diff options
Diffstat (limited to 'old/44668-0.txt')
| -rw-r--r-- | old/44668-0.txt | 2350 |
1 files changed, 2350 insertions, 0 deletions
diff --git a/old/44668-0.txt b/old/44668-0.txt new file mode 100644 index 0000000..03a6425 --- /dev/null +++ b/old/44668-0.txt @@ -0,0 +1,2350 @@ +The Project Gutenberg EBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 9, September +1905, by Various + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + + +Title: The Esperantist, Vol. 2, No. 9, September 1905 + +Author: Various + +Editor: H. Bolingbroke Mudie + +Release Date: January 14, 2014 [EBook #44668] + +Language: Esperanto + +Character set encoding: UTF-8 + +*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE ESPERANTIST, SEPTEMBER 1905 *** + + + + +Produced by Andrew Sly, Louise Hope, David Starner and the +Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net +(This book was produced from scanned images of public +domain material from the Google Print project.) + + + + + + +Transcriber's Notes + +A few minor typographical errors have been corrected without notice. +However, many grammatical errors and odd spellings have been left as +in the original. + + + + +SINGLE COPIES PRICE FOURPENCE NET. + +23. (Vol. II., No. 9.) + +_Septembro, 1905._ + + THE + ESPERANTIST + + La Esperanta Gazeto por la + Propagando de la Internacia Lingvo. + +ANNUAL SUBSCRIPTION: 3/- (4 francs; 1-1/2 roubles; 75 cents). + +Wholesale Agents: 41, Outer Temple, London, W.C. + +All Communications should be sent to THE EDITOR, 67, Kensington +Gardens Square, London, W.C. + + + + +CONTENTS. + Page + Two Congress Programs 129 + Impressions of the Congress (H.B.M.) 130 + Notes on the Orient, Part III. (Col. H. K. Gordon) 135 + Saved from Death, Serial, continued from + pages 98 & 126 (General Cox) 136 + Reminiscences, Part IX. + (Edward Metcalfe, M.A., Oxon) 137 + Brisquet's Hound (translated by C. Leroux) 139 + The Sherborne Pageant (H. W. Southcombe) 140 + The Snowdrop (Clarence Bicknell) 141 + Sundry Notes 142 + Woman, The Incomprehensible + (translated by G. C. Law) 142 + The Little Invalid (translated by Dr. Philippet) 144 + + + + + MARQUE DÉPOSÉE, + No. 13195. + + VISKO + ESPERANTO. + +Registered Trade Mark, No. 270,042. + +BONEGA PROPAGANDILO. + +Observu la Verdan Stelon kaj la nomon Esperanto sur la afiŝeto. + +Antaŭpagitaj mendoj de Esperantistoj ricevos specialan rabaton. + +Bonvolu skribi por detaloj al-- + + BUCHANAN, SCOTT & CO., + Garthland Street, Glasgow, Scotland. + +Telegrafa Adreso: "ESPERANTO, GLASGOW." + + + + +The Remington + +THE _UNIVERSAL_ TYPEWRITER. + +Just think of it! + +THE INTERNATIONAL MACHINE. + +_Unbound by ties of nationality: + +The common bond of union of all civilised peoples._ + +The Remington can be supplied fitted for Esperanto. + + * * * + + THE REMINGTON TYPEWRITER COMPANY, + 100, Gracechurch St., London, E.C. + + + +La Remington + +LA _UNIVERSALA_ SKRIBMAŜINO. + +Pripensu je tio! + +LA INTERNACIA MAŜINO. + +_Tute liberiĝita de naciaj ligiloj: + +La Komuna unuigilo por ĉiuj civilizitaj popoloj._ + +La Remington estos liverita kun Esperantaj presliteroj. + + * * * + + LA REMINGTON TYPEWRITER KOMPANIO, + 100, Gracechurch St., Londono, E.C. + + + + + ĈIUJ, NI POVOS + PARADIZON IRI. + + Kiu bone trinkas. + Tiu bone dormas. + Kiu bone dormas. + Tiu ne pensas malbone. + Kiu ne pensas malbone, + Tiu certe ne pekas. + Nu, ĉar kiu ne pekas. + Paradizon eniros. + De nun, bone trinku. + Kaj vi paradizon iros. + + * * * + +Por tio ĉi, oni devas aĉeti bonajn vinojn, kaj sin turni al:-- +Sro. Ch. Jadeau en Mercurey (S. & L.) France. + + + + +The "Review of Reviews" + + _Is the Best Magazine for Busy People. + And it is read by 'Esperanto' Students._ + +The aim of this Magazine is to make the Best Thoughts of the Best +Writers universally accessible at a Trifling Cost. + +The busiest and poorest in the community may here follow with +intelligent interest the great movements of Contemporary History. + + Post Free for Twelve Months, 8/6, + 10 fr. 75c., or 8.50 marks. + +Office: MOWBRAY HOUSE, NORFOLK ST., LONDON. + + + + +NASKIĜO. + +Al la Gesinjoroj H. R. Geddes, Horthumberland House, Dover, +je Junio 17 Filo (baptonomita Frederick Leonard). + + + + +Correspondence Lessons in Esperanto. + +ARE GIVEN BY + +Mr. A MOTTEAU, Certified Teacher of Esperanto, 157, Earlham Grove, +Forest Gate, London, E. + +_7/6 the Quarter._ + + + + +KOLEKTANTOJ. + +Finlandaj poŝtmarkoj, 20 malsamaj, afrankite, por 1m. 50 pennia +(2/-, aŭ 2 fr. 25 c.), 25 malsimilaj por 2m. (2/3, aŭ 2 fr. 75 c.). +Pagon volu sendi per poŝtmandato. Rusaj poŝtmarkoj akceptaj laŭ +efektiva valoro. + +ADOLF REINBERG, Osterlanggatan, 39, Abo, Finland. + + + + +AL STUDENTOJ ĈIULANDAJ. + +Gestudentoj dezirante studi la Artojn aŭ la Sciencojn ĉe +London University estas invitataj aliĝi je 3 aŭ 4 aliaj +studentoj, kiuj prenas la sciencan kurson ĉe + +University College, London. + +Respondu al 24, COLBERG PLACE, Stamford Hill, N. + + + + +Adresareto de Personoj kiuj deziras Korespondadi. + + +S-rino. L. Frank, 13, Somerset Street, Kingsdown, Bristol, +Anglujo. Deziras kor. per leteroj & ilus. p-k. por reciproka +kritikado & pliboniĝo. + +S-ro. G. Wilkins, 94, Greenwood Road, Dalston, London. +Deziras kor. letere & p-k. kun Geesperantistoj. + +La Kosto de la Enskribo estas 6d. (70c. poŝtmarkoj). + + + + +THE ESPERANTIST + +The Esperanto Gazette for the Spread of the International Language. + + ABONPAGOJ ESTAS RICEVEBLAJ ĈE + SUBSCRIPTIONS SHOULD BE SENT TO + + H. Bolingbroke Mudie, Esq., 67, Kensington Gardens Square, London, W. + AUSTRIA.--Sro. T. Cejka, Bystrice Hostyn, Moravia. + BELGIUM.--M. M. Seynaeve, 3, Rue de l'Avenir, Courtrai. + FRANCE.--Grupo Pariza, 28, rue Serpente, Paris. + GERMANY.--Doktoro Mybs, 68, Markt Strasse Altona, Elbe. + NEW ZEALAND.--Esperanto Society, P.O. Box 50, Auckland. + RUSSIA.--Societo Espero, Bol Podjaceskaja 24, log 12, St. Petersburg. + SWEDEN.--Sro. P. Ahlberg, 50, Döbelnsgatan, Stockholm. + +N.B. + +_Nepresitajn manuskriptojn la Redakcio resendos se oni aldonis +poŝtmarkon._ + +_Alsendatajn artikolojn la Redakcio laŭ bezono korektos._ + +_Oni povas sendi la abonpagon per poŝtmarkoj, kiuj estas akceptataj +laŭvaloro._ + +_Oni sendu ĉiujn artikolojn, demandojn kaj avizojn al La Redaktoro, +67, Kensington Gardens Square, London, W._ + +N.B. + +23. [Vol. II., No. 9.] + + Subscription, 3s. Per Annum. + Single Copies, 4d. net. Nos. + 2 to 13, 6d. each; Later issues + 4d. each, net. + +SEPTEMBRO, 1905. + + + + +PROGRAMOJ. + + +_Sabaton, Aŭguston 5._ + +1. L'Espero. _Ĥoro_ de Boulognaninoj. + +2. Oficialaj Paroladoj. + +3. Respondo de D-ro Zamenhof. + +4. Orĥestro. + +5. Ĉu vi konas la landon? _Kanto._ F-ino M. Samuel. + +6. Serenado. _Kanto_ F-ino Richard, _Violono_ F-ino Libersat. + +7. Sub la blanka velo. _Ĥoro & solo_ de S-ino Parsons. + +8. La Bano de la Pastro. _Monologo_ de Paul Boulet. + +9. La Edziniĝo de Johanino. _Kanto._ S-ino Duchochois. + +10. Hinda Kanto. _Voĉo_ S-ino Bergier, _Violono_ F-ino Libersat, +_Violonĉelo_ S-ro Libersat. + +11. Mensogo pro Amo. _Unuakta komedio_ tradukita de Paul Boulet, +_Ludata_ de F-inoj Pannevin & Samuel. S-roj Lephay, Boulet, C. +Michaux, Martin & Samuel. + + +_Dimanĉon, Aŭguston 6._ + +1. L'Espero. _Kanto_. + [1]Ho Mia Kor'. _Kanto_. S-rino Guivy (Tours). + +2. Balo de la Enmaskigitoj. _Deklamata_ de S-ro Lambert (Londono). + +3. Legendo. _Ludata sur Violono_ de F-ino Birch (Folkestone). + +4. Finokanto. _Kanto_ de D-ro Hanauer (Frankfurt). + +5. Ĉu esti aŭ ne esti. _El Hamleto._ F-ino Schafer (Londono). + +6. Plu kreskis la Barbo. _Humora kanto_ de S-ro Hulme (Shrewsbury). + +7. Edziĝo Kontraŭvola, _de Molière_, tradukita de Victor Dufeutrel. + Dorimeno, _filino de Alkantoro_. S-rino Junck (Italujo). + Unua Ciganino. F-ino Cederblad (Svedujo). + Dua Ciganino. S-ino Avilov (Rusujo). + Sganarelo, _amanto de Dorimeno_. S-ro Paul Boulet (Francujo). + Pankraso, _Filozofo_. S-ro H. Bolingbroke Mudie (Anglo). + Mariufuso, _Filozofo_. S-ro Saint Martin (Kanado). + Geronimo, _amiko de Sganarelo_. S-ro J. Ansel (Francujo). + Alkantoro, _patro de Dorimeno_. S-ro Cogen (Belgujo). + Alcidaso, _frato de Dorimeno_. S-ro Kuchler (Germanujo). + Likasto, _amanto de Dorimeno_. S-ro Allum (Norvegujo). + +8. La Vojo. _Kanto._ S-rino A. Mudie (Londono). + +9. La Kapelo, _deklamata_ de S-ro Otto Simon (Ung Hradisch). + +10. Antaŭen. _Kanto._ F-ino Schafer (Londono). + +11. Solo de Fluto. _Humoraĵo_ de S-ro Dore (Troyes). + +12. Ĝis la Revido, _deklamata_ de S-rino Junck (Bordighera). + +13. Nova Kanto, _deklamata_ de F-ino Warlow (Londono). + +14. La Elf-reĝo. _Kanto._ D-ro Hanauer (Frankfurt). + +15. Freneza Ridado. F-ino Banet (Valenciennes). + +16. La Sonĝo de Malliberulo. _Kanto._ Profesoro Offret. + +17. Printempo Venas. _Kanto._ F-ino Farnes (Londono). + + +PIEDNOTO: + +[1] Aĉetabla po 1 franko por helpi Blindulojn. + + + + +KONGRES-IMPRESOJ. + +H. Bolingbroke Mudie. + + +La Unua Internacia Esperantista Kongreso finigis sian tre +sukcesegan vivadon en Boulogne-sur-Mer, la 11 de Aŭgusto. Sendube +estontaj Kongresoj estos ja multenombraj, sed neniam ni povos forgesi +la rimarkindajn impresojn, kiujn faris je ni tiu ĉi unua Kongreso. + +Ĉar estas, ni kredas, la intenco de ĉiuj niaj kunbatalantaj +Esperantistaj Gazetoj pritrakti detale la Kongresajn agadojn, ni nur +verkos kelkajn vortojn pri la ĝenerala impreso. + +Estas certe ke tiuj multaj amikoj estis pravaj, kiuj antaŭ-diris ke +nun Esperanto, por la unua fojo, estos monde reklamata. Ĉar ĉiuj +ĵurnaloj, eĉ tiuj kiuj neniam antaŭe volis nomi la "Dua Lingvo +por Ĉiuj Nacioj," jes, ĉiuj donis tre favorojn raportojn pri la +rimarkinda fervoro, komprenebleco, kaj amikemo, kiuj unuigis la +diversnaciajn Kongresanojn. + +Kiam ni unue paŝis sur Francan teron, forlasinte la belan +turben-ŝipon _Onward_, ni ekvidis ke Boulogne fariĝas Esperanta +urbo. Eĉ la portistoj, kiuj klopodis pri la pakaĵoj, diris: "A +l'Hotel Espérantiste, Monsieur?" Sur la stratoj flugetis verda flago +kun blanka kojno, sur kiu estis brodita verda stelo. + +Kvankam Boulogne estas sufiĉe granda urbo, du miloj da verdsteluloj +estis tre videblaj sur la stratoj, kaj ĉiam, dum eĉ mallonga +promenadeto, ni certe renkontus kelkajn afablajn samideanojn. + + +Persone, mi estis pli ol kontenta, ĉar, dank' al oftaj feliĉaj +Esperantaj vojaĝetoj, kiujn kredeble niaj legantoj bone memoros, mi +rekonatiĝis kun tiel granda nombro da Esperantistoj kiel ia alia +Kongresano. + +La tuta Kongreso estis do serio da kontentigaj renkontoj kun +entuziasmaj amikoj. Kaj mi ne povis malpermesi al mi la memoron pri +la malgrandaj ĉarmaj kunvenoj kiujn mi ĉeestis dum la du antaŭaj +jaroj. Vere, vidante la Boulogne Kongreson, neniu povas plu diri ke +Esperanto ne faris mirindegan progreson. Eĉ la Angla _Times_ devis +konfesi ke la fakto ke tiom da diversnaciaj homoj povis sin tute +interkomprenigi nur per Esperanto "ne estis kontraŭdirebla." + +"En la mondon venis nova sento," prave skribis nia eminenta +Prezidanto; sed ni multe dubas se eĉ li iam atendis vidi tian +pruvon, kia estas donita inter Aŭgusto 4-11. Kaj kion pensis D-ro +Zamenhof pri ĉio ĉi? Ĉu li trovis ke la ekcitiĝo, fervoro, kaj +entuziasmo, kiujn li vidis inter la ĉeestantaro; ĉu li trovis ke la +tondraj aplaŭdoj, kiuj bonvenigis lin ĉiam kaj ĉie; ĉu li kredis +ke tiuj ĉi kaj la aliaj nekalkuleblaj signoj de nia progreso valoris +la penadon de la longa veturo de Varsovio ĝis Boulogne? + + +Oni ja ne povas dubi pri lia respondo! + +Kaj tiuj amikoj ankaŭ kiuj venis de eĉ pli malproksime, de Kanado, +Nov-Zelando, Japonujo, k.t.p., ĉu ili ne estas ankaŭ kontentegaj? + +Kaj, pli ol ĉiuj, ĉu ne estis Maître Michaux, la nelacigebla +organizinto, la forta "Blovanto de la Kongresa ventego," ĉu li ne +estas kontentega kaj fierega pro la rezultato de liaj klopodoj? Ja +nenie oni estus povinta trovi homon pli taŭga por laborego tia, kaj +kiu samtempe posedis tiom da valoraj gehelpantoj. + +"Palmam qui meruit ferat." + +Ni en niaj koroj denove danku kaj gratulu Maître Michaux kaj la +Grupon de Boulogne-sur-Mer! + +Kompreneble ni Esperantistoj grupiĝis, restis multope ĉe diversaj +Esperantemaj hoteloj. Certe hotelestroj ne povas plendi je Esperanto! + +Alveninte vendredon nokte, ni jam havis tempon por diversaj +ekskursetoj sur la kamparo antaŭ sabatvespero, kiam la Kongreso +oficiale komenciĝis. + +Doktoro Zamenhof mem alvenis vendredon post glorplena restado en +Parizo. Li restis ĉe Maître Michaux. Elektita malmulto estis +invitata lin renkonti por privata parolado antaŭ la oficiala +vesper-kunveno. + +Tiam estis decidite elekti kvin Vic-Prezidantojn de la Kongreso, +ĉar D-ro Zamenhof ne sentis sin sufiĉe forta por preni ĉion +sur si. La kvin elektitaj estis:--D-ro Zamenhof, Prezidanto. +Vic-Prezidantoj:--M. Boirac, Rektoro de la Universitato de Dijon; +Maître Michaux, Advokato, Boulogne; Doktoro Mybs, Hamburg; Kolonelo +Pollen, LL.D., C.I.E., V.D., Prezidanto de la Brita Esperanta Asocio; +kaj Generalo Sebert, Membro de la Franca Instituto, Parizo. + +La sukceson de la diversaj kunvenoj ni multe ŝuldas al la Urbestro +de Boulogne, kiu afablege donis al ni la uzon de la Urba Teatro dum +la tuta daŭro de la Kongreso. Vere, sen tiu ĉi helpo, ni ne scias +kio estus okazinta, ĉar tiu granda teatro mem estis ne tro vasta +por la aŭdantaro. + +Sabatvespere, ĉirkaŭ 8.20, la amika babilado de la kunvenintoj +subite silentiĝis, la teatra kurtenego leviĝis, kaj jen! en longa +vico, vidiĝis la eminentaj Francoj, kiuj volis doni al ni la +bonvenon sur Franca tero. + +Doktoro Zamenhof estis la sola ne-Franco, kaj la aliaj estis la +Urbestro, la Sub-Urbestro, la Prezidanto de la Komerca Ĉambro, +Generalo Sebert (Membro de la Franca Instituto, Reprezentanto de la +Franca Touring Klubo), Profesoro Carlo Bourlet (Prezidanto de la +Grupo Pariza), Profesoro Cart, kaj MM. Boulet and Derveaux (la du +Sekretarioj de la Boulogne Grupo), kaj laste, sed ne malpleje, Maître +Michaux. + +Post multaj ĉarmaj paroladoj, Doktoro Zamenhof leviĝis, kaj tute +senŝancele aŭdis la plej tondran aplaŭdon imageblan. Multaj malpli +fortaj homoj ja estus konfuziĝintaj je tia okazo; sed, kvankam mi +sidis en la unua vico de seĝoj, mi ne eĉ vidis tremeti la Doktoran +manon. Tute kalme, eble iom aŭtomate, la kreinto de la lingvo +Esperanto klarege elparolis belegan paroladon, dum li rigardis antaŭ +siaj piedoj la triumfon de lia laboro, la floron de la proesperanta +batalantaro. + +Kaj, dum la silentego kiu regis dum la longa parolado, ne eĉ +unu vorto el liaj lipoj perdiĝis. Estis same ĉiaokaze dum la +tuta Kongreso. Ĉiu Esperantisto sen malhelpo komprenis ĉiun +Esperantiston! + +Detalan priskribon de la parolado de Doktoro Zamenhof ni lasas al +tiuj el niaj samtempaj ĵurnaloj, kiuj estas difinitaj por oficiala +raportado. + +Kiam D-ro Zamenhof sidiĝis, kaj la aplaŭdoj reaŭdiĝis, la +kurteno falis, kaj la Kongreso oficiale malfermiĝis. + +Iom poste la Boulogne Grupo donis tre ŝatindan koncerton. La virina +ĥoro, sub la direktado de la sindona S-ino Bergier, estis speciale +aprobinda. + +Nia kunverkinto, S-ro Paul Boulet, deklamis "La Bano de la Pastro" +kaj ankaŭ havis rolojn en la du komedioj kiuj ludiĝis dum la +Kongreso. + +Ni ja volus ke ĉiuj Esperantistaj Grupoj estu tiel talentoplenaj, +kiel tiu en Boulogne-sur-Mer! + +Post la koncerto, ni nature rekunveniĝis en la Grand Café, ĉar ni +estis en Francujo, kie la kafejo estas la ĝenerala kunvenejo. En la +sama eleganta konstruaĵo ses-aŭ-sepdek Esperantistoj babiladis kun +D-ro Zamenhof, je neoficiala kunveno la antaŭan nokton, tial ni do +bone konis la lokon. + +La proksiman tagon estis, kompreneble, Dimanĉo. Certe neniu el la +Anglaj partoprenantoj iam ĝuis tian Dimanĉon antaŭe; kaj, por +kvietigi maltrankvilajn konsciencojn, ni certigis al ili ke, ĉar +estis la dua tago (de la Kongreso) ne estis eble ke ĝi estu ankaŭ +Dimanĉo, kiu estas la unua tago! + +Matenfrue ni kunvenis, laŭ nacioj, por aranĝi la elekton de +reprezentantoj pri la Lingvaj Aferoj, k.t.p. + +Post la kunveno, la elektituloj rekunvenis sole, kaj la ceteroj frue +matenmanĝis por povi aliri la Ĉevalkuradojn, en speciala vagonaro. +La tago estis ĉarmega, aero klara kaj freŝa, suno varma, ĉielo +blua. Kiam do S-ro Gehet, Sekretario en Rouen, proponis al mi ke +ni iru ĝis la ĉevalkuradoj per vel-boato, anstataŭ vagonare, la +propono estis tiel alloga ke mi forlasis mian patrinon kaj la multajn +amikojn, kaj vojaĝis kun nur tri. + +La maro estis tiel bela, tamen iom maltrankvila, ke, alveninte ĝis +Wimereux (kie estas la ĉevalkurejo) blovita de favora vento, +S-ro Gehet kaj mi decidis returnen-iri ĝis Boulogne, kaj poste +veturi trame. Tiel okazis ke ni nur vidis la lastan kurson--de la +Oficiroj--kaj revenis urbon per la Esperantistplena vagonaro. + +Post rapida vespermanĝo, ni devis forkuri ĝis la teatro, kie okazis +la "Internacia Koncerto." Eĉ pli plenigita ol antaŭe, la teatro ja +prezentis kuraĝigantan aperon. Diversaj kantoj, deklamoj, kaj muziko +plenege sukcesis, kaj la _Edziĝo Kontraŭvola_, de Molière, ludiĝis +de oknaciaj aktoroj. Neniam antaŭe, certe, okazis tia ludo. Inter la +aktoroj kaj la aŭdantoj estis unu sola interkomprenilo--Esperanto; +kaj estis ja rimarkinda afero ke, preskaŭ sen antaŭludoj, komedio +sukcesis tiamaniere! + +Doktoro Zamenhof kaj lia afabla edzino invitis nin, la naŭ aktorojn, +en sian kupeon, kaj dankis nin. Dum la longa trairo de la teatro kiun +postulis tiun viziton, ni ja estis subpremegataj je gratuloj. La +vestoj, scenoj, kaj ĉio estis ja bone aranĝitaj. + +La dua parto konsistis el kantoj, deklamoj, ŝercoj, k.t.p., kiuj ja +elmontris veran talenton. Ni presigas la programon, kaj ĉiama estu +la honto de tiuj Esperantistoj kiuj povis, sed ne klopodis ĉeesti! + +Post koncerto, kafejo; post kafejo, lito; post lito, dormo; post +dormo, festenoj (bis). Tiel oni povas priskribi la unuajn Kongresajn +tagojn malmultvorte. + +Lundo, Aŭgusto 7, Banklibertago en Anglujo kaj Skotlando, +Esperantalibertago en la Esperantujo! Ĉu oni iam povos tiun tagon +forgesi? + +Matenmanĝante, ni memoris la konsilon de + Ham Mukasa, kaj ne tro +manĝis, pro la venontaj bonaj manĝaĵoj; ĉar ĉu hodiaŭ ne estas +la tago difinita por la Granda Internacia Festeno, kaj ĉu oni ne +estis dirinta al ni ke eble la ĉambrego de la Kazeno ne estos +sufiĉe granda por ni? + +Jes, estis tiel! Kvankam ĝi povis enhavi 400 manĝantojn, kvindekon +da Esperantistoj devis iri en apudan ĉambron. Bonega sukceso! + +Kaj ĉie la vorto Esperanto. Esperanta Visko, Esperanta Ĉampanvino, +Esperanta ĉi-tio kaj Esperanto tio. Kaj ĉie Esperantistoj. Ne grave +ĉu Ruso, Polo, Franco, Germano, Belgo, aŭ Anglo, ĉiuj estis kaj +ĉiam estos, Esperantistoj. + +Ĉu iam oni aŭdis tiajn paroladojn? Unue D-ro Zamenhof, poste +eminentaj Francoj kaj reprezentantoj de ĉiuj ĉeestantaj nacioj, +esprimis, per belsona Esperanta, siajn pensojn kaj esperojn. La tempo +rapide forflugis! + +La fotografantoj havis multe da okupado tiun tagon; ĉar, kvankam ili +bone laboris dum la festeno mem, eĉ pli bone estis kiam, forpelitaj +en la Kazen-ĝardenojn, ni ĉiuj amasiĝis apud muzikludejo, por +fotografiĝi, kaj aŭskulti tiujn naciojn, kiuj ne ankoraŭ havis +sian okazon en la salonego. + +Oni ja povas esti tre elokventa per Esperanto. La efekto de la +paroladoj estis tre favorega. Ĉiuj estis tute interesaj, tute bone +elparolataj. Mi ne volas aplaŭdi ian specialan paroladon super alia, +sed nenia estis pli elokventa ol tiu elparolita de nia plej juna +amiko, Edmond Privat, el Ĝenevo. Inter la plej bonaj parolintoj +estis D-ro Zamenhof (Polujo), MM. Michaux, Boirac, Bourlet, +Cart, Javal, S-rino Bergier (Francujo), MM. Grabowski (Polujo), +Ostrowski (Rusujo), Balik (Bohemio), Simon (Aŭstrujo), Borel +(Germanujo), S-rino Junck (Italujo), MM. Codorniu (Hispanujo), +Krikorts (Svedujo), St. Martin (Kanado), Seynaeve (Belgujo), Privat +(Svisujo), Schneeberger (Protestantismo), Abbé Peltier (Katolikismo). + +Kvankam la festeno komenciĝis tagmeze, estis jam la kvina antaŭ +ni povis fortiri nin, por pretigi nin por la kruela vaporŝipo, kiu +devis korpe disigi nin de la Esperantistoj. + +Sed anime, ili restas ankoraŭ kun ni. Kiam, trairante la arĝentan +strekon je la horo de la sunkuŝiĝo, ni ekvidis tute rimarkindan +oran landon okcidenten, ni figuris al ni ke ni veturas al tiu glora +ora lando de la Esperantismo, kie regas frata amo kaj kontentiĝo, la +ora lando kiu devas iam veni, la lando de la interkompreniĝo de la +tuta homaro. + +Amikoj de la Kongreso, _Ĝis la revido!_ + + +The First International Esperantist Congress terminated its +most successful course in Boulogne-on-Sea on the 11th of August. +Future Congresses will, undoubtedly, be many, but never shall we be +able to forget the remarkable impressions which this first Congress +made upon us. + +As it is, we believe, the intention of all our Esperanto +contemporaries to treat of the Congressional doings in detail, we +will merely write a few words as to the general impression. + +Certain it is that those many friends were right who predicted that +now Esperanto, for the first time, will be advertised all over the +world. For all journals, even those which never previously deigned to +name the "Second Language for All Nations," yea, all have given most +favourable reports of the remarkable fervour, comprehensibility, and +friendliness which united the Congressmen of many nations. + +When we first stepped upon French soil, after leaving the fine +turbine steamer _Onward_, we saw that Boulogne had become an +Esperanto city. Even the porters who looked after the baggage said: +"To the Esperantists' hotel, sir?" Over the streets fluttered a green +flag with a white corner, on which was embroidered a green star. + +Although Boulogne is a fairly large town, two thousand wearers +of the green star were most conspicuous in the streets, and +invariably, even during a short walk, we were sure to meet some kind +friends-in-Esperanto. + +Personally, I was more than content, for, thanks to frequent happy +Esperantic excursions, which our readers may well remember, I renewed +acquaintance with as large a number of Esperantists as did any other +member of the Congress. + +The whole Conference was thus a series of gratifying _réunions_ +with enthusiastic friends. And I could not help remembering the +small and charming gatherings which I had attended during the two +preceding years. Truly, on seeing the Boulogne Congress, none can now +truthfully assert that Esperanto has not made the most astonishing +progress. Even the English _Times_ had to confess that the fact that +so many men of divers nationalities could thoroughly understand one +another solely by means of Esperanto "was not to be explained away." + +"Into the world has come a new sentiment," wrote our eminent +President; but we much doubt whether even he ever expected to see +such proof as was given between August 4th-11th. And what did Dr. +Zamenhof think of all this? Did he find that the excitement, zeal, +and enthusiasm which he saw in those present; did he find the +thundrous applause which greeted him at all times and places; did he +believe that these and the other innumerable signs of our progress +were worth the effort of the long journey from Warsaw to Boulogne? + +One cannot indeed doubt as to his answer! + +And those friends also who came even greater distances, from Canada, +New Zealand, Japan, etc., were not they also supremely contented? + +And, more than all, was not M. Michaux, the indefatigable organiser, +the strong "Blower of the driving wind" of the Congress, was not +he most content and proud at the result of his efforts? Assuredly +nowhere could one have found a man more competent for such a great +work, and who, at the same time, possessed so many valuable helpers. + +"Let him who has earned it, bear the palm!" + +Let us in our hearts renew our thanks and congratulations to M. +Michaux and the Group in Boulogne-on-Sea! + +Naturally, we Esperantists gathered together, and stayed in batches +at the several Esperanto hotels. Certainly the hotel-keepers cannot +complain of Esperanto. + +Having arrived on Friday evening, we still had time for sundry little +trips into the country before Saturday evening, when the Congress was +officially opened. + +Dr. Zamenhof himself arrived on Friday, after a glorious stay in +Paris. He was staying with M. Michaux. A select few were invited to +meet him for a private conference before the official meeting in the +evening. + +It was then decided to elect five Vice-Presidents for the Congress, +as Dr. Zamenhof did not feel sufficiently strong to take all the +duties upon himself. The five elected were:--Dr. Zamenhof, President. +Vice-Presidents:--M. Boirac, Rector of the University of Dijon; M. +Michaux, Advocate, Boulogne; Dr. Mybs, Hamburg; Colonel Pollen, +LL.D., C.I.E., V.D., President of the B.E.A.; and General Sebert, +Member of the Institute of France. + +The success of the various meetings we largely owe to the Mayor of +Boulogne, who most generously allowed us the use of the Municipal +Theatre throughout the Congress. Indeed, without this help, we know +not what would have happened, for that fine theatre itself was none +too vast for the audience. + +On Saturday evening, about 8.20, the friendly babbling of those +assembled was suddenly hushed, the drop-curtain was raised, and +lo! in one long row were seen the eminent Frenchmen who desired to +welcome us to French soil. + +Dr. Zamenhof was the only non-Frenchman, and the others were the +Mayor, Deputy-Mayor, President of the Chamber of Commerce, General +Sebert (Member of the Institute, Representative of the Touring Club +de France), Professor Carlo Bourlet (President of the Paris Group), +Professor Cart, and MM. Boulet and Derveaux (the two Secretaries of +the Boulogne Group), and last, but not least, M. Michaux. + +After many charming speeches, Dr. Zamenhof rose, and quite calmly +heard the most thundrous applause imaginable. Many weaker men would +have been confused under such circumstances; but, although I sat +in the front row, I did not even see the Doctor's hand shake. Most +calmly, maybe somewhat automatically, the creator of the language +Esperanto very clearly delivered a most beautiful speech, while he +saw before his feet the triumph of his labours, the flower of the +Esperantist army. + +And, during the great silence which reigned during the long speech, +not even one word from his lips was lost. It was ever thus throughout +the Congress. Every Esperantist without difficulty understood every +Esperantist. + +A detailed description of Dr. Zamenhof's speech we leave to those of +our contemporaries who have been selected for reporting officially. + +When Dr. Zamenhof was seated, and the applause had broken forth +again, the curtain fell, and the Congress was officially opened. + +Shortly afterwards the Boulogne Group gave a most enjoyable concert. +The ladies' choir, under the direction of the devoted Mme. Bergier, +was specially worthy of applause. + +Our collaborator, M. Paul Boulet, recited "The Pastor's Bathe," and +also acted in the two comedies performed during the Congress. + +Would that all Esperantist Groups were as endowed with talent as that +in Boulogne-on-Sea! + +After the concert we naturally re-assembled in the Grand Café, for +we were in France, where the café is the general meeting place. In +the same elegant building sixty or seventy Esperantists had chatted +with Dr. Zamenhof, in a non-official gathering the night before, so +we knew the place well. + +The next day was, of course, Sunday. Assuredly none of the English +members had ever enjoyed such a Sunday before; and, to set disturbed +consciences at rest, we assured them that, as it was the second day, +it could not be Sunday also, which is the first day! + +Early in the morning we met, according to nationality, to settle the +election of representatives for Linguistic Matters, etc. + +After the meeting, those elected met together alone, and the rest +lunched early, in order to go to the Races by a special train. The +day was most delightful, air clear and fresh, sun warm, sky blue. +When therefore M. Gehet, Secretary of the Rouen Group, suggested that +we should go to the racecourse by sailing-boat, instead of the train, +the proposal was so attractive that I deserted my mother and the many +friends, and journeyed with but three. + +The sea was so beautiful, yet a little rough, that, having arrived in +Wimereux (where the racecourse is situated), M. Gehet and I decided +to return to Boulogne, and later go by tram. Thus it happened that we +saw only the last race--the Officers'--and returned to town in the +Esperantists' train. + +After a hasty dinner, we had to tear off to the theatre, where the +"International Concert" was to take place. Even more crowded than +the day before, the theatre did indeed present a most encouraging +appearance. Various songs, recitations, and music were entirely +successful, and the _Marriage Forcée_, of Molière, was performed by +actors of eight nationalities. Never before has such a play taken +place. Among the actors and audience there was but one solitary +link--Esperanto; and it was indeed most remarkable that, almost +without rehearsal, the comedy succeeded in such a manner! + +Dr. Zamenhof and his amiable wife invited us, the nine actors, to his +box, and thanked us. During the long tour of the theatre which this +visit necessitated we were indeed overwhelmed with congratulations. +The clothes, scenery, and everything were most excellently arranged. + +The second part consisted of songs, recitations, humorous pieces, +etc., which exhibited genuine talent. We print the programme, and +everlasting be the shame of those Esperantists who could have been, +but who did not take the trouble to be, present. + +After concert, café; after café, bed; after bed, sleep; after sleep, +jollifications (bis). Thus might one describe, in a few words, the +first days of the Congress. + +Monday, August 7th, Bank Holiday in England and Scotland, Esperanto +Holiday in Esperanto-land! Can we ever forget that day? + +While breakfasting, we recollected the counsel of Ham Mukasa, and did +not eat too much, on account of the good things to come; for was not +to-day the day allotted for the great International Banquet, and have +we not been informed that possibly even the great hall of the Casino +will not be sufficiently large for us? + +Yes, so it was! Although it could contain 400 diners, about fifty +Esperantists had to dine in a room adjoining. A magnificent success! + +And over all the name Esperanto. Esperanto Whiskey, Esperanto +Champagne, Esperanto this, and Esperanto that. And everywhere +Esperantists. No matter whether Russian, Pole, Frenchman, German, +Belgian, or Englishman, all were, and ever must remain, Esperantists. + +Have such speeches ever been heard? In the first place, Dr. Zamenhof, +then eminent Frenchmen and representatives of all nations present, +expressed, in sonorous Esperanto, their thoughts and hopes. Time sped +rapidly! + +The photographers had plenty to do that day; for, although they +worked hard during the banquet itself, it was even better when, +expelled into the Casino Gardens, we all gathered hard by a +band-stand to be photographed, and to hearken to those nations who +had not yet had their opportunity in the hall. + +One can, indeed, be most eloquent in Esperanto. The effect of the +speeches was most favourable. All were thoroughly interesting, +all well-delivered. I do not wish to praise any special speech +above another, but none was more eloquent than that of our youngest +friend, Edmond Privat, of Geneva. Among the best speakers were Dr. +Zamenhof (Poland), MM. Michaux, Boirac, Bourlet, Cart, Javal, Mme. +Bergier (France), MM. Grabowski (Poland), Ostrowski (Russia), Balik +(Bohemia), Simon (Austria), Borel (Germany), Mme. Junck (Italy), MM. +Codorniu (Spain), Krikorts (Sweden), St. Martin (Canada), Seynaeve +(Belgium), Privat (Switzerland), Schneeberger (Protestantism), Abbé +Peltier (Catholicism). + +Although the feast began at mid-day, it was five o'clock before we +could tear ourselves away to prepare for the cruel steamer which had +to separate us, in body, from the Esperantists. + +But in mind they remained with us still. When, crossing the silver +streak at the sunset hour, we caught sight of a wonderful golden +shore in the west, we pictured to ourselves that we journeyed to +that golden land of Esperantism, where reign brotherly love and +contentment, the golden land which must come some day, the land of +the mutual intercomprehension of the human race. + +Friends of the Congress, _Ĝis la revido!_ + +_N.B._--_Priskribo de la lastaj tagoj de la Kongreso aperos en +No. 24._ + + + + +ORIENTAJ MEMORAĴOJ. + +Originale verkita de Kolonelo H. K. Gordon. + + +Estas bonegaj malsanulejoj, provizataj por ĉiuj, senpage. + +La malliberejoj estas tiel komfortaj, ke la malriĉaj estas pli bone +servataj kaj nutrataj ol hejme. + +Pruntedono de mono per Hindaj bankistoj, nomitaj "Chetties," estas +grava profesio, sub protekto de Britaj juĝejoj: jarprocento estas +preskaŭ neniam malpli ol dekdu, kaj kontraŭ bona garantiaĵo: la +"Chetties" portas malmulte da vestaĵoj, eĉ la plej gravaj estroj. + +Estas tre bonaj ĉevaletoj, Angle "ponies," alkondukataj de +malproksimaj montaj kamparoj. Ili bone faras kurson, kaj unuj povas +salti, portante plenkreskan viron, pli ol sia propra alteco. Ĉe la +kursoj, la saltbaroj estas ofte konstruitaj de ananasoj, anstataŭ +kotatero, pro ŝparemeco. + +Tutmondo scias ke la floroj, nomitaj "orkido" sin produktas en +Birmanujo. + + * * * + +Forirante de "Rangoon," oni vojaĝas suden al insulo de "Penang," kaj +plie ne malproksime al "Singapore." + +"_Singapore_" estas grandega kaj gravega haveno; ĉiuj ŝipoj irante +de okcidento al oriento kaj kontraŭe tie enhaveniras. Enŝipigejoj +kaj tenejoj okupas kvar aŭ kvin mejlojn da marbordo. Hoteloj estis +indiferentaj: sed la Klubo estas tre komforta. + +Kuŝante apud la Ekvatoro, la klimato estas unuforme varmega kaj +malseka dum tuta jaro: pluvo falas preskaŭ ĉiutage. Estas multe +da Ĥinoj, kaj Hindoj (Koringi). La komuna lingvo, inter multaj, +estas "Malay," kiu, kiel Hindustani en Hindujo, reprezentas tie nian +Esperanton. + +La maro estas punktata de insuloj. + +En "Ĵava" kaj "Kambodja" sin trovas misteraj restaĵoj de antaŭa +okupo de forgesita Hinda popolo: la vastaj ruinoj de "Borubuda" kaj +"Angkor" pruvas gravan antaŭan civilizacion. + +Vojirante sur Franca poŝtŝipo (sur kiu oni sin trovas tre komforta, +kaj bone servata), oni atingas la proksiman Francan havenon de +"_Saigon_." La urbo kuŝas kvardek mejlojn de la enfluo de la granda +rivero, la "Mekong," de kiu la veturado ŝajnas facila, kontraŭ tiu +de la "Ganges" al "Calcutta." Multe da mejloj ĉirkaŭe streĉas +plataj unuformaj rizkamparoj, famaj pro grandega raso de kuloj. + +Respublika patramo penas forgesigi al gajaj Francoj ke "Saigon" +ne estas Parizo, kaj ke la Teatro de Saigon ne estas la Porte St. +Martin. + +Ĉe fino de Oktobro, la klimato de "_Hongkong_" estas efektive +malproksime de esti agrabla: estante varmega kaj malseka: tamen, en +Decembro, estas vere agrabla. Dum la daŭro de la vojaĝo oni pasas +multe da insuloj. Estas ĉie multo da Ĥinoj. Vasta estas la haveno, +kaj plena da ŝipoj de ĉiuj nacioj. + +La monto, nomita "Peak," kiu sin levas poste de la urbo kaj meze +de la insulo estas la sanigejo por Eŭropoj, kaj estas atingebla +per ŝnurega relo, tre kruta. De la pinto, ĝuas oni belan vidon +malsupren tra la haveno ĝis la Ĥinlando. Domoj, stratoj, k.c., +estas bone konstruitaj. La tombejo "Happy Valley" kuŝas bele en arba +valo. + +Oni oferas kuriozaĵojn de Japanujo kaj Ĥinujo; sed oni devas esti +singardema pri aĉetaĵoj sen konsilo. + +De "Hongkong" oni vojaĝas al "_Canton_," la granda ĉefurbo de +sud-Ĥinujo: enŝipiĝinte sur rivera vaporŝipo, Amerike konstruita, +de la enhavebleco po kvar miloj da vojaĝantoj, kaj da du miloj da +"tons" de ŝarĝo, ni atingas "Canton" post dudekkvarhora vojiro. + +La riverborda vidiĝo nin frapas per surprizo: ĉiam vasta popolaro +loĝas sur boatoj, kunligitaj kaj alligitaj al bordo ŝnure. Por +vendi, oni alportas per boatoj vivantajn fiŝojn, precipe grasigitajn +karpojn, en traboritaj putoj tra kiuj fluas la riverakvo. + +Estas necesege dungi gvidiston: certe, neniu volonte irus sole tra la +mallarĝaj stratoj kaj aleoj, kie pasas kaj repasas tiom da malamikaj +Ĥinoj kun minacaj vizaĝoj, kiuj foje insultas "alilandajn diablojn" +per ofendaj ekkrioj. + +La gvidisto provizas seĝojn kaj portantojn, por ĉiu persono: ne +estas sendanĝere marŝi. La stratoj estas mallumigitaj per multe +da elpendaĵoj de butikoj: homoj baldaŭ amasiĝas, kaj la gvidisto +zorge vin forrapidigas. Sin trovas temploj (pagoda) Ĥinaj, ankaŭ +la Katolika katedro. De tie al la ekzekuta loko; kie krimuloj estas +turmentegataj kaj senkapigataj; tiamaniere ordinare estas tio ke +neniu turnas sian kapon por rigardi. + +Eble inter tia vasta loĝantaro, treega severeco estas tute necesa. +Gepatroj kaj prapatroj estas rigardataj kun treega respekto: sekve, +patromortiginto ricevas la morton per mil tranĉoj: escepte se, +bonŝance, la cinabra krajono de la Imperiestro ĉe "Peking" elviŝas +lian malfeliĉan nomon. + +Sen bedaŭro ni turnas dorsojn kontraŭ la malaperanta vidiĝo, +kaj post nelonge revenas ĉe Hongkong. Tie ĉi, la Hotelo estas +rezone komforta; multe pli ol tiu en Hindujo, sed malpli ol tiuj en +Japanujo. + + + + +SAVITA DE MORTO. + +Originale verkita de Generalo George Cox. + + +ĈAPITRO IV. + +Priskribi ĉion, kion mi sentas, estas tute neeble. Mi altlevas +la paperon, malfermas la fenestron, kaj permesas al la malvarmeta +noktaero malhejti mian brulantan frunton. Mi sentas kvazaŭ mi +freneziĝas, kaj, kiam la papero, kiun mi tenas en mano, forflugetas +tra la malfermita fenestro en la mallumecon, mi estas tute nekonscia +ke mi perdas ion gravan. + +Post intertempo, mi plitrankviliĝas, kaj ekkonsideras kiamaniere +okazis la malfeliĉaĵo. Mi rememoras, ke la armilfaristo montris al +mi, ke oni povus ĉani la pistolon kiel ordinaran pafilon, kaj tiam, +se la tirilo estos ŝovita antaŭen, ĝi fariĝos hartirilo, kaj la +plej malpeza tirilpremo faligos la ĉanon. Evidente la maljunulo +estis ĉaninta la pistolon, kaj nekonscie ŝovinta antaŭen la +tirilon. Ho! kia malŝagulo mi estis, ke mi ne klarigis al li la +tutan meĥanismon de la pistolo antaŭ permesi al li ĝin tuŝi? +Sed, kiel mi povis scii ke li ĝin ŝargus? Ne, certe mi ne estis +mallaŭdinda malgraŭ ĉio. Sed, kial mi ĝin ne forprenis de li, +kiam li ekparolis pri sia timiga projekto? La penso pri "projektoj" +konfuzas al mi la cerbon, kaj mi komencas pripensi la teruregon +de mia situacio! "Ho! Dio!" mi ekkrias, "lia tuta projekto estas +okazinta!" Kaj, tiam liaj vortaj fatalaj trakuregas tra mia cerbo! +... "_Kiel vi povis pruvi ke vi ne estis mortiginta min?_" Kiel mi +povis? Jes, mi povas! La papero! ... Kaj, tiam, kiel fulmo, jen +ekbrilas en mian spiriton, ke la papero, pruvanta mian senkulpecon, +estas perdita! perdita! perdita for de ĉia espero iam ĝin revidi! +"_Ĉu vi ne vidas ke vi estas mortonto, se mi ne atestos ke mi pafis +min mem hazardi?_" Grandĉieloj! mi ja estas! Nenio por pruvi mian +senkulpecon! Mia cerbo brulegas! Mi ekkuregas al fenestro! Ĉio estas +malluma kiel peĉo, krom la rapidflugantaj lumradioj elĵetataj de +la vagonfenestroj sur la plektbarilojn, kiuj, kontraste, aperigas +pli malluma la kamparon transe. Mi penas malfermi la pordon. Ĝi +estas ŝlosita! Mi kuregas al la alia! turnas la tenilon, kaj ĝi +cedas! Pli kaj pli brulegas mia cerbo! Mi ekkaptas la mortkorpon! +tiras ĝin per la ŝultroj, kaj trapuŝegas ĝin tra la pordo, ĝis +ĝi malaperas en la mallumecon! Mi ĵetas el la fenestro ĉion +ne apartenantan al mi mem, kaj rapide enpuŝas en mian poŝon la +aĵetojn, kiujn mi estis metinta sur la sidejon, kiam mi penadas +trovi la ŝlosilon de la pistolujo. Mia okulo ekvidas la fatalan +turnpafileton! Mi altlevas ĝin! Ĉu mi plenigos la tragedion? Unu +malgranda premeto, kaj mi vivos ne plu! Ne! tio min stampus veran +mortiginton! Kio ajn okazos, miaj okuloj neniam restos sur tiun +mortigantan armilon! Mi enmetas ĝin en la ingon, kaj ĝin ĵetas el +la fenestro! + +Kaj nun la rapideco ekmalakceliĝas. La lumiloj de stacidomo +videbliĝas! Ni haltas! Terura sento de timo, ke iu eniros la +vagonon, kaj vidos la sangmakulojn sur la planko kaj kusenoj, min +ekkaptas! La agonio de necerteco estas preskaŭ netolerebla, kaj +la duonminuta halto ŝajnas al mi horoj! Fine, la fajfo de la +konduktoro! kaj ni foriras! + +Kaj nun mi komencas pli trankvile pripensi pri mia situacio, kaj +konsideri kian fatalan eraron mi estas farinta, ĵetinte la mortulon +el la vagono. Kiel mi povis esti kulpigita je mortigo? Kian kaŭzan +mi povis havi por mortigi la malfeliĉulon? Certe ne pro rabado, +ĉar la trovado de lia mono pruvas tion. Lia "projekto" estis simple +ridinda. Ho! kia idioto mi estis, ke mi ne lasis la mortkorpon tie, +kie ĝi kuŝis kaj diris la tutan veron ĉe la stacidomo, kie ni ĵus +haltis? Tro malfrue! tro malfrue! Nun mi devas konfidi je sorto! Sed, +ho! ĉieloj! nomiĝi mortiginto! Tiriĝi en juĝejon! Aŭskulti la +malvarman, senkompatan voĉon de ia malbenata advokato alparolanta +la juĝantaron, rakontanta fakton post fakto pruvanta mian kulpecon! +Ĉio vera! kaj mi ... senkulpulo! "Dio mia, estas frenezige!" mi +ekkrias, kovrante mian vizaĝon per la manoj, kaj ekploregante je +malespero! + +Kio okazis kelktempe, mi ne scias. Mi devas esti enfalinta en +letargiecon, ĉar mi subite konsciiĝas, ke mi aŭdas voĉon +kriegantan "Preston Park! Preston Park!" + +Mi eksaltas de la sidejo, kaj malfermas la fenestron. + +"Ĉu vi deziras deiri, sinjoro?" diras voĉo. + +"Jes," mi respondis. + +"Nu! rapidu, mi petas, ĉar ni ne haltas minuton." + +Kunprenante mian vojaĝkovrilon kaj palton, mi eliras el la vagono. +La fajfo sonas, kaj la vagonaro foriras. + +Mi marŝas al la stacipordo; oni demandas mian bileton; mi ĝin donas +al la portisto, kiu rigardinte ĝin, diras:-- + +"Kompreneble vi scias ke tiu ĉi stacidomo ne estas Brighton?" + +"Jes," mi respondas, paŝante sur la vojon. + +Pluvas forte, kaj mi memoras ke mi lasis mian ombrelon en la vagono. + +Senzorge pri la pluvo, mi ŝanceliras laŭ la vojo al Brighton. + +Mi memoras nenion plu, ĝis kiam mi atingas la domon de mia patrino, +kaj la servistino malfermas la pordon. + +"Vi tre malfruas, sinjoro," ŝi diras; "la mastrino kaj la junaj +sinjorinoj kuŝiĝis. Sed ho! kiel vi estas malseka kaj pala! Ĉu io +okazis, sinjoro?" + +"Ne," mi respondas, prenante la kandelingon. Mi rapidas supren al mia +ĉambro, kaj ĵetas min sur la liton. + + +ĈAPITRO V. + +"Ĉu vi estas malsana, Franĉjo, mia kara?" diras dolĉa, aminda +voĉo. + +Estas la voĉo de mia patrino. Mi turnas min en la lito, kaj lace +malfermas la okulojn. + +"Mi ne sentas min tre bonsane. Mi opinias ke mi malvarmumis hieraŭ +nokte, marŝante domen tra la pluvo." + +"Kial vi estis tiel malfrue, mia kara? Mario al mi diris, ke vi ne +revenis ĝis la dekunua kaj duono, kaj ke vi ŝajnis tre nekvieta kaj +malsaneta." + +Ĉiuj la teruraj okazaĵoj de la antaŭa nokto kuregas tra mia cerbo. +Ĉu mi diros al mia bona, aminda patrino la tutan historion? Ha! ne! +tiu timindega tragedio devas eterne ŝlosiĝi en mia brusto. + +"Mi eliris ĉe Preston Park, patrino mia, pensante ke mi ĝuos la +marŝadon; sed malfeliĉe mi lasis mian ombrelon en la vagonaro, kaj +pluvegis senĉese la tutvojon." + +"Mi esperas, kara," respondas mia patrino, "ke estas nur malvarmumo, +kiun vi ekkaptis. Pli bone estas resti en lito. Mi suprensendas al vi +tason da teo, kaj tiam eble bona refreŝiga dormado resanigos vin, +ĉar vi ŝajnas febra kaj via pulso batas iom rapide." + +Mia bona patrino min kisas, kaj forlasas la ĉambron. Baldaŭ aperas +la manĝaĵo, kiun, malpeza kiel ĝi estas, mi malfacile englutas. +Tamen ĝi refreŝigas min, kaj baldaŭ mi ekdormegas. + +(_Daŭrigota_). + + + + +FRAGMENTAJ MEMOROJ. + +Originale verkita de Edward Metcalfe, M.A. (Oxon). + +_La aŭtoro rizervas ĉiajn rajtojn._ + + +Mi forgesas ĉu estis en Svisujo aŭ Aŭstrujo ke, en publika lavejo, +mi vidis muelilon por sapo. Oni metis sub ĝi la maldekstran manon, +turnis du aŭ tri fojojn per la dekstra mano la turnilon kaj ricevis +en la elŝtreĉitan manon maldekstran, sufiĉon da saprabotaĵoj por +lavi per ili la manojn. Tiuj kiuj kutimas vidi en Anglaj lavejoj +stacidomaj la saptableton jam de multaj manoj uzitan, certe tre +ŝatus tian muelilon. Mi mem kutime kunportas sapfolietojn, sed foje +mi forgesas ilin kunpreni, kaj tiam--nu, mi sopiras je la muelilo kiu +muelas sapon. + +Pro kio mi komencas Amerikan memoraĵon per priskribo de ilo kiun mi +vidis en Eŭropo? Pro tio, ke por vojaĝanto negrandaj aferoj estas +ofte la plej gravaj; ankaŭ ke mia cerbo insistas kunmeti tiun ĉi +memoraĵon--eble pro la turnilo--kune kun tiu de la salskuilo Amerika +(_American salt shaker_) tiamaniere ke se mi pensas pri la unu mi +ĉiam pensas ankaŭ pri la alia. + +"Sed kio," oni demandas, "estas la salskuilo." Ĝi estas, por tiel +diri, larĝigita piprujo en kies kovrilo la truoj estas tamen pli +grandaj ol tiuj kiujn kutime havas piprujo. Plie oni fabrikas ĝin +ne el vitro sed el porcelano kaj presigas sur ĝin belan floran aŭ +alian desegnon. + +Trapasantan la kovrilon (almenaŭ en la plej bonaj specoj) oni +trovas ilon por grati kaj disigi la salerojn. Kiel bone scias ĉiu +mastrumistino saleroj dum malseka vetero kune algluiĝas. Por spici +ovojn poĉumitajn, k.t.p., la salskuilo estas ilo tre konvena. +Kelkajn mi aĉetis kaj kunportis hejmen. + +Ofte kuniĝoj de pensoj estas tre kuriozaj. Ekzemple, mi pense +kunigas veturon kiun junule mi faris per _kajiko_ de _Constantinople_ +kun sperto kiu al mi okazis en malgranda Amerika vilaĝo. Jen +ili:--De _Constantinople_ kun kelkaj kunuloj mi per kajiko supreniris +la Kornon Oran (The Golden Horn) ĝis la Dolĉaj Akvoj de Eŭropo +(The Sweet Waters of Europe). Kiam ni tien alvenis ni estis ĉiuj +malsataj, sed ni trovis por manĝi nur nigran panon kun kelkaj +malgrandaj fiŝoj (mi pensas sardeloj), kaj por tranĉi tiujn +apetitdonajn manĝaĝojn ni posedis la ne tro puran poŝtranĉilon +de nia gvidisto, kiu ilo eble ĵus antaŭe tranĉis tabakon. Unu +buŝplenon mi englutis kaj tuj sentis en mi grandan bezonon serĉi +tiun ĉambron kiun provizis por tielaj okazoj la antikvaj Romanoj. + +La Amerika sperto estas la jena:--Mi alvenis malgrandan vilaĝon, +kie, ĉar tie mi ne intencis resti longtempe, mi eniris loĝantejon. + +Mi tuj trovis ke mi estas malantaŭenirinta al la kutimoj de niaj +mezepokaj antaŭuloj, ĉar, ĉe la manĝoj oni ĉirkaŭportis sur +plado la viandon, el kiu la gastoj fortranĉis siajn porciojn _ĉiu +per sia propra tranĉilo_. + +Mi diris al Amerikano ke tiu ŝajnas al mi tre malagrabla kutimo. +"Ho, ne," li respondis, "ĉiu tuŝas nur tion kion li mem manĝos. +Pro tio la kutimo ne estas malagrabla. Sed vi Angloj estas ĉiuj tre +malŝatemaj!" + +Tamen mi estis danka ke oni permesis al mi fortranĉi la unuan +porcion; sed kredeble se mi estus restinta en tiu vilaĝo mi baldaŭ +kutimiĝis al la manĝmaniero kaj ĝin ne plu estus rimarkinta. + +En verko, mi pensas de _Max O'Rell_, oni legas ridigan rakonton pri +Amerika riĉegulo kiu per siaj propraj manoj purigis la botojn de sia +Angla amiko; kaj vere la malfacilaĵo kiun prezentas al Amerikano la +purigado de siaj botoj estas por ni preskaŭ malkomprenebla. + +Mi apenaŭ estis enirinta Amerikan hotelon kiam mi legis la anoncon: +"La Hotelestro ne respondas pri botoj lasitaj ekster la pordoj de la +dormoĉambroj." + +Kredeble la onklino ĝin ne legis, ĉar, je tre frua horo matene, mi +aŭdis longedaŭran frapegadon sur la pordon de mia dormoĉambro, kaj +malferminte ĝin mi vidis homon kiu tenas en la mano paron de botoj +de Sinjorino, kaj demandas tujan pagon por la purigo de ili. + +"Ĉu oni ne devas enskribi la purigprezon sur la kalkulon?" + +"Ne, la afero estas tute persona; li jam malŝparis sufiĉon da +tempo; ĉu oni atendas ke li serĉu la tutan hotelon por ricevi la +purigpagon de paro de botoj? Mi devas tuj pagi aŭ li forportos la +botojn, k.t.p., k.t.p." + +Certe li estis en tre malbona humoro, sed li ĵus estis vekinta min, +kaj kiam oni tion faras per frapado sur pordon, sendube li suferos +je doloro de la artikoloj. Plie la onklino diras al mi ke nur kiel +grandega favoro li konsentis serĉi mian ĉambron. Li subite estis +prezentinta sin al ŝi per la sama demando; tujan pagon aŭ li +detenos la botojn; kaj, ho, ve, la onklino ne havis en sia monujo +Amerikajn monerojn. Ŝi petis pri la tuja aĉeto de kesteto de +purigiloj. Amerikano kutime kunportas tian kesteton kaj purigas mem +siajn botojn. + +Ĉe la subetaĝo de hotelo oni trovos botpurigiston, kaj oni pagos al +li sufiĉan prezon por liaj servadoj. En la stratoj knaboj faros la +purigon je malkara prezo, sed ili havas ŝajnon timi la policanojn. +Eble estas malpermesite al ili eniri la stratojn kie ili faras la +plej grandan gajnon. + +Foje mi legis pri homo kiu faris vojaĝon en kesto. Se mi legus +ke tuta familio faris vojaĝon en kesto _Amerika_ mi neniel +estus surprizata, tiel ĝi estas grandega. Fanfaronante pri la +frukto-porteco de la sojlo de kelka regiono, Amerikano diris ke +iu metis sur ĝin komodon, kaj jen, ĉe la mateno la komodo estis +enradikinta kaj kreskinta, kaj li trovis ne komodon sed dometon de +kvar ĉambroj. Nu, se oni metus sur _tian_ sojlon keston Amerikan +kredeble li trovos ĉe la mateno veran ŝipegon de _Noah_. Amerikanoj +ja uzas ne kestojn sed kestegojn, kaj jen estas, laŭ mia opinio, la +kaŭzo de tiu "eg"eco. + +Paginte oni lernas! Kiam ni alvenis Amerikon ni havis tutan aron de +malgrandaj pakaĵoj, kaj kiam ni forlasis _New York_ mi kalkulis ke +mi jam pagis dudek dolarojn (=kvar livrojn=cent frankojn) por la +movigo de ili. La kosto estas tute sama por malgranda aŭ grandega +kesto, kaj por la alportado, kaj ĉe la pakaĵtenejo. + +Mi, tial, tuj konvertiĝis al la Amerika metodo; aĉetis la plej +grandan keston kiun mi trovis, kaj en ĝin enmetis, mi pensas, +dekkvar el miaj pakaĵetoj. + +Vojaĝante kun sinjorino mi ne povis imiti la Amerikanon kiu al mia +demando kiajn preparaĵojn li farus por ĉirkaŭvojaĝi la mondon +respondis, "Nu, fremdulo, mi divenas ke mi nur metus en mian poŝon +kombilon kaj dentpurigilon." + +Oni povas bone supozi ke kestegojn tiajn kiajn mi priskribas, +Amerikaj servistoj neniel deziras suprenporti en la dormoĉambrojn. + +Tre ofte la vojaĝanto lasas ilin ĉe la stacidoma pakaĵtenejo, kie +foje mi vidis aron de Amerikanoj, ĉiu kun sia _gripsack_ (malgranda +valizo kiun oni portas per la mano), elprenantaj el la kestego tion +kion ili bezonas por la venonta tago, kaj enmetantaj tion kion +ili alportis en la _gripsacks_. En hotel-vestibuloj (t.e., en la +vestibuloj de _kelkaj_ hoteloj) oni vidas la saman ŝanĝadon de +tolaĵo. + +Inter miaj pakaĵoj estis fortega leda kesto kiu tre incitis +la malamon de la Amerika portistaro. Jen kion diras al mi la +onklino:--"Ĉe unu stacidomo ŝi vidis portiston kiu trenis laŭlonge +la trotuaro tiun keston supro malsupren renversitan." + +Amerikano kiu trapasas diris al li:--"Ĉu vi ne vidas ke vi trenas +tiun keston supro malsupren. Tiamaniere trenante vi certe ĝin +difektegos." + +"Nu, se mi ĝin difektos--ĝi estas nur la posedaĵo de unu +_Britisher_," respondis la aminda portisto kaj trankvile daŭrigis la +difektigon. Por klarigi lian rimarkon mi diros ke Amerikanoj kutime +ne uzas _ledajn_ kestojn. + +Ie mi legis recepton por frakasi ŝtonegojn. Enfalditajn en pajlo +zorgege ilin enpaki en keston. Surmetu la surskribaĵon: "Facile +rompebla; volu ekzerci la plej grandan zorgon," kaj forsendi la +keston per vagonaro al la plej proksima urbo. Malferminte ĝin vi +trovos ne ŝtonegojn sed polverojn. + +La zorgego de tiu portisto kaŭzas ke preskaŭ mi tion kredas! + + + + +LA HUNDO DE "BRISQUET." + +(Eltiraĵo de Charles Nodier).--Tradukita de C. Leroux (Rouen). + + +En nia arbaro de "Lyons," ĉirkaŭe la vilaĝeto de "La Goupillière," +tute apud granda putfonto kiu apartenas al la preĝejeto de +"Sankta-Martino," loĝis maljuna arbohakisto kiu estis nomita +"Brisquet," aŭ, aliel, la fendiston je la bona hakilo, kaj kiu +malriĉe vivis per la produktaĵo de siaj branĉfaskoj, kune kun +sia edzino kiu estis nomita "Brisquette." Dio estis donita al +ili du beletajn infanetojn: sepjaran knabeton kiu estis bruna kaj +nomita "Biscotin," kaj sesjaran blondulineton nomitan "Biscotine." +Krom tio, ili havis frizitharan hundon, tute nigran, escepte je la +buŝego kiu estis fajrkolora; kaj ĝi estis certe la plej bona hundo +el la lando pro sia alligiteco al siaj gemastroj. Oni nomis ĝin "La +Bichonne," ĉar ĝi estis hundino. + +Ĉu vi memoras pri la tempo kiam alvenis tiom da lupoj en la +arbaron de "Lyons?" Estis dum la jaro de la densaj neĝoj, kiam la +malriĉuloj devis vivi tiel malfacile. + +"Brisquet," kiu foriris ĉiam al sia laboro kaj kiu ne timis la +lupojn, dank' al sia bona hakilo, iamatene diris al "Brisquette": + +"Edzino, mi petas vin ke vi ne lasu forkuri, nek 'Biscotin,' nek +'Biscotine,' ĝis kiam Sinjoro la estro de la lupkaptistoj estos +veninta. Estus danĝere por ili. Ili havas sufiĉe por marŝi inter +la malalta monteto kaj la lageto, de kiam mi plantis palisoj sur la +bordo de la lageto, por antaŭgardi ilin de malfeliĉo. Ankaŭ, mi +petas vin, 'Brisquette,' ke vi ne lasu forkuri 'La Bichonne,' kiu nur +tion demandas." + +Ĉiu matene, la saman aferon, "Brisquet" diris al "Brisquette." +Iavespere, li ne revenis je la kutima horo. "Brisquette" alvenis al +la sojlo de la pordo, eniris, reeliris, kaj, krucigante siajn manojn, +diris: "Mia Dio! kiom li malfruiĝas!" Kaj poste, ankoraŭ ŝi eliris, +kriante: "Eh! Brisquet!" + +Kaj "La Bichonne" saltis ĝis ŝiaj ŝultroj, kvazaŭ ŝi volis diri: +"Ĉu mi iros?" + +"Paco!" diris al ŝi "Brisquette." "Aŭskultu, 'Biscotine,' iru ĝis +la monteto por scii ĉu via patro revenas. Kaj vi 'Biscotin,' sekvu +la strateton sur la bordo de la lageto, zorgante bone ĉu mankas +palisoj, kaj fortlaŭte kriu: 'Brisquet! Brisquet! ... Paco! la +Bichonne!'" + +La infanoj foriris, foriris rapide, kaj kiam ili estis renkontintaj +sin je la placo kie kruciĝas la stratoj de la lageto kaj de la +monteto, Biscotin diris: "Mi retrovos nian malfeliĉan patron aŭ +la lupoj manĝos min tie." "Ili manĝos min ankaŭ," respondis +Biscotine. + +Dum tio ĉi, Brisquet estis reveninta per la strato de "Puchay" +pasinte je la "kruco de la azenoj," apud la preĝejo de "Mortemer," +ĉar li devis liveri dorskorbon da fasketoj ĉe Johano "Paquier." +"Ĉu vi vidis niajn infanojn?" diris Brisquette. "Niaj infanoj?" +respondis Brisquet; "niaj infanoj? Dio mia! ĉu ili foriris?" "Mi +sendis ilin al via renkonto, ĝis la monteto kaj al la lageto, sed vi +prenis alian vojon." + +Kaptinte sian bonan hakilon, tuj, Brisquet forkuris al la monteto. + +"Se vi prenus la Bichonne," kriis Brisquette. + +La Bichonne estis jam malproksime; ŝi estis tiel malproksime ke +baldaŭ Brisquet ne vidis plu ŝin. Kaj ĉiam li kriis: "Biscotin! +Biscotine!" kaj neniu respondis. Tiam li ekploris ĉar li ektimis ke +liaj infanoj estis perditaj. + +Kurinta longe, tre longe, li ŝajnis ekaŭdi la voĉon de la +Bichonne. Rekte en la densejon, li marŝis al la placo kie li estis +aŭdinta ĝin, kaj levante sian bonan hakilon, li eniris. La Bichonne +estis alveninta tien je la momento kiam Biscotin kaj Biscotine estis +ĵus manĝegotaj de granda lupo; ŝi estis ĵetinta sin antaŭen, +bojante por averti Brisquet per siaj bojoj. Per bato de sia hakilo, +Brisquet mortigis la lupon, sed estis tro malfrue por la Bichonne; +ŝi jam ne vivis plu. + +Brisquet, Biscotin kaj Biscotine renkontiris al Brisquette. Estis +granda ĝojo, sed tamen ĉiuj ploris; ĉiuj rigardoj serĉis la +Bichonne. Brisquet enterigis la Bichonne en angulo de sia korto, sub +multepeza ŝtono sur kiu la lernejestro skribis Latine: + +"Tie ĉi estas la Bichonne, malfeliĉa hundo de Brisquet." + +Kaj de tiu ĉi tempo, oni diras la sekvantan proverbon: + +"Tiel malfeliĉa kiel la hundo de Brisquet kiu nur unu fojo foriris +al la arbaro kaj kiun la lupo manĝis." + + + + +LA PARADO ĈE SHERBORNE. + +Originale verkita de H. W. Southcombe. + + +Multe da samlanduloj, kaj eble da alilanduloj, veturante la +okcidentan marbordon, preterpasis tiun ĉi modestan urbon. + +Eble ili ankaŭ ekrigardis la abatan-preĝejon kaj la pentrindan +ruinan kastelon, kiuj estas la ĉefaj posedaĵoj de la urbo, kaj pri +kiuj la loĝantoj havas grandan fierecon. + +Kvankam la urbo havas nek tre multe da loĝantoj nek tro da riĉeco +ĝi havas grandan kaj memorindan historion. + +Estis en jaro 705 A.D. sankta Ealdhelm fondigis la urbon, la +episkopan sidejon, kaj la lernejon, kiu lasta nuntempe atingis kaj +subtenas tre altan rangon inter niaj grandaj publikaj lernejoj. + +Ĉar ĝi estas la 1,200 dat-reveno de ilia urbo la urbanoj havis tre +indan ideon. + +Ili diris: "Ni uzu la ruinan kastelon kiel scenejo, ni elektu kelkajn +el niaj urbaj historiaj rakontoj, kaj faru kvazaŭ ekster-doman +teatraĵon aŭ priskriban paradon." + +Ili havis unufoje kiel samurbano S-ro Louis N. Parker, kiu nuntempe +estas unu el niaj plej bone konataj teatraĵo-verkistoj. + +Li kore akceptis la ideon, verkis la necesan libreton, kaj +entuziasme, senrekompence prenis sur si mem la gravan rolon de, +"Estro de la ceremonioj." + +Venante el Londono li laboris kune kun siaj gekunhelpantoj tage kaj +nokte por sukcesigi la aferon. + +S-ro James Rhoades verkis la poeziojn kaj S-ro Walter Raymond, +okcidenta kampara viro, verkis la 9an scenon, pri la urba +kaj monaĥa malamikeco. Tiu ĉi sceno estis ludita tute en la +okcidenta dialekto kaj estis granda plezuro kaj amuzaĵo al multe +da okcidentuloj revenante el malproksimaj lokoj, reaŭdadi la bone +konatan dialekton de ilia nask-lando. + +La verkistoj elektis la jenajn scenojn por prezenti al ilia +aŭdontaro:-- + +1. A.D. 705. La alveno de St. Ealdhelm. + +2. A.D. 845. La malvenko de la Danoj. + +3. A.D. 860. Morto de Ethelbald kaj alveno de la knabo Reĝo +Alfred. + +4. A.D. 998. Enkonduko de la _Benedictine_ vivo-maniero de +Episkopo Wulfsy III. + +5. A.D. 1075. Reĝ. William I. (_La venkanto_) translokigas +la episkopan sidejon al _Salisbury_. + +6. A.D. 1107. Roger of Caen, Episkopo de _Salisbury_ kaj +abato de _Sherborne_, fondigas la kastelon. + +7. A.D. 1437. La malamikeco inter la urbanoj kaj la +monaĥaro kaj ekbruligado de _la preĝejo_. La _Morris_ danco. + +8. A.D. 1437. La fondigo de la maljunulejo, kiu ankoraŭ +ŝirmas kelkajn maljunulojn kiuj partoprenis en la parado. + +9. A.D. 1539. La elĵeto de la monaĥaro. + +10. A.D. La lernejo ricevas la oficialan regan aŭtoritaton. + +11. Alveno de Sir Walter Raleigh. + +Danco cirkaŭ la Maj-stango. + +La fina vidaĵo estis de du belaj blank-vestitaj junulinoj, sur +estrado, unu estis la urbo Sherborn en Mass., Ameriko, la alia la +urbo Sherborne, Anglujo. Heraldo legis amikan leteron de la Amerika +_Sherborn_ kaj kun muziko la ĉeestantoj pluvis rozojn sur ambaŭ +figuroj. + +Granda procesia marŝado de ĉiuj geaktoroj. + +La soleno devis tute esti montraĵo de loka patriotismo sekve ĉiu +aktoro devis mem aĉeti sian propran robon, devis esti loĝanto +en aŭ apud _Sherborne_ kaj devis doni senpage multe da tempo al +senĉesaj ripetadoj. + +La rezultato plene montris ke ili ĉiuj malavare donis sian monon, +tempon, kaj laboron. + +Eĉ la vest-desegnoj, la kudrado, kaj parte la silka plektaĵo estis +farita en la urbo de la urbanoj. + +La plej grandaj roloj en la teatraĵo estis entreprenitaj de najbaraj +grandsignoroj kaj la rolo de St. Ealdhelm de la ĉef-lernestro mem. + +La aliaj 250 geaktoroj, unue difinitaj, frue plimultiĝis ĝis 850 +kaj ili ĉiuj restis anonimaj. + +La parado estis ripetita dum kvin tagoj, bonŝance sub brila sunlumo, +kaj preskaŭ sen pluvo, kio estas, en nia klimato, la plej granda +malhelpo kontraŭ ĉiuj ekster-domaj kunvenoj. + +Dum la semajno la malrekta strateto estis plena je sunvarmitaj +geturistoj, fervore demandante, "kie estas la kastelo, kie hotelo. +Kie la bilet-oficejo," k.t.p. 10,000 vizitantoj trairis la preĝejon +kaj 30,000 homoj kunvenis por vidi la teatraĵon. Subite la urbo +vekigante trovis ke ĝi estis laŭte laŭdata, nek nur de la +grandnombraj vizitantoj, al kiuj ĝi bone sukcesis doni tutan novan +kaj neatenditan senton kaj ĝuaĵon, sed ankaŭ de la tuta Brita +gazetaro kiu donis al la afero longajn artikolojn kaj priskribojn. La +supre-nomitaj historiaj okazoj prezentitaj tute senhalte okupis pli +ol du horojn. + +La komenco de la 1a sceno, kun eniro de heroldoj kaj trumpetistoj +sekvataj de la kantistoj, estis tre impresa. Antaŭ ĉiu sceno aro de +muzikistoj kaj kantistoj anoncis ĝian enhavon per priskriba kanto de +dek aŭ dek-du linioj. + +Estis tre bela vidi la aron de hele vestitaj geaktoroj kvazaŭ +fluidiĝi kaj malaperi aŭ tra aŭ post la kastelo aŭ aliloke. +Samtempe oni ekaŭdis la piedbaton de aliaj venontaj rajdantoj kaj +la tintadeton de malproksima armaĵo kaj armiloj kaj ekvidis la +orajn, skarlatajn kaj multkolorajn robojn de la venontoj aperante kaj +malaperante inter la arbegoj kaj amasoj de kreska verdaĵo. + +Per feliĉa penso la aŭdintaro devis eniri al la sidejo tra la +pordegoj de la parko, kiu ĉirkaŭas la modernan domegon, marŝi +mallonge trans la mola torfo kaj poste tra longa serpenta vojo, sub +ombro de multaj arbaraj grandeguloj laŭflanke de la lago. + +Tia eniro povis bone agordi kaj trankviligi la animo. Kelkaj +ĉeestantoj prave diris ke la atmosfero de la loko kaj de la tuta +afero tute similis, nek tiun de la grandegaj paradaj vidaĵoj donitaj +ĉe kelkaj Londonaj amuzejoj, nek tiun de la historia procesioj +kiuj okazas ĉe kelkaj fremdaj urbegoj, sed ke ĝi pli similis la +Oberammergaŭ festojn pro la naiveco kaj seriozeco kaj loka popola +sindonemeco kaj koreco. + +Sed kvankam serioza celo, kelk-foje preskaŭ religia, aperis tra +la ceremonioj tre ofte okazis ridindaj amuzaĵoj. Precipe en la +9a dialekta sceno la aktoroj plene ludis ŝerc-maniere kun granda +entuziasmo kaj gajeco. + +En tiu ĉi _monaĥa kontraŭ urba_ sceno la estro de la monaĥa +partio estis granda buĉisto "kiu povis mortigi bovon per unu +man-bato." + +Tiu ĉi rolo estis entreprenita de grandega _Sherborne_ buĉisto kiu +plene plenumis la rolon. + +Li humore senkulpigis sin, batalante por la abato kontraŭ sia +samurbanoj, ĉar la abato aĉetadis grandan amason de viando "kaj +neniam povis ĝi esti tro grasa." + +La sceno finiĝis per apero de Robin Hood kaj siaj anoj kiu venkis la +buĉiston kaj la monaĥaron kaj kiel fino la batalantoj cedis lokon +al aro de belaj kaj gracilaj gedancistoj. + +Estis la antikva _Morris dance_. Unue eniris kurioze vestita +muzikisto kaj stariĝis sur barelon. Per unu mano li ludis tubeton +kaj per la alia frapetadis malgrandan tambureton kune kun li, kiel +amiketo, kuris per ŝanceliĝa irado, diableto, kaj dum la danco li +sidiĝis kiel kontenta hundeto apud la barelo. + +Tiu ĉi danco enhavas kelkaj dancantoj kiuj portas art-faritajn +ĉevaletojn, kiujn ili igis fari gajajn petolaĵojn. + +Post la ceremonioj la geaktoroj plenigis la scenejon kaj multe +el ili iris hejmen en kostumo tra la malnovaj stratoj. Tie estis +kavalirojn, militistoj, _Saxon_ inoj kun altaj pintaj kap-ornamaĵoj, +Danoj, monaĥoj, servistoj, episkopoj, gedancistoj, trumpetistoj kaj +ĉia-speca mez-epoka sanktulo aŭ pekulo kiun oni povis imagi. + +Kiam mi vespere en duon-lumeco pense hejmen reiris, kavaliro en +ĉen-armaĵo ankaŭ peze kaj malrapide tra-rajdas la vojon. + +Kiam en venonta tempo mi silente rigardos la malnovan kastelon aŭ +preskaŭ sole vizitos la kvietan preĝejon, aŭ la stratojn de la +urbo, mi aŭdos la tintadon de armaĵo kaj armilojn kaj spirite ree +popolos la lokon je tiu unue vidinta bela, gaja, neforgesebla aro. La +genio de la verkistoj kaj la lerta fervoro de la geaktoroj kelktempe +vokis ilin el ilia muta reĝlando. Kiel ĉarma sonĝo ili aperis +antaŭ niaj okuloj, kaj kiel sonĝo kiu tro mallonge daŭradis tiel +rapide ili ree neniiĝis. + + + + +LA GALANTO. + +Originale verkita de Clarence Bicknell. + + + Je l' vintromezo, kiam frost' kaj ventoj batas + Senĉese per sieĝo, + Kaj la senviva ter' por sunolum' malsatas, + Aperas unu flor', Galanto! ĝi kompatas, + L' amiko de la neĝo. + + Ĝis nun homsango pro batal', pro maljusteco, + Kontraŭ al amoleĝo, + La teron ruĝigadas; tial, per blankeco + Ĝin benas la Galanto, floro da pureco, + Spegulo de la neĝo. + + El la kovrilo sur la ter', ĝi, senmakula, + La sola floro reĝo, + Leviĝas; kaj ekbrilas en l' aer' nebula + Sen flora laŭdo, sen honoro kortegula, + Venkinto de la neĝo. + + Kaj ĝi, starante super tiu reĝkanapo, + Kvazaŭ per kora preĝo, + Rigardas; kaj humile al la naska drapo + Sin klinas, per la blanka riverenca kapo, + La ido de la neĝo. + + + + +DIVERSAJ AVIZOJ. + + +Esperantistoj ĝoje ekscios ke D-ro Zamenhof elektiĝis je la +Legion d'Honneur. Ni esperas ke tiu ĉi estos nur la unua nacia +honora kiu atendas nian eminentan majstron. + + * * * + +_Tra La Mondo_ estas la titolo de bela ilustrata Esperanta monata +gazeto. La 2a & 3a numeroj enhavos longajn ilustritajn raportojn pri +la Kongreso, laŭvortaj paroladoj, k.t.p. + +Oni povas ricevi la tri unuajn numerojn sendante 2 fr. 25 al +Administranto, _Tra la Mondo_, 15 Bvd. des deux Gares, Meudon, S. +et O., France. Nia agema amiko, Kapitano Cape-Montrosier, estas la +ĉef-redaktoro. Forlasinte Alĝerion, li petas, ke oni petu ĉiajn +informojn pri la tieaj aferoj ne de li, sed de S-ro Roux, Alĝero. + + * * * + +La Sveda Ligo de junaj socialistoj decidas fondi internacian +korespondadon, per Esperanto, kun la gejunulaj societoj de diversaj +landoj. Interesatoj sin turnu al S-ro Einar Hakansson, en +Sodertelge, Svedujo. + + * * * + +Tiuj kiuj deziras havi memoraĵon de la Kongreso devas sendi al la +Sekretario de la Groupe de Boulogne 2 fr. por ricevi la _Kongresa +Liber_, Libro pri la Projektoj, Adresaro de multaj gekongresanoj, +detala programo de la festoj, specimeno de la Karto de Kongresano +& Kongresa Ilustrita Poŝtkarto, kun diversaj ĉirkuleroj. Adreso, +S-ro Paul Boulet, 49 rue Louis Duflos, Boulogne-sur-Mer. + + * * * + +Oni proponas ke tiuj Fideluloj kiuj venis al la Unua Kongresu sekvu +la ekzemplon de diversaj aliaj famaj fideluloj, kaj ĉiam portu +verdan turbanon; se la ideo ne plaĉigas, eble speciale luksa verda +stelo estos aprobinda! + + * * * + +_Fundamento de Esperanto_ estas tre belforma libro eldonita de la +firmo Hachette, enhavanta 178 paĝojn (kosto 3 fr.) konsistas el +Gramatiko, Ekzercaro kaj Universala Vortaro. Ĉiuj, kiuj ne jam havas +tiujn verkojn aparte, devas posedi la novan verkon. + + * * * + +La _Kristnaska Sonorado_, traduko de Dickens' _Christmas Carol_, +nun aperis, kaj estas ŝatinda verko de 83 paĝoj, kosto 1 fr. 30. +Alilandaj Esperantistoj ja kontentiĝos, legante por la unua fojo +tiun ĉi ĉarmegan verkeston. Ni envias al ili la privilegion. + + + + +VIRINO LA NEKOMPRENEBLA. + +El "De Omnibus," humora verko de Barry Pain. + +Tradukis Geo. C. Law, kun afabla permeso de la verkisto, kaj T. +Fisher Unwin, la eldonisto. + + +Mi ne komprenas la virinojn. + +Antaŭ ne longe, mi okazis gajni duonan livron pro veto je mia elekto +en la "Grand National," Nu, la ideo prenanta min, mi eniris lokon +iom superan je tiu kiun mi kutime favoras. Kiel mi diras, mi estis +ĝuigonta min, tiel mi mendis mian bifstekon dikan, parte rostitan, +kun iometo da grasaĵo, kaj mian glasegon da Burtona biero, kiel se +mi estis la Ĉefurbestro mem. Tiam mi ĉirkaŭenrigardis. + +Estis du virinoj kiuj ĵus estis finintaj. Ili estis sidantaj farante +nenion. Estis kelnero kontraŭe je ili, sufiĉe proksima por povi +mordi ilin, kaj li ankaŭ estis faranta nenion. Baldaŭ sinjoro +alvokis lin, kaj li foriris. Tuj kiam li komencis servi iun alian, +ambaŭ ili ekkriis "Kelnero!" kiel se ili ne havis liberan momenton. +Baldaŭ li alvenis. Unu el ili diris, "Donu al mi la kalkulon, +kelnero." Li altlevis siajn ŝultrojn ĝis kie Angloj portus ĉapelon +kaj komencis pretigi la kalkulon. + +"Du da pano kaj du da butero," li diris. + +"Tute ne!" diris la ulino. "Estas du da butero kaj unu da pano." + +Li korektis kaj donis al ŝi la kalkulon. + +"Ho, vi malsaĝulo!" ŝi diris. "Mi volas du kalkulojn. Mia sinjorina +amikino pagos por ŝia." Tial li denove altigis siajn ŝultrojn ĝis +ili preskaŭ formovis la tegmenton de la restoracio, kaj elskribis du +kalkulojn. "Rigardu tie ĉi," diris unu el la virinoj; "vi kalkulas +al mi viandon, kaj mi ne havis viandon." + +"Jes," diris la alia, "kaj vi kalkulas al mi 'entrée,' kaj mi ne +havis 'entrée.'" + +"Estas tute same," diris la kelnero, "iu havis viandaĵon kaj iu +havis 'entrée,' kaj ambaŭ kostas egale, kaj mi ne memoras kiu havis +kian." + +"Nu," diris unu el la ulinoj, "ni do devas interŝanĝi kalkulojn." + +Kaj eĉ tiam ili ne estis kontentaj. + +"Rigardu tie ĉi," diris unu el ili, "vi kalkulas al mi buteron kiun +mi ne havis, kaj vi ne kalkulas al mi panon." + +"La mia estas malkorekta ankaŭ," diris la alia virino, "ĉar li +kalkulas al mi panon kiun mi ne havis, kaj forgesas pri la butero +kiun mi havis." + +La malfeliĉa fremda kelnero kvazaŭ kunligis siajn brovojn bante, +penadante kompreni tion. "Vi diris al mi--unu da pano, kaj du da +butero," li diris. + +"Jes," diris ŝi, "sed mi intencis diri--du da pano kaj unu da +butero--kaj iel vi devas kompreni sen sciiĝo." + +"Ha!" diris la kelnero, "mi komprenas. Vi havis du da pano kaj unu da +butero, almenaŭ via amikino havis." Tiam li aliigis la du kalkulojn, +kaj konfuzis ilin pli ol antaŭe. Li disŝiris ambaŭ kalkulojn kaj +denove komencis. Post ĉirkaŭ la tria atenco li aparte bilancis +la kalkulojn por plaĉi ilin, kaj tiel baldaŭ kiel li faris tion, +unu el la virinoj malfermis sian monujon kaj diris ke enfine ŝi +pagos por ambaŭ, ĉar ŝi ŝuldas al la alia tridek pencojn, kaj la +dua kalkulo estanta tridek tri pencoj, se la alia pagos al ŝi ses +pencojn, egaliĝos, ĉar ses kaj tri faras naŭ. + +Nu, la kelnero foriris, treege ŝvitanta, kaj parolanta lingvon +Italan, kun duonpenco kiel rekompenco. Tiam la du inoj komencis +diskuti pri kiom ŝuldis unu la alian. Kia? Ne, mi ne restis por vidi +la finon. Kiam mi eliris, unu el ili estis enpoŝiganta 127 pencojn +kaj kulpiganta la alian pro ŝtelado, kaj tiu ĉi estis diranta, "Se +mi reprenas la ŝilingon kaj la pencan poŝtmarkon kiujn mi donis +al vi, kaj vi donas al mi la diferencon inter tio kion vi pagis kaj +tio kion mi pagis hieraŭ, tiam vi ŝuldos al mi du pencojn, kaj mi +bedaŭras ke vi iam estis mia amikino." + +Nu, kiel mi diris, mi ne komprenas la virinojn. + +Se mi devas fari malplaĉecon, mi pliamas malpaciĝi kun viro +ol kun virino. Rilate virino, oni ne volas diri tion kion oni +opinias--almenaŭ, esprimi ĝin laŭ la maniero oni alie dezirus. Mi +havis bonan specimenon sur mia omnibuso antaŭ ne longe. Oni scias, +ke en kelkaj veturejoj, pakaĵetoj da kakao estis donacitaj sur la +omnibusoj. Tial, kompreneble, ĉiu virino alvenis je la konkludo ke +tiuj ĉi pakaĵetoj estis disdonitaj ĉiutage kaj sur ĉia omnibuso. +Tio estis la afero kun mia bonulino. Ŝi haltigis la omnibuson kaj +supreniris. + +Post iom da tempo mi sekvis ŝin por ricevi ŝian monon kaj doni +bileton. + +"Ho, vi agas malhonesteme!" ŝi diris. + +"Kio estas via malsano?" diris mi. + +"Kia," ŝi diris, "vi bone scias, kaj estas vane peni trompi min. Kie +estas mia kakao?" + +"Mi ne scias," mi diris. "Sed kiel ajn vi faris tion, vi ne faris +tion per kakao." + +Estas apenaŭ necese diri ke tiu ĉi sarkasma rimarko neatingis la +celon. + +"Mi scias ĉion pri tio," ŝi diris. "Vi devas doni al mi specimenon +da kakao, kaj se mi konsentos trinki ĝin, mi povos veturi per tiu +ĉi omnibuso senpage." + +"Vi estas preskaŭ prava," mi diris, "sed ne tute prava. Tio kion oni +donacas estas funto da teo, ekzemplero de la _Daily Telegraph_, kaj +unua klasa bileto por Nov-Jorko. Sed ne sur tiu ĉi omnibuso,--alia +omnibuso." + +"Ho, nu," diris ŝi, "mi do estas sur la malprava omnibuso, kaj mi +eliros." + +"Vi povos fari tion," diris mi, "tuj kiam vi pagas vian monon." + +"Kial," ŝi respondis, "oni ne devas pagi kiam oni eniras la +malpravan omnibuson!" + +"La omnibuso ne estas malprava," mi diris. "Estas vi kiu estas +malprava. Se vi estas veturinta nur duoncolon per tiu ĉi omnibuso, +mi devigus vin pagi." + +Kaj ŝi pagis. Kiam mi eltrovas tiujn virinojn agantajn avare aŭ iom +tro avare, estas ĝojo kaj plezuro se eble kapti ilin. Sed, kiel mi +antaŭe diris, oni estas malhelpata; oni ne povas, se oni havas tiajn +delikatajn sentojn kiel miaj, utiligi la saman riĉecon de lingvaĵo +parolante al virino kiel parolante al viro. + +Jes, ia viro ne volas esti iel malagrabla al virino. Eĉ malnova +Ike havas tian senton, kaj li tute ne estas sentemulo. Mi memoras +ke fojon Ike iris al la vaksstatuejo de Sinjorino Tussaud, dum +libertempa tago. Nu, li ne ŝatas trompiĝon. Tial li antaŭfaris +kelkajn demandojn. Oni diris al li ke ĉe la enirejo de la salonego +estis virino sidanta je ĉiu flanko kun tablo antaŭ ŝi, vendanta +programojn kaj katologojn, k.t.p. Unu el la virinoj estas reala, +kaj la alia estas vaksa, metita tie kiel ŝerco, kaj li devos zorgi +por ke li ne fariĝu malsaĝulo. Mi ne scias kiamaniere okazis, +sed lia spirito konfuziĝis pri kiu tablo havis la realan virinon. +Li alproksimiĝis la virinon kiun li imagis esti vaksa, levis +manplenon da katalogoj kaj ekfrapis ŝian kapon per ĝi, dirante, +"Se vi ne zorgas, iu forkuros kun tiuj ĉi." Kiam ŝi residiĝis kaj +diris al li ke li devas hontiĝi, kaj se li ne zorgos ŝi forpelos +lin,--neniam estis viro pli surprizata. Eble vi estos surprizata +ankaŭ kiam mi diras ĝin, sed estas fakto, kiel li poste sciigis +min,--li volis ke li ne estis farinta tiun eraron. Li diris, kaj +estis eksterordinara konfeso por tia viro fari, ke se ŝi estus +demandinta apologion li estus farinta tion! + +Estas mirinde kiel kelkaj virinoj ne ŝajnas scii tion kio estas sia +afero, kaj tion kio ne estas. Antaŭ ne longe, estis maljunulino sur +mia omnibuso de tia speco--deziris sciiĝi ĉion pri ĉio. + +"Kaj kiom oni pagas al vi, ĉiusemajne, mia viro?" ŝi demandis al +mi. + +"Tri ŝilingojn kaj ses pencojn," diris mi. + +"Kia?" diris ŝi. "Ĉu tio estas ĉio kion vi ricevas?" + +"Ho, ne!" diris mi. "Kompreneble, ni havas tion kion ni ŝtelas." + +"Nu, nu!" diris ŝi, "mi ĉiam aŭdis ke la omnibusistoj rabis la +kompaniojn. Kaj kiom estas la tuta sumo?" + +"Sumas po 10 livroj ĉiusemajne," diris mi, "sed ne estas por longa +tempo. Post malmultaj monatoj, ni fariĝas eluzitaj." + +"Eluzitaj?" diris ŝi. "Kiel?" + +"Respondante al demandoj de personoj pri aferoj kiuj ne estas iliaj +aferoj, sinjorino." + +Nu, tio silentigis ŝin iom da tempo, sed, estu benata, si baldaŭ +rekomencis! Ŝi estis unu el la naskitaj intervenantinoj, kiuj ne +estas facile haltigeblaj. Tamen ŝi forlasis min. Estis sinjoro +sidanta kontraŭ si, kiun ŝi poste ekzamenis, kaj mi simpatis je +li. Ŝi demandis el kie li elvenis, kien li iras kaj kial li faras +tion. Ŝi sciigis lin ke lia kravato ne estas rekta, kaj ke li estas +malsaĝa veturante sen ombrelo. Ŝi devigis lin konfesi ke li havas +onklinon en lunatikejo, kaj ke li mem portis artefaritajn dentojn. +Ŝi devigis lin rakonti al ŝi ĉion kion li precipe ne volis diri +al ŝi. Kelkfojojn li klopodis forigi ŝin kaj legi la ĵurnalon, +sed ŝi ne ĉesiĝis. Mi vidis ke li pli kaj pli maltrankviliĝis +pro ŝi, kaj samtempe estis tro ĝentila doni al ŝi tion kion ŝi +meritas. Fine li malespere ekspiris kaj saltis el la omnibuso, kun +tri penca bileto, kaj ne eĉ dupenca veturado plenumita. Ĉar ŝi ne +havis iun alian por enuigi, ŝi haltigis la omnibuson kaj eliris. +Kiam mi laste vidis ŝin, ŝi estis parolanta al la policano ĉe la +stratangulo. Kompreneble, ŝi eble estis petanta pri la vojiro, sed +pli eble ŝi estis demandanta kion li havis por tagmanĝado, lastan +Dimanĉon, kaj deviganta lin sciigi ŝin. Ŝi estis tia speco da +virino. + +(_Daŭrigota_). + + + + +LA MALSANULETO. + +De Georges Courteline, tradukita de D-ro Philippet (Francujo). + + +_La kuracisto, la ĉapelon en mano._--"Sinjorino, ĉu tie ĉi ne +estas malsanuleto?" + +_La patrino de l' malsanuleto._--"Jes, tie ĉi, doktoro; eniru do. +Ĝi estas mia knabeto. Imagu, ke tiu kompatinduleto, mi ne scias +kial, de hodiaŭ matene, ĉiumomente falas." + +"Li falas?" + +"Ĉiumomente, jes, doktoro." + +"Teren?" + +"Teren." + +"Strange estas.... Kian aĝon li havas?" + +"Kvar jarojn kaj duonon." + +"Eĉ se la diablo enmiksiĝus en tion, je tia aĝo oni staras sur la +piedoj! Kaj kiamaniere komencis la afero?" + +"Mi nenion komprenas pri tio," mi diras. "Hieraŭ vespere li tre bone +fartis kaj trotadis kunikle tra la apartamento. Hodiaŭ matene mi +iras por levigi lin, kiel mi kutimas. Mi vestas al li la ŝtrumpojn, +mi vestas al li la pantaloneton kaj mi ekstarigas lin sur liaj +piedetoj. Puf! li falas!" + +"Eble pro falsa paŝo." + +"Atendu! Mi eksaltas; mi relevas lin.... Puf! duan fojon li falas. +Unuvorte, doktoro (mi ripetas, mi ne scias kial), de hodiaŭ matene, +ĉiuminute li falas." + +"Tio estas iom mirinda. Ĉu mi povas vidi la malsanuleton?" + +"Sendube." + +_La patrino eliras, poste reaperas portante la knabeton sur brako. +Li vidigas sur la vangoj kolorojn atestantajn pri eksterordinara +bonfarto. Li estas vestita per pantaloneto kaj kitelo tro larĝa, kiu +estas kvazaŭ amelumita per sekiĝinta konfitaĵo._ + +_La kuracisto._--"Kia belega knabo! Metu lin teren, mi petas." (_La +patrino obeas. La knabo falas_). + +_La kuracisto._--"Ankoraŭ unufoje, mi vin petas." (_Sama scenludo +kiel antaŭe. La knabo falas_). + +_La kuracisto._--"Ankoraŭ." (_Trian fojon la knabeto estas starigata +sur la piedoj kaj ree tuj falas_). + +_La kuracisto revema._--"Estas neaŭdite...." (_Al la malsanuleto, +kiun la patrino subtenas sub la brakoj_). + +"Diru al mi, amiĉjo mia, ĉu io vin doloretas ie?" + +"Ne, sinjoro." + +"La kapo ne doloras vin?" + +"Ne, sinjoro." + +"La pasintan nokton, vi bone dormis?" + +"Jes, sinjoro." + +"Kaj vi havas apetiton hodiaŭ matene? Ĉu vi volonte manĝus +su-supeton?" + +"Jes, sinjoro." + +"Tre bone (_kun kompetenta tono_). Ĝi estas paralizo." + +_La patrino._--"Para.... Ho! Dio mia!" (_Li levas la brakojn al la +ĉielo. La knabo falas_). + +_La kuracisto._--"Ho ve! jes, sinjorino. Plena paralizo de la +malsupraj membroj. Cetere vi tuj vidos mem, ke la muskoloj de +la malsanuleto estas nun absolute sensentaj." (_Dum li tiel +paroladas, alpaŝinte al la knabo, li pretiĝas por fari la diritan +eksperimenton, kiam subite_): "Ho! ... Ho! ... Ho! ..." + +_Poste eksplodante:_ "Per la sankta Dio! Sinjorino, kion vi rakontas +al mi pri via paralizo?" + +_La patrino_ (_miregigita_).--"Sed, doktoro ..." + +_La kuracisto._--"Mi ja nun komprenas, kial li ne povas resti stare +sur la piedoj. Vi metis al li la ambaŭ krurojn en la saman kruringon +de la pantaloneto!" + + + + + + +End of the Project Gutenberg EBook of The Esperantist, Vol. 2, No. 9, +September 1905, by Various + +*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK THE ESPERANTIST, SEPTEMBER 1905 *** + +***** This file should be named 44668-0.txt or 44668-0.zip ***** +This and all associated files of various formats will be found in: + http://www.gutenberg.org/4/4/6/6/44668/ + +Produced by Andrew Sly, Louise Hope, David Starner and the +Online Distributed Proofreading Team at http://www.pgdp.net +(This book was produced from scanned images of public +domain material from the Google Print project.) + + +Updated editions will replace the previous one--the old editions +will be renamed. + +Creating the works from public domain print editions means that no +one owns a United States copyright in these works, so the Foundation +(and you!) can copy and distribute it in the United States without +permission and without paying copyright royalties. Special rules, +set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to +copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to +protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark. Project +Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you +charge for the eBooks, unless you receive specific permission. If you +do not charge anything for copies of this eBook, complying with the +rules is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose +such as creation of derivative works, reports, performances and +research. They may be modified and printed and given away--you may do +practically ANYTHING with public domain eBooks. Redistribution is +subject to the trademark license, especially commercial +redistribution. + + + +*** START: FULL LICENSE *** + +THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE +PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK + +To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free +distribution of electronic works, by using or distributing this work +(or any other work associated in any way with the phrase "Project +Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project +Gutenberg-tm License available with this file or online at + www.gutenberg.org/license. + + +Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm +electronic works + +1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm +electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to +and accept all the terms of this license and intellectual property +(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all +the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy +all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession. +If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project +Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the +terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or +entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8. + +1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be +used on or associated in any way with an electronic work by people who +agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few +things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works +even without complying with the full terms of this agreement. See +paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project +Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement +and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic +works. See paragraph 1.E below. + +1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation" +or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project +Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual works in the +collection are in the public domain in the United States. If an +individual work is in the public domain in the United States and you are +located in the United States, we do not claim a right to prevent you from +copying, distributing, performing, displaying or creating derivative +works based on the work as long as all references to Project Gutenberg +are removed. Of course, we hope that you will support the Project +Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by +freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of +this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with +the work. You can easily comply with the terms of this agreement by +keeping this work in the same format with its attached full Project +Gutenberg-tm License when you share it without charge with others. + +1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern +what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in +a constant state of change. If you are outside the United States, check +the laws of your country in addition to the terms of this agreement +before downloading, copying, displaying, performing, distributing or +creating derivative works based on this work or any other Project +Gutenberg-tm work. The Foundation makes no representations concerning +the copyright status of any work in any country outside the United +States. + +1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg: + +1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate +access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently +whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the +phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project +Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, +copied or distributed: + +This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with +almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or +re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included +with this eBook or online at www.gutenberg.org + +1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived +from the public domain (does not contain a notice indicating that it is +posted with permission of the copyright holder), the work can be copied +and distributed to anyone in the United States without paying any fees +or charges. If you are redistributing or providing access to a work +with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the +work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 +through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the +Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or +1.E.9. + +1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted +with the permission of the copyright holder, your use and distribution +must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional +terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked +to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the +permission of the copyright holder found at the beginning of this work. + +1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm +License terms from this work, or any files containing a part of this +work or any other work associated with Project Gutenberg-tm. + +1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this +electronic work, or any part of this electronic work, without +prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with +active links or immediate access to the full terms of the Project +Gutenberg-tm License. + +1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, +compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any +word processing or hypertext form. However, if you provide access to or +distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than +"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version +posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org), +you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a +copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon +request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other +form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm +License as specified in paragraph 1.E.1. + +1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, +performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works +unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9. + +1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing +access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided +that + +- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from + the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method + you already use to calculate your applicable taxes. The fee is + owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he + has agreed to donate royalties under this paragraph to the + Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments + must be paid within 60 days following each date on which you + prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax + returns. Royalty payments should be clearly marked as such and + sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the + address specified in Section 4, "Information about donations to + the Project Gutenberg Literary Archive Foundation." + +- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies + you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he + does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm + License. You must require such a user to return or + destroy all copies of the works possessed in a physical medium + and discontinue all use of and all access to other copies of + Project Gutenberg-tm works. + +- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any + money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the + electronic work is discovered and reported to you within 90 days + of receipt of the work. + +- You comply with all other terms of this agreement for free + distribution of Project Gutenberg-tm works. + +1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm +electronic work or group of works on different terms than are set +forth in this agreement, you must obtain permission in writing from +both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael +Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark. Contact the +Foundation as set forth in Section 3 below. + +1.F. + +1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable +effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread +public domain works in creating the Project Gutenberg-tm +collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic +works, and the medium on which they may be stored, may contain +"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or +corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual +property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a +computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by +your equipment. + +1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right +of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project +Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project +Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all +liability to you for damages, costs and expenses, including legal +fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT +LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE +PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE +TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE +LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR +INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH +DAMAGE. + +1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a +defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can +receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a +written explanation to the person you received the work from. If you +received the work on a physical medium, you must return the medium with +your written explanation. The person or entity that provided you with +the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a +refund. If you received the work electronically, the person or entity +providing it to you may choose to give you a second opportunity to +receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy +is also defective, you may demand a refund in writing without further +opportunities to fix the problem. + +1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth +in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO OTHER +WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO +WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE. + +1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied +warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. +If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the +law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be +interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by +the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any +provision of this agreement shall not void the remaining provisions. + +1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the +trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone +providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance +with this agreement, and any volunteers associated with the production, +promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works, +harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, +that arise directly or indirectly from any of the following which you do +or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm +work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any +Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause. + + +Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm + +Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of +electronic works in formats readable by the widest variety of computers +including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists +because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from +people in all walks of life. + +Volunteers and financial support to provide volunteers with the +assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's +goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will +remain freely available for generations to come. In 2001, the Project +Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure +and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations. +To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation +and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 +and the Foundation information page at www.gutenberg.org + + +Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive +Foundation + +The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit +501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the +state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal +Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification +number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent +permitted by U.S. federal laws and your state's laws. + +The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S. +Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered +throughout numerous locations. Its business office is located at 809 +North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email +contact links and up to date contact information can be found at the +Foundation's web site and official page at www.gutenberg.org/contact + +For additional contact information: + Dr. Gregory B. Newby + Chief Executive and Director + gbnewby@pglaf.org + +Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg +Literary Archive Foundation + +Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide +spread public support and donations to carry out its mission of +increasing the number of public domain and licensed works that can be +freely distributed in machine readable form accessible by the widest +array of equipment including outdated equipment. Many small donations +($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt +status with the IRS. + +The Foundation is committed to complying with the laws regulating +charities and charitable donations in all 50 states of the United +States. Compliance requirements are not uniform and it takes a +considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up +with these requirements. We do not solicit donations in locations +where we have not received written confirmation of compliance. To +SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any +particular state visit www.gutenberg.org/donate + +While we cannot and do not solicit contributions from states where we +have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition +against accepting unsolicited donations from donors in such states who +approach us with offers to donate. + +International donations are gratefully accepted, but we cannot make +any statements concerning tax treatment of donations received from +outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff. + +Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation +methods and addresses. Donations are accepted in a number of other +ways including checks, online payments and credit card donations. +To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate + + +Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic +works. + +Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm +concept of a library of electronic works that could be freely shared +with anyone. For forty years, he produced and distributed Project +Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support. + +Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed +editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S. +unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily +keep eBooks in compliance with any particular paper edition. + +Most people start at our Web site which has the main PG search facility: + + www.gutenberg.org + +This Web site includes information about Project Gutenberg-tm, +including how to make donations to the Project Gutenberg Literary +Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to +subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks. |