράτου +τα ευεργετικά· κι' από εκεί πάλι +της Αχαΐας η πεδιάδα και της Θεσσαλίας +οι πολιτείες μας δεχθήκαν στερεμένους +από τροφές (70), κ' οι πλέον πολλοί επεθάναν +εκεί πέρα από τη δίψα κι' απ' την πείνα, +γιατί και τα δυο αυτά κακά μαζύ μας ήρθαν. +Στερνά εφθάσαμε στον τόπο των Μαγνήτων +κ' εις των Μακεδόνων έπειτα τη χώρα, +κοντά στου Αξιού της όχθες κ' εις τους βούρκους +της Βόλβης, που έχει τα πολλά καλάμια (71) +κ' εις το βουνό το Πάγγαιο κ' εις την Ηδωνίδα +χώρα. Όμως εκείνη εκεί τη νύχτα +πρόωρα εσήκωσε βαρύν χειμώνα +ο θεός και του καθάριου Στρυμόνα όλο +το τρεχάμενο νερό είχε πήξη. +Έτσι κι' αν από μας κανείς δεν είχε +πίστι καμμιά εις τους θεούς κι' αυτός ακόμα +επροσευχότουν κ' εδεότουν τότε +τη γη και τα ουράνια προσκυνώντας. +Κι' όταν έπαυσε ο στρατός τη δέησί του +προς τους θεούς, ύστερα εδιάβη το ποτάμι +το κρυσταλλόπηχτο· κι' από μας όποιος +είχε περάση πριν σκορπισθούν οι αχτίνες +του θεού πάνω στη γην, αυτός εσώθη· +γιατ' ύστερα ο λαμπερός του ήλιου κύκλος +ζεστός με φωτεινές αχτίνες +έλυωσε τα νερά τα παγωμένα, +ώστε που ο ένας έπεφτεν επά στον άλλο. +Γρήγορα όποιος τότε απαραιτούσε +τη ζωή του ευτυχισμένος ελογιότουν (72). +Κ' οι λοιποί όσοι να σωθούν μπορέσαν, +οπού ήταν λιγοστοί, με πολύν κόπο +διαβαίνοντας τη Θράκη φθάνουν ― +όχι πολλοί ― στον τόπο του ο καθένας. +Έτσι, των Περσών η πολιτεία τώρα, +τους νέους που έχασεν αποζητώντας, +έχει να θρηνήση το χαμό τους· όλα +αυτά είν' αλήθεια. Όμως κι' άλλα +παράλειψα να ιστορήσω ακόμα +απ' τα κακά που έδωκε ο θεός στους Πέρσας. + +ΧΟΡΟΣ + +Ο δαίμονα απολέμητε (73) με βαρύ πόδι, +πως όλο το Περσικό επάτησες γένος. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Ω δύστυχη εγώ· ποιάν έχει πάθη +καταστροφή ο στρατός· ω εσύ της νύχτας +προμήνυμα ολοφάνερο του ονείρου, +πόσο ξεκάθαρα της συμφορές μας όλες +μου της φανέρωσες. Κ' όμως σεις τόσο +στρεβλά εξηγούσατε τα ονείρατά μου. +Αλλά σαν που η συμβουλή η δική σας +μπορεί αλλέως να ωφελήση θέλω +δέησι πρώτα εις τους θεούς να κάμω +κ' ύστερα θα γυρίσω εδώ φέρνοντας δώρα +στη γη και στους δικούς μου πεθαμμένους +παίρνοντας ζυμαρικά απ' το παλάτι (74). +Γιατί κι' αν ξέρω πως το κακό έχει γίνη +όμως ίσως για μας καλήτερο γίνη το μέλλον. +(75) (Και σεις γι' αυτά τα γενομένα πρέπει +συμβουλές πιστές να δίνετε στους φίλους +τους πιστούς και αν πρωτήτερα έλθη +από μένα εδώ εις εσάς ο γυιός μου +παρηγορίες να του ειπήτε και μαζύ του +να πάτε συνοδία του στα παλάτια +μη κοντά στ' άλλα τα κακά μας έρθη κι' άλλο). + +ΧΟΡΟΣ + +Ω Ζευ βασιλιά, τέτοιο χαμό +εις των Περσών σκορπώντας το στρατό +οπού καυχιώνται εις την ισχύ των +κι' άνδρες πολλούς έχει η φυλή των (76) +σε ζοφερό ένα πένθος τώρα +των Σούσων έκρυψες τη χώρα +και των Εκβατάνων. +Πλήθος Περσίδες θα θρηνήσουν +και της καλύπτρες των θα σχίσουν +με τα χέρια των που είν' απαλά (77) +κι' ολημερίς δάκρυα πολλά +τα στήθια των θερμά θα βρέχουν +γιατί κι' αυτές σαν κ' εμάς έχουν +βαθύ τον πόνο. +Κι' άλλες αβρά μυρολογώντας +του κάκου θα θρηνούν ζητώντας +τους άνδρες των να ξαναϊδούν. +Κι' άλλες της κλίνης παραιτούν +τα στρώματα τα μυριοαφράτα (78), +που τέρψι δίνουν εις τα νειάτα +τα ηδονικά (79) +για να θρηνούν γοερά με κλάμμα +αχόρταστο. Κ' εγώ αντάμα +αυτών που ελείψαν το χαμό +τον πολυθρήνητο μυρολογώ +κατά πώς πρέπει (80). + +Στροφή Α'. + +Έτσι στενάζει τώρα +όλη της Ασίας η χώρα· +ερημωμένη. +Πω, πω! ωδηγούσε τον στρατό +ο Ξέρξης και βαβαί εις το χαμό (81) +τους πήρε ο Ξέρξης. +Κι' όλα αυτά από αφροσύνη +ο Ξέρξης τα δεινά μας δίνει +με τα καράβια. +Γιατί στην εκστρατείαν αυτή +ο Δαρείος να μην οδηγή +το στράτεμμά μας; +εκείνος που τον αγαπούσαν +τα Σούσα και που δεν μπορούσαν +να πάθουν οι στρατοί μαζύ του; + +Αντιστροφή Α'. + +Και τους πεζούς +και τους θαλασσινούς +όλους αυτούς πω, πω, μαζύ +τους έφεραν καράβια εκεί +με πλώρες γαλαζοβαμμένες +και με φτερούγες απλωμένες (82) +όλες μαζύ προς τον αγέρα· +και τα καράβια όλους κει πέρα, +ουαί, ουαί, τους αφανίσαν +στης συμπλοκές, που όλες ήσαν +τόσον ολέθριες για μας. +Κι' από των Ιώνων τα χέρια ο βασιλιάς +όπως ακούμε ξέφυγε με κόπους +στους πεδινούς της Θράκης τόπους +τους βαρυχείμωνους κ' εχθρούς + +Στροφή Β'. + +Οι πρώτοι που έπεσαν νεκροί +στην Κυχρειώτικην ακτή +σαπίζουν τώρ' αλλοίμονό τους +όπως ουαί κ' ήταν γραφτό τους +από τη μοίρα (83). + +Αλλοί! δικοί σου στεναγμοί +ας βουίζουν τώρα κ' οι καϋμοί +ας σε δαγκάνουν και ξεφωνητά +του πόνου σου ας παν ψηλά +στον ουρανό. Και η κραυγή σου +από την θλίψι της ψυχής σου +μυρολογίστρα ας ακουσθή +πιο άγρια, πιο δυνατή. + +Αντιστροφή Β'. + +Στα βράχια κυματοδαρμένοι (84) +ωιμέ κει πέρα οι σκοτωμένοι +γδύνονται τώρ' απ' τα βουβά +της αγνής θάλασσας παιδιά (85)· +κι' αλλοί μου, αλλοί, το κάθε σπίτι +βυθίσθηκε σε μαύρη θλίψι +γιατί ο άνδρας του έχει λείψη. +Κι' ωρφανεμένοι από τους γυιούς +οι γέροι έως τους ουρανούς +θρηνολογούν για το κακό τους +ξεσπώντας όλο τον καϋμό τους (86). + +Στροφή Γ'. + +Κι' όσοι την Ασία κατοικούν +δεν θα θέλουν πια να υποταγούν +στους Πέρσας τώρα (87). +Κι' ούτε δασμούς αναγκασμένοι +θα δίνουν κι' ούτε ως πριν σκυμμένοι +ως τη γη χάμω +θα προσκυνούν τους άρχοντάς μας, +γιατί πάει πια του βασιλιά μας +η δύναμί του. + +Αντιστροφή Γ'. + +Και τώρα η γλώσσα των ανθρώπων +από της φυλακές θα βγη (88), +γιατί εγλυτώσαν οι λαοί +κ' εκόπηκε ο ζυγός της βίας. +κι' όπως καθένας βουληθή +μ' ελευθερία θα ομιλή (89). +Στου Αίαντα την κυματοδαρμένη +νήσο, η γη αιματοβαμμένη +έγινε τάφος των Περσών. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Φίλοι, όποιος εις τη ζωή του λάχη +πολλά να δοκιμάση αυτός γνωρίζει +πως, όταν των κακών το κύμα +στον άνθρωπον επάνω πέση, +τότες όλα να τα φοβάται φθάνει· +και πάλι όποιον καλοπιάση η τύχη +αυτός πιστεύει πως το ίδιο πάντα +θάχη καλόν τον άνεμο της τύχης. +Έτσι για με είν' όλα τώρα γύρω +γεμάτα φόβο κ' εις τα μάτια τα δικά μου +οργής θεϊκής μου φανερώνονται σημάδια· +κ' εις τα δικά μου αυτιά ολοένα φθάνει +κάποια βουή, που δεν είναι της νίκης (90). +Τέτοια γενάμενη απ' της συμφορές η ταραχή μου +ολότελα φοβίζει μου τα φρένα. +Γι' αυτό δίχως αμάξια απ' το παλάτι +και δίχως την πρωτήτερη τη συνοδία +εβίασθηκα να ερθώ εδώ πέρα πάλι, +φέρνοντας πρόθυμες σπονδές του γυιού μου +για τον πατέρα του ― όλα εκείνα που πραΰνουν +των πεθαμμένων της ψυχές· από αγελάδα +άγεννη καλόπιοτο άσπρο γάλα (91) +και της ανθοδουλεύτρας μέλισσας ακόμη +το στάλαμμα, το διάφανο το μέλι +και βρυσικό νερόν από καθάρια +βρύσι κι' άδολο πιοτό από μάννα +αγροτική (92) ― το πιοτό που είναι καμάρι +του πολύχρονου αμπελιού, κι' ακόμη +απ' την ωριόξανθην εληά που απ' τα φύλλα +θαλερή παντοτεινά είναι η ζωή της +καρπόν ευωδιακό και στεφανοπλεγμένα +άνθια, της γης της καρποφόρας γέννες. +Αλλ' ω εσείς φίλοι, συντροφάιστε με ύμνους +της σπονδές μου στους πεθαμμένους τώρα +και τον θεϊκό Δαρείο καλέστε νάρθη (93) +όταν στου Άδη τους θεούς προσφέρω +της χωματόπιοτες θυσίες τούτες. + +ΧΟΡΟΣ + +Του βασιλειά γυναίκα, ω σεβαστή +στους Πέρσας (94), τη σπονδή σου αυτή +στείλε την συ στην υποχθόνια χώρα +κ' εμείς θα δεηθούμε με ύμνους τώρα +εις των νεκρών τους οδηγούς (95) να γένουν +καλόγνωμοι για όλους αυτούς που μένουν +κάτω απ' τη γη (96). + +Έτσι ω των ταρτάρων δαίμονες αγνοί, +ω Ερμή και Γη κι' ω των νεκρών εσύ +βασιλιά, στείλατ' επάνω εδώ στο φως +τον ίσκιο (97) του Δαρείου γιατί μόνο αυτός +γνωρίζει αν στη συμφορά καμμιά +βοήθεια θα μας έρθη πειά (98). + +Στροφή Α'. + +Ο μακαρίτης βασιληάς +ο ισόθεος τάχα ν' αγροικά +όσα εγώ βαρβαρικά +βουύζω λόγια; (99) +τα βογγητά και μυρολόγια +τον θρήνο και τον κοπετό; Από το χώμα κάτω αυτό +μ' ακούει τάχα; + +Αντιστροφή. + +Όμως για χάρι μας, ω εσύ Γη +κι' ω εσείς οι άλλοι κυβερνήτες του Άδη +στρέξετε τώρα απ' το σκοτάδι +ο θεϊκός άρχοντας να ερθή +που τον εγέννησαν τα Σούσα +και θεός ήταν των Περσών (100). +Επάνω εδώ στείλετε αυτόν +που όμοιο του κανένα ακόμα +ποτέ δε σκέπασε το χώμα +το Περσικό (101). + +Στροφή Β'. + +Αγαπητός ήτον εκείνος +και το μνημείο τούτο εδώ +όμοια μας είναι αγαπητό +γιατί όψι αγαπητή μας κρύβει. (102) +Ω Αϊδωνέα, γενού οδηγός του +και φέρε πάλι εδώ στη γη +τον βασιλιά Δαρείο, εσύ. (103) + +Αντιστροφή Β'. + +Γιατί ποτέ δεν έχασε άνδρες +εις του πολέμου της βαρειές +κι' ανθροποφόνες συμφορές. +Και θεοφώτιστος λεγότουν +από τους Πέρσες κ' ήτο αλήθεια, (104) +καλοδηγώντας τον στρατό. + +Στροφή Γ'. + +Βαλήν, ω παληέ μας Βαλήν (105) +σήκω· πρόβαλε απ' τη γη· +εις του μνημείου την κορφή +δείξου, τη χρυσοβαμμένη +υψώνοντας τη ποδεμή σου (106) +και το λοφίο της βασιλικής +τιάρας δείχνοντας. Στη γης +έλα, ω άβλαβε Δαρείε, πατέρα. + +Αντιστροφή Γ'. + +Πρόβαλε, βασιλιά, ν' ακούσης +καινούργιες δυστυχίες του βασιλιά. +Σαν απ' τον Άδη μαύρη καταχνιά +απάνω μας έχει απλωθή, +τι όλ' η νειότη έχει χαθή. +έλα, ω άβλαβε Δαρείε, πατέρα. + +Επωδός. + +Αλλοίμονό μας, τρις αλλοί! +Ω εσύ, που τη θανή σου +την πολυκλάψαν οι δικοί σου, +αφέντη, αφέντη, γιατί 'πες μας +οι διπλές τούτες συμφορές μας (107) +στη χώρα επλάκωσαν αυτή; +τα καράβια όλα έχουν χαθή +τα τρίσκαρμα, και τώρα εμείς +χωρίς καράβια εμείναμε, χωρίς . . . (108) + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ (109) + +Ω πιστοί μου εσείς, γυιοί πιστών πατέρων, +της νειότης σύντροφοι μου, γέροι Πέρσαι, +από ποιον πονά τώρα η πολιτεία πόνο; +και θρηνολογάει, βογγά, σέρνεται χάμω; (110) +Στον τάφο δίπλα η γυναίκα μου όπως ήρθε + ― αν και πρόθυμα της χοές εγώ λαβόντας ― +όμως τρέμω. Γιατί και σεις στον τάφο +κοντά στεκάμενοι βαριοθρηνείτε, +και με φωνές ψυχοκαλέστρες και με γόους +με κράζετε απ' τον τάφο μου, ζητώντας +να σηκωθώ· αν και βολετό δεν είναι +το έβγα του, και οι θεοί του κάτω κόσμου +ν' αρπάζουν είναι πιο καλοί παρά ν' αφήνουν. +Όμως σαν που τώρα ο λόγος μου από 'κείνους +εισακούσθη, 'φτάνω. Και ταχυά εσείς πέστε ― +να μη χρονίσω πιότερο απ' ό,τι πρέπει ― +τι συμφορά καινούργια ήρθε στους Πέρσες. + +ΧΟΡΟΣ + +Την όψι σου ντρέπομαι ν' ατενίσω, +αγνάντια σου ντρέπομαι να μιλήσω +την παληά μου έχοντας συστολή. (111) + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Όμως σαν που ανέβηκ' απ' τον κάτω κόσμο +εισακούοντας τους θρήνους τους δικούς σας, +όχι πολύλογα μα σύντομα ομιλώντας +όλα εξηγάτε τα χωρίς ντροπή σ' εμένα, + +ΧΟΡΟΣ + +Φοβάμαι να κάμω σου τη γνώμη· (112) +φοβάμαι και τα ενάντια να 'πω ακόμη, +που κακοϊστόρητα σε φίλους είναι. + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Αλλά μια που ο φόβος ο παληός τα φρένα +τα δικά σας αντισκόβει, εσύ ω γυναίκα +ευγενική, του κρεββατιού παληά συντρόφισσά μου, +σταματώντας της κλάψες και τους θρήνους πες μου· +κάτι που να είναι ξάστερο. Οι δυστυχίες πάντα +οι ανθρώπινες ― το ξέρουμε ― λαχαίνουν +στους θνητούς. Κι' απ' τη στεριά πολλά συμβαίνουν +κι' απ' τη θάλασσα πολλά δεινά εις τους ανθρώπους +σαν η ζωή καιρό περσότερο τραβήξη. (113) + +ΑΤΟΣΣΑ + +Συ π' όλους τους θνητούς πέρασες σ' ευδαιμονία, +γιατί όσον καιρό έβλεπες το φως του ήλιου +ζωήν απ' όλους ζηλεμμένην επερνούσες +κι' ωσάν θεός καλότυχα μέσα στους Πέρσες, +όμοια καλοτυχίζω σε και τώρα, πεθαμμένο +πριχού να ιδής των συμφορών το βάθος. +Όμως κοντολογίς, Δαρείε, το συνέβηκε θ' ακούσης. (114) +Χάθηκαν όλα των Περσών ― να στο πω έτσι. + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Με ποιο όμως τρόπο; Θανατικό έχει πέσει +ή επανάστασι στην πολιτεία μέσα εγίνη; + +ΑΤΟΣΣΑ + +Κανέν από τα δυο. Αλλά, στας Αθήνας +κοντά, εκαταστράφηκε ο στρατός μας όλος. + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Και ποιος από τους γυιούς μου στρατηγούσε; Λέγε. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Ο αρειμάνιος Ξέρξης, αδειάζοντας την χώραν όλην. (115) + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Και σε στεριά ή σε πέλαο την μωρία έπραξε τούτη; + +ΑΤΟΣΣΑ + +Στα δυο μαζύ. Διπλό ήτον μέτωπο δυο στρατευμάτων. (116) + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Και πώς πεζός στρατός μπόρεσε τόσος να περάση; + +ΑΤΟΣΣΑ + +Μηχανικά έζεψε της Έλλης το στενό κ' έκαμε διάβα. + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Κι' αυτόν ετόλμησε το μέγα Βόσπορο να κλείση; + +ΑΤΟΣΣΑ + +Έτσι εγίνη· ίσως με δαιμόνου τη βοήθεια. (117) + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Αλλοί! μέγας δαίμονας θα στρέβλωσε το νου του. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Και τώρα φαίνεται πόσο έκαμε κακό μεγάλο. + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Και τι συνέβηκε εις αυτούς κ' έτσι θρηνείτε; + +ΑΤΟΣΣΑ + +Το ναυτικό παθόντας, ξωλόθρευσε και το στρατό μας. + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Έτσι λοιπόν πολεμοχάθη ο στρατός όλος; (118) + +ΑΤΟΣΣΑ + +Και για τ' αυτό πανέρημα θρηνούν τα Σούσα. + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Αλλοί! στου στρατού την τόση δύναμι και τη βοήθεια. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Και των Βακτρίων όλος ο λαός εχάθη, εξόν οι γέροι. + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Ο άμοιρος! Τι νεολαία συμμάχων έχασ' έτσι! + +ΑΤΟΣΣΑ + +Και μόνος, λεν, έρμος ο Ξέρξης και με λίγους . . . + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Και πώς λοιπόν και πού εκατάντησεν; Εσώθη; + +ΑΤΟΣΣΑ + +Στο γιοφύρι που έζεψε της δυο στεριές ήρθε με βιάσι. (119) + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Κι' αληθινά εσώθηκε στη στεριά τούτη; + +ΑΤΟΣΣΑ + +Ναι, ξάστερος ήρθε μας και βέβαιος λόγος. + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Αλλοί! ταχύ αλήθεψαν οι χρησμοί. (120) Κι' ο Δίας +τα θεία λόγια πραγμάτωσεν επά στο γυιό μου. +Κ' εγώ θαρρούσα πως αργότερα, κατόπι +θα τα εκτελούσαν οι θεοί. Όμως έτσ' είναι: +Όταν ατός του βιάζεται κανείς, τότε συντρέχει +κι' ο θεός μαζύ του. Έτσι και τώρα +πηγή κακών ανέβρυσε για όλους τους φίλους. +Ο γυιός μου, τους χρησμούς μη νοιώθοντας, με τόλμη +άπραγη εκίνησε, κ' έλπισε δούλο να κρατήση +με δεσμά τον ιερόν Ελλήσποντο, το ρέμμα +του θείου Βοσπόρου θέλοντας να σταματήση. +Έτσι το πέρασμα εβουλήθηκε ν' αλλάξη. +Και μ' αλυσίδες σφυροκοπημένες του πελάγου +πολλήν έκτασι δένοντας, εδιάβη +με πάμπολλο στρατόν, ασύνετα έτσι +νομίζοντας, αυτός θνητός, πως θα νικήση +τους θεούς όλους και τον Ποσειδώνα ακόμη. +Αυτά δεν φανερώνουν πως ο γυιός μου είχε +του νου του αρρώστια; (121) Αληθινά φοβούμαι +μην ο πολύς ο πλούτος ― τα δικά μου κόπια ― +ευκολοάρπαχτα γενούν απ' όποιον λάχη. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Αυτά δα εδιδάχθη ο πολεμόχαρος ο Ξέρξης +μ' επίβουλους ανθρώπους ομιλώντας, +που τούλεγαν πως ενώ εσύ με το σπαθί σου +έδωκες στα παιδιά σου μέγα πλούτο +αυτός κάθεται άπρακτος από ανανδρία +άδοξά του κλεισμένος μέσ' στο σπίτι, (122) +τον πλούτο αφήνοντας αναύξητο τον πατρικό του. +Τα τέτοια ονειδίσματα συχνά 'πό άνδρες +επίβουλους ακούοντας πήρε την τέτοια +απόφασι κ' εστράτευσε για την Ελλάδα. + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Απ' αυτούς έγιν' αλήθεια μεγαλώτατο έργο +κι' αλησμόνητο που όμοιο μ' αυτό κανένα· +την πολιτεία δεν άδειασε των Σούσων, +αφ' όταν έδωκεν ο βασιλιάς ο Ζευς εις έναν άνδρα +την εξουσία της πολυπρόβατης Ασίας +μονάχος να την κυβερνά, σκήπτρο κρατώντας. (123) +Κ' ήτον ο Μήδος πρώτος του στρατού ηγεμόνας +και κατόπι του εσυμπλήρωσε το έργο ο γυιός του, +γιατί το νου του η φρόνησι τον εκυβέρνα, +Και στερνά απ' αυτόν, τρίτος, ο Κύρος, +ευτυχισμένος αυτός άνδρας, κυβερνώντας, +την ειρήνη εχάρισε σ' όλους τους φίλους. +και των Λυδών και των Φρυγών τα έθνη επήρε +κι' όλην με πόλεμον κυρίευσε την Ιωνία, +γιατί φρόνιμος ήτο και θεός δεν τον εχθρεύθη. +Κι' ο γυιός του Κύρου τέταρτος του στρατού ηγεμόνας +έγινε· και πέμπτος βασιλιάς ήτον ο Μέρδις, (124) +ντροπή της πατρίδας και των αρχαίων θρόνων. +Κι' αυτόν με δόλο εσκότωσε μέσ' στο παλάτι +ο αντρειωμένος Αρταφέρνης με βοήθεια φίλων, +οπού είχαν ορκισθή μαζύ του ετούτο. (125) +[Κ' έκτος ο Μάραφις κ' έβδομος ο Αρταφέρνης] +ως που σ' εμένα η εξουσία έλαχε κατόπι, +ως εγώ εβουλήθηκα (126) κ' εγώ εκστρατείες +πλήθος ενέργησα με στρατό πλήθος. +Όμως τόσο κακό ποτέ δεν έκαμα στην πόλι. +Αλλά ο γυιός μου ο Ξέρξης, αυτός νέος όντας +έχει και νέες ιδέες και δεν θυμάται +της ιδικές μου συμβουλές· γιατί εσείς τούτο +να ξέρετε ξεκάθαρα, συνομήλικοί μου +πως όσοι βασιλιάδες γίναμε, εμείς όλοι +δεν κάναμε κανείς τόσα κακά στη χώρα. + +ΧΟΡΟΣ + +Τι λοιπόν, ω βασιλιά Δαρείε, έτσι τελειώνεις +το λόγο σου; Πώς, 'πες μας, απ' αυτά κατόπι, +ο Περσικός λαός θέλει ευτυχήσει τώρα; + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Αν δεν εκστρατεύετε για χώρα Ελλήνων, +και πιότερος ακόμη αν είναι ο στρατός των Μήδων +γιατ' η ίδια τους η γη είναι βοηθήτρα. + +ΧΟΡΟΣ + +Πώς τώπες; Πώς είναι τους η γη βοηθήτρα; + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Σκοτώνοντας με πείνα το περίσσιο πλήθος. + +ΧΟΡΟΣ + +Αλλά γενναίο θα φτιάσουμε κ' εκλεχτό στόλο. (127) + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Κι' όμως ουδ' ο στρατός που έμεινε στα Ελληνικά μέρη +θα δυνηθή επιστρέφοντας ν' απογλυτώση. + +ΧΟΡΟΣ + +Τι είπες; Δεν έφυγε ο στρατός των βαρβάρων +όλος, διαβαίνοντας το στενό της Έλλης; + + +ΕΙΔΩΛΟΝ ΔΑΡΕΙΟΥ + +Λίγοι γλύτωσαν απ' τους πολλούς· αν στα ειπωμένα +απ' τους θεούς δώσουμε ακόμη πίστιν (128) +λογιάζοντες όσα αληθινά βγήκαν ως τώρα. +Γιατί όχι ένα μέρος απ' των θεών τα λόγια +αλλά όλα τους πέρα κι' ως πέρα επαληθεύουν! +Κι' αν έτσι αυτό συμβαίνη, βέβαια ο Ξέρξης +πλήθος διαλεχτό στρατού κει πέρα αφήνει +δίνοντας σε μάταιες ελπίδες πάλι πίστι. +Και θ' απομένη ο στρατός στην πεδιάδα, +που την ποτίζει του Ασωπού το ρεύμα +λίπασμα καλό αφήνοντας στη Βοιωτική χώρα. +Εκεί τα πιο χειρότερα δεινά τους απομένει +για την αυθάδεια να πάθουνε κι' ασέβειά τους, + ― αυτοί που όταν έφθασαν εις την Ελλάδα +ουδέ τ' αγάλματα ντράπηκαν των θεών να κλέψουν +ουδέ τους ναούς να κάψουν. Κ' οι βωμοί έτσι +κατεστράφηκαν, και των θεών οι τόποι όλοι +συθέμελα αναποδογύρισαν πέρα κι' ως πέρα. +Για τούτο, σαν που έπραξαν κακά, το ίδιο +κι' όχι λιγώτερα παθαίνουν και θα πάθουν, +τι δεν στέρεψε η βρύσι των κακών, κι' ακόμα τρέχει. +Τόσος θα γίνη της σφαγής του αιμάτου ο βούρκος (129) +στη γη των Πλαταιών από την Δωρική τη λόγχη. +Και των νεκρών οι θημωνιές σωροί ακόμα +εις την τριτόσπορη κατόπι γενιά ανθρώπων +σιωπηλά θα φανερώνουν στων θνητών τα μάτια· +πως ο άνθρωπος ν' αλαζονεύεται πολύ δεν πρέπει +γιατ' η βρισιά ανθίζοντας καρπό της βγάνει +της συμφοράς ταστάχυ, κι' από τούτο +πολύκλαφτο η βρισιά θερίζει θέρο. (130) +Τέτοια βλέποντας ταντίποινα των έργων τούτων +μη βγάλετε από το νου σας τας Αθήνας +και την Ελλάδα, ουδέ κανείς σας παραιτώντας +την ευτυχία την τωρινή ας ζητήση άλλην, +χάνοντας έτσι ταγαθά του τα μεγάλα. +Γιατί ο Ζευς βαρύς και ίσιος παραστέκει (131)· +τιμωρητής κάθε μεγάλης περηφάνειας. +Με τούτα πρέπει σεις να νουθετήτε +το γυιό μου, γνώσι δίνοντάς τους για να πάψη +ασύνετα προς τους θεούς ν' αυθαδιάζη. +Και συ γηραιά κι' αγαπητή, του Ξέρξη η μάννα, +σπίτι επιστρέφοντας, πρεπούμενη να πάρης +στολή του γυιού σου και να πας για υποδοχή του. (132) +Γιατί απ' τη λύπη των κακών όλα έχει σχίσει +τα πολυκέντητα φορέματα και τώρα +στο κορμί του επάνω κρέμονται ταποξεσκλίδια. (133) +Και παρηγόρα τον εσύ με γλυκά λόγια, +γιατί μόνον εσέ, όπως ξέρω, θα δεχθή ν' ακούσης. +Κ' εγώ κάτω απ' τη γήστόν τάφο πγαίνω. +Χαίρετε, ω γέροντες, αν και κακή είν' η τέτοια +χαρά, και πάσα μέραν η ψυχή σας +ας δίνεται στην ηδονή, γιατί τα πλούτια +σε τίποτε δεν ωφελούν τους πεθαμμένους. + +ΧΟΡΟΣ + +Πόσον εθλίβηκα μαθόντας δεινά τόσα +που οι βάρβαροι τραβούν και θα τραβήξουν. + +ΑΤΟΣΣΑ + +Ω τύχη! Τι! πολλές μέσ' την ψυχή μου +θλίψεις εφώλιασαν! κι' απ' όλες με δαγκάνει +πιο πολύ τούτ' η συμφορά, που ακούω, +του γυιού μου τη ντροπή ― μ' αποξεσκλίδια +το δικό του το κορμί να είναι ντυμένο. +Όμως πηγαίνω και στολήν από το σπίτι +κομίζοντας θα τρέξω προς το γυιό μου. +Τον που αγαπώ στη δυστυχία δεν θεν' αφήσω. + +ΧΟΡΟΣ + +Στροφή Α'. + +Ωιμένα! ελάχαμε ζωή +μεγάλη εμείς κ' ευτυχισμένη (134) +κ' ενάρετα κυβερνημένη +όσο της χώρας την αρχή +την είχε ο γέρος ο Δαρείος +ο αγαθός μαζί κι' ανδρείος +που όμοιος ήτον με θεούς. + +Αντιστροφή Α'. + +Και πρώτ' απ' όλα εμείς τρανές +τότες εκάναμ' εκστρατείες +και πυργωμένες πολιτείες (135) +επαίρναμε παντοτινά. +Κι' από τον πόλεμο στερνά +απείραχτοι και δίχως κόπο (136) +ευτυχισμένοι εδώ στον τόπο +ξαναγυρίζαμ' όλοι εμείς. + +Στροφή Β'. + +Και πόσες πόλεις πήρε δίχως +το ρεύμα του Άλυ να διαβή (137) +κι' ουδέ απ' τον τόπον του να βγη! +Της πολιτείες έτσι επήρε +όσες εις την ακρογιαλιά +του Στρύμονα είναι και κοντά +με τα χωριά της Θράκης. + +Αντιστροφή Β'. + +Και όσες πέρα απ' τα νερά, +προς τη στεριά είναι κτισμένες, +με πύργους περιτειχισμένες, +υπάκουαν στο βασιλιά. +Κι' όσες στης Έλλης τον πλατύ πορθμό +κι' όσες στην Προποντίδ' ακόμα +την βαθύκολπη κι' όσες στο στόμα +του Πόντου, υπάκουαν κι' αυτές. + +Στροφή Γ'. + +Και τα νησιά του ακρωτηριού +που είν' απ' το πέλαγο λουσμένα +και βρίσκονται γειτονεμένα +με τούτη την στεριάν εδώ. +Η Λέσβο, η Σάμος η 'ληοτρόφα, +η Χίος κ' η Μύκονος κ' η Πάρος, +η Νάξος κ' η Άνδρος που σιμά +στην Τήνο βρίσκεται γειτονικιά. + +Αντιστροφή Γ'. + +Κ' η εξουσία του απλωνότουν +στα στεριογείτονα νησιά +που έχουν πολλά θαλασσινά, (138) +τη Λήμνο, την Ίκαρο, τη Ρόδο +την Κνίδο και μαζί μ' αυτές +στης πόλεις της Κυπριακές (139) +την Πάφο, τους Σόλους και την άλλη +την Σαλαμίνα, που για μας +τούτης αιτία της συμφοράς +εστάθηκ' η μητρόπολί της. (140) + +Επωδός. + +Κι' όμοια εξουσίασε με νου +στην Ιωνία πόλεις άλλες, +ευτυχισμένες και μεγάλες, +που Έλληνες σ' αυτές οικούν. +Κι' ακάματην είχαν ανδρεία +οι άνδρες όσους για εκστρατεία (141) +ολούθ' εμάζευεν αυτός. +Μ' από θεού έστρεψε πάλι +η τύχη^ κ' έτσι τη μεγάλη +τραβούμε τούτη συμφορά, +δεινά παθόντας τρομερά +εις του πελάου της συμπλοκές. (142) + +ΞΕΡΞΗΣ + +Ωού! +Ο δύστυχος εγώ που τέτοια μαύρη (143) +κ' έτσι αναπάντεχη μούλαχε μοίρα· +πόσο μονόγνωμα η τύχη ωργίσθη, +με των Περσών το γένος. Τι θα γίνω +εγώ ο ταλαίπωρος; παραλυμένη +αισθάνομαι τη δύναμι του κορμιού μου +μπροστά στους ηλικιωμένους τούτους (144) +Πέρσες. Άμποτες, ω Δία, κ' εμένα +με τους άνδρες μαζί τους πεθαμμένους +να μ' είχε σκεπάσει του θανάτου η μοίρα. + +ΧΟΡΟΣ + +Αλλοί, βασιλιά, του ανδρειωμένου +στρατού· κι' αλλοί του τιμημένου +και τρανού γένους των Περσών· +αλλοί και του άνθους των ανδρών, +που εθέρισεν η κακή τύχη. + +Η ίδια η γη μυρολογάει (145) +τη δικιά μας νεολαία που πάει +από μοίραν άδικου θανάτου +χαμένη, στον Αδη κάτου· +ο Ξέρξης στους Πέρσες εστάθη +φορτωτής (146) του Χάρου· τι εχάθη +πλήθος ανθρώπων που τώρα +στρατοκοπάν για τ' Άδη τη χώρα· (147) +της γης ο άνθος πολεμιστάδες +του τόξου, χιλιάδες, μυριάδες +είναι τους οι σκοτωμένοι. +Ωιμένα κι' αλλοί! στη χαμένη +δύναμι. Της Ασίας η χώρα, +βασιλιά, εγονάτισε τώρα +εγονάτισε, ωιμένα, βαρειά. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Στροφή Α'. + +Οχού! εμέ ας με κλαίνε +και πως γεννήθηκα ας το λένε +για δυστυχία της γενιάς μου +και της πατρίδας. + +ΧΟΡΟΣ + +Του γυρισμού το καλώς ήρθες +με μια κακόφωνη βουή +κι' αχλαλοή θρηνητική +σαν πως Μαρυανδυνός (148) +θρηνολογάτορας δεινός +θα στο φωνάξουμε με θρήνους. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Αντιστροφή Α'. + +Γοερά θρηνήστε με τρανές (149) +μυρολογιού αγριοφωνές, +γιατί η τύχη με διπλή +με βάρεσε καταδρομή. + +ΧΟΡΟΣ + +Θρήνους αλήθεια θενά ειπούμε· +κι' απ' τα δεινά μας σαστισμένοι, +για τ' όσα θαλασσοδαρμένοι +επάθαμε, θενά κλαφτούμε, +μυρολογώντας όμοια πάλι +με πολλά δάκρυα τη μεγάλη +καταστροφή. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Στροφή Β'. + +Τι ο Άρης των Ιώνων μονομιά, (150) +θεριεύοντας των Ιώνων το στόλο, +το κακό ετούτο μας έφερεν όλο, +θερίζοντάς μας επά στη βαθειά +τη θάλασσα και στην ακτή. + +ΧΟΡΟΣ + +Κι' ας τα μάθαινα όλα, ωιμέ! +Πού βρίσκονται οι άλλοι δικοί μας; +και πού όσοι επαράστεκαν σε; +ο Φαρανδάκης κι' ακόμα ο Σούσας +κι' ο Ψάμμις κι' ο Πελάγων αντάμα +κι' ο Αγδαβάτας με τον Δοτάμα +κι' απ' τ' Αγβάτανα ο Σουσισκάνης. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Αντιστροφή Β'. + +Εκεί επαραίτησά τους, γκρεμισμένους +από Τύριο πλοίο, όλους πνιγμένους, +στης Σαλαμίνας της ακρογιαλιές +επά σε πέτρες να χτυπούν σκληρές. + +ΧΟΡΟΣ + +Ωιμέ! κι' ο δικός σου Φαρνούχος τι απογίνη; +κι' ο τρανός Αριόμαρδος κι' ο βασιλιάς +Σενάλκης κι' ο Λίλαιος, παιδί γενιάς +μεγάλης (151) κι' ο Μέμφις κ' οι άλλοι εκείνοι +ο Μασίστρας κι' ο Θάρυβις κι' ο Αρτεμβάρης +κι' ο Υσταίχμας τι απογίνηκαν; πες. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Στροφή Γ'. + +Αλλοί μου κι' αλλοί μου. +Της πανάρχαιες να ιδούν δεν προφθάσαν +της μαύρες Αθήνες κ' εχάσαν +μονομιάς τη ζωή, +κι' οχού! οχού! οι φτωχοί +σπαρταρούν επά σ' έρημη γη. (152) + +ΧΟΡΟΣ + +Και του Βατανώχου το γυιό, τον πιστό σου +επόπτη, που τόσο αγαπητός σου +ήτον και στρατούς σου αριθμούσε (153) + ― υ υ ― ― +του Σησάμη και του Μεγαβάτη τους γυιούς +και τον Οιβάρη και τον Πάρθο κι' αυτούς +τους άφηκες όμοια, τους άφησες κει. +Ωχ! ωχ, τι μεγάλο στους Πέρσες κακό +και παράκακο λέω το εγώ. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Αντιστροφή Γ'. + +Πάνωθέ μου κακοπούλι σηκώνεις +που συντρόφους καλούς μου θυμά, (154) +λέγοντας μου εσύ τα κακά +ταλησμόνητα. Κ' έτσι αιματώνεις +μέσ' τα στήθια τη μαύρη καρδιά. + +ΧΟΡΟΣ + +Όμως κι' άλλους αποζητούμεν εμείς. +Τον Ξάνθι που είχαν οι Μάρδοι αρχηγό, +τον Διαιξί κι' Αγχάρη, που τους ιππείς +με τον Αρσάκη αρχηγούσαν και τον τρανό +Κηγδαγάτη και τον Λυθίμνα, μαζί +και τον Τόλμο, τον ήρωα πολεμιστή. +Πάν τώρα όλοι τους, στον τάφο παν +χωρίς καν άρματα την ταφή ν' ακλουθάν. (155) + +ΞΕΡΞΗΣ + +Στροφή Α' + +Όλοι τους παν του στρατού οι αρχηγοί. (156) + +ΧΟΡΟΣ + +Άδοξα εχάθηκαν όλοι μαζί. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Ωιμέ, ανέλπιστο οι θεοί κακό +έδωκαν που άλλο ωσάν κι' αυτό +η Άτη ποτέ της δεν έχει ιδεί. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Αντιστροφή Α'. + +Αγιάτρευτη μας ήρθε κακομοιριά + +ΧΟΡΟΣ + +Μας ήρθε αλήθεια και φανερά. (157) + +ΞΕΡΞΗΣ + +Με νέα, με νέα δεινά, δεινά. + +ΧΟΡΟΣ + +Τι πόλεμο κάνοντας θαλασσινό +με των Ιώνων το έθνος το ναυτικό +νικήθηκε η γενιά των Περσών. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Στροφή Β'. + +Αλήθεια. Κι' ο άμοιρος για τούτο εγώ +ξολοθρεύτηκα έτσι με τόσο στρατό. + +ΧΟΡΟΣ + +Και τι απ' τους Πέρσες εγλύτωσε τάχα; + +ΞΕΡΞΗΣ + +Νά ιδές. Ετούτα του στρατού μου μονάχα. (158) + +ΧΟΡΟΣ + +Τα θωρούμε οι άμοιροι εμείς, τα θωρούμε. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Κ' η θήκη ακόμα των βελών μου αυτή. (159) + +ΧΟΡΟΣ + +Τι; δικό σου μονάχα αυτό έχει σωθή; + +ΞΕΡΞΗΣ + +Για την άδεια μονάχα τη θήκη μου λέτε; + +ΧΟΡΟΣ + +Το τίποτε εσώθηκεν απ' τα πολλά. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Βοήθεια καμμία δεν έχουμε πια. + +ΧΟΡΟΣ + +Φυγοπόλεμη των Ιώνων δεν είναι η γενιά. (160) + +ΞΕΡΞΗΣ + +Αντιστροφή Β'. + +Είναι στη μάχη ορμητική +κι' αλήθει' αναπάντεχο έχω ιδεί +κακό απ' αυτήν. + +ΧΟΡΟΣ +Για του στόλου τη φυγή μας λες; + +ΞΕΡΞΗΣ + +Τα ρούχα μου έσχιζα για της τρανές +κακοτυχιές μας. + +ΧΟΡΟΣ + +Αλλοίμονο μου κι' αλλοί. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Βέβαια και τρις αλλοί. (161) + +ΧΟΡΟΣ + +Γιατί διπλή η συμφορά και τριπλή. (162) + +ΞΕΡΞΗΣ + +Δικές μας θλίψες των εχθρών χαρές. + +ΧΟΡΟΣ + +Και τώρα εκατάντησαν κολοβές +οι δικές μας δυνάμεις. (163) + +ΞΕΡΞΗΣ + +Προπομπό μου δεν έχω κανένα. + +ΧΟΡΟΣ + +Κι' ούτε φίλο. Τους πήρε, ωιμένα, +του πελάγου η δεινή συμφορά. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Στροφή Γ'. + +Το κακό κλάψετέ το κ' εσείς γοερά +κ' εις τα σπίτια σας έτσι γυρίστε. + +ΧΟΡΟΣ + +Κλαίμε με πόνο κ' αναφυλλητό! (164) + +ΞΕΡΞΗΣ + +Βαρειά χουγιάξτε αντίχτυπά μου. (165) + +ΧΟΡΟΣ + +Μοναχός του ο θρήνος ξεσπά, βασιλιά. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Θρηνείστε για τη δυστυχιά μου. + +ΧΟΡΟΣ + +Ωιμένα κι' ωιμένα βαρειά +είναι τούτη για μας συμφορά, +το αχ το λέμε πονώντας στ' αλήθεια. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Αντιστροφή Γ'. + +Τα μαλλιά σας τραβάτε για χάρι δική μου. + +ΧΟΡΟΣ + +Χάρι για κακό κακή κακά γεναμένη. (166) + +ΞΕΡΞΗΣ + +Βαρειά χουγιάξτε αντίχτυπά μου. + +ΧΟΡΟΣ + +Οχού, οχού, δυστυχιά, δυστυχιά. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Κλάφτε κι' ακόμα πιο γοερά. + +ΧΟΡΟΣ + +Ωιμένα κι' ωιμέ. +Με τα δικά μου βογγητά μαζί +μια μαύρη θα σμίξω αλήθεια πληγή. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Στροφή Δ'. + +Και με Μύσιο θρήνο τα στήθια χτυπάτε. (167) + +ΧΟΡΟΣ + +Κακομοιριά μας, κακομοιριά. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Και τα γένια σας τάσπρα τραβάτε για με. + +ΧΟΡΟΣ + +Τα τραβάμε θρηνώντας, τα τραβάμε ωιμέ. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Με άγριο κλάψετε ξεφωνητό. (168) + +ΧΟΡΟΣ + +Θαν το κάνουμ' αλλοί μου κι' αυτό. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Αντιστροφή Δ'. + +Και τα ρούχα στους κόρφους σας σχίστε. + +ΧΟΡΟΣ + +Κακομοιριά, κακομοιριά. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Για το στρατόν ακόμα θρηνήστε +της κόμης τραβώντας της τρίχες. + +ΧΟΡΟΣ + +Της τραβάμε θρηνώντας, της τραβάμε ωιμέ + +ΞΕΡΞΗΣ + +Και τα μάτια σας δάκρυα ας έχουν. + +ΧΟΡΟΣ + +Ολονένα τα δάκρυά μας τρέχουν (169). + +ΞΕΡΞΗΣ + +Βαρειά χουγιάξτε αντίχτυπά μου. + +ΧΟΡΟΣ + +Αλλοίμονό μου! κι' αλλοί! + +ΞΕΡΞΗΣ + +Γυρίστε σπίτι σας μ' οδυρμό. (170) + +ΧΟΡΟΣ + +Αλλοίμονο, αλλοί! + +ΞΕΡΞΗΣ + +Αλλοί, στην Περσίδα τη γη. + +ΧΟΡΟΣ + +Ωιμένα στην άμοιρη αυτή. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Οχού μου, σε τούτη τη χώρα. + +ΧΟΡΟΣ + +Οχού, πού εκατάντησε τώρα. + +ΞΕΡΞΗΣ + +Καλοπόδεμοι μυρολογάτε. (171) + +ΧΟΡΟΣ + +υ ― ― υ υ ― + +ΞΕΡΞΗΣ + +Οχού στην Περσίαν, οχού! + +ΧΟΡΟΣ + +Στην κακόμοιρη χώραν οχού! + +ΞΕΡΞΗΣ + +Πόσοι στα τρίσκαρμα πλοία οι νεκροί! (172) + +ΧΟΡΟΣ + +Σε προβοδάμε θρηνώντας αλλοί. (173) + +* * * + +Η Σειρά των Αρχαίων Ελλήνων Συγγραφέων, των Εκδόσεων Φέξη, +υπήρξαν ένας σταθμός στα ελληνικά χρονικά. Για πρώτη φορά +προσφερόταν συστηματικά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, η αρχαία +ελληνική σκέψη (ιστορία, φιλοσοφία, ποίηση, δράμα, δικανικός και +πολιτικός λόγος) με δημιουργικές μεταφορές της, από τους αρίστους +μεταφραστές του τόπου, στην πιο σύγχρονη μορφή που πήρε +εξελισσόμενο το γλωσσικό της όργανο. Ο Ομηρος, οι Τραγικοί κι ο +Αριστοφάνης, ο Ηρόδοτος, ο Θουκυδίδης, ο Πλάτων, ο Ξενοφών, ο +Αριστοτέλης, ο Θεόκριτος, ο Θεόφραστος, ο Επίκτητος, ο +Πλούταρχος, ο Λουκιανός κλπ. προσφέρονται και σήμερα, στις +κλασικές πια μεταφράσεις των Πολυλά, Ραγκαβή, Μωραϊτίδη, +Κονδυλάκη, Ποριώτη, Γρυπάρη, Τανάγρα, Πολέμη, Καμπάνη, +Καζαντζάκη, Βάρναλη, Αυγέρη, Βουτιερίδη, Ζερβού, Φιλαδελφέως, +Τσοκόπουλου, Σίγουρου, Κ. Χρηστομάνου κλπ, σε μια σύγχρονη σειρά +εκδόσεων βιβλίου τσέπης, πράγμα που επίσης γίνεται για πρώτη +φορά, συστηματικά, στην Ελλάδα. + +&ΟΙΔΙΠΟΥΣ ΕΠΙ ΚΟΛΟΝΩ& Το δράμα αυτό αποτελεί υψηλότατον ύμνο των +ελληνικών νικών κατά των Περσών, την εποχή των μηδικών πολέμων. Η +μεγαλοπρεπής αφήγηση της ναυμαχίας στην Σαλαμίνα, κρίνεται σαν +μοναδικό υπόδειγμα επικολυρικής περιγραφής. + + + + +Η «ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΦΕΞΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ» +ΑΝΑΤΥΠΩΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ. + + + +ΑΘΗΝΑΙ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 38 +ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΤΣΙΜΙΣΚΗ 61 + +ΤΙΜΗ ΤΟΜΟΥ ΔΡΑΧΜΕΣ 10 + +* * * + +1) «Πολυχρύσων». Εις τα βασιλικά παλάτια έκρυβαν οι Πέρσαι τους +θησαυρούς. Ηροδότου 5, 49. πρβλ. Στράβωνος σελ 731. + +2) «Νυός δ' άνδρα βαΰζει» (πρβλ. λατινικόν nurus)= βοά ζητούσα +τον άνδρα. Πρβλ. Αγαμέμνονος στ. 456. + +3) Φανερώνεται το πλήθος και το πυκνόν της παρατάξεως. Ίδε Σχολ. +«τέθριππα και εξάιπα τάγματα» ήτοι δίζυγοι και τρίζυγοι ίλαι. + +4) «Σύρδην» = δίκην κυμάτων Πρβλ. Επτά επί Θήβας 1070. + +5) Τον Ελλήσποντο. + +6) Η δυναστεία του Δαρείου έλεγεν ότι η καταγωγή της ήτον από τον +Περσέα, υιόν της Δανάης, γεννημένον από τον Δία, που διά να +αποκτήση την Δανάην μετεβλήθη εις χρυσήν βροχήν. + +7) Ο Αισχύλος συχνά παρουσιάζει τους Πέρσας να επαινούν τους +Έλληνας. Έτσι εδώ οι τοξόται Πέρσαι, που πολεμούν δηλαδή από +μακράν, επήγαν, λέγει, να πολεμήσουν τους δοξασμένους ως +λογχιστάς Έλληνας, ήτοι άνδρας που πολεμούν με γενναιότητα στήθος +με στήθος. + +7α) «Δολόμητιν δ' απάτην θεού τις ανήρ θνητός αλύξει;» = το +αλύσκειν εις την έννοιαν του διαφεύγω προβλέποντας. + +8) Πολέμους πυργοδαΐκτους = πύργους δαΐζοντας, ήτοι εις πολέμους, +που καταρρίπτουν φρούρια. Σχολ. νεωτ. Πρβλ. και Χοηφόρων στ. 859. + +9) Έμαθαν οι Πέρσαι. = Φανερώνεται έτσι με το «έμαθον» ειρωνεία, +διότι οι Πέρσαι όχι εκ φύσεως αλλ' ανόητα από μάθησιν έγιναν +ναυτικοί. + +10) «Πίσυνοι λεπτοδόμοις πείσμασι» εμπιστευόμενοι εις εξαρτήματα +(πανιά) συγκρατημένα με λεπτά σχοινιά. Ίδε Οδύσ. 10, 96, 127. + +11) «Μελαγχίτων φρην = ψυχή ενδυμένη με μαύρον από πένθος χιτώνα. + +12) «Οά:» Περσικόν επιφώνημα οδυρμού αντίστοιχο με το ιδικό μας +αλλοί και αλλοίμονο. + +13) Στέγος αρχαίον = το μέρος του ανακτόρου που εχρησίμευεν ως +βουλευτήριον Πρβλ. Ομήρ. Ιλιά. 2, 788 «οι δ' αγοράς αγόρευον επί +Πριάμοιο θύρισιν» και 7, 336. Εκεί ήτον ο τάφος του Δαρείου. + +14) Του Περσέως. + +15) Η εξήγησις είναι σύμφωνα με την ερμηνείαν του Weklein. +Παλαιότερη και πλέον αδύνατη ερμηνεία είναι: «θα ειπώ λόγο, που +δεν εγέννησεν ο νους μου, αν και δεν ήμουν χωρίς φόβον». + +16) «Πέπλοισι ησκημένη» πλούσια ντυμένη. Περί της σημασίας του +&ασκείν& πρβλ. Ομήρ. Ιλιά. 10, 438, 23, 743 και Οδύσ. 1, 439. + +17) Η Δωρική εσθής ήτο χιτών μάλλινος, ανοικτός εις τους ώμους +και συνδεόμενος εκεί με περόνην ή με πόρπην. Τον εφόρουν +παλαιότερα όλοι οι Έλληνες. Ηρόδ. 5, 88 «η δε Δωρική εσθής πάσα η +αρχαίη των γυναικών η αυτή ην την νυν Δωρίδα καλέομεν». + +18) «Λέπαδν επ' αυχένων τίθησι». + +19) Ύστερ' από κακόν όνειρον οι Έλληνες εσηκώνοντο και +ερραντίζοντο με νερό. Ίδε Χοηφ. 533 κ. ε. ― Αριστοφάνους Βάτρ. +1340 κ. ε. + +20) «Φοίβου . . . φόβω» παρήχησις όπως εις τας Χοηφόρους, στ. +910. Έμεινε και εις την μετάφρασιν. + +21) «Κίρκον» είδος γερακιού, σήμερα κιρκινέζος ή ξεφτέρι. + +22) «Θεούς δε προστροπαίς ικνουμένη» + +23) «Θυμόμαντις, ων σοι πρευμενώς παρήνεσα». Ίδε Ομήρου Οδύσ. +1200. + +23α) «Έγχη σταδαία και φεράσπιδες σαγαί». + +24) «Εν Θορικώ γαρ εστί μέταλλα και εν Λαυρείω». (Σχολ). Πρβ. +Θουκ. 2,55. + +25) «Πολεμίους επήλυδας». + +26) «Κιόντων τοις τεκούσι». Ως εις Ευριπίδου Άλκηστη στ. 167. + +27) «Πάντα ναμερτή λόγον». + +28) Είδος κομμού, μυρολογιού. + +29) Αι λυρικαί θρηνωδίαι του χορού έρχονται σαν αντιφωνίαι εις τα +λόγια του αγγέλου. + +30) «Η μακροβίοτος όδε γέ τις αιών εφάνθη γεραιοίς». Πρβ. στίχ. +713. + +31) «Οτοτοτοΐ». + +32) «Φέρεσθαι πλαγκτοίς εν σπιλάδεσσιν». Πρβ. Προμ. 482. + +33) Ίυξε = Κραύγαζε Πρβ. Ικέτιδας στ. 884. + +34) «Στυγναί γ' Αθάναι δαΐοις». + +35) Ομοίως εις Προμ. στίχ 452. + +36) Πρβ. Σοφ. Φιλ. 1316. + +37) «Των αρχελείων» = αρχόντων λαών. + +38) «Στυφλούς παρ' ακτάς θείνεται Σιληνιών». Αι Σιληνίαι ήσαν +ακταί της Σαλαμίνος. + +39) Νήσοι του Αίαντος = η Σαλαμίς. + +40) «Λιγέα κωκύματα». + +41) «Δεκάς δ' ην τώνδε χωρίς έκκριτος». Δηλαδή δέκα ήσαν πλοία +χωριστά (εις αναπλήρωσιν εκείνων που θα επάθαιναν εις την μάχην). + +42) «Ώδ' έχει λόγος». Όπως εις Επτά επί Θ. στ.211 και Χοηφ. στ. +519 = αυτή είναι η αριθμητική σχέσις. + +43) «Τάλαντα βρίσας ουκ ισορρόπω τύχη». + +44) «Δρασμώ κρυφαίω βίοτον εκσωσαίατο». Πρβ. διήγησιν Ηροδότου 8, +75. + +45) «Κνέφας δε τέμενος αιθέρος λάβη». Πρβ. Ομ. Οδ. 9, 168. + +46) «Αλιρρόθους ». + +47) «Ευήρετμον». + +48) Κώπης άναξ». + +49) «Λευκόπωλος». + +50) «Παιάν' εφύμνουν σεμνόν». + +51) «Έπαισαν άλμην βρύχιον εκ κελεύσματος». Πρβ. Ευριπ. Ιφ. στ. +1387. ― Ομήρ. Ιλιά. 16, 264. + +52) «Θεών έδη» = τόποι, ιερά θεών με αγάλματα και ναούς. Πρβ. +Πλατ. Τίμ. Νόμ. + +53)«Περσίδος γλώσσης ρόθος υπηντίαζε». Πρβ. 836. + +54) «Καποδραύει Φοινίσσης νεώς κόρυμβ'». Κόρυμβα = Τακροστόλια +της πλώρης, οι φ ι γ ο ύ ρ ε ς. + +55) «Επ' άλλην δ' άλλος ηύθυνε δόρυ». Δόρυ, δηλ νήιον. Σχολ. «Την +ναυν είρηκεν». + +56) «Ουκ αφρασμόνως κύκλω πέριξ έθεινον» Πρβ. 563. + +57) Πρβ. Ηροδ. 8, 12. «Οι δε νεκροί (εν Αρτεμισίω) και τα ναυάγια +εξεφορέοντο ες τας Αφέτας και περί τε τας πρώρας των νεών +ειλέοντο και ετάρασσον τους ταρσούς των κωπέων». + +58) «Ή τιν' ιχθύων βόλον». + +59) Έως κελαινής νυκτός όμμ' αφείλετο» κατά αντίφρασιν και κατά +το λεγόμενον οξύμωρον σχήμα. + +60) «Πέλαγος έρρωγεν μέγα». Ο παρακείμενος έρρωγα (του ρήγνυμι) +ευρίσκεται πάντα αμεταβάτως. Πρβ. και το σημερινόν «κακά +εξέσπασαν στο κεφάλι μου». + +61) Αξιοσημείωτη εις το κείμενον η συχνή επανάληψις των λέξεων +«συμφορά . . κακά» επίτηδες και ψυχολογικά διά την φανέρωσιν της +ψυχικής ταραχής. + +62) Κατά τον Στράβωνα ήτον η Ψυττάλεια νησί έρημο και πολύπετρο. + +63) «Εμβατεύει ποντίας άλμης έπι». Ο Wecklein αποδίδει το +«παντίας άλμης έπι» εις την νήσον, ήτοι νησί επάνω στα θαλάσσια +κύματα, όχι ορθώς. + +64) «Κακώς το μέλλον ιστορών». + +65) «Εκ χερών πέτρησιν ηράσσοντο», υπονοείται το Πέρσαι. + +66) Πρβ. Ηροδότου 8, 90. «Ξέρξης . . . κατηγμένος υπό τω όρεϊ τω +αντίον Σαλαμίνος, το καλέεται Αιγάλεως». + +67) Η λέξις δαίμων του κειμένου ελέγετο γενικώς φανερώνουσα την +θεότητα από την οποίαν έρχεται η καλή ή κακή τύχη των ανθρώπων, +συνήθως όμως ελέγετο επί κακού. Με μικράν μετατόπισιν εννοίας η +λέξις υπάρχει και εις την σημερινήν γλώσσαν. + +68) «Οίσθα σημήναι τορώς » + +69) «Κατ' ούρον». Η φράσις εις το αρχαίον ειρωνική, αντίστοιχη με +το σημερινόν «τα πρύμισαν». + +70) «Υπεσπανισμένους βοράς». + +71) «Βόλβης θ' έλειον δόνακα». + +72) «Ηυτύχει δέ τοι όστις τάχιστα πνεύμ' απέρρηξε βίου». + +73) «Ω δυσπόνητε δαίμον». + +74) «Λαβούσα πέλανον εξ οίκων εμών». Τον πέλανον ή πελανόν εξηγεί +ο Σχολ. «πεπεμμένον πλακούντα». Πρβ. Διονυσ. Αλικ. 2.74: «θύουσι +πελάνους δημητρίους». + +75) Οι νεώτεροι σχολιασταί συμφωνούν ότι οι στίχοι αυτοί είναι +μετατοπισμένοι. + +76) Μεγαλαύχων και πολυάνδρων», η μετάφρασις αναγκαστικά έγινε με +πλατειασμόν. + +77) «Αμαλαίς χερσί». + +78) «Λέκτρων τ' ευνάς αβροχίτωνας». + +79) «Χλιδανής ήβης τέρψιν». + +80) «Καγώ δε μόρον των οιχομένων αίρω δοκίμως πολυπενθή». + +81) «Ξέρξης μεν ήγαγεν, ποποί, Ξέρξης δ' απώλεσεν τοτοί, Ξέρξης +δε πάντ' επέσπε»· έγινεν έτσι ο θρήνος με κάποιον ήχον +βαρβαρικόν. Εις την μετάφρασιν έγινε προσπάθεια μιμήσεως του +κειμένου με την χρησιμοποίησιν επιφωνημάτων όχι συνήθων και με +την επανάληψιν της ονομαστικής Ξέρξης, όπως εις το πρωτότυπον. + +82) «Ομόπτεροι, κυανώπιδες». Η διόρθωσις εις «λινόπτεροι» σύμφωνα +με το του Προμ. 484 «λινόπτερα . . . ναυτίλων οχήματα» είναι +φανερά άτοπος. + +83) «Τοι δ' άρα πρωτομόροιο, φευ, ληφθέντες προς ανάγκαν, ηέ, +ακτάς αμφί Κυχρείας, οά, [στέμβονται].» Εις την μετάφρασιν η +περίοδος αναγκαστικώς απεδόθη ανεστραμμένη. + +84) «Γναπτόμενοι δ' Αλοσύδνας» + +85) «Προς αναύδων παίδων τας αμιάντου». + +86) «Το παν απύουσιν άλγος». + +87) «Ουκέτι περσονομούνται». + +88) «Ουδ' έτι γλώσσα βροτοίσιν εν φυλακαίς». + +89) «Ελεύθερα βάζειν» ελευθεροστομείν. Πρβ. Πρμ. 193. + +90) «Εν όμμασιν τ' ανταία φαίνεται θεών, βοά δ' εν ωσί κέλαδος ου +παιώνιος». + +91) «Βοός τ' αφ' αγνής λευκόν εύποτον γάλα». + +92) «Ακήρατον τε μητρός αγρίας από ποιόν» Σχολ. «αγρίας . . . της +εν τω αγρώ ούσης» + +93) «Τον τε δαίμονα Δαρείον αγκαλείσθαι». + +94) «Πρέσβος Πέρσας». + +95) «Φθιμένων πομπούς» + +96) «Εύφρονας είναι κατά γαίας». + +97) «Πέμψατ' ένερθεν ψυχήν ες φως» υπονοείται εύκολα «την +Δαρείου» + +98) «Ει γαρ τι κακών άκος οίδε πλέον». ― Το κείμενον φαίνεται +ταραγμένον. Ο Wecklein προτείνει την γραφήν: «ει γαρ τι κακών των +δ' έστιν άκος μόνος αν θνητών άρος είποι» ήτοι εάν τι πλέον +φάρμακον γνωρίζει ο Δαρείος μόνος αυτός 'μπορεί να 'πή τέλος και +σταμάτημα των κακών. + +99) Η φράσις ηχητική εις το κείμενον με τας λέξεις β ά ρ β α ρ α, +β ά γ μ α τ α, β ο ά σ ω. Εις την μετάφρασιν έγινε προσπάθεια +αποδόσεως με το β α ρ β α ρ ι κ ά, β ο υ ύ ζ ω βογγητά. + +100) «Περσών Σουσιγενή θεόν». + +101) «Πέμπετε δ' άνω τον οίον ούπω Περσίς αι εκάλυψεν». + +102) «Φίλα γαρ κέκευθεν ήθη» υπονοείται ενεργητικώς ο όχθος· όπως +εις τας Χοηφόρ. 683, και εις Σοφοκ. Ηλέκτραν 1120. + +103) «Αϊδωνεύς δ' αναπομπός ανείης, Αϊδωνεύς»· η επιτατική +επανάληψις απεδόθη διά του ε σ ύ. + +104) «Θεομήστωρ δ' εκεκλήσκετο Πέρσαις, θεομήστωρ δ' έσκεν». + +105) Επίκλησις προς τον Δαρείον να φανερωθή. Βαλήν εσήμαινε +βασιλεύς εις την Φρυγικήν γλώσσαν. Σελ 32. Εμπειρ. σελ 672, 26. +Εις τον Σοφοκλή λέγονται οι ποιμένες. Πρβλ. απόσπασμα 444. ― Η +λέξις σώζεται εις την Τουρκικήν γλώσσαν. + +106) «Κροκόβαπτον ποδός εύμαριν αείρων». + +107) «Τι τάδε δυνάτα, δυνάτα δίδυμα διαγόεν αμάρτια» κ.τ.λ ― +Δυνατά = δυνάστα· ανάλογων είναι το αφέντης εκ του αυθέντης. + +108) «Άναες, άναες» επαναλαμβάνεται η λέξις θρηνητικώς. + +109) Είδωλον = φάσμα. + +110) «Χαράσσεται πέδον». Ο Weklein ερμηνεύει το χαράσσεται ως +κείμενον αντί του νύσσεται, παραβάλων προς το του Ησιόδ. Ασπ. 62 +και λαμβάνων υπ' όψιν του τον κτύπον των ποδών κατά την όρχησιν +του Χορού. ― Το «σέρνεται χάμω» εν τούτοις φαίνεται συμφωνότερον +με τας λέξεις του κειμένου, με την απ' ευθείας αίσθησιν της +ελληνικής γλώσσης και των ελληνικών εθίμων. + +111) «Σέβομαι δ' αντία λέξαι σέθεν αρχαίω περί τάρβει». + +112) «Δίεμαι μεν χαρίσασθαι». Κατά τον ν. Σχολ. = το σον θέλημα +τελέσαι. + +113) «Ο μάσσων βίος ην ταθή πρόσω». Πρβλ. Προμηθ. 553 και Αγαμέμ. +1361. + +114) «Πάντα γαρ, Δαρεί', ακούση μύθον εν βραχεί λόγω». Πρβλ. +Προμηθ. 521. + +115) «Θούριος Ξέρξης κενώσας πάσαν ηπείρου πλάκα». Ν. Σχολ. +«περιφραστικώς δε την γην των Περσών φησι πάσαν». Πρβλ. Ευμενίδ. +295· Σοφ. Οιδ. Τύρ. 1102, Φιλ 1430. + +116) «Διπλούν μέτωπον ην δυοίν στρατευμάτοιν», υπονοείται ο +Ξέρξης. + +117) «. . . τις δαιμόνων ξυνήψατο». Η επαμφοτερίζουσα τότε έννοια +της λέξεως δαίμων είναι εδώ εις κακήν σημασίαν, καθώς τώρα. + +118) «Κατέφθαρται δορί». + +119) «Άσμενον μολείν γέφυραν γαιν δυοίν ζευκτηρίαν». Ο Αισχύλος +λησμονεί ότι ο άγγελος δεν είχεν ειπεί και τούτο. + +120) Υπήρχε χρησμός αποτρέπων την εκστρατείαν εις Ελλάδα, που τον +αναφέρει ο Ηρόδ. 9, 42. + +121) «Πώς τάδ' ου νόσος φρενών είχε παιδ' εμόν;» + +122) «Τον δ' ανανδρίας ύπο ένδον αιχμάζειν». Πρβλ. Ευμεν. 868. + +123) «Ταγείν, έχοντα σκήπτρον ευθυντήριον». + +124) Το χειρόγραψον των Μεδίκων έχει Μάρδος. Ο Ηρόδοτος λέγει τον +άρπαγα εκείνον του περσικού θρόνου Σμέρδιν 3, 61· ήτο δε αυτός ο +εκ Μηδίας μάγος Γαουμάτα, αναφανείς ως αδελφός τάχα του +φονευθέντος Καμβύσου (Ιουστ. 1, 9). + +125) Τα της συνωμοσίας των επτά ευγενών αναφέρει ο Ηρόδ. 3, 70. + +126) Υπαινίσσεται ο Αισχύλος το τέχνασμα του χρεμετισμού του +ίππου, το οποίον είχε μεταχειρισθή ο Δαρείος, διά να εκλεγή αυτός +βασιλεύς. + +127) «Αλλ' ευσταλή τοι λεκτόν αρούμεν στόλον», Ώστε δηλαδή +ολιγώτερος όντας δεν θα κινδυνεύση από πείναν. ― Ψυχολογικά έτσι +παρουσιάζονται οι νικημένοι σχεδιάζοντες κ' ελπίζοντες διά το +μέλλον. + +128) «Ει τι πιστεύσαι θεών χρη θεσφάτοισιν, ες τα νυν πεπραγμένα +βλέψαντα». + +129) «Τόσος γαρ έσται πέλανος αιματοσφαγής» = πέλανος (ζύμη) από +σφραγής αίματος. + +130) «Ύβρις γαρ εξανθούσ' εκάρπωσε στάχυν άτης όθεν πάγκλαυτον +εξαμά θέρος». Είναι έν από τα θαυμασιώτερα λυρικά γνωμικά της +τραγικής ποιήσεως. + +131) «Έπεστιν εύθυνος, βαρύς». + +132) «Κόσμον όστις ευπρεπής λαβούσ' υπαντίαζε παιδί». + +133) «Λακίδες . . . . στημορραγούσι . . . . εσθημάτων». Ν. Σχολ. +«Υπό της θλίψεως διέρρηξε τα ιμάτια αυτού ο Ξέρξης». + +134) «Ω πόποι, ή μεγάλας, αγαθάς τε πολισσονόμου βιοτάς +επεκύρσαμεν». + +135) «Πολίσματα πύργινα πάντ' επέρθομεν». + +136) «. . . εκ πολέμων απόνους, απαθείς . . . » + +137) Ο ποταμός Άλυς ήτο πολύ γνωστός εις τους Έλληνας εκ του +χρησμού του Κροίσου: «Κροίσος Άλυν διαβάς μεγάλην αρχήν +διαλύσει». + +138) «Και νηριτοτρόφους εκράτυνε μετάκτους». Νηριτοτρόφοι = αι +τρέφουσαι θαλάσσια όστρακα. Αθην. 3. 86 Β «Αισχύλος δ' εν Πέρσαις +τας αναριτας (θολασσίους κοχλίας) τρεφούσας νηριτοτρόφους +είρηκεν». + +139) Πρβλ. Ηροδ. 3, 19: «δόντες και Κύπριοι σφέας αυτούς Πέρσησι +εστρατεύοντο επ' Αίγυπτον». + +140) «Τας νυν ματρόπολις τώνδ' αιτία στεναγμών». Ο Σχολ. εξηγεί +«άποικοι γαρ εισιν οι εν Κύπρω Σαλαμίνιοι των εν τη Αττική». + +141) «Ακάματον δε παρήν σθένος ανδρών τευχηστήρων» κλπ. + +142) «Πλαγαίσι ποντίαισιν». + +143) Έ ξ ο δ ο ς. Διαιρείται δε η έ ξ ο δ ο ς εις τρία μέρη. Το +πρώτον (στιχ. κειμ. 911 ― 92) είναι ο χαιρετισμός του Ξέρξου και +των γερόντων. Ο βασιλεύς πρωτοφαίνεται επάνω εις άρμα και +κατεβαίνοντας έπειτα προχωρεί με κλονούμενον βήμα. Σταματά δε +αντιμέτωπος του χορού στιχ. κειμ. 934 . + +144) «Τήνδ' ηλικίαν επιδόντα . . . » + +145) Δεύτερον μέρος της Ε ξ ό δ ο υ, το οποίον εις το κείμενον +έχει προοίμιον θρηνητικούς αναπαίστους. Ο θρήνος αυτός ξεχωρίζει +από τα άλλα χορικά, γραμμένος εντονώτερα εις την Δωρικήν +διάλεκτον. Εις την μετάφρασιν έγινε προσπάθεια να αποδοθή ο διά +του &α& δωρικός πλατειασμός. + +146) «Άιδου σάκτορι Περσάν». Ήτοι τον Άδην εσαμάρωσε κ' εφόρτωσε +με Πέρσας. Σάκτωρ (σάττω, σάγμα = σαμαρωτής, φορτωτής). + +147) «Αδοβάται» ως αδοφοίται, ελειοβάται, σημαίνει δε +οδοιπορούντες προς τον Άδην. + +148) Σχολ. «Μαρυανδυνοί ακμή θέρους . . . . εθρήνουν . . . Τον δε +Μαρυανδυνόν αυξήσαι μάλιστα την θρηνητικήν αυλωδίαν». + +149) «Ίετ' αιανή πάνδυρτον δύσβροον αυδάν». + +150) «Ιάων γαρ απηύρα. Ιάων ναύφρακτος Άρης ετεραλκής». + +151) «Λίλαιος ευπάτωρ». + +152) «Εή εή, τλάμονες ασπαίρουσι χέρσω». + +153) «Των σον πιστόν πάντ' οφθαλμόν μυρία μυρία πεμπαστάν +Βατανώχου παιδ' άλπνιστον». Οφθαλμός εσήμαινεν υπάλληλος επόπτης. +Σχολ. «σημείωσαι ότι βασιλέως οφθαλμός αριθμεί στρατιάς». + +154) «Ίυγγά μοι δήτ' εσθλών ετάρων υπορίνεις». Καθώς εις Πινδ. +Νεμ. 4, 35 «ίυγγι δ' έλκομαι ήτορ» και Σοφοκλ. Αποσπ. 433 κ.τ.λ +Ίυγξ δε κυρίως είναι πουλί, που έλαβε το όνομα από τα συχνά +στριφογυρίσματα που κάνει του λαιμού. Επίστευαν οι αρχαίοι, εξ +αιτίας αυτών των κινήσεων, ότι ήτο πουλί μαγικόν και ότι +δενόμενον εις κύκλον ή τροχόν εκινείτο εκεί, ενεργούσε δε η +κίνησίς του ερωτικάς και άλλας γοητείας. Ίδε και Πινδ. Πυθ. 4.513 +κ. ε. ― Ανάλογον διά κάποιες μαγείες πουλί έχει η λαϊκή παράδοσις +το κ α κ ο π ο ύ λ ι. + +155) «Ουκ αμφί σκηναίς τροχηλάτοισιν όπισθεν επομέναις» + +156) Το τρίτον μέρος της Ε ξ ό δ ο υ, ο κομμός (ή ιάλεμος ίδε +στιχ. κ. 128). Ο Τζέτζης π. τραγ. 66 «κομμός δε θρήνου +πενθικώτερον πλέον ο θρήνος δ' εστίν ηρεμέστερον μέλος». Έκαμνε +δε ο κομμός μεγαλυτέραν αίσθησιν διά της μουσικής συνθέσεώς του. + +157) «Πεπλήγμεθ'· εύδηλα γαρ». + +158) «Οράς το λοιπόν τόδε τας εμάς στολάς». ― Σχολ. «Λείψανον της +όλης στρατιάς». Κακώς ερμήνευσαν μερικοί το σ τ ο λ ά ς ως το +ξεσχισμένον ένδυμα, διότι ο Ξέρξης, ως ανεφέρθη (στιχ. 85), είχεν +αλλάξει στολήν κατά φροντίδα της μητέρας του και κατά την +συνηθισμένην άλλως ευκοσμίαν και μεγαλοπρέπειαν εις τας αρχαίας +τραγωδίας. + +159) «Τάνδε τ' οϊστοδέγμονα». + +160) «Ιάων λαός ου φυγαίχμας». + +161) «Και πλέον ή παπαί μεν ουν». + +162) «Δίδυμα γαρ έστι και τριπλά». Πρβλ. Ομήρ. Ιλιά. 1, 128. + +163) «Και σθένος γ' εκολούθη». Πρβλ. Ηροδ. 7,10. «Φιλέει γαρ ο +θεός τα υπερέχοντα πάντα κολούειν». + +164) «Διαίνομαι γοέδνος ων». + +165) «Βόα νυν αντιδουπά μοι». Διά ν' αποδοθή εις την μετάφρασιν +το βαρύ και βαρβαρικόν του ήχου, ετέθη η όχι συνήθης λέξις +«χουγιάξτε». Ανάλογοι προσπάθειαι έχουν γίνει εις όλον τον +κομμόν, διά να είναι η μετάφρασις αντίλαλος κάπως της θαυμαστά +ηχητικής φράσεως του Αισχύλου. + +166) «Δόσιν κακάν κακών κακοίς». Διά την παρήχησιν πρβλ. Χοηφόρ. +403. + +167) Γνωστόν εις τους αρχαίους ασιατικόν μυρολόγι. Σχολ. «Οι γαρ +Μυσοί και οι Φρύγες εισί μάλιστα θρηνητικοί». + +168) «Διαίνου δ' όσσε». + +169) «Τέγγομαι τοι». + +170) «Αιακτός ες δόμους κίε». ― Αιακτός εις ενεργητ. σημασίαν, ο +οδυρόμενος». + +171) «Γοάσθ' αβροβάται». Γίνεται υπαινιγμός του καλού των Περσών +ποδεμού. Πρβλ. 42. + +172) «Ιή ιή, τρισκάλμοισι βάρισι φθιτοί». Πρβλ. 681 και 556. + +173) Οι τελευταίοι στίχοι του κειμένου, αποτελούντες μικρούς +θρηνητικούς αναπαίστους, διεσώθησαν φθαρμένοι. Διά την μετάφρασιν +ελήφθη υπ' όψιν η κριτική αποκατάστασις του Wecklein. + + + + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of The Persians, by Aeschylous + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE PERSIANS *** + +***** This file should be named 39409-0.txt or 39409-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/3/9/4/0/39409/ + +Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License (available with this file or online at +http://gutenberg.org/license). + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org/license + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need, are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation web page at http://www.pglaf.org. + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Its 501(c)(3) letter is posted at +http://pglaf.org/fundraising. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at +809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email +business@pglaf.org. Email contact links and up to date contact +information can be found at the Foundation's web site and official +page at http://pglaf.org + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit http://pglaf.org + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: http://pglaf.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For thirty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + http://www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |